phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, gồm 4 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan tài liệu nghiên cứu và cơ sở lý luận về phát triển tiêu thụ sản phẩm chè. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng hoạt động phát triển tiêu thụ sản phẩm chè trên địa bàn tỉnh Hà Giang từ năm 2009-2013. Chƣơng 4: Giải pháp nhằm phát triển tiêu thụ sản phẩm chè trong thời gian tới.
4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TIÊU THỤ SẢN PHẨM CHÈ 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu 1. Các nghiên cứu liên quan đến cơ sở lý luận về tiêu thụ sản phẩm chè (1). “Giáo trình công tác tiêu thụ sản phẩm và một số yêu cầu của việc duy trì và mở rộng thị trường tiêu thụ của các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường” (2010) của tác giả Vƣơng Văn Đạo, Trƣờng đại học kinh tế quốc dân Hà Nội, đã đề cập đến một số vấn đề lý luận quan trọng về tiêu thụ sản phẩm.
Trong đó, một số nội dung quan trọng liên quan đến tiêu thụ là: Mối quan hệ giữa công tác tiêu thụ sản phẩm với duy trì và mở rộng thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp. Tiêu thụ sản phẩm là một khâu quan trọng của quá trình tái sản xuất mở rộng trong các doanh nghiệp, là quá trình thực hiện giá trị của sản phẩm. Hoạt động tiêu thụ tốt sẽ góp phần phát triển thị trƣờng hiện có, tìm kiếm thị trƣờng mới và ngƣợc lại. Tiêu thụ sản phẩm giữ vai trò quan trọng trong việc phát triển và mở rộng thị trƣờng.
Vì vậy phát triển và mở rộng thị trƣờng với tốc độ tiêu thụ sản phẩm có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Trên thực tế thị trƣờng, không phải tăng tốc độ tiêu thụ sản phẩm là sẽ mở rộng đƣợc thị trƣờng. Nội dung của hoạt động tiêu thụ sản phẩm bao gồm từ việc xác định nhu cầu, tìm kiếm thị trƣờng, xây dựng chiến lƣợc sản phẩm cho đến việc lựa chọn phƣơng thức tiêu thụ cho thích hợp với từng loại thị trƣờng, từng loại sản phẩm và hỗ trợ tiêu thụ. Lựa chọn phƣơng thức tiêu thụ thích hợp với từng loại sản phẩm - một nội dung giữ vai trò quan trọng trong công tác tiêu thụ sản phẩm.
Chiến lƣợc sản phẩm là những quan điểm, phƣơng hƣớng và những chính sách lớn, phƣơng thức sản xuất kinh doanh có hiệu quả trên cơ sở thỏa mãn nhu cầu thị trƣờng và thị hiếu của 5 khách hàng trong từng thời gian nhất định. Xây dựng chiến lƣợc sản phẩm phải phù hợp với thị trƣờng về cơ cấu, số lƣợng chất lƣợng và thời gian. Để thúc đẩy quá trình tiêu thụ, doanh nghiệp, địa phƣơng cần tiến hành một loạt các hoạt động hỗ trợ, các hoạt động này đƣợc thực hiện trƣớc và trong suốt quá trình sản xuất. Tác dụng của các biện pháp hỗ trợ tiêu thụ là duy trì và tạo ra các yêu cầu mới có thể tăng dung lƣợng thị trƣờng, tăng doanh số bán và lợi nhuận thu đƣợc, giảm bớt những khó khăn khi đƣa sản phẩm vào thị trƣờng, củng cố vị trí uy tín sản phẩm của doanh nghiệp.
Mặt khác thông qua biện pháp hỗ trợ tiêu thụ có hiệu quả doanh nghiệp có thể giúp ngƣời tiêu dùng định hƣớng và sử dụng thu nhập của mình vào việc mua sắm những sản phẩm phù hợp. “Giáo trình - tài liệu - học liệu từ VOER” (2012) của Trƣờng Đại Học Kinh Tế Quốc Dân, trong giáo trình đã trình bày một cách khá chi tiết về: Khái niệm tiêu thụ sản phẩm; vai trò của hoạt động tiêu thụ hàng hóa đối với doanh nghiệp, đối với xã hội; Thị trƣờng và chức năng chủ yếu của thị trƣờng tiêu thụ hóa; Chiến lƣợc tiêu thụ sản phẩm hàng hóa… Tất cả các nội dung đề cập đến trong giáo trình này là tƣ liệu quá giá giúp cho việc nghiên cứu cơ sở lý luận của việc tiêu thụ sản phẩm nói chung và sản phẩm chè trên địa bàn tỉnh Hà Giang nói riêng. “Giáo trình cây chè” (2012) của tác giả Đỗ Ngọc Quý, Lê Tất Khƣơng, trong đã nêu lên cơ sở lý luận cho quá trình nghiên cứu về quá trình tiêu thụ cây chè nƣớc ta. Trong nghiên cứu này, các tác giả đã phân tích chuỗi giá trị gia tăng trong quá trình sản xuất - chế biến - tiêu thụ chè trong thời gian qua, đồng thời chỉ ra những hạn chế của các khâu tiêu thụ sản phẩm chè.
