Luận văn thạc sĩ ussh phát triển thông tin khoa học và công nghệ địa phương để thúc đẩy hoạt động đổi mới công nghệ nghiên cứu trường hợp các doanh nghiệp chế biến dừa tỉnh bến tre 002

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển thông tin khoa học và công nghệ địa phương, thúc đẩy đổi mới công nghệ tại doanh nghiệp chế biến dừa Bến Tre.

• Tác giả: Nguyễn Hồ Nam
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Ngọc Luật
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Quản Lý Khoa Học Và Công Nghệ
• Đề tài: Phát Triển Thông Tin Kh&Cn Địa Phương Để Thúc Đẩy Hoạt Động Đổi Mới Công Nghệ (Nghiên Cứu Trƣờng Hợp Các Doanh Nghiệp Chế Biến Dừa Tỉnh Bến Tre)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Khái niệm công nghệ
• 1.2. Khái niệm đổi mới công nghệ
• 1.3. Thông tin KH&CN
• 1.4. Khái niệm thông tin KH&CN
• 1.5. Vai trò của thông tin KH&CN đối với hoạt động ĐMCN
• 1.6. Vai trò của thông tin KH&CN địa phương đối với hoạt động ĐMCN
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THÔNG TIN KH&CN ĐỊA PHƢƠNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐMCN CỦA DOANH NGHIỆP (TRƢỜNG HỢP CÁC DNCBD TỈNH BẾN TRE)
• 2.1. Thực trạng hoạt động thông tin KH&CN địa phương
• 2.2. Thực trạng hoạt động thông tin KH&CN địa phương tại Bến Tre
• 2.3. Thực trạng ĐMCN trong các doanh nghiệp chế biến dừa của tỉnh Bến Tre
• 2.4. Tình hình phát triển và những đóng góp của ngành chế biến dừa
• 2.5. Thực trạng công nghệ và ĐMCN của doanh nghiệp chế biến dừa tỉnh Bến Tre
• 2.6. Đánh giá về mức độ đáp ứng của thông tin KH&CN địa phương đối với hoạt động ĐMCN của doanh nghiệp và nguyên nhân chưa đáp ứng (xét trường hợp các doanh nghiệp chế biến dừa tỉnh Bến Tre)
• 2.7. Nhu cầu về thông tin KH&CN để ĐMCN của doanh nghiệp
• 2.8. Đánh giá về mức độ đáp ứng của thông tin KH&CN địa phương trong việc thúc đẩy hoạt động ĐMCN của doanh nghiệp
• 2.9. Nguyên nhân thông tin KH&CN địa phương chưa đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp để ĐMCN
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THÔNG TIN KH&CN ĐỊA PHƢƠNG ĐỂ THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐMCN
• 3.1. Giải pháp đối với toàn mạng lưới thông tin KH&CN Quốc gia
• 3.2. Giải pháp về tổ chức
• 3.3. Giải pháp tăng cường phát triển nguồn nhân lực tại các trung tâm thông tin KH&CN địa phương
• 3.4. Giải pháp tăng cường khả năng thương mại các sản phẩm dịch vụ thông tin của các trung tâm thông tin KH&CN địa phương
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Thông Tin KH CN Địa Phương

Phát triển thông tin khoa học và công nghệ (KH&CN) địa phương là một yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ tại các doanh nghiệp chế biến dừa ở Bến Tre. Thông tin KH&CN không chỉ giúp doanh nghiệp nắm bắt xu hướng công nghệ mới mà còn hỗ trợ trong việc cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc tiếp cận thông tin KH&CN địa phương sẽ giúp doanh nghiệp tăng cường năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

1.1. Khái Niệm Về Thông Tin KH CN Địa Phương

Thông tin KH&CN địa phương được hiểu là các dữ liệu, kiến thức và thông tin liên quan đến khoa học và công nghệ được thu thập, xử lý và phân phối trong khu vực địa phương. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin cần thiết cho các doanh nghiệp chế biến dừa để thực hiện đổi mới công nghệ.

1.2. Vai Trò Của Thông Tin KH CN Trong Đổi Mới Công Nghệ

Thông tin KH&CN giúp doanh nghiệp nhận diện các công nghệ mới, từ đó áp dụng vào sản xuất. Việc này không chỉ giúp cải thiện quy trình sản xuất mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường. Doanh nghiệp chế biến dừa cần tận dụng thông tin này để phát triển sản phẩm mới và cải tiến sản phẩm hiện có.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Thông Tin KH CN Địa Phương

Mặc dù thông tin KH&CN địa phương có vai trò quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc phát triển và ứng dụng nó tại các doanh nghiệp chế biến dừa. Những thách thức này bao gồm việc thiếu hụt nguồn lực, cơ sở hạ tầng thông tin yếu kém và sự thiếu hợp tác giữa các bên liên quan.

