Luận văn thạc sĩ khoa học thông tin thư viện tăng cường khai thác nguồn tài nguyên thông tin tại thư viện trường đại học thủ dầu một

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thông tin thư viện tăng cường khai thác nguồn tài nguyên thông tin tại thư viện trường đại học thủ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Trần Đức Tịnh
• Trường học: Đại học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Khoa học Thông tin Thư viện
• Đề tài: Tăng Cường Khai Thác Tài Nguyên Thông Tin Tại Thư Viện Đại Học Thủ Dầu Một
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Bình Dương

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC NGUỒN TÀI NGUYÊN THÔNG TIN TẠI THƯ VIỆN ĐẠI HỌC
• 1.1. Nguồn tài nguyên thông tin
• 1.2. Đặc tính của nguồn TNTT
• 1.3. Các loại nguồn TNTT
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT, ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG KHAI THÁC NGUỒN TNTT TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐH TDM
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN NHẰM TĂNG CƯỜNG KHAI THÁC NGUỒN TNTT TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐH TDM
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Luận văn thạc sĩ

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc tăng cường khai thác tài nguyên thông tin tại Thư viện Đại học Thủ Dầu Một. Nghiên cứu nhằm đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả khai thác nguồn tài nguyên thông tin, đáp ứng nhu cầu giảng dạy, học tập và nghiên cứu của người dùng tin. Luận văn này không chỉ mang tính lý luận mà còn có giá trị thực tiễn cao, góp phần phát triển hệ thống thư viện hiện đại.

1.1. Lý do chọn đề tài

Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, tài nguyên thông tin đóng vai trò quan trọng trong mọi lĩnh vực. Thư viện Đại học Thủ Dầu Một đã đầu tư xây dựng nguồn tài nguyên phong phú, nhưng việc khai thác hiệu quả vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu này nhằm giải quyết các vấn đề tồn tại và đề xuất giải pháp để tăng cường khai thác, đáp ứng nhu cầu người dùng.

1.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận văn là khảo sát hiện trạng và đề xuất giải pháp tăng cường khai thác tài nguyên thông tin. Nhiệm vụ bao gồm phân tích nhu cầu người dùng, đánh giá hiện trạng khai thác, và đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hoạt động của thư viện.

II. Khai thác tài nguyên thông tin

Khai thác tài nguyên thông tin là hoạt động quan trọng trong việc phát huy giá trị của nguồn tài nguyên. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiệu quả khai thác tại Thư viện Đại học Thủ Dầu Một, từ đó đề xuất các giải pháp để tối ưu hóa quy trình và nâng cao chất lượng dịch vụ.

2.1. Hiện trạng khai thác

Hiện trạng khai thác tài nguyên thông tin tại thư viện còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu người dùng. Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát và phân tích các nguyên nhân, từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể để cải thiện hiệu quả khai thác.

2.2. Giải pháp tăng cường khai thác

Các giải pháp được đề xuất bao gồm cải tiến quy trình quản lý, ứng dụng công nghệ thông tin, và đào tạo kỹ năng tìm kiếm thông tin cho người dùng. Những giải pháp này nhằm tăng cường hiệu quả khai thác và nâng cao chất lượng dịch vụ thư viện.

III. Thư viện Đại học Thủ Dầu Một

Thư viện Đại học Thủ Dầu Một là một trong những trung tâm thông tin quan trọng, phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiệu quả hoạt động của thư viện và đề xuất các giải pháp để phát triển bền vững.

3.1. Nguồn tài nguyên thông tin

Thư viện sở hữu nguồn tài nguyên thông tin đa dạng, bao gồm tài liệu truyền thống và điện tử. Nghiên cứu đã phân tích các đặc điểm và giá trị của nguồn tài nguyên này, từ đó đề xuất các giải pháp để tối ưu hóa việc sử dụng.

3.2. Phát triển thư viện

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp để phát triển thư viện, bao gồm việc ứng dụng công nghệ thông tin, cải tiến quy trình quản lý, và nâng cao chất lượng dịch vụ. Những giải pháp này nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dùng.

IV. Công nghệ thông tin và hệ thống thông tin

Ứng dụng công nghệ thông tin và hệ thống thông tin là yếu tố then chốt trong việc nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên thông tin. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiệu quả ứng dụng công nghệ tại Thư viện Đại học Thủ Dầu Một và đề xuất các giải pháp để tối ưu hóa.

