CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG HIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ THƯƠNG HIỆU 1. Khái niệm chung về thương hiệu Thương hiệu đã xuất hiện cách đây hàng thế kỷ với ý nghĩa để phân biệt hàng hoá của nhà sản xuất này với hàng hoá của nhà sản xuất khác. Trên thực tế, từ thời xa xưa cho đến ngày nay, “brand” đã và vẫn mang ý nghĩa chủ của những con vật nuôi đánh dấu lên các con vật của mình để nhận dạng chúng, thông qua đó khẳng định giá trị hàng hoá và quyền sở hữu của mình.
Theo Hiệp hội Marketing Hoa Kỳ: “Thương hiệu là một cái tên, từ ngữ, ký hiệu, biểu tượng, hình vẽ, thiết kế, hoặc một sự kết hợp các phần tử đó nhằm nhận diện các hàng hoá hay dịch vụ của một người bán hay một nhóm người bán và phân biệt chúng với các hàng hoá và dịch vụ của các đối thủ cạnh tranh”. Trong bối cảnh kinh tế thị trường, cạnh tranh là điều không thể tránh khỏi. Các giá trị cốt lõi của sản phẩm không chênh lệch nhau nhiều thì thương hiệu là chìa khóa tạo sự khác biệt. Thương hiệu mạnh làm gia tăng giá trị sản phẩm, từ đó làm tăng vị thế cạnh tranh của công ty.
Nói cách khác, thương hiệu mạnh giúp công ty tồn tại và phát triển. Bên cạnh đó, thương hiệu theo như tên gọi là “thương” và “hiệu” nghĩa là dấu hiệu để nhận biết một tổ chức trên thương trường, nhưng nếu thương hiệu chỉ là dấu hiệu thì không thể trở thành “chìa khóa” giúp công ty tăng vị thế cạnh tranh. Do vậy, chỉ đơn thuần là tên gọi thì chưa thể gọi là thương hiệu. Theo quan điểm của nhiều chuyên gia marketing và thương hiệu hàng đầu hiện nay như Philip Kotler, David Aaker, Kevin Lane Keller, v.v thì thương hiệu là tổng thể của nhiều yếu tố tạo thành.
Trước hết đó 5 là tên gọi, logo, biểu tượng, màu sắc, khẩu hiệu, nhạc hiệu, bao bì, kiểu dáng và mẫu mã sản phẩm – là những dấu hiệu để nhận biết hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp giữa muôn vàn đối thủ cạnh tranh khác. Những dấu hiệu còn là căn cứ để pháp luật bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp chống lại sự cạnh tranh không lành mạnh. Pháp luật chỉ bảo hộ những dấu hiệu phân biệt (nếu đã đăng ký bảo hộ) chứ không bảo hộ hình tượng về hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp. Như vậy, những dấu hiệu bên ngoài có thể gọi là “phần xác” của thương hiệu.
Tiếp theo, “phần hồn” của thương hiệu chính là trạng thái mà thương hiệu cần đạt được trong tương lai dài hạn (tầm nhìn), và vai trò, nhiệm vụ của thương hiệu với khách hàng, cổ đông và cộng đồng (sứ mệnh). Thêm vào đó, nếu thương hiệu không được khách hàng biết đến và hiểu đúng sứ mệnh của nó thì thương hiệu không còn mang ý nghĩa đầy đủ về mặt giá trị. Bản chất của thương hiệu Công cụ đặc biệt hữu dụng để giúp các nhà quản trị đánh giá bản chất của thương hiệu đó là “núi băng thương hiệu” với 15% nhìn thấy được ở trên mặt nước và 85% không nhìn thấy được ở dưới mặt nước. Phần nhìn thấy của thương hiệu chính là tên thương hiệu, logo, bao bì và truyền thông marketing.