2.1. Thiếu Nguồn Lực Tài Chính Và Nhân Lực

Nhiều doanh nghiệp chế biến dừa tại Bến Tre gặp khó khăn trong việc đầu tư cho phát triển thông tin KH&CN do hạn chế về tài chính. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao trong lĩnh vực này cũng còn thiếu, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận và ứng dụng thông tin KH&CN.

2.2. Cơ Sở Hạ Tầng Thông Tin Yếu Kém

Cơ sở hạ tầng thông tin tại nhiều địa phương chưa được đầu tư đúng mức, dẫn đến việc khó khăn trong việc thu thập và phân phối thông tin KH&CN. Điều này làm giảm khả năng tiếp cận thông tin của các doanh nghiệp chế biến dừa, ảnh hưởng đến hoạt động đổi mới công nghệ.

III. Phương Pháp Phát Triển Thông Tin KH CN Địa Phương

Để phát triển thông tin KH&CN địa phương, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm tăng cường khả năng tiếp cận và ứng dụng thông tin trong các doanh nghiệp chế biến dừa. Các phương pháp này bao gồm việc xây dựng mạng lưới thông tin, tổ chức các khóa đào tạo và hội thảo.

3.1. Xây Dựng Mạng Lưới Thông Tin KH CN

Việc xây dựng mạng lưới thông tin KH&CN sẽ giúp kết nối các doanh nghiệp chế biến dừa với các tổ chức nghiên cứu, trường đại học và các cơ quan quản lý nhà nước. Mạng lưới này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ thông tin và kinh nghiệm trong lĩnh vực chế biến dừa.

3.2. Tổ Chức Đào Tạo Và Hội Thảo

Tổ chức các khóa đào tạo và hội thảo về thông tin KH&CN sẽ giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng cho các doanh nghiệp chế biến dừa. Những hoạt động này không chỉ cung cấp kiến thức mới mà còn tạo cơ hội cho các doanh nghiệp giao lưu, học hỏi lẫn nhau.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Thông Tin KH CN Tại Doanh Nghiệp Chế Biến Dừa

Việc ứng dụng thông tin KH&CN tại các doanh nghiệp chế biến dừa đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã áp dụng công nghệ mới vào sản xuất, cải tiến quy trình chế biến và nâng cao chất lượng sản phẩm. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng doanh thu mà còn nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường.

4.1. Cải Tiến Quy Trình Chế Biến

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng công nghệ mới vào quy trình chế biến dừa, giúp giảm thiểu thời gian sản xuất và tăng năng suất. Việc này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

4.2. Tăng Cường Chất Lượng Sản Phẩm

Thông tin KH&CN đã giúp các doanh nghiệp chế biến dừa cải tiến chất lượng sản phẩm thông qua việc áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng mới. Điều này không chỉ giúp sản phẩm dừa của Bến Tre có sức cạnh tranh cao hơn mà còn mở rộng thị trường xuất khẩu.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Thông Tin KH CN Địa Phương

Phát triển thông tin KH&CN địa phương là một yếu tố then chốt trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ tại các doanh nghiệp chế biến dừa ở Bến Tre. Để đạt được điều này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ chính quyền địa phương đến các doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu.

5.1. Hướng Đi Tương Lai

Trong tương lai, cần tiếp tục đầu tư vào phát triển thông tin KH&CN địa phương, đặc biệt là trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng thông tin và nâng cao năng lực cho nguồn nhân lực. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp chế biến dừa không ngừng đổi mới và phát triển bền vững.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Hợp Tác

Hợp tác giữa các doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và chính quyền địa phương là rất quan trọng trong việc phát triển thông tin KH&CN. Sự hợp tác này sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc chia sẻ thông tin và kinh nghiệm, từ đó thúc đẩy hoạt động đổi mới công nghệ tại các doanh nghiệp chế biến dừa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đổi mới công nghệ là yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Tại tỉnh Bến Tre – thủ phủ dừa của Việt Nam với diện tích canh tác đạt 58.441 ha vào năm 2012 và sản lượng trên 470.000 tấn, ngành chế biến dừa giữ vai trò hạt nhân thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dừa của tỉnh đã có bước tiến nhảy vọt, từ 67 triệu USD năm 2009 lên 155,5 triệu USD vào năm 2011. Mặc dù số lượng doanh nghiệp chế biến dừa tăng 74,5% trong giai đoạn 2005–2009, phần lớn các đơn vị vẫn thuộc nhóm quy mô vừa và nhỏ, đối mặt với thách thức lớn về tụt hậu kỹ thuật và công suất vận hành thấp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự đứt gãy trong dòng chảy thông tin khoa học và công nghệ ở cấp địa phương, khiến doanh nghiệp thiếu cơ sở dữ liệu để đưa ra quyết định đầu tư công nghệ tối ưu. Khảo sát thực tế chỉ ra rằng khoảng 50% doanh nghiệp chế biến dừa gặp trở ngại lớn do thiếu thông tin công nghệ và thị trường, trong khi năng lực đáp ứng của cơ quan thông tin địa phương mới chỉ đạt khoảng 30% đến 40% nhu cầu.

