Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận về thương mại điện tử; Chương 2: Phương pháp nghiên cứu; Chương 3: Thực trạng phát triển thương mại điện tử tại tập đoàn Vingroup; Chương 4: Định hướng và giải pháp phát triển thương mại điện tử tại tập đoàn Vingroup trong thời gian tới. 4 5 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về phát triển thƣơng m i điện tử 1. Tổng quan các nghiên cứu về phát triển thương mại điện tử 1.
Các công trình nghiên cứu trên thế giới Hiện nay, phát triển thương mại điện tử (TMĐT) trong các doanh nghiệp (DN) nói chung đã được nhiều công trình trong và ngoài nước nghiên cứu đề cập nhiều khía cạnh khác nhau. Đặc biệt là đối với các công trình nước ngoài liên quan lại càng đa dạng và nghiên cứu theo nhiều góc độ khác nhau. Seyed Kamal Vaezi và H. Bimar (2009), so sánh một số khía cạnh như định nghĩa của mức độ sẵn sàng điện tử, quan điểm mục tiêu của mô hình và phạm vi áp dụng TMĐT.
Richard Heeks (2000) trong nghiên cứu “Analysing eCommerce for Development”, tạm dịch Phân tích TMĐT cho sự phát triển. Các tác giả phân tích về vai trò, tác động của thương mại điện tử đối với sự phát triển. Lê Văn Huy và cộng sự (2012) trong nghiên cứu có tên: An Empirical Study of Determinants of E-Commerce Adoption in SMEs in Vietnam: An Economy in Transition, tạm dịch là: Nghiên cứu thực nghiệm về yếu tố quyết định của việc ứng dụng TMĐT trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam. Trong đó, các tác giả dự báo những thay đổi mạnh mẽ trong TMĐT của Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007 với việc áp dụng mô hình TOE cùng rất nhiều yếu tố bên trong và bên ngoài được xác định trong các nghiên cứu thực nghiệm.
Nghiên cứu này đã nêu ra rằng chính sách tác động đến việc thúc đẩy việc áp dụng TMĐT của doanh nghiệp nhỏ trong nền kinh tế đang chuyển đổi ở Việt Nam. 6 Như vậy các nghiên cứu thương mại điện tử trên thế giới và những khoảng trống đặt ra cho thấy: TMĐT trên thế giới phát triển rất mạnh, các nghiên cứu về TMĐT cũng được tiến hành phân tích đa chiều các hoạt động, các khía cạnh liên quan đến TMĐT như: Mức độ sẵn sàng ứng dụng TMĐT; ứng dụng TMĐT trong các DN; vai trò, tác động của TMĐT đối với sự phát triển; mức độ tăng trưởng của TMĐT. Ngoài ra còn có các nghiên cứu liên quan đến bảo mật, hoặc nghiên cứu về phát triển TMĐT trong một chuyên ngành nào đó (chẳng hạn ngành du lịch ở Trung Quốc). Các nghiên cứu về mức độ tăng trưởng TMĐT cũng chính là nghiên cứu xem quốc gia đó đã phát triển TMĐT đến đâu, mức độ sẵn sàng của quốc gia đó về TMĐT là như thế nào.
Vấn đề đặt ra khi tìm hiểu các nghiên cứu TMĐT trên thế giới đó là: - Làm sao để tập trung nghiên cứu sự phát triển của TMĐT của một doanh nghiệp nào đó. - Chỉ ra cho họ cần phải làm gì để phát triển TMĐT nhằm kích thích sản xuất, hạ giá thành, mang lại năng suất cao, góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Các công trình nghiên cứu của Việt Nam Bộ Công Thương về “Báo cáo Thương mại điện tử Việt Nam”, trong đó với một số nhận định: Ngày càng có nhiều DN thấy được các lợi ích của TMĐT và muốn ứng dụng TMĐT; TMĐT đã được ứng dụng ngày càng rộng rãi để tiếp thị và quảng bá DN; việc giao kết, ký hợp đồng và thanh toán trực tuyến trong TMĐT chưa thực hiện được do thiếu một môi trường pháp lý thích hợp và các hạ tầng công nghệ tin học và viễn thông cần thiết; hiệu quả ứng dụng TMĐT chưa cao do các DN tham gia TMĐT một cách tự phát. Chính phủ chưa có sự chỉ đạo, hướng dẫn hoặc định hướng chính thức nào và chưa có chính sách khuyến khích, hỗ trợ cần thiết cho các DN; nguồn nhân lực phục vụ ứng dụng TMĐT còn thiếu và yếu [4].
7 Lưu Tiến Thuận và Trần Thị Thanh Vân (2015) có nghiên cứu mang tên “Các yếu tố tác động đến việc ứng dụng TMĐT của DN nhỏ và vừa (DNNVV) tại thành phố Cần Thơ” [10]. Nghiên cứu tiến hành chọn mẫu ngẫu nhiên với số quan sát là 215 DN tại Cần Thơ, sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích hồi quy nhị nguyên Binary Logistics và phân tích phân biệt được sử dụng trong bài nghiên cứu. Về ứng dụng thương mại điện tử của các doanh nghiệp: Nguyễn Thị Thu Hà (2016), nghiên cứu đề tài luận văn thạc sỹ “Một số biện pháp tăng cường ứng dụng và phát triển Thương mại điện tử cho doanh nghiệp tại thành phố Hải Phòng” trường Đại học Dân lập Hải Phòng [5]. Nội dung đề tài là: Làm rõ thực trạng ứng dụng TMĐT của doanh nghiệp, người tiêu dùng trên địa bàn thành phố Hải Phòng; Đánh giá được môi trường phát triển TMĐT, tổng hợp ý kiến đề xuất từ các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp trên địa bàn thành phố và xác định được những vấn đề, những khó khăn, tồn tại trong phát triển TMĐT trên địa bàn thành phố thời gian qua.
