Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VE XÂY DỰNG VAN HOÁ DOANH NGHIỆP 1. Văn hóa và văn hóa doanh nghiệp 1. Khái quát chung về văn hóa Văn hóa là toàn bộ những giá tri do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử bằng lao động của mình trên cả hai lĩnh vực sản xuất vật chất và sản xuất tinh thần. Sinh thời Chủ tịch Hồ Chi Minh đã nói: "Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng.
Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa" (Hỗ Chi Minh toàn tập, (1995), tập 3, trang 431). Văn hóa có vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển Quốc gia. Đối với nước ta, Văn hóa là một trong ba trụ cột phát triển đất nước (kinh tẾ, chính tri, văn hóa). Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 (khóa XI) khẳng định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước” (Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, 2014, trang 48).
Cho đến nay, trên thế giới đã có nhiều định nghĩa về văn hóa được phát biểu. Trong đề tài này tác giả xin đưa ra một số định nghĩa về văn hóa như sau: Theo Edward Burwett Tylor: (1871, tập 1, trang 1) “Văn hóa được xem là tong thé phức tạp bao gồm kiến thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, các quy tắc đạo đức, luật lệ, phong tục và bất cứ kĩ năng hay thói quen nào do con người tạo với tư cách là một thành viên trong xã hội”. (Nguyên bản: Sir Edward B. Tylor’s definition of culture (1871) “Culture.
is that complex whole which includes knowledge, beliefs, arts, morals, law, customs, and any other capabilities and habits acquired by [a human] as a member of society}. 12 UNESCO (2009, trang 21) đã đưa ra định nghĩa về văn hóa như sau: “Văn hoá cần được xem như tập hợp những đặc trưng về tinh thần, vật chat, trí tuệ và tình cảm của một xã hội hoặc một nhóm người trong xã hội, bao gồm nghệ thuật, văn học, lỗi sống, phương thức sinh hoạt cộng đồng, những uyên cơ bản của con người, hệ thống giá trị, truyền thong tín ngưỡng. Chính văn hóa đém lại khả năng suy xét về bản thân, chính văn hóa làm cho con người trở thành những sinh vật đặc biệt - nhân bản có lý tính, có óc phê phán và dẫn thân có đạo lý. Chính nhờ văn hóa mà con người tự thé hiện mình, tự ý thức được bản thân, tự biết mìn là phương án chưa hoàn thiện đặt ra để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tòi không biết mệt những ý nghĩ mới mẻ và sáng tạo nên những công trình vượt trội lên bản thân mình” Federico Mayor (1989, trang 5) “Van hoá bao gồm tat cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi hiện đại nhất cho đến tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lối sống và lao động” Tóm lại, văn hóa là sản phẩm của loai người, văn hóa được tạo ra và phát triển trong quan hệ qua lại giữa con người và xã hội.
Và chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con người, và duy trì sự bền vững và trật tự xã hội. Văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa. Văn hóa được tái tạo và phát triển trong quá trình hành động và tương tác xã hội của con người. Văn hóa là trình độ phát triển của con người và của xã hội được biểu hiện trong các kiểu và hình thức tô chức đời sống và hành động của con người cũng như trong giá trị vật chất và tinh thần mà do Con người tạo ra.
Khái quát chung về văn hóa doanh nghiệp Bắt kỳ một doanh nghiệp nào nếu thiếu đi yếu tố văn hóa thì khó đứng vững được. Văn hóa doanh nghiệp là văn hoá của một tô chức vì vậy nó 13 không đơn thuần là văn hoá giao tiếp hay văn hoá kinh doanh như ta thường nghĩ. Có một vài cách định nghĩa văn hóa doanh nghiệp như sau: Theo PGS. Dương Thị Liễu (2006, trang 17): “Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ những nhân tố văn hóa được doanh nghiệp chọn lọc, tạo ra, sử dụng va biểu hiện trong hoạt động kinh doanh, tạo nên bản sắc kinh doanh của doanh nghiệp đó”.L (2011, trang 21): Văn hóa doanh nghiệp thể hiện tổng hợp các giá trị và cách hành xử phụ thuộc lẫn nhau phổ biến trong doanh nghiệp và có xu hướng tự lưu truyền, thường trong thời gian dài.
& Walters, M (1994, trang 39): “Văn hóa doanh nghiệp là những niềm tin, thái độ và giá trỊ ton tại phổ biến và tương đối ôn định trong doanh nghiệp”. Tóm lại, văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ các giá tri văn hóa được gây dựng nên trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp, trở thành các giá trị, các quan niệm và tập quán, truyền thống ăn sâu vào hoạt động của doanh nghiệp ấy và chi phối tình cảm, nếp suy nghĩ và hành vi của mọi thành viên của doanh nghiệp trong việc theo đuôi và thực hiện các mục đích. Cũng như văn hóa nói chung, văn hóa doanh nghiệp có những đặc trưng riêng. Trước hết, văn hóa doanh nghiệp là sản phẩm của những người cùng làm trong một doanh nghiệp và đáp ứng nhu cầu giá trị bền vững, nó xác lập một hệ thống các giá trị được mọi người làm trong doanh nghiệp chia sẻ, chấp nhận, đề cao và ứng xử theo các giá trị đó.
