CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VĂN HOÁ DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan các nghiên cứu về văn hoá doanh nghiệp trong nước và trên thế giới Văn hóa doanh nghiệp có vai trò quan trọng không chỉ đối với việc nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp mà còn là một giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp là tài sản tinh thần của doanh nghiệp, là một nguồn lực quan trọng thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bền vững, định hướng các hoạt động, tạo ra sự đồng thuận trong tư tưởng và hành động, kết nối từng thành viên trong doanh nghiệp.
Văn hóa doanh nghiệp chính là bản sắc, là đặc điểm để phân biệt giữa doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác, mang tính kế thừa qua nhiều thế hệ thành viên. Phát triển văn hóa doanh nghiệp cũng chính là sự xây dựng một bệ phóng cho doanh nghiệp thực hiện các hoạt động có tính hệ thống; khuyến khích sáng tạo những cái mới, cái tiến bộ, bởi xét cho cùng, bản chất văn hóa cũng là sự sáng tạo. Nghiên cứu văn hóa doanh nghiệp, trên thế giới đã có rất nhiều công trình, nhiều nhà nghiên cứu, nhà khoa học tiếp cận, vì đối với các nước phát triển, văn hóa doanh nghiệp chính là thương hiệu của doanh nghiệp. Ở Việt Nam, khái niệm văn hóa doanh nghiệp xuất hiện muộn, nhưng cũng đã được nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu quan tâm, đầu tư công sức tìm hiều, luận giải.
Rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học về văn hóa doanh nghiệp ra đời, kết hợp được cả lý luận, thực tiễn, cả thực trạng và giải pháp, được đưa vào nghiên cứu giảng dạy cũng như làm cẩm nang trong nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp ở nước ta. Trong nước GS.TS Bùi Xuân Phong (2006): “Đạo đức kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp” - NXB. Thông tin và truyền thông. Cuốn sách được tác giả trình bày đầy đủ các khái niệm, đặc điểm, biểu hiện của văn hóa doanh nghiệp, các nhân tố tạo lập văn hóa doanh nghiệp; nguyên tắc và quy trình xây dựng văn hóa doanh nghiệp.
Tác giả cũng trình bày văn hóa trong các hoạt động kinh doanh như hoạt động marketing, văn hóa trong ứng xử, trong đàm phán và thương lượng trong cuốn sách này…[9] PGS.TS Dương Thị Liễu (chủ biên 2012) – Giáo trình Văn hoá kinh doanh – Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân. Giáo trình xây dựng trên cơ sở các giáo trình về đạo đức kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp, tinh thần kinh doanh của nhóm tác giả có uy tín.trong và ngoài nước. Thông qua lý luận và khảo sát, tổng kết thành công cũng như thất bại của các doanh nghiệp nổi tiếng trong và ngoài nước, giáo trình trang bị cho người học những kiến thức chung về văn hóa kinh doanh và những kỹ năng cần thiết để tổ chức, ứng dụng và phát triển các kiến thức về văn hóa kinh doanh trong hoạt động kinh tế, kinh doanh.[5] 4 Thư viện ĐH Thăng Long Phùng Xuân Nhạ (2010), “Nhân cách doanh nhân và văn hóa kinh doanh ở Việt Nam trong tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế”, là đề tài cấp nhà nước, Mã số: KX. Trên cơ sở kế thừa những quan điểm lý luận của các công trình nghiên cứu đã có, tác giả đã xây dựng các mô hình cấu trúc nhân cách doanh nhân (NCDN) và văn hóa kinh doanh Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế dưới hình thức mô hình cấu trúc phân tầng với bảng thang các giá trị chi tiết nhân cách doanh nhân Việt Nam và văn hóa kinh doanh.