4.1. Ứng dụng công nghệ thông tin

Nghiên cứu đã phân tích vai trò của công nghệ thông tin trong việc quản lý và khai thác tài nguyên thông tin. Các giải pháp được đề xuất bao gồm việc nâng cấp hệ thống quản lý và ứng dụng các công cụ tìm kiếm hiện đại.

4.2. Hệ thống thông tin

Hệ thống thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và khai thác tài nguyên thông tin. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp để cải tiến hệ thống, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và đáp ứng nhu cầu người dùng.

V. Dịch vụ thư viện và hỗ trợ nghiên cứu

Dịch vụ thư viện và hỗ trợ nghiên cứu là yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên thông tin. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá chất lượng dịch vụ và đề xuất các giải pháp để cải thiện.

5.1. Dịch vụ thư viện

Nghiên cứu đã phân tích hiện trạng dịch vụ thư viện tại Thư viện Đại học Thủ Dầu Một, từ đó đề xuất các giải pháp để nâng cao chất lượng dịch vụ, đáp ứng nhu cầu người dùng.

5.2. Hỗ trợ nghiên cứu

Hỗ trợ nghiên cứu là một trong những nhiệm vụ quan trọng của thư viện. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp để tăng cường hỗ trợ nghiên cứu, bao gồm việc cung cấp tài liệu chuyên sâu và đào tạo kỹ năng tìm kiếm thông tin.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật và công nghệ thông tin, nguồn tài nguyên thông tin (TNTT) ngày càng trở thành yếu tố then chốt quyết định thành công của các tổ chức, đặc biệt là các cơ quan thông tin - thư viện. Tại các thư viện đại học, nguồn TNTT không chỉ thể hiện quy mô, chất lượng mà còn phản ánh năng lực đáp ứng nhu cầu thông tin đa dạng của người dùng tin (NDT). Trường Đại học Thủ Dầu Một (ĐH TDM), với quy mô đào tạo hơn 15.000 sinh viên và 1.000 học viên cao học, đã đầu tư xây dựng Trung tâm Thông tin - Thư viện với nguồn TNTT phong phú, đa dạng nhằm phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, việc khai thác nguồn TNTT tại đây vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, chưa thực sự đáp ứng tốt nhu cầu của NDT.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát, đánh giá hiện trạng khai thác nguồn TNTT tại Thư viện ĐH TDM trong giai đoạn 2015-2019, từ đó đề xuất các giải pháp tăng cường khai thác hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dùng. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển nguồn TNTT phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của thư viện đại học, đồng thời hỗ trợ nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học của nhà trường. Qua khảo sát với hơn 350 phiếu điều tra thu hồi từ cán bộ giảng viên và sinh viên, nghiên cứu cung cấp số liệu cụ thể về nhu cầu, mức độ sử dụng và các kênh tiếp cận thông tin của NDT, làm cơ sở cho việc cải tiến hoạt động khai thác nguồn TNTT.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về nguồn tài nguyên thông tin và công tác khai thác nguồn TNTT trong thư viện đại học. Theo định nghĩa của Nguyễn Hồng Sinh, nguồn TNTT là tập hợp các tài liệu và nguồn lực thông tin được xây dựng, phát triển nhằm phục vụ nhu cầu người dùng trong thư viện, bao gồm tài liệu truyền thống và tài liệu điện tử. Lê Văn Viết mở rộng khái niệm nguồn lực thông tin bao gồm tài liệu công bố, không công bố, cơ sở dữ liệu và các công cụ tra cứu. UNESCO cũng định nghĩa nguồn lực thông tin là dữ liệu dưới nhiều dạng thức được ghi lại trên các phương tiện khác nhau.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm:

