Luận văn thạc sĩ tìm hiểu công tác phát triển khai thác và chia sẻ nguồn tài nguyên số tại trung tâm thông tin thư viện đại học giao thông vận tải

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển khai thác và chia sẻ tài nguyên số tại trung tâm thông tin thư viện đại học Giao thông Vận tải.

• Tác giả: Trương Quang Ảnh
• Người hướng dẫn: Th. Trần Thị Thanh Vân
• Trường học: Đại học Giao thông Vận tải
• Chuyên ngành: Thôn tin - Th viện
• Đề tài: Phát triển và chia sẻ nguồn tài nguyên số tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Giao thông Vận tải
• Loại tài liệu: luận tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TÀI LIỆU SỐ VỚI CÔNG TÁC PHỤC VỤ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN- THƯ VIỆN ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI
• 1.1. Những vấn đề lý luận về tài liệu số
• 1.1.1. Các khái niệm chung
• 1.1.2. Khái niệm thư viện số và các khái niệm liên quan
• 1.1.3. Khái niệm tài liệu số và các khái niệm liên quan
• 1.1.4. Đặc điểm chung của tài liệu số
• 1.1.5. Ý nghĩa của tài liệu số
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN, KHAI THÁC VÀ CHIA SẺ TÀI LIỆU SỐ TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN – THƯ VIỆN ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI. MỘT SỐ NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN, KHAI THÁC VÀ CHIA SẺ NGUỒN TÀI LIỆU SỐ TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN – THƯ VIỆN ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Tài Nguyên Số Tại ĐH GTVT

Sự phát triển của khoa học công nghệ tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống, đặc biệt là hoạt động thông tin - thư viện. Sự bùng nổ thông tin và gia tăng của nền kinh tế tri thức đòi hỏi sự biến đổi trong hoạt động thông tin - thư viện, từ việc biên tập đến cung ứng thông tin. Nhu cầu của người dùng tin về tài nguyên thông tin ngày càng cao và đa dạng, đặc biệt là thông tin dạng số và trực tuyến. Các thư viện truyền thống đã chuyển đổi để quản trị và phát triển nguồn tài nguyên thông tin mới. Xu hướng hình thành và phát triển thư viện số trở thành tất yếu trong hoạt động cung cấp thông tin tri thức.

1.1. Sự Cần Thiết của Tài Nguyên Số Đại học Giao thông Vận tải

Trong bối cảnh kinh tế tri thức, tài nguyên số đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ nghiên cứu khoa học, giảng dạy và học tập. Đại học Giao thông Vận tải (ĐH GTVT) cần xây dựng và phát triển hệ thống tài nguyên số phong phú, đa dạng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của sinh viên, giảng viên và cán bộ nhà trường. Việc này không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu mà còn góp phần khẳng định vị thế của trường trong hệ thống giáo dục đại học.

1.2. Các Loại Hình Tài Nguyên Số Phổ Biến Hiện Nay

Hiện nay, tài nguyên số rất đa dạng về hình thức, bao gồm: giáo trình điện tử, bài giảng trực tuyến, luận văn số, khóa luận tốt nghiệp điện tử, sách điện tử, báo cáo nghiên cứu, tài liệu hội thảo, cơ sở dữ liệu khoa học, tài liệu đa phương tiện (âm thanh, video,...). Mỗi loại hình tài nguyên số có những đặc điểm và ưu điểm riêng, đáp ứng các nhu cầu khác nhau của người dùng tin. Việc lựa chọn và sử dụng tài nguyên số phù hợp sẽ giúp nâng cao hiệu quả học tập và nghiên cứu.

II. Thực Trạng Tài Nguyên Số Tại Trung Tâm TT TV ĐH GTVT

Các cơ quan thông tin - thư viện Việt Nam nỗ lực hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, chuyên môn để xây dựng mô hình thư viện hiện đại. Việc xây dựng và phát triển thư viện điện tử, thư viện số đòi hỏi thời gian và đầu tư lớn. Thư viện của các trường đại học, cao đẳng được đầu tư mạnh và hoạt động tương đối tốt. Các thư viện dần áp dụng công nghệ thông tin để quản lý nghiệp vụ chuyên ngành, phát triển mô hình thư viện số phù hợp. Tuy nhiên, việc áp dụng công nghệ thông tin còn sơ lược và thiếu đồng bộ.

2.1. Đánh Giá Nguồn Tài Nguyên Số Hiện Có của Thư viện

Cần đánh giá chi tiết về số lượng, chất lượng, tính đa dạng và khả năng đáp ứng nhu cầu của nguồn tài nguyên số hiện có tại Trung tâm TT-TV ĐH GTVT. Phân tích những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức (SWOT) trong việc quản lý và phát triển tài nguyên số. Xác định những loại hình tài nguyên số nào đang thiếu hụt, cần được ưu tiên bổ sung để phục vụ tốt hơn cho công tác đào tạo và nghiên cứu của trường.

2.2. Hạn Chế Trong Xây Dựng Tài Nguyên Số Đại học GTVT

Việc áp dụng công nghệ thông tin vào hoạt động của các thư viện còn sơ lược và thiếu tính đồng bộ. Điều này dẫn đến việc hình thành các mô hình thư viện số “nửa vời” và thiếu khả năng mở rộng, phát triển. Trường Đại học Giao thông Vận tải đã có nhiều đóng góp tích cực trong công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải (Trung tâm) đã bước đầu xây dựng một mô hình thư viện điện tử, thư viện số hiện đại.

III. Giải Pháp Phát Triển Tài Nguyên Số Tại Trung Tâm TT TV

Mô hình thư viện điện tử, thư viện số của Trung tâm TT-TV ĐH GTVT sẽ vừa đáp ứng được việc phát triển nguồn tài nguyên thông tin số, vừa phục vụ việc khai thác của người dùng tin và tiến xa hơn là việc liên kết, chia sẻ trong hệ thống thông tin cả nước. Tác giả đã lựa chọn đề tài “ Tìm hiểu công tác phát triển, khai thác và chia sẻ nguồn tài nguyên số tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Giao thông Vận tải” làm đề tài nghiên cứu.

