Luận văn: Phát triển Tiểu thủ công nghiệp ở Thị xã Hương Trà, Thừa Thiên Huế

Khám phá luận văn về phát triển tiểu thủ công nghiệp tại thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế, với những giải pháp và tiềm năng nổi bật.

• Tác giả: Chúng Tôi
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Phát triển Tiểu thủ công nghiệp ở Thị xã Hương Trà, Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN TIỂU, THỦ CÔNG NGHIỆP
• 1.1. QUAN NIỆM VÀ VAI TRÒ VỀ PHÁT TRIỂN TIỂU, THỦ CÔNG NGHIỆP
• 1.1.1. Quan niệm về phát triển tiểu, thủ công nghiệp
• 1.1.1.1. Tiền đề ra đời tiểu, thủ công nghiệp
• 1.1.2. Quan niệm về tiểu, thủ công nghiệp của các nhà kinh tế học thế giới
• 1.1.3. Quan niệm về tiểu, thủ công nghiệp ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TIỂU, THỦ CÔNG NGHIỆP Ở THỊ XÃ HƯƠNG TRÀ, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT TRIỂN TIỂU, THỦ CÔNG NGHIỆP Ở THỊ XÃ HƯƠNG TRÀ, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Việc phát triển tiểu thủ công nghiệp (TTCN) ở Việt Nam, đặc biệt tại Thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế, đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế và xã hội. Lịch sử cho thấy, TTCN là giai đoạn đầu trong sự hình thành nền kinh tế trước khi chuyển sang công nghiệp hiện đại. Sự phát triển của TTCN không chỉ tạo ra việc làm cho người lao động, mà còn góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo và hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, TTCN tại Hương Trà vẫn gặp nhiều khó khăn như cơ sở vật chất lạc hậu, chất lượng sản phẩm hạn chế và thiếu thị trường tiêu thụ. Do đó, việc tìm ra các giải pháp phát triển TTCN là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay.

II. Tiềm năng phát triển TTCN ở Hương Trà

Thị xã Hương Trà có nhiều lợi thế để phát triển tiểu thủ công nghiệp nhờ vào vị trí địa lý thuận lợi, nằm trong tuyến hành lang kinh tế Đông - Tây. Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 99/NQ-CP, tạo điều kiện cho sự phát triển của thị xã. Hiện tại, Hương Trà đã hình thành một số cơ sở sản xuất TTCN hiệu quả, giải quyết việc làm cho hơn 5000 lao động. Điều này không chỉ tạo động lực cho sự phát triển kinh tế địa phương mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, để phát huy hết tiềm năng này, cần có những chính sách hỗ trợ và định hướng phát triển rõ ràng.

III. Thực trạng phát triển TTCN

Thực trạng phát triển tiểu thủ công nghiệp ở Hương Trà cho thấy nhiều ngành nghề truyền thống đang gặp khó khăn. Cơ sở vật chất nghèo nàn và thiếu quy hoạch dẫn đến việc sản xuất tự phát, không ổn định. Nhiều ngành nghề truyền thống đang bị mai một, trong khi đó, một số ngành nghề mới chưa được phát triển đúng mức. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của người dân mà còn làm giảm khả năng thu hút đầu tư. Việc đánh giá thực trạng này là cần thiết để đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm phát triển TTCN bền vững.

