CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI SẢN PHẨM 1. Một số khái niệm cơ bản về phát triển thương mại sản phẩm 1. Khái niệm về thương mại Thương mại là một phạm trù kinh tế xuất hiện và tồn tại gắn liền với sự ra đời và tồn tại của nền kinh tế hàng hóa. Thương mại, tiếng Anh là “Commerce” với nghĩa là buôn bán hàng hóa, kinh doanh hàng hóa hay mậu dịch.
Ngoài ra còn có thuật ngữ khác là ‘Trade”, vừa có ý nghĩa kinh doanh, vừa có ý nghĩa là trao đổi hang hóa dịch vụ, tiếng Pháp “Commerce”, tiếng Latinh “Commercium”,…về cơ bản các từ này đều được hiểu là buôn bán hang hóa với mục đích sinh lợi. Tùy theo mô hình phát triển kinh tế của mỗi quốc gia mà thương mại được xếp vào các vị trí và có vai trò khác nhau. Nghiên cứu Thương mại dưới góc độ cơ bản: Hoạt động kinh tế, một khâu của quá trình tái xuất sản xuất xã hội, cũng như góc gộ ngành kinh tế của nên kinh tế quốc dân, chúng ta đều nhận thấy được đặc trưng của thương mại là buôn bán, trao đổi hang hóa và cung ứng dịch vụ gắn với tiền tệ và nhằm mục đích sinh lợi nhuận. Thương mại là toàn bộ các hoạt động trao đổi, buôn bán hàng hóa, dịch vụ giữa các chủ thể với nhau trên thị trường, đây là hoạt động có sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau cùng thực hiện một hoặc nhiều hành vi thương mại như mua bán, cung cấp dịch vụ hay thực hiện các hoạt động xúc tiền thương mại.
Hiểu theo nghĩa rộng: Thương mại là toàn bộ các hoạt dộng kinh doanh trên thị trường nhằm mục tiêu sinh lợi của các chủ thể kinh doanh. Hiểu theo nghĩa hẹp: theo Luật thương mại của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2005: “Hoạt động thương mại của các thương nhân bao gồm việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động khác nhằm mục đích sinh lời hoặc thực hiện chính sách xã hội”. Từ đó có thể rút ra khái niệm chung của Thương mại, dựa vào Bộ môn kinh tế Thương mại trường Đại học Thương Mại (2015, tr.20): “Thương mại là tổng thể các hiện tượng, các hoạt động và các quan hệ kinh tế gắn liền và phát sinh cùng với trao đổi hàng hóa và cung ứng dịch vụ nhằm mục đích lợi nhuận. Khái niệm về phát triển thương mại sản phẩm Theo bài giảng Kinh tế thương mại Việt Nam (TS.
Thân Danh Phúc – 2007, Bộ môn Quản lý kinh tế - Đại học Thương mại), “Phát triển thương mại là quá trình bao gồm nhiều hoạt động nhằm tạo ra sự thay đổi cả về lượng và chất sự tăng trưởng thương mại của quốc gia trong từng giai đoạn phát triển”. 7 Phát triển thương mại là sự tăng tiến về mọi mặt của hoạt động thương mại, thể hiện ở sự gia tăng về số lượng – quy mô, tốc độ; sự dịch chuyển về cơ cấu thương mại hàng hóa, dịch vụ và nâng cao về chất lượng của thương mại trong quá trình trao đổi, mua bán hàng hóa, dịch vụ (thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, đầu tư, sở hữu chí tuệ,. Mục đích cuối cùng của phát triển thương mại là không ngừng gia tăng lợi ích từ các hoạt động thương mại. Thương mại sản phẩm trang thiết bị đồ bảo hộ là một bộ phận của thương mại hàng hóa, bao gồm tất cả các hiện tượng, hoạt động và các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình trao đổi và cung ứng dịch vụ liên quan tới các loại sản phẩm trang thiết bị đồ bảo hộ nhằm đạt mục tiêu đề ra.