3.1. Chuẩn Hóa Tài Nguyên Số Theo Tiêu Chuẩn Quốc Tế

Để đảm bảo tính tương thích, khả năng chia sẻ và tái sử dụng tài nguyên số, cần xây dựng và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế về metadata, định dạng file, giao thức truy cập. Điều này giúp người dùng tin dễ dàng tìm kiếm, truy cập và sử dụng tài nguyên số từ nhiều nguồn khác nhau. Đồng thời, việc chuẩn hóa tài nguyên số cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc tích hợp vào các hệ thống thư viện số lớn hơn.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Số Hóa Tài Liệu Của Thư Viện

Đầu tư trang thiết bị hiện đại, phần mềm chuyên dụng và đào tạo đội ngũ cán bộ có kỹ năng số hóa tài liệu chuyên nghiệp. Ưu tiên số hóa các tài liệu quý hiếm, có giá trị cao về học thuật, lịch sử và văn hóa. Xây dựng quy trình số hóa tài liệu khoa học, đảm bảo chất lượng và tính toàn vẹn của tài nguyên số sau khi số hóa.

3.3. Phát triển Nguồn Học Liệu Mở OER cho Giảng viên

Khuyến khích giảng viên tạo ra và chia sẻ tài nguyên học liệu mở (OER) như bài giảng, bài tập, đề thi,... trên các nền tảng trực tuyến. Hỗ trợ giảng viên về bản quyền, giấy phép sử dụng và các công cụ tạo OER. Xây dựng kho học liệu mở của trường, tạo điều kiện cho sinh viên và giảng viên tiếp cận nguồn tri thức chất lượng cao, miễn phí.

IV. Hướng Dẫn Chia Sẻ Tài Nguyên Số Tại Trung Tâm TT TV

Khóa luận bước đầu khái quát về công tác xây dựng, phát triển và phục vụ khai thác, chia sẻ nguồn tài nguyên thông tin số, tài nguyên thông tin điện tử tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải. Khóa luận tìm hiểu sâu về công tác phát triển nguồn tài liệu số tại đây trong thời gian vừa qua. Từ đó, có thể đưa ra một đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy công tác này tại Trung tâm.

4.1. Xây Dựng Nền Tảng Chia Sẻ Tài Nguyên Số Hiệu Quả

Chọn lựa hoặc xây dựng nền tảng chia sẻ tài nguyên số phù hợp với nhu cầu và điều kiện của Trung tâm TT-TV ĐH GTVT. Đảm bảo nền tảng có giao diện thân thiện, dễ sử dụng, khả năng tìm kiếm mạnh mẽ, tích hợp các công cụ hỗ trợ học tập và nghiên cứu. Tăng cường bảo mật và quản lý bản quyền tài nguyên số trên nền tảng.

4.2. Chính Sách Chia Sẻ Tài Nguyên Số Rõ Ràng Minh Bạch

Xây dựng chính sách chia sẻ tài nguyên số rõ ràng, minh bạch, quy định rõ quyền và nghĩa vụ của người tạo, người sử dụng và Trung tâm TT-TV. Xác định rõ phạm vi chia sẻ (trong trường, ngoài trường, quốc tế), các hình thức chia sẻ (miễn phí, trả phí, có điều kiện), các biện pháp bảo vệ bản quyền và quyền sở hữu trí tuệ.

4.3. Đào Tạo Kỹ Năng Cho Cán Bộ và Người Dùng

Tổ chức các khóa đào tạo kỹ năng cho cán bộ thư viện về quản lý, số hóa, biên mục, bảo quản tài nguyên số, cũng như kỹ năng hỗ trợ người dùng tìm kiếm, truy cập và sử dụng tài nguyên số hiệu quả. Tổ chức các buổi hướng dẫn, hội thảo, webinar cho sinh viên, giảng viên về cách khai thác tài nguyên số phục vụ học tập và nghiên cứu.

V. Ứng Dụng Tài Nguyên Số Trong Nghiên Cứu và Giảng Dạy

Mục đích nghiên cứu của luận văn là khái quát về công tác xây dựng, phát triển và phục vụ khai thác, chia sẻ nguồn tài nguyên thông tin số, tài nguyên thông tin điện tử tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải, đặc biệt là tìm hiểu sâu về công tác phát triển nguồn tài liệu số tại đây trong thời gian vừa qua. Từ đó đưa ra một đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy công tác này tại Trung tâm.

5.1. Tài Nguyên Số Hỗ Trợ Nghiên Cứu Khoa Học Như Thế Nào

Tài nguyên số cung cấp cho nhà nghiên cứu khả năng truy cập nhanh chóng và dễ dàng đến nguồn thông tin khổng lồ, bao gồm các bài báo khoa học, báo cáo nghiên cứu, dữ liệu thống kê, tài liệu hội thảo,... Tài nguyên số giúp nhà nghiên cứu tiết kiệm thời gian tìm kiếm thông tin, mở rộng phạm vi nghiên cứu và nâng cao chất lượng công trình khoa học.

5.2. Ứng Dụng Tài Nguyên Số Trong Đổi Mới Phương Pháp Giảng Dạy

Giảng viên có thể sử dụng tài nguyên số để tạo ra các bài giảng đa phương tiện, sinh động và hấp dẫn. Tài nguyên số cũng giúp giảng viên cung cấp cho sinh viên nguồn tài liệu tham khảo phong phú, đa dạng và cập nhật. Việc sử dụng tài nguyên số trong giảng dạy giúp sinh viên tiếp thu kiến thức một cách chủ động, sáng tạo và hiệu quả.

5.3. Tài Nguyên Số và Học Tập Trực Tuyến Hiệu Quả

Trong bối cảnh học tập trực tuyến ngày càng phổ biến, tài nguyên số đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp cho người học nguồn tài liệu học tập đầy đủ, chất lượng và có thể truy cập mọi lúc, mọi nơi. Các nền tảng học tập trực tuyến thường tích hợp các công cụ quản lý tài nguyên số, giúp người học dễ dàng tìm kiếm, truy cập và sử dụng tài liệu học tập.