IV. Định hướng và giải pháp phát triển TTCN

Để phát triển tiểu thủ công nghiệp ở Hương Trà, cần có những định hướng và giải pháp phát triển cụ thể. Trước hết, cần khôi phục và mở rộng các ngành nghề truyền thống, đồng thời phát triển thêm một số ngành nghề mới phù hợp với nhu cầu thị trường. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như việc tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi là rất quan trọng. Hợp tác xã và các mô hình tổ chức sản xuất cần được khuyến khích để tăng cường sức cạnh tranh cho các sản phẩm TTCN. Việc này không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nông thôn mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển tiểu thủ công nghiệp (TTCN) đóng vai trò then chốt trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn tại Việt Nam, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, miền núi và ven biển. Tại thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế, với vị trí địa lý thuận lợi nằm trên tuyến hành lang kinh tế Đông - Tây, có quốc lộ 1A và đường sắt Bắc - Nam đi qua, TTCN đã góp phần tạo việc làm cho hơn 5.000 lao động, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng bền vững. Tuy nhiên, sự phát triển TTCN tại đây vẫn còn nhiều hạn chế như cơ sở vật chất lạc hậu, chất lượng sản phẩm thấp và thiếu thị trường tiêu thụ ổn định.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển TTCN, đánh giá thực trạng tại thị xã Hương Trà trong giai đoạn 2007-2011, đồng thời đề xuất các định hướng và giải pháp thúc đẩy phát triển TTCN đến năm 2020. Nghiên cứu tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển TTCN, cơ cấu ngành nghề, cũng như các tiêu chí đánh giá sự phát triển bền vững của ngành nghề này. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống và phát triển du lịch địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về phát triển kinh tế nông thôn, phân công lao động xã hội và mô hình phát triển tiểu thủ công nghiệp. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết phân công lao động xã hội: Giải thích sự tách biệt và phát triển độc lập của thủ công nghiệp so với nông nghiệp, đồng thời nhấn mạnh vai trò của TTCN trong quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động và phát triển kinh tế địa phương.

• Mô hình phát triển tiểu thủ công nghiệp bền vững: Tập trung vào các yếu tố nội tại như công nghệ, nguồn nhân lực, vốn và thị trường, cũng như các yếu tố ngoại cảnh như chính sách nhà nước, kết cấu hạ tầng và môi trường xã hội.

Các khái niệm chính bao gồm: tiểu công nghiệp, thủ công nghiệp, công nghiệp gia đình, làng nghề truyền thống, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, và phát triển bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp phân tích tổng hợp, điều tra xã hội học và thống kê kinh tế:

• Phân tích tổng hợp: Thu thập và hệ thống hóa tài liệu thứ cấp từ các báo cáo tổng kết, niên giám thống kê, các công trình khoa học và tài liệu chuyên ngành giai đoạn 2006-2011.

• Điều tra xã hội học: Khảo sát thực địa tại 7 phường, xã của thị xã Hương Trà với mẫu ngẫu nhiên gồm 20 cơ sở sản xuất TTCN mỗi địa phương, nhằm thu thập số liệu sơ cấp về thực trạng sản xuất, lao động và các khó khăn, thuận lợi.

• Phân tích thống kê kinh tế: Sử dụng các công cụ thống kê mô tả để phân tích số liệu thu thập được, đánh giá tốc độ tăng trưởng, cơ cấu ngành nghề và hiệu quả sản xuất TTCN.

• Phương pháp chuyên gia và phỏng vấn nhanh: Thu thập ý kiến từ các nghệ nhân, cán bộ quản lý và doanh nghiệp để bổ sung thông tin định tính.

Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2007-2011, với đề xuất định hướng và giải pháp đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng giá trị sản xuất TTCN cao: Giá trị sản xuất công nghiệp - TTCN tại thị xã Hương Trà tăng từ 641,7 tỷ đồng năm 2007 lên 1.529 tỷ đồng năm 2011, tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 29,4%/năm. Trong đó, khu vực kinh tế tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài đóng góp lớn, với khu vực FDI chiếm 82,1% giá trị sản xuất nhưng chỉ có một doanh nghiệp lớn.

2. Cơ cấu lao động chưa hợp lý: Dân số trong độ tuổi lao động là khoảng 60.742 người, trong đó 68,54% làm việc trong nông nghiệp, chỉ 11,99% trong công nghiệp và xây dựng, 19,47% trong thương mại dịch vụ. Sự chuyển dịch cơ cấu lao động còn chậm, chưa tương xứng với tốc độ phát triển TTCN.