• Nguồn TNTT truyền thống: sách, báo, tạp chí, luận văn, luận án dạng giấy.
• Nguồn TNTT điện tử: sách điện tử, tạp chí điện tử, cơ sở dữ liệu, bộ sưu tập số.
• Hoạt động khai thác nguồn TNTT: các hoạt động giúp người dùng tiếp cận, sử dụng hiệu quả nguồn TNTT thông qua sản phẩm và dịch vụ thư viện.
• Nhu cầu tin của người dùng: đặc điểm, mục đích và mức độ sử dụng thông tin của các nhóm NDT trong thư viện đại học.
• Yếu tố ảnh hưởng đến khai thác nguồn TNTT: nguồn TNTT, đội ngũ cán bộ, cơ sở vật chất kỹ thuật, nhu cầu tin, kinh phí và ứng dụng công nghệ thông tin.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng nhằm đánh giá toàn diện hiện trạng khai thác nguồn TNTT tại Thư viện ĐH TDM. Cụ thể:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: thu thập, phân tích các tài liệu chuyên ngành, văn bản pháp luật, báo cáo tổng kết và các luận văn liên quan để làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng chung.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: thu thập thông tin từ Ban giám đốc và cán bộ thư viện nhằm hiểu rõ chiến lược phát triển, khó khăn và thuận lợi trong công tác phục vụ người dùng.
• Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: phát phiếu khảo sát đến 400 NDT gồm cán bộ giảng viên và sinh viên, thu hồi 350 phiếu với tỉ lệ 87.1%, nhằm thu thập dữ liệu về nhu cầu, mức độ sử dụng và đánh giá hoạt động khai thác nguồn TNTT.
• Phương pháp thống kê và phân tích số liệu: xử lý dữ liệu khảo sát, lập bảng biểu, biểu đồ để đánh giá thực trạng, so sánh các nhóm đối tượng và rút ra nhận xét, đánh giá.
• Timeline nghiên cứu: tập trung khảo sát và thu thập dữ liệu trong giai đoạn 2015-2019, phân tích và đề xuất giải pháp trong năm 2019.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 72 cán bộ giảng viên và 278 sinh viên, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm NDT chính tại thư viện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn TNTT phong phú nhưng chưa cân đối: Thư viện hiện có hơn 21.000 nhan đề tài liệu truyền thống với hơn 120.000 bản, trong đó 82.3% tài liệu bằng tiếng Việt, chủ yếu tập trung vào lĩnh vực giáo dục (33.9%), khoa học xã hội (15.5%) và khoa học kỹ thuật (13.8%). Tuy nhiên, tài liệu ngoại văn và tài liệu điện tử chiếm tỷ lệ thấp, chưa đáp ứng tốt nhu cầu nghiên cứu chuyên sâu của cán bộ giảng viên.
2. Mức độ sử dụng thư viện khác biệt giữa các nhóm NDT: 54.6% sinh viên thường xuyên sử dụng thư viện, trong khi chỉ 25% cán bộ giảng viên sử dụng thường xuyên, 43.1% giảng viên sử dụng thỉnh thoảng. Nguyên nhân do giảng viên có nhiều nguồn thông tin khác như internet, thư viện khoa, thư viện trường khác.
3. Nhu cầu sử dụng thông tin đa dạng: Cán bộ giảng viên chủ yếu sử dụng thông tin cho nghiên cứu (61.1%) và mở rộng kiến thức (48.5%), sinh viên tập trung vào học tập (91.8%) và tự nghiên cứu (31.3%). Nhu cầu giải trí chiếm tỷ lệ thấp ở giảng viên (15%) nhưng cao hơn ở sinh viên (35.6%).
4. Kênh tiếp cận thông tin khác biệt: Giảng viên chủ yếu tiếp cận qua email (55.5%) và thầy cô khác (41.6%), trong khi sinh viên chủ yếu qua lớp hướng dẫn sử dụng thư viện (90.5%). Thư viện chưa tổ chức lớp hướng dẫn cho giảng viên, làm hạn chế kênh tiếp cận hiệu quả.
5. Đội ngũ cán bộ thư viện trẻ, trình độ cao nhưng thiếu chuyên môn IT và ngoại ngữ: 63.5% cán bộ ở độ tuổi 25-35, 54.7% có trình độ thạc sĩ, 81.8% chuyên ngành thư viện - thông tin. Tuy nhiên, thiếu nhân sự chuyên trách công nghệ thông tin và ngoại ngữ, ảnh hưởng đến khai thác nguồn TNTT điện tử và ngoại văn.
6. Cơ sở vật chất còn hạn chế: Diện tích 1980 m² với 6 phòng chức năng, trang thiết bị như máy tính, máy photocopy, wifi được trang bị nhưng hệ thống máy tính tra cứu đã xuống cấp, chưa có hệ thống an ninh hiện đại, chưa áp dụng công nghệ RFID cho mượn trả tài liệu.
7. Kinh phí đầu tư tăng dần nhưng chưa đủ đáp ứng nhu cầu phát triển: Kinh phí bổ sung tài liệu giai đoạn 2015-2019 tăng từ khoảng 1.7 tỷ đồng, chủ yếu tập trung cho tài liệu giấy, chưa cân đối cho tài liệu điện tử và phát triển công nghệ.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy Thư viện ĐH TDM đã xây dựng được nguồn TNTT truyền thống tương đối đầy đủ, đáp ứng tốt nhu cầu học tập của sinh viên nhưng chưa đáp ứng tốt nhu cầu nghiên cứu chuyên sâu của giảng viên do thiếu tài liệu ngoại văn và tài liệu điện tử chuyên ngành. Mức độ sử dụng thư viện của giảng viên thấp hơn sinh viên do họ có nhiều nguồn thông tin thay thế, đồng thời thiếu các kênh tiếp cận hiệu quả như lớp hướng dẫn sử dụng thư viện. Điều này tương đồng với các nghiên cứu tại các thư viện đại học khác, cho thấy nhu cầu phát triển dịch vụ hướng dẫn và hỗ trợ giảng viên là cần thiết.