Một số nguyên lý cơ bản về phát triển thương mại sản phẩm 1. Bản chất phát triển thương mại sản phẩm Xét về bản chất, phát triển thương mại bao gồm các hoạt động đảm bảo lĩnh vực thương mại có sự mở rộng về quy mô, sự thay đổi về chất lượng, nâng cao tính hiệu quả hoạt động thương mại nhằm hướng đến sự phát triển bền vững trong phát triển thương mại. Cụ thể: Phát triển thương mại theo hướng gia tăng về quy mô thương mại sản phẩm trong một thời kỳ nhất định. Sự phát triển thương mại về mặt quy mô được thể hiện ở sự tăng lên về số lượng sản phẩm tiêu thụ, sự mở rộng về thị trường và mạng lưới kênh phân phối tiêu thụ sản phẩm.
Tuy nhiên sự gia tăng về quy mô thương mại sản phẩm không chỉ đơn thuần là sự tăng lên về số lượng, mà người ta còn quan tâm phát triển thương mại ở sự quy hoạch và hệ thống lại quy mô thương mại sản phẩm sao cho phù hợp với lợi thế so sánh của ngành hàng, sản phẩm, của chính doanh nghiệp kinh doanh và phát huy được những lợi thế đó để đạt được hiệu quả trong phát triển thương mại. Phát triển thương mại biểu hiện ở sự biến đổi về chất lượng thương mại sản phẩm, được thể hiện ở việc tăng chất lượng của sản phẩm tham gia hoạt động thương mại và chất lượng hoạt động thương mại. Chất lượng hoạt động thương mại biểu hiện ở tốc độ tăng trưởng sản phẩm cao hay thấp, ổn định hay không ổn định và xu hướng phát triển của nó. Ngoài ra còn thể hiện ở sự dịch chuyển về cơ cấu sản phẩm tiêu thụ, cơ cấu thị trường, các loại hình doanh nghiệp tham gia kinh doanh và các hình thức phân phối sản phẩm.
Phát triển thương mại là tạo ra tính hiệu quả trong hoạt động thương mại: tính hiệu quả được thể hiện ở các kết quả đạt được mà hoạt động thương mại mang lại cho doanh nghiệp cũng như ngành kinh doanh, chính là các chỉ tiêu về lợi nhuận, hiệu quả sử dụng các nguồn lực,…Tuy nhiên, trong phát triển thương mại sản phẩm không chỉ đơn thuần là đạt được các mục tiêu cho doanh ngiệp cũng như toàn ngành đó, mà nó 8 còn hỗ trợ các ngành khác phát triển và đảm bảo kết hợp hài hòa các mục tiêu về kinh tế - xã hội - môi trường, có như vậy phát triển thương mại sản phẩm mới bền vững được. Phát triển thương mại sản phẩm phải mang lại các kết quả tích cực cho tổng thể nền kinh tế, xã hội và môi trường, được biểu hiện ở mức đóng góp của thương mại sản phẩm vào GDP của cả nước, đóng góp vào phát triển xã hội (giải quyết việc làm, xóa bỏ cái nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhân dân, …) và góp phần giảm ô nhiễm môi trường. Sự cần thiết và vai trò của phát triển thương mại sản phẩm a) Sự cần thiết của phát triển thương mại sản phẩm Thương mại được coi là khâu nối quan trọng, quyết định sự vận hành của thị trường và của cả nền kinh tế. Thương mại đưa những thành tựu, sản phẩm của quá trình phát triển kinh tế, khoa học - công nghệ của cả nước đến các vùng, miền, địa phương, kết nối cung cầu, kích thích sản xuất và tiêu dùng.