Ngoài các nghiên cứu nói trên còn có các nghiên cứu khác liên quan đến tiêu thụ sản phẩm nói chung và tiêu thụ chè nói riêng. Trong đó, đáng chú ý là các báo cáo của các bộ ngành, chính phủ và các nghiên cứu khác. 6 Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2009, Tài liệu hội nghị Đánh giá kết quả sản xuất chế biến và tiêu thụ chè 2005 - 2009, bàn giải pháp phát triển chè theo hƣớng an toàn, Phú Thọ. Các tài liệu này đánh giá vai trò và tầm quan trọng của phát triển cây chè trong quá trình phát triển KTXH và xoá đói giảm nghèo.
Các nghiên cứu liên quan đến thực trạng tiêu thụ chè trên địa bàn tỉnh Hà Giang (1). Luận văn Thạc sĩ kinh tế của Sầm Thị Thu Hiền (2014), trong “Chiến lược tiếp thị cho sản phẩm chè của công ty Hùng Cường tại tỉnh Hà Giang”, bảo vệ tại Trƣờng Đại Học Điện Lực. Nghiên cứu này tập trung vào tiếp thị hỗn hợp - chiến lƣợc tiếp thị của Công ty Hùng Cƣờng, một trong những nhà sản xuất chè lớn nhất ở tỉnh Hà Giang để giúp công ty đạt đƣợc thị phần chi phối trong ngành công nghiệp cũng nhƣ xây dựng một cơ sở hạ tầng tốt để phát triển trong tƣơng lai. Tuy nhiên, đề tài cũng chỉ đề cập nên phƣơng diện sản lƣợng của riêng công ty, và chú trọng đến thị trƣờng xuất khẩu sang các thị trƣờng khó tính nhƣ châu Âu, Mỹ và Nhật Bản.
Luận văn Thạc sĩ kinh tế của tác giả Lê Ngọc Hiệu (2014), trong “Phát triển chiến lược đẩy mạnh ngành công nghiệp chè tại tỉnh Hà Giang”, bảo vệ tại Trƣờng Đại Học Điện Lực đã khẳng định: Chè là giống cây nông nghiệp mũi nhọn để giúp ngƣời dân xoá đói, giảm nghèo và phát triển kinh tế. Do đó, Một mối quan tâm lớn đƣợc đặt ra là tìm chiến lƣợc hiệu quả để nâng cao và thúc đẩy ngành công nghiệp chè ở Hà Giang. Đề tài xác định hƣớng đi đứng đắn về phát triển cây chè ở Hà Giang, đây là tiền đề quan trọng trong việc mở rộng phát triển cây chè về chiều rộng và chiều sâu. Về khía cạnh tiêu thụ đề tài đã đề cập, song chƣa nhiều chủ yếu phân tích, chứng minh yếu tố kỹ thuật trong trồng và chế biến chè.
Văn Nguyễn, 2014, trong nghiên cứu “Thị trường tiêu thụ chè trong nước có bị bỏ ngỏ ?”, đã cho biết: Việc tiêu thụ chè còn nặng về xuất 7 khẩu mà quên mất thị trƣờng nội địa cũng nhƣ giá trị gia tăng của chè. Bài toán cần lời giải là làm thế nào để nâng cao giá trị chè xuất khẩu và lấp đầy thị trƣờng trong nƣớc khi chè nội tiêu đang trong tình trạng bỏ ngỏ ? Theo lãnh đạo Hiệp hội Chè Việt Nam, nƣớc ta hiện có gần 90 triệu dân nhƣng mức tiêu thụ chè trong nƣớc chỉ đạt 30.000 tấn chè/năm, nếu tính bình quân theo đầu ngƣời chỉ đạt 300gr chè/ngƣời/năm. Con số này quá thấp so với tiềm năng của thị trƣờng trong nƣớc. Trong khi đó, mức tiêu thụ chè bình quân theo đầu ngƣời ở Trung Quốc đạt hơn 1kg chè/ngƣời/năm, ở Nhật Bản đạt 2kg/ngƣời/năm, ở các nƣớc Trung Đông đạt hơn 2kg/ngƣời/năm, ở Nga, Anh đều đạt trên 2,5kg/ngƣời/năm, gấp gần 10 lần mức tiêu thụ chè của Việt Nam.