Từ đó, đề xuất một số biện pháp tăng cường ứng dụng và phát triển TMĐT cho doanh nghiệp tại thành phố Hải Phòng nhằm nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế, xã hội thành phố trong thời gian tới. Hoàng Anh Tứ (2014), nghiên cứu đề tài luận văn thạc sỹ “Ứng dụng Thương mại điện tử tại Tổng công ty Cổ phần Dệt may Hòa Thọ: Thực trạng và giải pháp” trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội [12]. Nội dung đề tài nghiên cứu một số vấn đề sau: i) Hệ thống hóa được các lý luận liên quan đến TMĐT và ứng dụng TMĐT, trên cơ sở hệ thống hóa lý luận phân tích thực trạng ứng dụng TMĐT tại Tổng công ty dệt may Hòa Thọ; ii) Xác định một số nguyên nhân chủ yếu, làm rõ những mặt hạn chế trong hoạt động trạng ứng dụng TMĐT tại Tổng công ty dệt may Hòa Thọ; iii) Đề xuất những giải pháp và kiến nghị nhằm đẩy mạnh hoạt động ứng dụng TMĐT tại Tổng công ty dệt may Hòa Thọ. Nội dung nghiên cứu của luận văn này là tập trung phân tích, đánh giá cụ thể thực trạng hoạt động TMĐT cho việc kinh doanh các dịch vụ của VASC.
Từ đó, đề xuất ra các giải pháp có cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm hoàn thiện. phát triển các hoạt động TMĐT. Trong quá trình phân tích, luận văn cũng sẽ khái quát hóa những kiến thức TMĐT cơ bản cũng như cập nhật các kiến thức mới ứng dụng đối với đề tài Nguyễn Thị Hương (2011), nghiên cứu đề tài luận văn thạc sỹ “Phát triển Thương mại điện tử ở Việt Nam trong nền kinh tế thị trường” trường Đại học kinh tế Quốc dân [9]. Đề tài đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về TMĐT, đi sâu phân tích, đánh giá vai trò của TMĐT trong nền kinh tế thị trường, xu hướng phát triển TMĐT ở Việt Nam.
Từ đó đề xuất những giải pháp thúc đẩy TMĐT phát triển đáp ứng theo yêu cầu của nền kinh tế nước ta hiện nay. Trần Thị Cẩm Hải (2011), nghiên cứu đề tài luận văn thạc sỹ “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng thương mại điện tử trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng” [6]. Đề tài đi sâu nghiên cứu hai mục tiêu: (i) xác định các yếu tố ảnh hưởng đến ứng dụng TMĐT trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng; (ii) đề xuất các giải pháp góp phần đẩy mạnh ứng dụng TMĐT trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Báo cáo Thương mại điện tử Việt Nam 2015, 2016, 2017, do Cục Thương mại điện tử và Công nghệ thông tin, Bộ Công Thương biên soạn, báo cáo tập trung trình các số liệu thống kê về hạ tầng kỹ thuật cho TMĐT, tình hình ứng dụng, kinh doanh TMĐT của doanh nghiệp qua đó người đọc có thể hình dung bức tranh tổng thể về thực trạng phát triển TMĐT tại Việt Nam.
Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu Nhìn chung, các tác giả của các công trình nghiên cứu khoa học trên đã tiếp cận tìm hiểu công tác phát triển thương mại điện tử từ nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau; nghiên cứu, phân tích và đưa ra những giải pháp nhằm phát triển thương mại điện tử của quốc gia nói chung, tại doanh nghiệp nói riêng. Những kết quả nghiên cứu đó có những giá trị nhất định làm cơ sở cho việc đổi mới và hoàn thiện công tác phát triển thương mại điện tử. Tuy nhiên, trong số các công trình nghiên cứu khoa học nêu trên còn ít tài liệu nghiên cứu một cách hệ thống về phát triển thương mại điện tử tại doanh nghiệp, tổ chức cụ thể. Tác giả kế thừa và tiếp thu có chọn lọc những kết quả nghiên cứu đã công bố để phục vụ cho mục đích nghiên cứu của luận văn.
Cơ sở lý luận về phát triển thƣơng m i điện tử 1. Các khái niệm và đặc điểm của thương mại điện tử 1. Các khái niệm a) Khái niệm thương mại điện tử Hiện nay, định nghĩa thương mại điện tử được rất nhiều như: Theo WTO, 2006: “Thương mại điện tử bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận có thể hữu hình hoặc giao nhận qua internet dưới dạng số hoá”. Theo Ủy ban Liên hợp quốc về thương mại và phát triển: Thương mại điện tử là một phần hay toàn bộ hoạt động kinh doanh bao gồm marketing, bán hàng, phân phối và thanh toán thông qua các phương tiện điện tử.
Tóm lại, Thương mại điện tử là việc sử dụng các phương tiện điện tử xử l thông tin số trong giao dịch kinh doanh bao gồm sản xuất, marketing, bán hàng, phân phối và thanh toán thông qua các phương tiện điện tử. 10 b) Khái niệm phát triển thương mại điện tử Phát triển là sự biến đổi theo chiều hướng tích cực dựa trên sự biến đổi cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu của các yếu tố cấu thành. Như vậy, phát triển thương mại điện tử của doanh nghiệp là việc sử dụng rộng rãi các phương pháp điện tử để làm thương mại nhằm biến đổi hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp theo chiều hướng tích cả về số lượng.