Văn hóa doanh nghiệp còn góp phan tạo nên sự khác biệt giữa các doanh nghiệp và được coi là truyền thống riêng của mỗi doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp còn được hiểu là một hệ thống hữu cơ các giá tri, các chuẩn mực, các quan niệm và hành vi do các thành viên trong doanh nghiệp đó sáng tạo và tích lũy 14 trong quá trình tương tác với môi trường bên ngoài và hội nhập bên trong tổ chức. Trong quá trình đó, nó đã có hiệu lực và được coi là đúng dan. do đó được chia sé và phô biến rộng rãi giữa các thế hệ thành viên như một phương pháp chuan mực dé nhận thức, tư duy và cảm nhận trong mối quan hệ với các van dé mà họ phải đối mặt.
Cách tiếp cận này nhắn mạnh đến ba van dé quan trọng. Thứ nhất là các giá trị văn hóa doanh nghiệp phải là một hệ thống có quan hệ chặt chẽ với nhau, được chấp nhận và phổ biến rộng rãi giữa các thành viên trong doanh nghiệp. Sự tương tác giữa các giá tri văn hóa sẽ tạo ra những đặc trưng nhất định của mỗi nền văn hóa. Như vậy, khi xây dựng văn hóa doanh nghiệp, doanh nghiệp phải hiểu rõ mục tiêu của mình là xây dựng một nền văn hóa như thế nào và xác định các giá trị phù hợp với mục tiêu đó; Thứ hai là hệ thống các giá trị văn hóa phải là kết quả của quá trình lựa chọn hoặc sáng tạo của chính thành viên bên trong doanh nghiệp, trong đó người sáng tạo và lãnh đạo đóng vai trò quyết định trong quá trình đó.
Sự lựa chọn như vậy sẽ tạo ra bản sắc văn hóa khác biệt giữa các tô chức. Các giá trị này phải được kiêm nghiệm qua thực tế và đã chứng tỏ được sự ảnh hưởng tích cực đối với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp; Thứ ba là các giá trị văn hóa doanh nghiệp phải có một sức mạnh đủ dé tác động đến nhận thức, tư duy và cảm nhận của các thành viên trong doanh nghiệp đối với các vấn đề và quan hệ của doanh nghiệp. Nói cách khác, các giá trị văn hóa doanh nghiệp chỉ được ton tại khi các thành viên trong tô chức đó sử dụng như những chuẩn mực trong nhận thức, tư duy, cảm nhận và hành động, xác định những ưu tiên, tốt, xấu. Những giá trị có khả năng ảnh hưởng như vậy là kết quả của một quá trình tác động lâu dài và liên tục của ban lãnh đạo doanh nghiệp.
Trong các doanh nghiệp, phần nhiều các giá trị văn hóa doanh nghiệp ban đầu được thể hiện thông qua các quy tắc, các quy định có tính chất bắt 15 buộc nhưng khi được chấp nhận rộng rãi thì chúng lại trở thành những giá trị, những chuẩn mực và nguyên tắc bất thành văn chi phối hành vi của mọi thành viên trong tô chức. Khi đó, văn hóa doanh nghiệp sẽ đóng vai trò như một “hệ điều hành” của doanh nghiệp, tức là nó có tác động điều chỉnh từ các hoạt động thường nhật, sự phối hợp giữa các cá nhân, các bộ phận cho đến việc chọn lựa chiến lược hoạt động, cơ cau tô chức, khả năng thích ứng hay sự ồn định của một doanh nghiệp. Do đó, văn hóa doanh nghiệp có ảnh hưởng quyết định đến hiệu quả hoạt động, khả năng cạnh tranh và sự phát triển bền vững của mỗi doanh nghiệp trong tương lai. Đặc điểm của văn hóa doanh nghiệp 1.
Tính tập thể Tính tập thé của văn hóa doanh nghiệp được thé hiện ở những quy tắc, chuẩn mực của doanh nghiệp, không chi do người lãnh đạo doanh nghiệp tạo ra mà đó còn là thành quả, công sức của một tâp thể những người làm trong doanh nghiệp cùng nhau xây dựng, tích lũy lâu dài. Văn hóa doanh nghiệp có thé bồi dưỡng cho nhân viên, hình thành tư tưởng cộng đồng làm cho họ thống nhất ý chí và hòa hợp với nhau. Như vậy, sẽ tăng cường sức mạnh cho doanh nghiệp dé thực hiện mục tiêu kinh doanh. Tính quy phạm Văn hóa doanh nghiệp thể hiện tính quy phạm trong trường hợp lợi ích cá nhân va doanh nghiệp xảy ra xung đột thì người lao động phải phục tùng các quy phạm, quy định của văn hóa mà doanh nghiệp đã đề ra, đồng thời doanh nghiệp cũng phải biết lắng nghe và cô gắng giải quyết hài hòa dé xóa bỏ xung dot.
Tinh độc dao Doanh nghiệp ở các quốc gia khác nhau, doanh ngiệp khác nhau ở cùng một quốc gia đều có gắng xây dựng văn hóa doanh nghiệp độc đáo trên cơ sở văn hóa của vùng đất mà doanh nghiệp đang tồn tại. Văn hóa doanh nghiệp 16 phải bảo dam tính thống nhất trong nội bộ từng doanh nghiệp, nhưng giữa các doanh nghiệp khác nhau cần phải tạo nên tính độc đáo của mình.