Đội ngũ cán bộ trẻ, trình độ cao là lợi thế lớn, tuy nhiên thiếu chuyên môn về công nghệ thông tin và ngoại ngữ làm hạn chế khả năng khai thác nguồn TNTT hiện đại, đặc biệt là tài liệu điện tử và ngoại văn. Cơ sở vật chất và trang thiết bị chưa đồng bộ, máy tính tra cứu lỗi thời, chưa áp dụng công nghệ tự động hóa cũng ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác. Kinh phí đầu tư tăng nhưng chưa đủ để phát triển đồng bộ các nguồn lực.

Dữ liệu khảo sát có thể được trình bày qua biểu đồ tỉ lệ sử dụng thư viện theo nhóm NDT, biểu đồ phân bố nhu cầu sử dụng thông tin, biểu đồ kênh tiếp cận thông tin và bảng thống kê nguồn TNTT theo loại hình và nội dung. Các biểu đồ này giúp minh họa rõ nét sự khác biệt về nhu cầu và mức độ sử dụng giữa các nhóm người dùng, từ đó làm cơ sở cho đề xuất giải pháp phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển nguồn TNTT điện tử và tài liệu ngoại văn

   • Mục tiêu: Tăng tỷ lệ tài liệu điện tử và ngoại văn lên ít nhất 30% tổng nguồn TNTT trong 3 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc Thư viện phối hợp với nhà trường và các nhà cung cấp tài liệu.
   • Hành động: Đầu tư mua quyền truy cập các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, số hóa tài liệu nội sinh, khai thác nguồn học liệu mở và tài nguyên giáo dục mở.

2. Tổ chức các lớp hướng dẫn sử dụng thư viện cho cán bộ giảng viên

   • Mục tiêu: Tăng cường khả năng khai thác nguồn TNTT của giảng viên, nâng tỷ lệ giảng viên sử dụng thư viện thường xuyên lên 50% trong 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ phận phục vụ và đào tạo của Thư viện.
   • Hành động: Xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng tìm kiếm, khai thác tài liệu điện tử, tổ chức định kỳ các buổi tập huấn, hỗ trợ trực tiếp và qua kênh online.

3. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thư viện về công nghệ thông tin và ngoại ngữ

   • Mục tiêu: 100% cán bộ thư viện được đào tạo nâng cao kỹ năng IT và ngoại ngữ trong vòng 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc Thư viện phối hợp với phòng đào tạo nhà trường.
   • Hành động: Tổ chức các khóa học, bồi dưỡng chuyên môn, khuyến khích tự học và trao đổi kinh nghiệm.

4. Cải thiện cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ hiện đại trong quản lý và phục vụ

   • Mục tiêu: Hoàn thiện hệ thống máy tính tra cứu, áp dụng công nghệ RFID cho mượn trả tài liệu trong 3 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc Thư viện phối hợp với phòng kỹ thuật và tài chính.
   • Hành động: Đầu tư nâng cấp trang thiết bị, xây dựng hệ thống an ninh kho tài liệu, triển khai phần mềm quản lý hiện đại, nâng cấp đường truyền internet độc lập.