Con số này khiến không ít ngƣời phải giật mình. Theo đánh giá của Hiệp hội Chè Việt Nam, giá chè xuất khẩu hiện nay thấp hơn so với giá chè bán trong nƣớc, giá trị kinh tế cũng thấp hơn so với nội tiêu. Giá chè xuất khẩu hiện nay trung bình chƣa đạt 1,5USD/kg, trong khi đó giá chè bán trong nƣớc hiện nay, trung bình đạt từ 110 - 220. Ông Đoàn Anh Tuân - Chủ tịch Hiệp hội Chè Việt Nam cho biết: Tại sao chúng ta cứ phải “bơi” ở thị trƣờng nƣớc ngoài, sức cạnh tranh cao mà lại bỏ trống thị trƣờng ở “sân nhà”? Chúng ta vẫn thƣờng báo cáo thành tích năm nay diện tích trồng chè, sản lƣợng xuất khẩu tăng hơn năm trƣớc, nhƣng vấn đề ở chỗ cũng trên diện tích đó, năm nay thu nhập có cao hơn năm ngoái không?.
Bán chè trong nƣớc với số lƣợng nhiều sẽ có lợi hơn so với xuất khẩu nhiều, cái quan trọng là giá trị gia tăng. Tôi nghĩ, nếu quá nặng tập trung số lƣợng xuất khẩu thì giá thành sẽ giảm xuống, trong khi đó lại mất nhiều công lao động, chi phí cao hơn, nhƣng giá trị thu về lại không tăng. Quan trọng nhất là tƣ duy của ngành, của doanh nghiệp, ngƣời dân… Không nên tăng diện tích trồng chè mà cần quan tâm đến tăng năng suất, chất lƣợng và giá trị cây chè. Đề tài đề cập đến thị trƣờng tiêu thụ trong nƣớc, đây là tài liệu có giá trị tham khảo quan trọng, song xét trên 8 thực tế phát triển tiêu thụ chè Hà Giang thì chƣa đề cập, đề tài đánh giá trên số liệu chung của cả nƣớc.
Ngoài các nghiên cứu trên còn có các nghiên cứu sau: - Các tạp chí chuyên ngành trong nƣớc thời gian qua đã nghiên cứu đề cập đến triển vọng về phát triển cây chè cũng nhƣ tìm giải pháp mang tính chiến lƣợc cho đầu ra của sản phẩm chè, nhằm nâng cao vị thế, phát huy thế mạnh về xuất khẩu sản phảm chè ra thế giới. Các báo cáo về vấn đề phát triển cây chè, chế biến và tiêu thụ chè trên địa bàn tỉnh Hà Giang các năm, từ 2000 - 2014. Chẳng hạn nhƣ: Sở Công thƣơng tỉnh Hà Giang (2009), Báo cáo tình hình tiêu thụ sản phẩm hàng hóa, dịch vụ năm 2008. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hà Giang (2005, 2008), Báo cáo kết quả thực hiện phát triển nông lâm nghiệp, nông thôn tỉnh Hà Giang 5 năm 2001 - 2005; 3 năm 2006-2008, Hà Giang.
Các đánh giá của đề tài trên là xác thực, tuy nhiên dựa trên quan điểm toàn diện, hệ thống về tiêu thụ chè Hà Giang thì còn hạn chế. Chè Shan Hà Giang chinh phục thị trƣờng thế giới trong Http://hagiangtv. “Chè Shan Hà Giang chinh phục thị trƣờng thế giới” trong Http://www. “Chè Shan Hà Giang đến Bắc Mỹ” trong Http://baophapluat.vn/ kinh-tế.
Tác giả chủ yếu đề cập đến một giống chè duy nhất có ở Hà Giang, và giống chè này có tiềm năng xuất khẩu lớn.