Đề tài cũng tập trung tìm hiểu nhân cách doanh nhân và văn hóa kinh doanh ở một số nước trên thế giới để tìm ra những điêm tương đồng và khác biệt trong nhân cách doanh nhân và văn hóa kinh doanh giữ Việt Nam với các nước đặc biệt ở hai “khu vực văn hóa” – phương Đông (Nhật Bản, Trung Quốc) và phương Tây (Mỹ, Do Thái) để rút một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Tác giả đã tiến hành phân tích kết quả khảo sát là cơ sở để khẳng định tính hợp lý của các mô hình cấu trúc nhân cách doanh nhân và văn hóa kinh doanh, đồng thời là căn cứ thực tiễn quan trọng để đề xuất các quan điểm, giải pháp cho phát triển nhân cách doanh nhân và văn hóa kinh doanh Việt Nam trong tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế. Từng quan điểm, giải pháp được phân tích với các luận cứ cụ thể. Cũng thông qua đề tài tác giả đã dự báo xu hướng biển đổi của nhân cách doanh nhân và văn hóa kinh doanh trong thời gian tới.
Đỗ Thị Phi Hoài, (2009)– “Văn hóa doanh nghiệp” – NXB Tài chính. Công trình này có đề cập đến khía cạnh văn hóa doanh nghiệp, bao gồm khái niệm, các cấp độ văn hóa doanh nghiệp, tác động của văn hóa doanh nghiệp đến hoạt động kinh doanh; các nhân tố ảnh hưởng đến văn hóa doanh nghiệp, giai đoạn hình thành và cơ cấu thay đổi văn hóa doanh nghiệp; các dạng văn hóa doanh nghiệp. Đỗ Minh Cương (2011) –“Nhân cách doanh nhân và văn hóa kinh doanh Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010”; “Đổi mới văn hóa lãnh đạo, quản lý: lý luận và thực tiễn, NXB Lao động, Hà Nội”. Đây là những công trình trình bày có hệ thống trên cả lý luận và thực tiễn về các vấn đề văn hóa kinh doanh, văn hoá doanh nhân, VHDN của thế giới và Việt Nam.
Nguyễn Mạnh Quân (2012) – Giáo trình Đạo đức Kinh doanh và Văn hóa Công ty (Tái bản lần thứ nhất, có sửa đổi bổ sung) NXB Đại học Kinh tế Quốc dân. Giáo trình cung cấp những vấn đề về đạo đức kinh doanh, các triết lý đạo đức trong kinh doanh và các nghĩa vụ trong trách nhiệm xã hội của công ty; Vận dụng trong quản lý - tạo lập bản sắc văn hóa công ty.[11] Hoàng Văn Hải (Chủ biên): Tinh thần doanh nghiệp Việt Nam trong hội nhập, NXB. Đại học Quốc Gia Hà Nội (2012). Cuốn sách có kết cấu 5 chương, là tài liệu tham khảo hữu ích cho những người có ý chí lập nghiệp bằng con đường kinh doanh.
Đồng 5 thời, phục vụ trực tiếp các nhà quản trị doanh nghiệp trong điều hành. Cuốn sách đề cao vai trò của yếu tố tinh thần doanh nghiệp trong lĩnh vực kinh doanh, coi yếu tố tinh thần là cội nguồn sức mạnh căn bản của doanh nghiệp. Nước ngoài Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu khác nhau về văn hoá doanh nghiệp, có thể liệt kê ra đây một vài ví dụ điển hình: Edgar H.Schein: Văn hoá doanh nghiệp và sự lãnh đạo (1985).Schein, tác giả kinh điển về lĩnh vực văn hoá tổ chức và văn hoá doanh nghiệp, đã trình bày trong cuốn sách này đề tài tổng quát bàn về nhiều khía cạnh của văn hoá doanh nghiệp và mối quan hệ của chúng với sự lãnh đạo. Đây có thể coi là một trong những tác phẩm thuyết phục nhất trong lĩnh vực văn hóa tổ chức và văn hóa doanh nghiệp, tập trung nhiều vào các thực trạng phức tạp trong hoạt động kinh doanh ngày nay, và thông qua việc nghiên cứu trong phạm vi rộng mang tính thời đại để trình bày những vai trò then chốt của người lãnh đạo khi ứng dụng những nguyên tắc văn hóa để đạt được các mục tiêu về tổ chức.