5. Tăng cường tuyên truyền, quảng bá các sản phẩm và dịch vụ thư viện

   • Mục tiêu: Nâng cao nhận thức và thu hút người dùng tin sử dụng các dịch vụ thư viện hiện đại.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ phận truyền thông và phục vụ thư viện.
   • Hành động: Sử dụng đa dạng kênh truyền thông như email, website, mạng xã hội, tổ chức sự kiện giới thiệu tài nguyên mới, phát hành bản tin định kỳ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý thư viện đại học

   • Lợi ích: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến khai thác nguồn TNTT, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp.
   • Use case: Lập kế hoạch đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất và phát triển nguồn tài liệu.

2. Giảng viên và cán bộ nghiên cứu

   • Lợi ích: Nắm bắt nhu cầu và phương thức khai thác nguồn TNTT hiệu quả, nâng cao chất lượng nghiên cứu và giảng dạy.
   • Use case: Tối ưu hóa việc sử dụng tài liệu phục vụ công tác chuyên môn.

3. Sinh viên và học viên cao học ngành Thư viện - Thông tin

   • Lợi ích: Học hỏi phương pháp nghiên cứu, đánh giá và đề xuất giải pháp trong lĩnh vực khai thác nguồn TNTT.
   • Use case: Tham khảo tài liệu phục vụ học tập và nghiên cứu luận văn.

4. Nhà hoạch định chính sách giáo dục và phát triển thư viện

   • Lợi ích: Có cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển thư viện đại học hiện đại, đáp ứng xu thế công nghệ thông tin.
   • Use case: Đề xuất các chương trình hỗ trợ, đầu tư phát triển thư viện trong hệ thống giáo dục đại học.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn tài nguyên thông tin truyền thống và điện tử khác nhau như thế nào?
   Nguồn truyền thống gồm sách, báo, tạp chí in ấn, dễ sử dụng, không phụ thuộc thiết bị điện tử nhưng chiếm diện tích lớn và phục vụ hạn chế số người cùng lúc. Nguồn điện tử bao gồm sách điện tử, cơ sở dữ liệu, truy cập nhanh, nhiều người dùng cùng lúc nhưng phụ thuộc thiết bị và kỹ năng công nghệ.

2. Tại sao giảng viên sử dụng thư viện ít hơn sinh viên?
   Giảng viên có nhiều nguồn thông tin thay thế như internet, thư viện khoa, thư viện trường khác và tự mua tài liệu. Họ cũng thiếu các kênh hỗ trợ khai thác hiệu quả từ thư viện như lớp hướng dẫn sử dụng.

3. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả khai thác nguồn TNTT điện tử?
   Cần đầu tư cơ sở vật chất hiện đại, đào tạo cán bộ và người dùng về kỹ năng công nghệ thông tin, phát triển dịch vụ hỗ trợ trực tuyến, đồng thời mở rộng nguồn tài liệu điện tử và tài nguyên giáo dục mở.

4. Vai trò của đội ngũ cán bộ thư viện trong khai thác nguồn TNTT là gì?
   Cán bộ thư viện là cầu nối giữa nguồn tài nguyên và người dùng, chịu trách nhiệm quản lý, tổ chức, hướng dẫn và hỗ trợ người dùng khai thác hiệu quả nguồn TNTT. Trình độ chuyên môn và kỹ năng công nghệ của họ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dịch vụ.

5. Tại sao cần phát triển nguồn học liệu mở trong thư viện đại học?
   Học liệu mở giúp giảm chi phí, tăng khả năng tiếp cận thông tin miễn phí, đa dạng hóa nguồn tài nguyên, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả, đồng thời thúc đẩy văn hóa chia sẻ tri thức trong cộng đồng học thuật.

Kết luận

• Nguồn tài nguyên thông tin tại Thư viện ĐH TDM đã được xây dựng tương đối đầy đủ về số lượng và nội dung, chủ yếu là tài liệu truyền thống bằng tiếng Việt.
• Mức độ sử dụng thư viện và khai thác nguồn TNTT có sự khác biệt rõ rệt giữa cán bộ giảng viên và sinh viên, với nhu cầu và kênh tiếp cận thông tin đa dạng.
• Đội ngũ cán bộ thư viện trẻ, trình độ cao nhưng còn thiếu chuyên môn về công nghệ thông tin và ngoại ngữ, ảnh hưởng đến khai thác nguồn TNTT hiện đại.
• Cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ khai thác nguồn TNTT còn nhiều hạn chế, cần được đầu tư nâng cấp đồng bộ.
• Đề xuất các giải pháp phát triển nguồn TNTT điện tử, nâng cao năng lực cán bộ, cải thiện cơ sở vật chất và tăng cường đào tạo, tuyên truyền nhằm nâng cao hiệu quả khai thác nguồn TNTT tại Thư viện.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 2-3 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu đánh giá định kỳ để điều chỉnh phù hợp.