VI. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Chia Sẻ Tại ĐH GTVT

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn là tìm hiểu khái quát về Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải trong công tác phục vụ sự nghiệp giáo dục và đào tạo của Nhà trường. Tìm hiểu thực trạng công tác phát triển nguồn tài liệu số tại TTTT-TV ĐH GTVT. Tìm hiểu một số vấn đề về khai thác, chia sẻ nguồn tài liệu số tại Trung tâm. Đưa ra một số đánh giá về ưu điểm và nhược điểm trong công tác phát triển, khai thác, chia sẻ tài liệu số tại Trung tâm.

6.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Hoạt Động Chia Sẻ Hiện Tại

Trước khi đề xuất giải pháp, cần đánh giá hiệu quả của các hoạt động chia sẻ tài nguyên số hiện tại của Trung tâm TT-TV. Xác định những điểm mạnh cần phát huy, những điểm yếu cần khắc phục và những cơ hội để mở rộng hoạt động chia sẻ. Sử dụng các chỉ số đo lường hiệu quả như số lượt truy cập, số lượt tải xuống, mức độ hài lòng của người dùng,...

6.2. Đề Xuất Mô Hình Chia Sẻ Tài Nguyên Số Phù Hợp

Dựa trên kết quả đánh giá hiệu quả và phân tích nhu cầu của người dùng, đề xuất mô hình chia sẻ tài nguyên số phù hợp với điều kiện của Trung tâm TT-TV ĐH GTVT. Mô hình có thể là sự kết hợp giữa các hình thức chia sẻ khác nhau như chia sẻ trong trường, chia sẻ với các trường đại học khác, chia sẻ với cộng đồng nghiên cứu khoa học,...

6.3. Kiến Nghị Về Cơ Chế Tài Chính và Nhân Lực

Để triển khai thành công các giải pháp nâng cao hiệu quả chia sẻ tài nguyên số, cần có cơ chế tài chính và nhân lực phù hợp. Kiến nghị với Nhà trường về việc tăng cường đầu tư cho hoạt động quản lý và phát triển tài nguyên số, cũng như tuyển dụng và đào tạo đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao về lĩnh vực này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và sự hình thành nền kinh tế tri thức đã tác động sâu sắc đến hoạt động thông tin – thư viện. Nhu cầu của người dùng tin ngày càng gia tăng và mở rộng từ các ấn phẩm truyền thống, vi phim (microfilm), đĩa CD-ROM/DVD sang các dạng thông tin số và dữ liệu trực tuyến. Trước xu thế đó, việc xây dựng và chuyển đổi mô hình sang thư viện điện tử, thư viện số trở thành yêu cầu tất yếu đối với hệ thống thông tin – thư viện đại học tại Việt Nam. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại nhiều trường đại học còn gặp khó khăn, thiếu tính đồng bộ và chuẩn mực, dẫn tới các mô hình vận hành chưa phát huy tối đa hiệu quả.

Trường Đại học Giao thông Vận tải là cơ sở đào tạo trọng điểm nguồn nhân lực trong lĩnh vực giao thông. Trong cơ cấu của trường, Trung tâm Thông tin – Thư viện (gọi tắt là Trung tâm) đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp thông tin, học liệu phục vụ giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học. Sau các giai đoạn đầu tư dự án hiện đại hóa, Trung tâm đã bước đầu thiết lập hạ tầng công nghệ và xây dựng các bộ sưu tập số. Để đánh giá toàn diện hoạt động này và tìm giải pháp nâng cao hiệu quả, tác giả Trương Quang Ảnh đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Tìm hiểu công tác phát triển, khai thác và chia sẻ nguồn tài nguyên số tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải" dưới sự hướng dẫn của ThS. Trần Thị Thanh Vân.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là khảo sát thực tế và hệ thống hóa lý thuyết để khái quát công tác xây dựng, phát triển, phục vụ khai thác và chia sẻ nguồn tài nguyên thông tin số, tài nguyên thông tin điện tử tại Trung tâm; đi sâu vào thực trạng phát triển tài liệu số và đề xuất các giải pháp thúc đẩy hoạt động này.

Khóa luận xác định 5 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tìm hiểu khái quát về Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải trong công tác phục vụ sự nghiệp giáo dục và đào tạo của Nhà trường.
2. Tìm hiểu thực trạng công tác phát triển nguồn tài liệu số tại Trung tâm.
3. Tìm hiểu một số vấn đề về khai thác và chia sẻ nguồn tài liệu số tại Trung tâm.
4. Đưa ra các đánh giá về ưu điểm và nhược điểm trong công tác phát triển, khai thác, chia sẻ tài liệu số tại đơn vị.
5. Đề xuất các ý kiến, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phát triển, khai thác và chia sẻ nguồn tài liệu số tại Trung tâm trong thời gian tới.

Đối tượng nghiên cứu là thực trạng công tác phát triển, khai thác và chia sẻ nguồn tài liệu số tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải. Phạm vi nghiên cứu về không gian được giới hạn tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải; phạm vi về thời gian tập trung khảo sát từ năm 2003 đến thời điểm thực hiện đề tài.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các văn bản chỉ đạo, định hướng pháp lý của Đảng, Nhà nước và hệ thống lý luận ngành thông tin – thư viện:

• Cơ sở pháp lý: Quyết định số 25/QĐ-TTg ngày 19/01/1993 của Thủ tướng Chính phủ về chính sách xây dựng và đổi mới sự nghiệp văn hóa nghệ thuật; Pháp lệnh Thư viện (đặc biệt là Điều 23 Chương IV quy định về hoạt động dịch vụ thư viện và bản quyền); Chỉ thị số 58-CT/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin; Quyết định số 56/2007/QĐ-TTg ngày 03/05/2007 về Chương trình phát triển công nghiệp nội dung số Việt Nam đến năm 2010; Quyết định số 73/QĐ-BGD&ĐT ngày 21/02/2002 về việc đổi tên Thư viện thành Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải; Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (Điều 25 khoản a và đ về giới hạn quyền tác giả cho mục đích nghiên cứu và lưu trữ thư viện).
• Cơ sở lý thuyết: Các quan điểm và khái niệm về thư viện điện tử, thư viện số, tài liệu số, bộ sưu tập số và số hóa tài liệu. Tác giả tiếp cận định nghĩa thư viện số từ Hiệp hội Thư viện số Hoa Kỳ (DLF), quan điểm của Gladney (1994), và định nghĩa của Vũ Thị Ngọc Liên tại Việt Nam; lý thuyết về các giai đoạn phát triển tài liệu điện tử của Lancaster; lý thuyết chia sẻ nguồn lực thông tin của Allen Kent, Philip Sewell và TS. Lê Văn Viết.
• Phương pháp nghiên cứu:
  • Phương pháp tham khảo, thống kê, phân tích và tổng hợp thông tin từ các nguồn tài liệu, sách báo, báo cáo chuyên ngành.
  • Phương pháp khảo sát thực tế tình hình tổ chức, hạ tầng kỹ thuật và cơ sở dữ liệu tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải.
  • Phương pháp phỏng vấn trực tiếp cán bộ quản lý, cán bộ nghiệp vụ tại đơn vị.
• Tổng quan nghiên cứu trước: Tác giả điểm luận các công trình liên quan tại trường gồm Luận văn ThS. Bùi Thị Yến Hương về phát triển dịch vụ thông tin – thư viện; Khóa luận tốt nghiệp của Trần Thị Kim Dung về dự án hiện đại hóa Trung tâm; Luận văn ThS. Đỗ Tiến Vượng về ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động nghiệp vụ và số hóa tài liệu tại Trung tâm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tài liệu số với công tác phục vụ giáo dục và đào tạo tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải

Chương này tập trung làm rõ hệ thống lý luận chung về tài liệu số và phân tích toàn diện tiềm lực hoạt động của Trung tâm.

1. Lý luận về tài liệu số và vai trò trong giáo dục đại học: Tài liệu số được xác định là tài liệu được tạo lập, lưu giữ và khai thác trên máy tính, có các đặc điểm kỹ thuật nổi bật: hệ thống đa truy cập (multi-access), tốc độ phổ biến tức thời, mật độ lưu trữ thông tin lớn đa phương tiện, thuận lợi bảo trì và cập nhật (tính liên tác - Interoperability), đảm bảo an toàn bảo quản cho tài liệu gốc quý hiếm. Tài liệu số tạo môi trường tiếp cận bình đẳng, tiết kiệm chi phí kho tàng và nhân lực vận hành.

2. Lịch sử hình thành và cơ cấu tổ chức của Trung tâm: Thành lập năm 1962 với 2 cán bộ thuộc Ban Giáo vụ; năm 1980 tách thành Tổ Giáo trình (5 người thuộc Phòng Giáo vụ) và Tổ Thư viện (7 người thuộc Ban Nghiên cứu khoa học); năm 1984 trở thành đơn vị độc lập trực thuộc Ban Giám hiệu; ngày 21/02/2002 chính thức mang tên Trung tâm Thông tin – Thư viện theo Quyết định số 73/QĐ-BGD&ĐT. Giai đoạn 2002–2004, Trung tâm tiếp nhận các dự án đầu tư giáo dục đại học mức A, B, C từ Ngân hàng Thế giới.

   Cơ cấu nhân sự gồm 19 cán bộ (02 Ban Giám đốc, 17 nhân viên nghiệp vụ và phục vụ phân bổ tại Phòng Nghiệp vụ, Phòng Mượn, Phòng đọc Tiếng Việt, Phòng đọc Ngoại văn - Luận văn, Phòng đọc điện tử, Quầy bán sách).

Tiêu chí trình độ cán bộ	Số lượng	Tỷ lệ (%)
Trình độ cao học trở lên	04 cán bộ	21%
Trình độ đại học	15 cán bộ	79%
Chuyên ngành Thông tin – Thư viện	12 cán bộ	64%
Chuyên ngành khác	07 cán bộ	36%

3. Cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật: Trung tâm đặt tại tòa nhà 7 tầng (nhà A8), diện tích sàn gần 4.000 m² từ tầng 4 đến tầng 7. Tổng số chỗ ngồi phục vụ bạn đọc là 712 chỗ (Phòng đọc tầng 5: 280 chỗ; Phòng đọc tầng 6: 256 chỗ; Phòng đọc điện tử: 88 chỗ; Phòng tự học tầng 4: 88 chỗ). Hệ thống trang thiết bị gồm 13 tủ điều hòa 50.000 BTU, 20 điều hòa 18.000 BTU, 17 máy chủ, 140 máy trạm, 30 camera an ninh, cổng an ninh kép chuẩn RFID tại tầng 5 và 6, hệ thống máy quét mã vạch. Trung tâm vận hành phần mềm quản trị thư viện tích hợp ILib 4.0 (sử dụng các phân hệ: Biên mục bổ sung, mượn trả, thống kê, quản trị) và phần mềm quản lý tài liệu số DLib của công ty CMC.

4. Đặc điểm người dùng tin và nguồn lực thông tin: Số lượng người dùng tin phục vụ thường xuyên là trên 10.000 thẻ bạn đọc, chia thành 2 nhóm:

   • Cán bộ quản lý, giảng viên, nhà nghiên cứu (chiếm 20%): Nhu cầu thông tin chọn lọc cao, chuyên sâu về tiêu chuẩn, kỹ thuật thi công mới, chính sách ngành GTVT.
   • Học viên cao học, nghiên cứu sinh, sinh viên (chiếm 80%): Nhu cầu học liệu nền tảng, giáo trình, bài giảng; trong đó có 80% sinh viên dành từ 3–5 giờ/ngày và 1–3 lần/tuần đến thư viện.

   Vốn tài nguyên thông tin truyền thống: 3.495 đầu giáo trình (84.484 bản); 15.857 bản sách tham khảo; 3.050 đầu tài liệu tra cứu (3.421 bản); 893 đầu tạp chí (3.120 bản); 162 đầu bài giảng (324 bản); trên 2.300 bản luận văn, luận án; 426 đề tài nghiên cứu khoa học; gần 200 đầu báo - tạp chí (77 đầu tiếng Việt, 20 đầu ngoại văn, 4.191 cuốn đóng quyển).