[18] Trong cuốn sách này, Deal và Kennedy đã đưa ra những hướng dẫn rõ ràng để chẩn đoán tình trạng văn hoá doanh nghiệp của tổ chức.Schein: Organizational Culture and Leadership (2004). Đi sâu vào mối quan hệ giữa văn hóa doanh nghiệp và sự lãnh đạo, cuốn sách trình bày phương pháp tiếp cận để có được những hiểu biết sâu sắc và toàn diện về văn hóa doanh nghiệp cùng với những hàm ý dành cho công tác lãnh đạo, được Giáo sư Edgar Schein phân tích nghiên cứu và đúc kết từ những trải nghiệm thực tiễn của ông trong nhiều thập niên. Schein dùng nhiều doanh nghiệp của Hoa Kỳ và Tây Âu làm các tình huống minh họa giúp người đọc rút ra được những bài học kinh nghiệm phong phú.Deal và Allan A.Kennedy: Văn hoá tổ chức (1982). Cuốn sách xuất bản khiến thuật ngữ này trở nên hết sức phổ biến sau đó.
Deal và Kennedy đã tìm hiểu các công ty Mỹ để khám phá ra chìa khoá giúp doanh nghiệp kinh doanh một cách xuất sắc. Đó chính là văn hoá doanh nghiệp - yếu tố quan trọng cho sự thịnh vượng lâu dài của công ty, ảnh hưởng đến thành công của công ty.Cameron và Robbert E.Quinn: Chẩn đoán và thay đổi văn hoá tổ chức: Dựa trên khung giá trị cạnh tranh (2011). Cuốn sách này cung cấp cơ sở lý thuyết có hệ thống và phƣơng pháp luận cho việc thay đổi văn hoá tổ chức và hành vi cá nhân. Đưa ra các thảo luận về giá trị của văn hoá và cung cấp các công cụ chẩn đoán, nhận dạng và thay đổi văn hoá doanh nghiệp để tổ chức hoạt động hiệu quả hơn.
[24] Greert Hofstede- Gert Jan Hosfstede- Michael Minkov (2010), Cultureand Organizations, NXB Mc Graw: Đây là cuốn sách nghiên cứu toàn diện văn hóa của 70 6 Thư viện ĐH Thăng Long quốc gia trên thế giới và trong vòng 40 năm viết về những đặc điểm văn hóa, những mặt tích cực và tiêu cực của văn hóa, sự hình thành văn hóa và những ảnh hưởng của tới văn hóa tổ chức. [21] Các nghiên cứu trên cho thấy văn hóa doanh nghiệp luôn là đề tài được các nhà nghiên cứu quan tâm và phần tích không chỉ trong nước mà còn trên thế giới. Mỗi ví dụ trên là một khía cạnh của văn hóa doanh nghiệp, cho thấy đề tài văn hóa doanh nghiệp rất đa dạng và phong phú. Khoảng trống nghiên cứu Đề tài về VHDN trong nước và trên thế giới đã có rất nhiều công trình, nghiên cứu được nhiều tác giả tiếp cận.
Tuy nhiên ở Công Ty Cổ Phần Thời Trang MC Việt Nam, vấn đề này vẫn chưa được nghiên cứu một cách tổng thể và chi tiết, vì vậy đây là nội dung không bị trùng lặp với các công trình nghiên cứu đã có. Trên cơ sở tham khảo, kế thừa những kết quả nghiên cứu của các tác giả trước đó, kết hợp những kết quả nghiên cứu, những quan điểm cá nhân thông qua các hoạt động thực tiễn và quá trình thực tập, làm việc tại công ty, việc chọn đề tài: "Thực trạng và giải pháp hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp tại Công Ty Cổ Phần Thời Trang MC Việt Nam" để nghiên cứu mang tính thực tiễn và xuất phát từ nhu cầu khách quan của doanh nghiệp trong thời kì hội nhập toàn cầu và phát triển lâu dài. Tổng quan về văn hoá doanh nghiệp 1.