Các nhà quản lý, cán bộ thư viện và người dùng tin cần phối hợp chặt chẽ để phát huy tối đa tiềm năng nguồn TNTT, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học tại Trường Đại học Thủ Dầu Một.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC NGUỒN TÀI NGUYÊN THÔNG TIN TẠI THƯ VIỆN ĐẠI HỌC 1.1 Nguồn tài nguyên thông tin 1.1 Khái niệm nguồn TNTT Thuật ngữ nguồn TNTT trong tiếng Anh là: “Information resources” Theo tác giả Nguyễn Hồng Sinh: “Nguồn TNTT của thư viện là tập hợp các nguồn tài liệu được thư viện xây dựng và phát triển hoặc cung cấp các liên kết nhằm phục vụ cho những đối tượng sử dụng nhất định cũng như đáp ứng những chức năng và nhiệm vụ nhất định của thư viện. Các nguồn tài nguyên này bao gồm: - Các nguồn TNTT tại chỗ được lưu giữ tại thư viện - Các nguồn TNTT truy cập từ xa bao gồm nguồn do thư viện có thể truy cập được từ các cơ quan cung cấp thông tin khác và nguồn truy cập miễn phí trên internet”.10] Bên cạnh định nghĩa trên, một số tài liệu lại sử dụng thuật ngữ nguồn lực thông tin khi đề cập đến nguồn TNTT. Theo tác giả Lê Văn Viết: “Nguồn lực thông tin là tổ hợp các tài liệu phản ánh những kết quả nghiên cứu khoa học trong hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người. Thành phần của nguồn lực thông tin bao gồm nhiều loại hình tài liệu như tài liệu giấy, tài liệu điện tử, tài liệu công bố, tài liệu không công bố,.

Ngoài ra, nguồn lực thông tin còn bao hàm cả bộ máy tra cứu, nhất là cơ sở dữ liệu của các cơ quan thông tin.183] Theo định nghĩa của UNESCO: “Nguồn lực thông tin là các dữ liệu thể hiện dưới dạng văn bản, số, hình ảnh, âm thanh được ghi lại trên một phương tiện theo quy ước và không theo quy ước. Các bộ sưu tập những kiến thức của con người, tổ chức và ngành công nghiệp thông tin” [11, tr.183] Từ các định nghĩa trên, nguồn TNTT được hiểu là tập hợp các nguồn thông tin của thư viện bao gồm: - Những bộ sưu tập có hệ thống các tài liệu dưới các dạng thức khác nhau: + Tài liệu truyền thống: sách, ấn phẩm định kỳ, bản đồ, ảnh. Trần Đức Tịnh – Khoa học Thông tin Thư viện 8 + Tài liệu điện tử: băng ghi âm, vi phim, vi phiếu, CSDL, siêu dữ liệu, bản tin điện tử, website,. và gần đây là cổng thông tin điện tử, cổng kiến thức.

- Những bộ sưu tập có hệ thống các nguồn lực thông tin khác: + Các nguồn tin: hệ thống mục lục, thư mục, cổng thông tin tích hợp, ngân hàng dữ liệu. + Các phần mềm + Các nguồn tin trên internet Có thể tóm lược, nguồn TNTT là tập hợp các nguồn thông tin thể hiện dưới dạng văn bản, phi văn bản được ghi lại trên một vật mang tin theo quy ước và không theo quy ước, phản ánh những kết quả nghiên cứu khoa học trong hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người và được lưu trữ trong các hệ thống thông tin (thư viện, lưu trữ, ngân hàng dữ liệu) và đi kèm là hệ thống công cụ phục vụ khai thác và sử dụng nguồn TNTT đó.2 Đặc tính của nguồn TNTT Nguồn TNTT của thư viện bao gồm các đặc tính sau: - Tính vật lý: TNTT được ghi chép cố định trên một vật mang tin, có thể là giấy, băng từ, đĩa từ, thiết bị lưu trữ kỹ thuật số,… - Tính giá trị: TNTT là kết quả hoạt động trí tuệ của nhân loại, nó cung cấp cho người sử dụng giá trị khoa học và giá trị thực tiễn của thời đại, của đất nước. Nguồn TNTT nếu được sử dụng một cách hợp lý sẽ có tác động thúc đẩy mạnh mẽ các quá trình hoạt động xã hội, kích thích sự sáng tạo của con người. TNTT thư viện có giá trị càng cao khi có nhiều người khai thác và sử dụng nó.