3. Làng nghề truyền thống còn tồn tại nhưng phát triển không đồng đều: Có 8/11 làng nghề truyền thống hoạt động, như mộc An Bình, bánh tráng Lựu Bảo, rượu Dương Sơn, với thu nhập bình quân từ 2 đến 3 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, một số làng nghề như sản xuất ngói Nam Thanh đang suy giảm do cạnh tranh và thiếu nguyên liệu.

4. Hạ tầng và nguồn lực còn hạn chế: Cơ sở vật chất nghèo nàn, công nghệ lạc hậu, thiếu vốn đầu tư và thị trường tiêu thụ hạn chế là những rào cản lớn. Mặc dù có lợi thế về vị trí địa lý và tài nguyên thiên nhiên phong phú, nhưng kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ, đặc biệt là giao thông và viễn thông chưa phát triển mạnh.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng nhanh của TTCN tại Hương Trà phản ánh tiềm năng và lợi thế địa phương, đồng thời cho thấy vai trò quan trọng của khu vực kinh tế tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài trong phát triển ngành nghề này. Tuy nhiên, cơ cấu lao động vẫn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp, cho thấy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế chưa thực sự hiệu quả, cần có chính sách đào tạo nghề và tạo việc làm phù hợp.

Làng nghề truyền thống giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn văn hóa và tạo việc làm, nhưng sự phát triển không đồng đều và nguy cơ mai một là thách thức cần giải quyết. Việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến kỹ thuật sản xuất là cần thiết để nâng cao chất lượng sản phẩm và sức cạnh tranh trên thị trường.

Hạ tầng kỹ thuật và nguồn lực tài chính là những yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của TTCN. So với các địa phương khác trong nước, Hương Trà cần đẩy mạnh đầu tư đồng bộ, cải thiện môi trường kinh doanh và tăng cường liên kết giữa các cơ sở sản xuất để tạo chuỗi giá trị hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng giá trị sản xuất TTCN theo năm, bảng phân bố lao động theo ngành nghề và sơ đồ phân bố các làng nghề truyền thống trên địa bàn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Triển khai các chương trình đào tạo nghề chuyên sâu cho lao động nông thôn, đặc biệt là kỹ thuật sản xuất và quản lý doanh nghiệp TTCN. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề lên trên 30% trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND thị xã phối hợp với các trung tâm đào tạo nghề.

2. Đầu tư cải tiến công nghệ và đổi mới thiết bị sản xuất: Hỗ trợ các cơ sở TTCN tiếp cận công nghệ mới, máy móc hiện đại nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Thời gian thực hiện trong 3 năm, ưu tiên các ngành nghề truyền thống có tiềm năng xuất khẩu. Chủ thể: Sở Công Thương, các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp.

3. Phát triển hạ tầng kỹ thuật đồng bộ cho các cụm công nghiệp và làng nghề: Mở rộng và nâng cấp hệ thống giao thông, điện, nước và viễn thông tại các khu vực sản xuất TTCN. Đầu tư xây dựng thêm các cụm công nghiệp làng nghề trong giai đoạn 2024-2028. Chủ thể: UBND tỉnh, các nhà đầu tư và doanh nghiệp.

4. Xây dựng và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm TTCN: Tổ chức các hội chợ, triển lãm sản phẩm, xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh, đồng thời phát triển kênh bán hàng trực tuyến. Mục tiêu tăng doanh thu xuất khẩu TTCN lên 20% mỗi năm. Chủ thể: Sở Công Thương, Hiệp hội làng nghề và doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về công nghiệp và nông thôn: Giúp hoạch định chính sách phát triển TTCN phù hợp với điều kiện địa phương, nâng cao hiệu quả quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp.