   Vốn tài nguyên số:

   • Cơ sở dữ liệu (CSDL) thư mục: 19.780 biểu ghi (Sách: 14.943 biểu ghi; Báo - tạp chí: 1.933 biểu ghi; Luận văn, luận án: trên 2.350 biểu ghi; Đề tài NCKH: 554 biểu ghi; Sách lưu chiểu: 732 biểu ghi).
   • CSDL toàn văn: 52 CSDL toàn văn giáo trình, bài giảng (định dạng Word/PDF); trên 600 luận văn, luận án, đề tài NCKH cấp Bộ trở lên đã được số hóa.
   • CSDL trực tuyến ngoại văn: 8 cơ sở dữ liệu mua qua Dự án mức C giai đoạn 2004–2006 (CSDL Tiêu chuẩn GTVT Mỹ; CSDL Tiêu chuẩn GTVT Viện tiêu chuẩn Anh BSI; Tạp chí IEEE/ASPP Online với hơn 118 tạp chí và gần 1 triệu tài liệu PDF; CSDL Tạp chí ASCE với hơn 30 tạp chí; Sách điện tử eBrary Engineering & Technology với gần 2.000 đầu sách; Sách điện tử tương tác Knovel với 377 cuốn thuộc 7 chủ đề; Sách điện tử DEL; CSDL SpringerMaterials dùng thử).
   • Đĩa CD-ROM: Trên 2.500 đĩa (quản lý toàn văn luận án, luận văn, đề tài nghiên cứu khoa học thu nhận kèm bản in).

Chương 2: Thực trạng công tác phát triển, khai thác và chia sẻ tài liệu số tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải

Chương này đi sâu khảo sát các yếu tố chi phối và thực tiễn phát triển nguồn tài nguyên số tại đơn vị.

1. Các yếu tố tác động đến hoạt động:

   • Yếu tố chính sách và pháp lý: Sự chỉ đạo từ Nhà trường và các quy định pháp luật (Pháp lệnh Thư viện, Luật Sở hữu trí tuệ). Nhà trường đã ban hành quy định bắt buộc nộp kèm đĩa CD-ROM khi nộp luận án, luận văn và khuyến khích giảng viên giao nộp bài giảng điện tử.
   • Yếu tố quy mô và chức năng: Định hướng ưu tiên xây dựng học liệu số phục vụ đúng chương trình đào tạo chuyên ngành kỹ thuật, kinh tế giao thông vận tải của trường.
   • Yếu tố kinh phí: Hoạt động phát triển tài nguyên số phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách cấp từng năm từ Trường, không có định mức ngân sách cố định hàng năm dành riêng cho việc mua, thuê CSDL số.
   • Yếu tố công nghệ: Đã thiết lập cổng tra cứu thư mục OPAC tại địa chỉ http://opac.vn/opac (truy cập diện rộng qua Internet) và cổng tài liệu số toàn văn DLib tại http://opac:8088/dlib (chỉ giới hạn truy cập trong mạng nội bộ Intranet). Trung tâm chưa được trang bị máy scan chuyên dụng chuyên sâu để phục vụ số hóa quy mô lớn.
   • Yếu tố quản lý và nhân sự: Phân quyền quản trị CSDL số toàn văn tập trung tại Phòng Nghiệp vụ (Trưởng phòng nghiệp vụ trực tiếp quản trị và cấp quyền truy cập).

2. Thực trạng nguyên tắc và phương thức phát triển nguồn tài liệu số:

   • Nguyên tắc lựa chọn: Ưu tiên theo nhóm đối tượng người dùng tin (Cán bộ/Giảng viên $\rightarrow$ Học viên/NCS $\rightarrow$ Sinh viên); tuân thủ Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 để sao chép, lưu trữ phục vụ nghiên cứu; ưu tiên các tài liệu tiêu chuẩn kỹ thuật, luận văn - luận án, đề tài NCKH cấp Bộ và giáo trình chính thống.
   • Phương thức mua bán, cấp phép: Giai đoạn 2004–2006 mua quyền truy cập 8 CSDL quốc tế qua dự án mức C; các hợp đồng trực tuyến đã hết hạn vào cuối năm 2009. Sau thời điểm này, Trung tâm chưa ký thêm hợp đồng CSDL trực tuyến mới mà chuyển sang phục vụ các CSDL offline và dữ liệu đã lưu trữ trên máy chủ nội bộ.
   • Phương thức thu thập và số hóa tài liệu nội sinh: Thu nhận file điện tử giáo trình, đề tài NCKH, luận văn; trích xuất dữ liệu từ hơn 2.500 đĩa CD-ROM để tích hợp vào phần mềm DLib.

Chương 3: Một số nhận xét, đánh giá và kiến nghị nhằm tăng cường công tác phát triển, khai thác và chia sẻ nguồn tài liệu số tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải

Theo bố cục được tác giả trình bày tại phần Mở đầu, Chương 3 tập trung vào các nội dung:

• Đánh giá tổng quát các ưu điểm đạt được về mặt hạ tầng công nghệ, quy mô vốn biểu ghi thư mục và bước đầu hình thành kho CSDL toàn văn nội sinh.
• Chỉ ra các điểm hạn chế: Việc phân bổ ngân sách cho tài nguyên số chưa cố định dẫn đến gián đoạn quyền truy cập CSDL quốc tế sau khi dự án kết thúc; công tác số hóa thiếu máy móc chuyên dụng; phạm vi chia sẻ học liệu số mới dừng lại ở nội bộ, chưa thiết lập mạng lưới liên kết chia sẻ liên thư viện rộng rãi.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả: Xác lập chính sách bổ sung tài nguyên số rõ ràng; cấp ngân sách định kỳ; đầu tư công nghệ số hóa chuyên nghiệp; mở rộng quyền truy cập an toàn và tăng cường liên kết chia sẻ nguồn lực thông tin số với các thư viện đại học khác.