- Tính bền vững: TNTT là tiêu chuẩn hình thành nên thư viện, là cơ sở cho mọi hoạt động của thư viện, nếu không có TNTT thì thư viện không tồn tại được trong xã hội. - Tính chia sẻ, hợp tác: TNTT thư viện cung cấp cho người sử dụng rất nhiều thông tin, tin tức, dữ liệu không chỉ hạn chế trong khuôn khổ một cơ quan thông tin, thư viện đó mà còn thực hiện được nguyên lý chia sẻ, hợp tác với nhiều cơ quan thông tin, thư viện khác nhau. Nguyên lý chia sẻ, hợp tác này được thực hiện dựa trên sự tồn tại của các mạng nhằm thực hiện trao đổi thông tin giữa các cơ quan thông tin, thư viện với nhau. - Tính truy cập: TNTT thư viện không bị hạn chế về không gian và thời gian, người sử dụng có thể truy cập tại chỗ hoặc từ xa; cùng một thời điểm nhiều Trần Đức Tịnh – Khoa học Thông tin Thư viện 9 người có thể truy cập cùng một lúc trong điều kiện có sử dụng đường truyền mạng.

- Tính mở: TNTT thư viện luôn luôn được bổ sung và cập nhật những thông tin mới nhất, đầy đủ nhất.3 Các loại nguồn TNTT Nguồn TNTT của thư viện được phân theo các thể loại sau:  Nguồn TNTT truyền thống: Là tất cả các loại sách giáo khoa, giáo trình, sách tham khảo, các loại báo, tạp chí,… được xuất bản dưới dạng xuất bản phẩm in ấn. Đây là dạng TNTT truyền thống và phổ biến nhất tại các thư viện cho đến thời điểm này. Bên cạnh các xuất bản phẩm được in ấn tại các nhà xuất bản, tài liệu giấy tại các thư viện hiện nay còn có nguồn tài liệu nội sinh, đó là kết quả hoạt động, nghiên cứu khoa học, giảng dạy, học tập của từng trường như là: các luận văn, luận án, các công trình nghiên cứu khoa học, các bài giảng,… được lưu trữ và sử dụng dưới dạng giấy. Ưu điểm của nguồn TNTT truyền thống - Thuận tiện cho việc đọc: việc đọc sách không phụ thuộc bất kỳ các thiết bị phần cứng và phần mềm hay các thiết bị điện tử nào, người đọc có thể sử dụng bất cứ khi nào, bất cứ đâu.

Đây cũng là loại hình tài liệu được nhiều người ưa thích mặc dù tài liệu điện tử cũng có rất nhiều ưu điểm. - Nội dung của nguồn TNTT truyền thống rất phong phú và đa dạng bao gồm tất cả các lĩnh vực tri thức. - Tài liệu truyền thống có nội dung đáng tin cậy. Thông thường việc xuất bản một tài liệu truyền thống thường được qua kiểm định nên tài liệu truyền thống thường đáng tin cậy.

- Vấn đề bảo quản, bảo mật thông tin tài liệu giấy sẽ thuận tiện và dễ dàng hơn tài liệu điện tử vì khả năng nhân bản, sao chép và không yêu cầu kỹ thuật phức tạp như tài liệu điện tử. Nhược điểm của nguồn TNTT truyền thống - Một trong những nhược điểm của TNTT truyền thống hiện nay đang đem lại khó khăn thách thức lớn cho các thư viện hiện nay là chiếm nhiều diện tích kho. Số lượng tài liệu truyền thống ngày càng nhiều qua thời gian, trong khi đó diện tích kho các thư viện không thể mở rộng thêm. Trần Đức Tịnh – Khoa học Thông tin Thư viện 10 - Đối với tài liệu truyền thống, mỗi bản chỉ phục vụ cho một người trong từng thời điểm nên gặp hạn chế trong việc phục vụ NDT.