Với vùng dân tộc thiểu số và miền núi, phát triển thương mại là giải pháp căn bản để người dân có động lực và điều kiện gia tăng sản xuất, tiếp cận các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ từ nền sản xuất hàng hóa của các vùng, miền, tạo thêm việc làm, gia tăng thu nhập, nhờ đó cải thiện đời sống. Nền kinh tế Việt Nam đang dần hội nhập sâu rộng với nền kinh tế trong khu vực và toàn thế giới, môi trường kinh doanh của các doanh nghiệp ngày càng mở rộng, cơ hội kinh doanh ngày càng lớn, tuy nhiên sự cạnh tranh sẽ ngày càng khốc liệt hơn. Điều này vừa tạo thuận lợi vừa tạo thách thức cho các doanh nghiệp phát triển vươn lên vị trí dẫn đầu thị trường. Để làm được điều đó thì phát triển thương mại sản phẩm là vô cùng quan trọng và cần thiết, nó là khâu trung gian để kết nối giữa sản xuất và tiêu dùng.
b) Vai trò của phát triển thương mại sản phẩm Vai trò đối với nền kinh tế quốc dân: - Góp phần vào sự ổn định và phát triển lành mạnh của thị trường nội địa. Phát triển thương mại sản phẩm không chỉ là tăng trưởng về quy mô mà còn cải thiện về cơ cấu, chất lượng tạo ra sự phát triển ổn định cho sản phẩm. Bên cạnh đó các ngành liên quan cũng có được sự phát triển ổn định đi kèm. - Thúc đẩy hoạt động của nền kinh tế, tăng trưởng kinh tế.
Phát triển thương mại sản phẩm giúp gắn kết sản xuất với tiêu dùng, từ đó giúp cho quá trình tái sản xuất được diễn ra một cách thuận lợi, dòng vốn được luôn chuyển tuần hoàn. - Góp phần giải quyết việc làm cho xã hội và cải thiện đời sống nhân dân, nâng cao chất lượng cuộc sống. - Góp phần thúc đẩy phân công lao động, hợp tác giữa các chủ thể kinh doanh 9 Đối với doanh nghiệp: - Phát triển thương mại góp phần tăng doanh thu lợi nhuận, góp phần thức đẩy sản xuất, mở rộng quy mô của doanh nghiệp trong quá trình phát triển. - Giải quyết vòng tuần hoàn: sản xuất – lưu thông – phân phối – tiêu dùng.
- Nâng cao thương hiệu cho doanh nghiệp, tạo lợi thế cạnh tranh, mở rộng thị trường tiêu thụ, góp phần vào quá trình phát triển bền vững của doanh nghiệp. Đối với người tiêu dùng: đối với người tiêu dùng: phát triển thương mại giúp người tiêu dùng mua được hàng với mức giá cạnh tranh, có chất lượng tốt, mẫu mã kiểu dáng đa dạng hơn. Ngoài ra, khách hàng còn có nhiều cơ hội được tiếp cận với cách thức mua hàng hiện đại và tiện lợi hơn. Qua đó có thể thấy được việc phát triển thương mại giúp người tiêu dùng tăng lợi ích khi tiêu dùng sản phẩm, tiết kiệm chi tiêu.
Nhân tố ảnh hưởng đến phát triển thương mại sản phẩm a) Nhân tố bên ngoài - Nhân tố về tập khách hàng Cầu là nhu cầu của con người có khả năng thanh toán, trong cơ chế thị trường cứ ở đâu có cầu là ở đó có cung. Xã hội càng phát triển thì nhu cầu con người ngày càng cao hơn. Đặc khi xã hội phát triển làm cho thu nhập của người tiêu dùng tăng làm tăng cầu đối với sản phẩm này, do đó các doanh nghiệp có cơ hội mở rộng và phát triển thị trường của mình - Nhân tố về nhà cung cấp Có nhiều khái niệm khác nhau về giá cả. Trong kinh tế thương mại ta sử dụng khái niệm sau: “Giá cả là lượng tiền mà người mua sẵn sàng trả để đổi lấy hàng hoá hay dịch vụ mà họ có nhu cầu”.