Kết quả và đóng góp

Kết quả khảo sát và số liệu chính

• Hệ thống hóa toàn diện cơ cấu tổ chức (19 cán bộ), hạ tầng kỹ thuật (17 máy chủ, 140 máy trạm, 712 chỗ ngồi, diện tích 4.000 m²) và phần mềm nghiệp vụ (ILib 4.0, DLib).
• Thống kê chi tiết cấu trúc 19.780 biểu ghi CSDL thư mục:

Loại CSDL thư mục	Số lượng biểu ghi	Tỷ lệ (%)
CSDL Sách	14.943	75,8%
CSDL Báo – Tạp chí	1.933	9,8%
CSDL Luận án, luận văn, đề tài NCKH, sách lưu chiểu	2.904	14,4%
Tổng số	19.780	100%

• Ghi nhận hiện trạng 52 CSDL toàn văn giáo trình, trên 600 công trình luận văn/luận án/đề tài nghiên cứu khoa học số hóa, hơn 2.500 đĩa CD-ROM dữ liệu và danh mục 8 CSDL trực tuyến quốc tế từng được đầu tư khai thác.

Đề xuất và giải pháp của tác giả

• Xây dựng nguyên tắc và chính sách chính thức cho việc phát triển, chọn lọc tài liệu số tại Trung tâm, lấy người dùng tin làm trung tâm.
• Thiết lập cơ chế cấp kinh phí cố định hàng năm từ Nhà trường để duy trì, gia hạn các CSDL chuyên ngành giao thông vận tải trực tuyến.
• Đầu tư máy quét chuyên dụng và phần mềm xử lý dữ liệu sau số hóa để nâng cao tốc độ, chất lượng chuyển đổi tài liệu truyền thống.
• Hoàn thiện cổng tích hợp, nâng cấp đường truyền kết nối mạng để mở rộng quyền khai thác tài nguyên số hợp pháp từ xa cho cán bộ, sinh viên.
• Đẩy mạnh hợp tác, liên thông chia sẻ nguồn lực thông tin số với hệ thống thư viện các trường đại học khối kỹ thuật và giao thông.

Đóng góp của đề tài

• Về mặt lý luận: Làm rõ các khái niệm về thư viện số, tài liệu số, bộ sưu tập số và đặc trưng của việc chia sẻ tài nguyên số trong môi trường giáo dục đại học.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bức tranh thực trạng chi tiết, có căn cứ số liệu xác thực về công tác phát triển, quản trị và khai thác tài nguyên số tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải giai đoạn 2003–2010; làm tài liệu tham khảo cho công tác quản trị thư viện tại đơn vị.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực tế tập trung tại một cơ quan thông tin – thư viện đơn lẻ (Trường Đại học Giao thông Vận tải); các CSDL trực tuyến quốc tế khảo sát phụ thuộc vào nguồn tài trợ dự án vốn đã hết hạn vào cuối năm 2009, gây khó khăn cho việc đánh giá liên tục về tần suất sử dụng thực tế sau đó.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Nghiên cứu mở rộng mô hình liên kết, chia sẻ tài nguyên số dùng chung (consortium) giữa Trung tâm với các trường đại học khác trên cả nước; đánh giá sâu hơn về hành vi khai thác tài liệu số của người dùng tin khi triển khai các cổng truy cập mới.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực đối với:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Thông tin – Thư viện và Quản lý thông tin khi tìm hiểu phương pháp khảo sát, phân tích thực trạng phát triển tài liệu số tại một cơ sở giáo dục đại học.
• Cán bộ quản lý thư viện các trường đại học kỹ thuật trong việc tham khảo kinh nghiệm triển khai phần mềm quản trị (ILib, DLib), tổ chức hạ tầng phòng đọc điện tử và quản lý nguồn tài liệu số nội sinh.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn gốc hạ tầng kỹ thuật và các CSDL trực tuyến ngoại văn tại Trung tâm từ đâu?
Phần lớn hệ thống trang thiết bị hiện đại (máy chủ, máy trạm, an ninh RFID) và 8 CSDL trực tuyến ngoại văn (IEEE, ASCE, Knovel, eBrary...) của Trung tâm được đầu tư từ Dự án Giáo dục đại học mức C (do Ngân hàng Thế giới tài trợ) trong giai đoạn 2002–2006.

2. Người dùng tin có thể truy cập các CSDL của Trung tâm qua những địa chỉ nào?
Trung tâm vận hành 2 cổng truy cập riêng biệt: CSDL thư mục tra cứu qua OPAC tại địa chỉ http://opac.vn/opac (truy cập từ bên ngoài qua Internet), và CSDL toàn văn DLib tại địa chỉ http://opac:8088/dlib (chỉ truy cập trong phạm vi mạng nội bộ Intranet).

3. Tỷ lệ cơ cấu người dùng tin tại Trung tâm được phân chia như thế nào?
Người dùng tin tại Trung tâm gồm 2 nhóm chính: Nhóm cán bộ quản lý, giảng viên và nghiên cứu chiếm khoảng 20%; Nhóm học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên chiếm khoảng 80% trên tổng số hơn 10.000 thẻ bạn đọc.

4. Khóa luận sử dụng căn cứ pháp lý nào để giải quyết vấn đề bản quyền khi sao chép, số hóa tài liệu?
Tác giả viện dẫn Điều 25 (khoản a và khoản đ) của Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam năm 2005, cho phép tự sao chép một bản phục vụ nghiên cứu khoa học, giảng dạy cá nhân và sao chép để lưu trữ trong thư viện với mục đích nghiên cứu mà không phải xin phép hay trả thù lao.