2. Doanh nghiệp và hộ sản xuất TTCN: Cung cấp thông tin về xu hướng phát triển, các giải pháp công nghệ và thị trường, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng sản xuất.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế nông thôn, phát triển công nghiệp: Là tài liệu tham khảo khoa học, bổ sung kiến thức về phát triển TTCN trong bối cảnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn.

4. Các tổ chức hỗ trợ phát triển kinh tế địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Hỗ trợ xây dựng chương trình đào tạo, phát triển kỹ năng và xúc tiến thương mại cho các cơ sở TTCN.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phát triển tiểu thủ công nghiệp lại quan trọng đối với nông thôn?
   Phát triển TTCN giúp tạo việc làm cho lao động nông thôn, tăng thu nhập, chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng “ly nông bất ly hương” và góp phần công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.

2. Những khó khăn chính trong phát triển TTCN tại Hương Trà là gì?
   Bao gồm cơ sở vật chất lạc hậu, công nghệ sản xuất còn truyền thống, thiếu vốn đầu tư, thị trường tiêu thụ hạn chế và kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ.

3. Làm thế nào để nâng cao chất lượng sản phẩm TTCN?
   Cần áp dụng công nghệ mới, đào tạo nâng cao tay nghề lao động, cải tiến quy trình sản xuất và phát triển hệ thống quản lý chất lượng.

4. Vai trò của chính sách nhà nước trong phát triển TTCN?
   Chính sách hỗ trợ về vốn, đào tạo, xúc tiến thương mại và phát triển hạ tầng là yếu tố then chốt giúp TTCN phát triển bền vững và cạnh tranh trên thị trường.

5. Làm sao để bảo tồn và phát huy làng nghề truyền thống?
   Kết hợp bảo tồn kỹ thuật truyền thống với đổi mới công nghệ, phát triển thị trường, đào tạo nghệ nhân và quảng bá sản phẩm qua du lịch và thương mại.

Kết luận

• Phát triển tiểu thủ công nghiệp tại thị xã Hương Trà có tốc độ tăng trưởng cao, đóng góp quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tạo việc làm cho lao động địa phương.
• Cơ cấu lao động và ngành nghề TTCN còn nhiều hạn chế, cần tập trung đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
• Hạ tầng kỹ thuật và công nghệ sản xuất chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của TTCN.
• Làng nghề truyền thống giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế địa phương nhưng cần được hỗ trợ để phát triển ổn định.
• Đề xuất các giải pháp về đào tạo, công nghệ, hạ tầng và thị trường nhằm thúc đẩy phát triển TTCN đến năm 2020 và xa hơn.

Tiếp theo, cần triển khai các chương trình đào tạo nghề, đầu tư công nghệ và xây dựng hạ tầng đồng bộ. Mời các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cùng phối hợp thực hiện để phát huy tối đa tiềm năng TTCN tại Hương Trà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN TIỂU, THỦ CÔNG NGHIỆP 1. QUAN NIỆM VÀ VAI TRÒ VỀ PHÁT TRIỂN TIỂU, THỦ CÔNG NGHIỆP 1. Quan niệm về phát triển tiểu, thủ công nghiệp 1. Tiền đề ra đời tiểu, thủ công nghiệp Trong lịch sử, thủ công nghiệp (TCN) trở thành ngành kinh tế (KT) độc lập từ thời cổ đại ở Hy lạp, Ai cập, Trung Quốc, Ấn Độ…Nguyên nhân TCN ra đời là do sự phát triển của phân công lao động xã hội.