Phần không nhìn thấy được đó chính là năng lực cốt lõi, chiến lược định vị thương hiệu, chiến lược nhân cách thương hiệu và văn hoá tổ chức. Một tổ chức có những nhân viên tận tụy, thành tích nghiên cứu và phát triển đáng nể, dịch vụ khách hàng tốt… sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh cho tổ chức. Điều quan trọng là phải làm sao cho tất cả mọi người bên trong tổ chức hiểu chính xác thương hiệu của công ty đại diện cho cái gì và đảm bảo sức mạnh của thương hiệu không bị làm loãng bởi hàng loạt các hoạt động bên trong thiếu phối hợp. Thêm vào đó, cần phải kiểm tra tính thống nhất, đồng bộ giữa tuyên bố quảng cáo ra bên ngoài của thương hiệu với sự hiểu biết, năng lực và cam kết của nhân viên bên trong tổ chức.
Các đặc tính thương hiệu và hình ảnh thương hiệu a. Các đặc tính thương hiệu * Khái niệm Đặc tính của thương hiệu thể hiện những định hướng, mục đích và ý nghĩa của thương hiệu. Nó chính là “trái tim” và “linh hồn” của thương hiệu. Xác định đặc tính thương hiệu là trọng tâm của chiến lược phát triển thương hiệu.
Đặc tính của thương hiệu là một tập hợp duy nhất các liên kết thuộc tính mà các nhà chiến lược thương hiệu mong muốn tạo ra và duy trì. Những liên kết này sẽ phản ánh cái mà thương hiệu hướng đến và là sự cam kết của nhà sản xuất đối với khách hàng. * Nội dung Thứ nhất, thương hiệu như một sản phẩm (phạm vi sản phẩm, đặc tính sản phẩm, giá trị/chất lượng, tính hữu dụng, người sử dụng, nước xuất sứ). Tạo dựng mối liên hệ chặt chẽ giữa khách hàng và loại sản phẩm nhất định, có nghĩa là thương hiệu của sản phẩm đó sẽ xuất hiện đầu tiên trong tâm trí khách hàng khi có nhu cầu về loại sản phẩm đó.
Thứ hai, thương hiệu như một tổ chức, tập trung vào đặc tính của tổ chức hơn là vào sản phẩm hay dịch vụ. Các đặc tính của tổ chức có thể là sự đổi mới, dẫn đầu về chất lượng, quan tâm đến sức khỏe cộng đồng hoặc bảo vệ môi trường. Những đặc tính này có thể được làm nổi bật thông qua nhân viên, văn hóa kinh doanh và các chương trình truyền thông của công ty. Trong nhiều trường hợp có sự kết hợp giữa đặc tính của sản phẩm và đặc tính của tổ chức.
Đặc tính sản phẩm, xét về mặt tổ chức, tỏ ra bền vững trước bất kỳ sự cạnh tranh nào hơn là đặc tính của các sản phẩm riêng lẻ. Đặc tính về tổ chức có thể góp phần tạo nên một hình ảnh tốt đẹp trước khách hàng và công chúng. Thứ ba, thương hiệu như một con người. Giống như một con người, thương hiệu cũng có thể được cảm nhận với các cá tính như cạnh tranh, tin cậy, 7 hài hước, năng động v.
Trước hết, nó có thể giúp khách hàng tự thể hiện bản thân và những cá tính riêng của mình. Tiếp theo, cũng như cá tính con người có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ của họ trong xã hội, cá tính thương hiệu có thể là cơ sở cho mối quan hệ giữa thương hiệu và khách hàng. Cuối cùng, đặc tính của thương hiệu có thể giúp biểu hiện những đặc tính của sản phẩm. Vì vậy, nó đóng góp vào những lợi ích chức năng của sản phẩm, chẳng hạn như hình ảnh người đàn ông của công ty sản xuất lốp xe Michelin đầy sức mạnh, năng động cho ta cảm giác như vậy về sản phẩm của Michelin.
Thứ tư, thương hiệu như một biểu tượng. Một biểu tượng ấn tượng và sâu sắc có thể làm cho nó dễ dàng được gợi nhớ và chấp nhận. Sự thiếu vắng một biểu tượng trong thương hiệu sẽ là một bất lợi rất cơ bản và ngược lại sự hiện diện của nó nhiều khi đóng vai trò then chốt đối với sự phát triển thương hiệu. Có ba kiểu biểu tượng có thể được quan tâm hơn cả đó là biểu tượng hữu hình, biểu tượng ẩn dụ và sự thừa kế thương hiệu.