5. Thực trạng khai thác các CSDL trực tuyến quốc tế tại Trung tâm vào thời điểm tác giả nghiên cứu ra sao?
Các hợp đồng thuê, mua quyền truy cập trực tuyến 8 CSDL quốc tế từ Dự án mức C đã hết hạn vào cuối năm 2009. Sau thời gian này, Trung tâm chưa ký hợp đồng trực tuyến mới mà chỉ phục vụ các dữ liệu đã tải về lưu trữ trên máy chủ nội bộ (CSDL Offline).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Trương Quang Ảnh đã phản ánh toàn diện thực trạng công tác xây dựng, quản trị và khai thác nguồn tài nguyên số tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Giao thông Vận tải từ giai đoạn tiếp nhận dự án đầu tư đến năm 2010. Đề tài đã hệ thống hóa đầy đủ số liệu về hạ tầng kỹ thuật, cơ sở dữ liệu thư mục (19.780 biểu ghi) và tài liệu số nội sinh, đồng thời chỉ ra những điểm nghẽn về kinh phí duy trì CSDL trực tuyến và thiết bị số hóa. Các giải pháp do tác giả đề xuất mang tính khả thi, đóng góp thiết thực cho việc định hình chiến lược phát triển thư viện số và liên kết chia sẻ nguồn tài nguyên số trong tương lai của Nhà trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và Phụ lục, Nội dung chính của đề tài Khóa luận gồm 3 chơng: Chơjơng 1. Tài liệu số với công tác phục vụ giáo dục và đào tạo tại Trung tâm Thông tin — Thơi viện Đại học Giao thông Vận tai Chơjơng 2. Thực trạng công tác phát triển, khai thác và chia sẻ tài liệu số tại Trung tam thông tin — Thơi viện Đại học Giao thông Vận tải. Một số nhận xét, đánh giá và kiến nghị nhằm tăng cơjờng công tác phát triển, khai thác và chia sẻ nguồn tài liệu số tại Trung tâm Thông tin — Thoy viện Đại học Giao thông Vận tải.

Sinh viên: Trương Quang Ảnh Trang 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th. Tran Thi Thanh Van NOI DUNG CHGJONG 1. TAI LIEU SO VOI CONG TAC PHUC VU GIAO DUC VADAO TAO TAI TRUNG TAM THONG TIN- THG] VIEN DAI HOC GIAO THONG VAN TAI 1. Những vấn đề lý luận về tài liệu số 1.

Các khái niệm chung Có thê nói, trong những thập niên cuối thế kỷ XX còng với sự phát triển không ngừng của công nghệ thông tin là sự bùng nô đến chóng mặt của thông tin và sự hình thành nền kinh tế tri thức. Các tài liệu số ngày càng đóng vai trò quan trong trọng quá trình biến đổi này. Tuy cha đợc định nghĩa thống nhất thế nào là tài liệu số, nhng nó cũng đợc sự quan tâm đặc biệt; gan liền với khái niệm về tài liệu số là các khái niệm về th viện số, th viện điện tử, tài liệu điện tử và bộ su tập số. Làm rõ những khái niệm nay phan nao có thể hình dung về nguồn tài liệu số trong các cơ quan thông tin — th viện hiện đại.

Khái niệm th viện sô và các khái niệm liên quan Thực tế, trớc khi có các th viện số và khái niệm th viện số đợc định hình thì th viện điện tử đã ra đời và phát triển liên tục tới hiện nay. Tuy nhiên, mặc dù ra đời sớm hơn nhng cũng nh th viện số, th viện điện tử (TVĐT) là một khái niệm cha đợc định nghĩa một cách thống nhất, nó có thể vẫn còn lẫn lộn hoặc đồng nghĩa với các khái niệm nh “ Th viện ảo”, “ Th viện số”, “'Th viện đa phơng AD tiện”. Sinh viên: Trương Quang Ảnh Trang 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th. Tran Thi Thanh Van TVĐT có thể đợc định nghĩa nh sau: “Một hệ thống thông tin trong đó các nguồn thông tin đều có sẵn đới dạng có thể xử lý đợc bằng máy tính và trong đó tất cả các chức năng bổ sung, lu trữ, bảo quan, tìm kiếm, truy cập và hiển thị đều sử đụng kỹ thuật số”.[6] Khái niệm TVĐT có thể dùng theo nghĩa tổng quát nhất cho mọi loại hình th viện đã đợc tin học hóa toàn bộ hoặc một số sản phẩm, dịch vụ.

TVĐT có thé đợc coi nh là nơi ngời sử dụng có thé tới để thực hiện những công việc mà họ vẫn thờng làm với th viện truyền thống, nhng đã đợc điện tử hoá. Khái niệm TVĐT có liên quan trực tiếp tới sự bùng nổ thông tin trên Internet và Web, các thiết bị lu trữ thông tin đa phơng tiện. Cùng lúc với sự bùng nồ thông tin và sự manh nha của nền kinh tế tri thức là sự hình thành và bùng nô của kỹ thuật số hóa làm tăng khả năng đáp ứng nhu cầu ngày một gia tăng về lu trữ, tổ chức và phân phối thông tin trong xã hội. Th viện số (TVS) dần dần hình thành nh một xu thế tat yếu, tạo ra một cuộc cách mạng trong lĩnh vực th viện — thông tin.

Một tìm kiếm Google tiến hành vào đầu tháng 4/2010 về “digital library” hoặc “digital libraries” cho tới 340.[15] Tuy vậy, khái niệm th viện số hiện nay vẫn còn là một điều tranh cãi. Với nhiều giả thiết và nhìn từ các góc độ khác nhau nên có những khái niệm tơng đối khác nhau về th viện sô. Hiệp hội Th viện số Hoa Kỳ (DLF) định nghĩa nh sau: “Th viện số là một tổ chức cung cấp tài nguyên bao gồm các nhân viên chuyên biệt giúp lựa chọn, tổ chức, cung cấp khả năng truy xuất thông minh, chỉ dẫn, phân phối, bảo quản tính toàn vẹn và sự thống nhất của các bộ su tập theo thời gian để đảm bảo sao cho chúng luôn sẵn có đề truy xuất một cách dễ dàng và kinh tế Sinh viên: Trương Quang Ảnh Trang 9 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th. Tran Thi Thanh Van nhất đối với một cộng đồng ngời dùng hoặc một nhóm cộng đồng ngời dòng.”[15] Theo một cách tiếp cận khác, năm 1994 Gladney đa ra khái niệm về TVS nh sau: “Một TVS phải là một tập hợp các thiết bị máy tính, hệ thống lu trữ, truyền thông còng với nội dung số và phần mềm để tái tạo và thúc đây mở rộng các dịch vụ thông tin của các th viện truyền thống chứa các tài liệu trên giấy và các vật mang tin khác vẫn làm nh thu thập,biên mục, tìm kiếm và chia sẻ thông tin.