Lịch sử xã hội loài người đã qua bốn lần phân công lao động xã hội lớn điển hình, theo đó lực lượng sản xuất xã hội có những bước phát triển vượt bậc so với trước đó; trong đó từ sự phân công lao động xã hội lần thứ hai, thủ công nghiệp tách khỏi nông nghiệp (NN), nghề TCN trở thành một nghề riêng biệt, một ngành có tính chất độc lập so với NN. Trong sự phân công lao động lớn thứ nhất, nghề chăn nuôi tách khỏi trồng trọt, chưa có nền sản xuất hàng hoá thật sự, nhưng bắt đầu hình thành trao đổi sản phẩm giữa những người sản xuất. Nhà kinh tế học C.Mác có viết “Dĩ nhiên, những người thợ thủ công ở thành thị từ đầu đã buộc phải sản xuất để trao đổi” [3,378]. Trong sự phân công lao động lớn lần thứ hai, diễn ra kết quả “thủ công nghiệp đã tách khỏi NN” [4,250- 253].

Vì nền sản xuất bị tách ra làm hai ngành chính, NN và TCN, đã ra đời nền sản xuất hàng hoá, sự trao đổi giữa những người sản xuất riêng biệt đã trở thành tất yếu của xã hội. “Thủ công nghiệp” là một nghề thủ công, hình thức sản xuất công nghiệp dựa trên quy mô nhỏ, công cụ lao động đơn giản và chủ yếu dựa vào sự khéo léo của bàn tay người thợ thủ công. Khi khoa học - kỹ thuật phát triển, khái niệm “thủ công nghiệp” có những nội dung khác so với trước đây. Người thợ thủ công hiện đại có thể sử dụng máy móc để phát lực, truyền lực, máy công tác và kết hợp với 6 đôi bàn tay khéo léo để tạo ra những sản phẩm độc đáo, có tính nhân tạo, có giá trị thẩm mỹ cao.

Khái niệm “tiểu công nghiệp” và “thủ công nghiệp” hiện nay vẫn còn gây nhiều tranh cãi.I Lênin khi phê phán sai lầm của những nhà KT học dân tuý đưa ra khái niệm về tiểu công nghiệp [23,393-395]. Để phân biệt “thủ công nghiệp" với "tiểu công nghiệp", Lênin đã viện dẫn ba giai đoạn phát triển của chủ nghĩa tư bản công nghiệp ở Nga: “đặc điểm của tiểu sản xuất hàng hoá là kỹ thuật thủ công hoàn toàn nguyên thủy, từ xưa đến nay kỹ thuật ấy vẫn không thay đổi. Người làm nghề thủ công vẫn là nông dân, họ chế biến nguyên liệu theo phương pháp truyền thống. Công trường thủ công (CTTC) dựa trên phân công lao động, do đó kỹ thuật được cải biến căn bản, nông dân biến thành thợ bạn, thành công nhân bộ phận” [24,685-687].

Đặc trưng của tiểu sản xuất hàng hoá và CTTC là các xí nghiệp nhỏ chiếm ưu thế. Tính chất của sản xuất cũng khác nhau trong các giai đoạn phát triển. Trong các nghề thủ công nhỏ, thị trường và quy mô sản xuất nhỏ hẹp dễ thích hợp với nhu cầu địa phương; sản xuất ở giai đoạn này ổn định cao nhất, nhưng tình trạng kỹ thuật bị đình đốn. CTTC sản xuất cho thị trường lớn, có khi thị trường toàn quốc, nên sản xuất của nó có tính ổn định, tính chất này thể hiện cao nhất trong sản xuất công xưởng tư bản chủ nghĩa.

Như vậy giai đoạn phát triển CTTC gần với khái niệm "tiểu công nghiệp", sự khác nhau giữa chúng chỉ là ở trình độ phân công lao động, tiến bộ kỹ thuật, thị trường tiêu thụ sản phẩm, nguyên vật liệu, quy mô tổ chức sản xuất phân tán hay tập trung. “Tiểu công nghiệp” là hình thức công nghiệp sử dụng công cụ lao động nửa cơ khí để chế biến nguyên liệu. Cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật lần thứ nhất khởi đầu ở nước Anh thế kỷ 18, máy móc thay thế công cụ thủ công, sự phát minh và ứng dụng máy hơi nước có tác dụng then chốt trong sản xuất lớn TBCN. Máy móc ban đầu là sự kết hợp của ba bộ phận công tác, phát lực và truyền lực, sau đó có thêm bộ phận điều khiển tự động, sử dụng rộng rãi sức điện và vật liệu mới.