Biểu tượng hữu hình được xem là có ấn tượng và dễ nhớ nhất, chỉ một cái liếc nhìn cũng có thể gợi lên sự liên tưởng về một thương hiệu nào đó. Ví dụ như hình tượng vòng tròn có ngôi sao ba cánh ở giữa là thương hiệu Mercedes Benz. Biểu tượng sẽ có ý nghĩa nhiều hơn nếu nó có thể chứa đựng và truyền tải một cách ẩn dụ các cam kết mang lại cho khách hàng những lợi ích nào đó khi mua thương hiệu, có thể vô hình hoặc hữu hình. Ví dụ như chú bò tót sung sức tượng trưng cho sự mạnh mẽ, tràn đầy sinh lực của nước uống tăng lực Redbull.
Một sự kế thừa có ý nghĩa và hợp lý từ những địa danh hoặc những thương hiệu đã nổi tiếng trong quá khứ cũng đôi khi có thể làm nên đặc tính thương hiệu. Đặc tính thương hiệu và hình ảnh thương hiệu Khi nói đến hình ảnh thương hiệu nghĩa là chúng ta xét từ phía người nhận thông điệp, tức là khách hàng. Hình ảnh là kết quả của sự tưởng tượng và hình 8 dung của một nhóm công chúng nào đó về một sản phẩm, một thương hiệu, một công ty hay một quốc gia. Hình ảnh thương hiệu cho ta biết cách thức công chúng giải mã các dấu hiệu của thương hiệu thông qua các sản phẩm, dịch vụ và các chương trình truyền thông, quảng cáo của nó.
Ngược lại, đặc tính thương hiệu lại được xét từ phía người gửi thông điệp, phía công ty. Nhiệm vụ của người gửi thông điệp là phải cụ thể hóa ý nghĩa, định hướng và mục đích của thương hiệu. Do vậy, hình ảnh thương hiệu là kết quả của việc giải mã thông điệp nhận được. Từ góc độ quản trị thương hiệu, đặc tính thương hiệu phải được xác định trước và thông qua truyền thông tạo nên hình ảnh thương hiệu.
Tức là, trước khi muốn tạo ra một hình ảnh trong tâm trí khách hàng và công chúng, công ty cần phải biết chính xác sẽ phác họa cái gì. Trong tâm trí khách hàng sẽ định hình một hình ảnh cụ thể qua quá trình tổng hợp tất cả các dấu hiệu nhận biết về thương hiệu như: tên gọi của thương hiệu, các dấu hiệu có thể cảm nhận bằng thị giác, bản thân sản phẩm, các chương trình quảng cáo, tài trợ và thông cáo báo chí v. Trong trường hợp đặc tính thương hiệu không được xác định rõ ràng, các công ty sẽ bắt chước hoặc chạy theo cách quảng cáo của đối thủ cạnh tranh. Thêm vào đó, việc cố gắng thỏa mãn tất cả các phân đoạn thị trường và theo đuổi một thương hiệu “lý tưởng” sẽ khiến các nhà quản trị quên mất đặc tính của thương hiệu và bị cuốn theo những thị hiếu luôn thay đổi của khách hàng, dẫn đến ý nghĩa của thương hiệu sẽ bị loãng và mất dần đi bản chất thật của nó.
Thương hiệu lúc này chỉ đơn thuần là một cái tên vô cảm, không để lại bất kỳ một ấn tượng, một hình ảnh nào trong tâm trí khách hàng. Một khởi nguồn khác của tác động ngoại lai là việc tạo ra một đặc tính nhưng không chính xác, không chân thực so với thương hiệu và bản thân sản phẩm mà nó đại diện. Không lâu sau, khách hàng sẽ sớm nhận ra sự khác biệt này và hậu quả là nó sẽ mất đi sự tôn trọng và mối thiện cảm trong tâm trí khách hàng.