Một dịch vụ TVS phải bao gồm các dịch vụ chính yếu của các th viện truyền thống và khai thác tối đa các lợi ích của công nghệ lu trữ số, tìm kiếm thông tin và truyền thông số”.[15] Tại Việt Nam, theo Vũ Thị Ngọc Liên: “Th viện số là một th viện điện tử cao cấp trong đó toàn bộ các tài liệu của th viện đã đợc số hóa và đợc quản lý bằng một phần mềm chuyên nghiệp có tô chức giúp ngời dòng dễ dàng truy cập, tìm kiếm và xem đợc nội dung toàn văn của chúng từ xa thông qua hệ thống mạng thông tin và các phơng tiện truyền thông”. [15] Nhng dò hiểu nh thế nào đi chăng nữa thì TVS là cơ hội đặc biệt cho th viện truyền thống đổi mới phơng thức phục vụ cho ngời dùng tin, đảm bảo hiệu quả, chất lợng cho đối tong phuc vu. Qua đây, cũng có thé khang định th viện số và th viện điện tử hoàn toàn không phải là một, nhng hai mô hình th viện hiện đại này cũng có mối liên hệ chặt chẽ và giống nhau ở nhiều điểm. Khái niệm tài liệu số và các khái niệm liên quan Liên quan tới tài liệu sô và đê hiêu rõ về tài liệu sô cân năm rõ và phân biệt khái niệm gân với nó là tài liệu điện tử.

Đông thời, các khái niệm có liên Sinh viên: Trương Quang Ảnh Trang 10 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th. Tran Thi Thanh Van quan truc tiép tới tài liệu số nh bộ su tập số, số hóa cũng cần đợc hiểu một cách TỐ ràng. Hiểu một cách ngắn gọn thì tài liệu điện tử đợc xem nh các tài liệu đợc trình bày và lu trữ trên vật mang tin điện tử và có thể truy cập đợc thông qua hệ thống máy tính điện tử và mạng máy tính. Các vật mang tin có thê là băng từ, đĩa từ, các vật lu trữ thông tin của máy tính khác.

Lancaster đã phác thảo một lịch sử ngắn gọn về tài liệu điện tử nh sau: - Sử đụng máy tính để tạo ra những ấn bản in trên giấy thong thong. - Phân phối văn bản bằng hình thức điện tử nơi mà phiên bản điện tử tơng dong chính xác với phiên bản In ân. - Xuất bản những ấn phẩm nhỏ hơn bản in băng hình thức điện tử, có thêm đặc điểm phụ trội khả năng nghiên cứu, điều khiển đữ liệu và thông báo khả năng thông qua sự tơng xứng hình ảnh. - Tạo ra những ấn bản hoàn toàn mới và khai thác khả năng thật sự của điện tử học, chắng hạn nh những siêu văn bản, âm thanh, phơng tiện truyền thông cao.

Tài liệu số (TLS) là những tài liệu đợc tạo lập và lu giữ, khai thác trên máy tính. Tài liệu số có thể đợc xây dựng thông qua việc xử lý các file văn bản, các bảng biểu hoặc đợc chuyên đổi sang dạng số từ những tài liệu dạng khác. Tài liệu cũng đợc đề cập đến nh là những tài liệu điện tử. Sinh viên: Trương Quang Ảnh Trang 11 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.

Tran Thi Thanh Van Theo các khái niệm về TLS và TLĐT, có thé thay sự giống và khác nhau giữa hai loại tài liệu này. Tuy nhiên, trong phạm vi hạn hẹp của Khóa luận này xin không đề cập đến vấn đề này. Khái niệm tài liệu số thờng đi kèm với khái niệm về bộ su tập số. Có thể hiểu “Bộ su tập số là một tập hợp có tổ chức nhiều tài liệu đã đợc số hoá đới nhiều hình thức khác nhau (văn bản, hình ảnh, Audio, Video.) về một chủ đề.

Mặc dù mỗi loại hình tài liệu có sự khác nhau về cách thể hiện, nhng nó đều cung cấp một giao diện đồng nhất mà qua đó các tài liệu có thể truy cập, tìm kiếm dễ dàng” [6]. Một bộ su tập chứa nhiều tài liệu với các dạng thức khác nhau, nhng lại cung cấp một giao diện đồng nhất; qua đó tất cả các tài liệu có thé doc truy cập, mặc dù cách mà tài liệu đó hiển thị sẽ phụ thuộc vào phơng tiện và dạng thức của tài liệu đó. Quá trình chuyền các dạng dữ liệu truyền thống nh các bản viết tay, bản in trên giấy, hình ảnh. sang chuẩn dữ liệu trên máy tính và đợc máy tính nhận biết đợc gọi là số hoá tài liệu.

Nh vậy, số hoá tài liệu là hình thức chuyển đôi các dữ liệu truyền thống bên ngoài thành dạng đữ liệu số mà máy tính có thê hiểu đợc. Ưu điểm của số hóa tài liệu: - Giúp việc lu trữ, truy xuất, chia sẻ, tìm kiếm thông t in một cách dễ dàng - Linh hoạt trong việc chuyên đồi sang các loại dữ liệu số khác nhau - Giảm chi phi tối đa cho việc quản lý, không gian lutrữ - Có khả năng chỉnh sửa và tái sử dụng dữ liệu 1. Đặc điểm chung của tài liệu số Do bản chất tồn tại và lu trữ hoàn toàn khác biệt với các loại hình tài liệu truyền thống nên tài liệu số chỉ có thể vận động từ truy cập, khai thác và chia Sinh viên: Trương Quang Ảnh Trang 12 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th. Tran Thi Thanh Van sẻ trên máy tính hay mạng các máy tính.

Do vậy so với tài liệu truyền thống, tài liệu số có những đặc điểm khá nổi bật sau đây: -_ Hệ thống đa truy (multi-access): Tính năng này hay còn gọi là tính dé dàng truy cập. Tài liệu số trực tuyến trên mạng có thê đợc truy cập và cung cấp cho nhiều địa điểm truy cập (văn phòng, nhà ở, trờng học.