Nhưng nếu vẫn sử dụng sức người thay cho máy phát lực, thì lao động bằng máy công tác đó là lao động nửa cơ khí. Quan niệm về tiểu, thủ công nghiệp * Quan niệm về tiểu, thủ công nghiệp của các nhà kinh tế học thế giới: Ngày nay có hai quan niệm về TTCN: một là, tiểu công nghiệp; hai là, thủ công nghiệp: Về “tiểu công nghiệp”, mỗi quốc gia đều đề ra các quy định về "tiểu công nghiệp" có tính chất hành chính, pháp lý, để phân biệt với “đại hay trung công nghiệp”. Khái niệm này làm cơ sở cho việc thi hành các chính sách riêng khu vực "tiểu công nghiệp". Mỗi quốc gia, trong các thời kỳ khác nhau, có chính sách khác nhau trong ưu tiên về tín dụng, nguyên liệu, cố vấn kỹ thuật, trên cơ sở yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội (KT – XH) khác nhau, vì thế khái niệm về tiểu công nghiệp cũng khác nhau: - Ở Nhật Bản, luật ban hành năm 1957 quy định: các xí nghiệp sử dụng dưới 300 công nhân, mức vốn dưới 10 triệu yên, được thừa nhận hợp pháp là "tiểu công nghiệp", được hưởng những chính sách tài trợ về tiểu công nghiệp.

- Ở Mỹ có quy định: dưới 250 công nhân được xem là "tiểu công nghiệp", và "tiểu công nghiệp" còn được phân biệt theo bộ hoặc cơ quan quản lý nhà nước. Trong ngành công nghiệp chế tạo vẫn lấy số lượng công nhân làm cơ sở, nhưng ngành dịch vụ chủ yếu lấy số bán ra hay số thu hàng năm làm tiêu chuẩn. - Ở Ấn Độ khái niệm về "tiểu công nghiệp", trước năm 1960 mức quy định là dưới 100 công nhân nếu không dùng năng lượng, hay dưới 50 công nhân nếu có sử dụng năng lượng; đến năm 1960 quy định chủ yếu căn cứ vào mức vốn “không quá 500.000 ru pi hay 1 triệu ru pi trong một số trường hợp đặc biệt” [14, 9-10]. Do có sự xác định khác nhau, nên năm 1952 Uỷ ban KT của Liên hiệp quốc đưa ra định nghĩa để chuẩn hoá các thuật ngữ được sử dụng.

Theo đó, công nghiệp sản xuất quy mô nhỏ là loại xí nghiệp chủ yếu sử dụng nhân công được trả lương, số lượng không quá 50 người ở mọi cơ sở sản xuất không dùng động lực hay dùng không quá 20 người trong một xí nghiệp có dùng động lực [14, 11]. 8 Vì để có một khái niệm "tiểu công nghiệp" dùng chung cho các nước là rất khó, nên người ta dùng một loại “khái niệm phân tích” nêu bật các đặc điểm cơ bản về số lượng, chức năng, tính chất, cơ cấu…của doanh nghiệp, với 4 đặc trưng sau: - Sự chuyên môn hoá ở mức độ thấp về quản lý và lãnh đạo xí nghiệp. - Vai trò cá nhân chủ xí nghiệp về những mối liên hệ tiếp xúc chặt chẽ với khách hàng, tính mềm dẻo trong sản xuất hoặc giao dịch, quan hệ chủ với thợ; tính linh hoạt trong các chính sách đối với tiểu công nghiệp. - Những điểm mạnh, yếu về phương diện vốn và tín dụng như: khó vay vốn ở ngân hàng hơn các xí nghiệp lớn, nhưng dễ huy động vốn từ bà con hay bạn bè để thành lập, phát triển sản xuất.