Vì vậy, để đáp ứng nhu cầu sử dụng của NDT, thư viện cần bổ sung nhiều bản để phục vụ cho nhiều người cùng một lúc, trong khi nguồn kinh phí có giới hạn sẽ làm hạn chế số lượng nguồn TNTT. - Giá thành của TNTT truyền thống thường cao hơn so với tài liệu điện tử. Chi phí về vật chất, phân phối đều cao hơn. Việc xuất bản còn lệ thuộc vào nhà xuất bản.

Tốn kinh phí cho khâu in ấn, vận chuyển và lưu trữ. Do đó giá thành cao hơn tài nguyên điện tử.  Nguồn TNTT điện tử Cùng với sự phát triển của ngành công nghệ thông tin, nguồn TNTT điện tử ngày càng phát triển. Sự ra đời của nguồn TNTT điện tử đã làm cho hoạt động của các thư viện có nhiều thay đổi, nhất là trong việc giảm thiểu không gian của kho sách.

Có nhiều định nghĩa khác nhau về TNTT điện tử. Thư viện Quốc hội Mỹ định nghĩa TNTT điện tử như sau: TNTT điện tử là bất cứ tài liệu nào đã được mã hóa và sẵn sàng cho việc truy cập thông qua sử dụng máy tính. Theo tác giả Nguyễn Viết Nghĩa, nguồn TNTT điện tử bao gồm các tài liệu như sách điện tử, báo điện tử, cơ sở dữ liệu và các phần mềm, các chương trình chạy trên máy tính, các file multimedia, các trang web,… tức là tất cả những gì có thể đọc được, truy cập được thông qua máy tính hay mạng máy tính điện tử. [31] Ngoài ra, có thể hiểu nguồn TNTT điện tử là những tài liệu được cung cấp qua việc truy cập bằng cách sử dụng máy tính hoặc các thiết bị đa phương tiện.

Nguồn TNTT điện tử bao gồm các dữ liệu điện tử được truy cập từ xa hoặc truy cập trực tiếp. Truy cập từ xa là sử dụng nguồn tài liệu điện tử thông qua hệ thống máy tính. Truy cập trực tiếp là sử dụng nguồn tài liệu điện tử thông qua thiết bị máy tính hoặc thiết bị phụ trợ máy tính như là: băng đĩa, ổ cứng, usb, thiết bị lưu trữ,. - Đĩa quang CD và CD-ROM: là lọai đĩa quang, thường được làm bằng chất dẻo.

Dùng phương pháp ghi quang học để lưu trữ thông tin ở các dạng khác nhau như hình ảnh, âm thanh, văn bản. Các dạng thông tin này sẽ được hiển thị thông qua máy tính có đầu đọc đĩa quang hoặc thông qua đầu đọc và màn hình. Các loại Trần Đức Tịnh – Khoa học Thông tin Thư viện 11 CD và CD-ROM trong thư viện hiện nay thường là các CD, CD-ROM học tiếng Anh kèm theo sách, lưu các luận án, luận văn, khóa luận, kết quả nghiên cứu khoa học,… - Sách điện tử: là phiên bản điện tử của sách in được đọc trên máy tính hoặc các thiết bị chuyên dụng. Sách điện tử có thể đọc bằng nhiều cách như tải xuống máy tính để đọc, đọc trực tuyến trên web hoặc các thiết bị chuyên dụng.

- Tạp chí điện tử: Cũng giống như sách điện tử, tạp chí điện tử là phiên bản điện tử của tạp chí in nhưng tạp chí điện tử dễ dàng truy cập và tìm kiếm. - Cơ sở dữ liệu: là tập hợp các bản ghi hoặc tệp tin có quan hệ logic với nhau và được lưu trữ trên bộ nhớ của máy tính. Cơ sở dữ liệu có thể là cơ sở dữ liệu cung cấp toàn văn hoặc tóm tắt về tài liệu hay các dữ liệu thư mục. - Các bộ sưu tập số: các thư viện thường xây dựng cho mình những bộ sưu tập riêng thông qua số hóa hoặc thu thập từ các nguồn khác nhau.