- Tính chất đa dạng của nền sản xuất TTCN, cần áp dụng mềm dẻo các biện pháp, chính sách, một sự chỉ đạo, một chương trình phát triển chuyên biệt. Về “thủ công nghiệp”, người ta vẫn coi TCN là một thành phần, một dạng thức, một loại “tiểu công nghiệp”. Hai loại định nghĩa về tiểu công nghiệp và TCN bổ sung cho nhau, nhưng không thể sử dụng toàn cầu. Để nghiên cứu sâu các vấn đề về "tiểu công nghiệp" và TCN, cần một mốc chuẩn nào đó [14,14].

* Quan niệm về tiểu, thủ công nghiệp ở Việt Nam Về khái niệm “thủ công nghiệp”: thủ công nghiệp hay nghề thủ công được hiểu là một hình thức công nghiệp sử dụng công cụ cầm tay, để chế biến nguyên liệu ra sản phẩm. Hình thức nguyên thủy của nó là sự tác động của tay hoặc chân người lao động lên đối tượng lao động thông qua công cụ lao động. Đặc trưng của thủ công nghiệp là công cụ cầm tay hay cải tiến. Về “tiểu công nghiệp”: tiểu công nghiệp có thể hiểu, bao gồm những đơn vị sản xuất công nghiệp có trang bị kỹ thuật tương đối cao hơn thủ công nghiệp.

Ở một số khâu, bộ phận chủ yếu trong dây chuyền sản xuất có thể được trang bị máy móc hiện đại, được chuyên môn hoá để sản xuất ra các chi tiết, bộ phận, sản phẩm hoàn chỉnh. Sự khác nhau căn bản giữa tiểu công nghiệp và thủ công nghiệp là ở trình độ kỹ thuật của tư liệu sản xuất. Giữa chúng có điểm giống nhau dựa trên quy mô sản xuất nhỏ, đã tồn tại một nền ĐCN, và chúng là bộ phận công nghiệp phụ trợ. 9 Để phân biệt với ĐCN, trong điều kiện khoa học - công nghệ phát triển nhanh chóng như hiện nay, khái niệm tiểu công nghiệp không chỉ dựa vào hai chỉ tiêu về vốn và lao động; mà cần bổ sung thêm 2 chỉ tiêu: độ phức tạp của quản lý, hiệu quả sản xuất kinh doanh; để làm rõ danh giới giữa tiểu công nghiệp và đại công nghiệp.

- Về độ phức tạp của quản lý có 5 yếu tố: quy mô vốn sản xuất kinh doanh, doanh thu và thu nhập khác, đầu mối quản lý, trình độ công nghệ sản xuất (cao, trung bình, thấp), lao động sử dụng. - Về hiệu quả sản xuất kinh doanh có 3 yếu tố: số nộp ngân sách nhà nước, lợi nhuận thực hiện và tỷ suất lợi nhuận trên vốn. Căn cứ vào 8 yếu tố quy định tại Thông tư liên tịch số 23/2005/TTLT: Bộ LĐTB&XH và Bộ Tài chính [11], để phân hạng doanh nghiệp nhà nước hoạt động theo Luật doanh nghiệp và vận dụng để xếp hạng doanh nghiệp ở các thành phần KT khác: - Doanh nghiệp nhà nước được phân ra 5 hạng: Tổng công ty đặc biệt và tương đương, Tổng công ty và tương đương; đối với công ty được xếp thành 3 hạng: từ hạng I đến hạng III với quy mô nhỏ dần. - Việc xếp hạng được tiến hành theo một trình tự, thủ tục chặt chẽ như: phân loại, chọn chỉ tiêu, xác định tỷ trọng và cho điểm dựa theo ngành KT - kỹ thuật, bảo đảm tương quan hợp lý trong xếp hạng.