Mục tiêu của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận về vai trò của nguồn lực thông tin, đánh giá toàn diện thực trạng cung ứng dịch vụ thông tin khoa học công nghệ tại Bến Tre, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển mạng lưới thông tin theo định hướng thị trường. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian kinh tế tỉnh Bến Tre với chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2001–2010 và dữ liệu khảo sát chuyên sâu năm 2010. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc tháo gỡ điểm nghẽn thông tin, nâng cao hiệu suất sử dụng vốn và hỗ trợ hơn 82 doanh nghiệp chế biến dừa nâng cao tỷ lệ khai thác công suất chế biến sâu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên sự tích hợp của hai khung lý thuyết cốt lõi trong quản lý công nghệ:

Thứ nhất, mô hình phân rã 4 thành phần công nghệ của Sharif (1986) và UNCTAD (1972). Theo mô hình này, công nghệ bao gồm:

• Thành phần kỹ thuật, vật thể (Technoware): Máy móc, thiết bị, dây chuyền sản xuất.
• Thành phần con người (Humanware): Kỹ năng, kinh nghiệm, năng lực sáng tạo của lao động.
• Thành phần thông tin, tư liệu (Infoware): Tài liệu kỹ thuật, bản vẽ, sáng chế, bí quyết, dữ liệu vận hành.
• Thành phần tổ chức, thể chế (Orgaware): Cơ cấu quản lý, mạng lưới liên kết và phương thức điều hành.

Thứ hai, lý thuyết đổi mới công nghệ sản phẩm và quy trình (TPP Innovation) theo hướng dẫn Oslo Manual của OECD (1997) kết hợp quan điểm của Schumpeter và Rosenberg (1982). Đổi mới công nghệ được hiểu là quá trình biến đổi toàn diện từ khâu hình thành ý tưởng, thử nghiệm, đến thương mại hóa sản phẩm hoặc cải tiến quy trình sản xuất.

Bên cạnh đó, tác giả chuẩn hóa các khái niệm nền tảng:

• Công nghệ: Theo Luật Khoa học và Công nghệ năm 2000 và Luật Chuyển giao công nghệ năm 2006, công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm.
• Đổi mới công nghệ: Việc chủ động thay thế phần cốt lõi hay toàn bộ công nghệ đang sử dụng bằng công nghệ tiên tiến hơn, hiệu quả hơn (Trần Ngọc Ca, 2000).
• Thông tin khoa học và công nghệ: Theo Nghị định 159/2004/NĐ-CP, là các dữ liệu, số liệu, tri thức khoa học được tạo lập, quản lý và sử dụng phục vụ quản lý nhà nước và nhu cầu của tổ chức, cá nhân.
• Nguồn lực tin lực: Là một trong 4 đầu vào then chốt cấu thành năng lực đổi mới (bên cạnh nhân lực, tài lực và vật lực).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng kết hợp phương pháp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê tỉnh Bến Tre, báo cáo tổng kết của Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Công Thương giai đoạn 2001–2010, cùng số liệu của Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia về các kỳ Chợ công nghệ và thiết bị (Techmart).
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Khảo sát bằng bảng hỏi cấu trúc do Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp thực hiện từ tháng 03/2010 đến tháng 06/2010.

Cỡ mẫu và quy trình chọn mẫu: Cỡ mẫu điều tra gồm 50 doanh nghiệp chế biến dừa trên địa bàn tỉnh Bến Tre, chiếm trên 60% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trong ngành thời điểm khảo sát. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên có chủ đích được áp dụng nhằm bao quát đầy đủ các nhóm sản phẩm đại diện: cơm dừa nạo sấy, bột sữa dừa, kẹo dừa, thạch dừa, chỉ xơ dừa và than hoạt tính gáo dừa.

Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu:

• Phương pháp thống kê mô tả và so sánh chuỗi thời gian để nhận diện xu hướng tăng trưởng về vốn, lao động, giá trị sản xuất.
• Phương pháp đánh giá ma trận thành phần công nghệ (THIO) nhằm lượng hóa điểm số thực trạng công nghệ của doanh nghiệp.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Cách tiếp cận này giúp đối chiếu trực tiếp giữa năng lực phần cứng (thiết bị) với năng lực phần mềm (thông tin, con người), chỉ rõ khoảng cách thiếu hụt thông tin dẫn đến sự lãng phí tài nguyên công nghệ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tiềm lực của hệ thống thông tin khoa học và công nghệ địa phương còn rất mỏng và phân bổ thiếu đồng đều. Tính đến cuối năm 2006, toàn quốc có 34 trung tâm thông tin cấp tỉnh (chiếm 53,1%), với tổng số 421 cán bộ, trung bình mỗi cơ quan chỉ có 6,5 người. Tại Bến Tre, Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ có 10 biên chế và 36 cộng tác viên, kinh phí hoạt động năm 2010 đạt 671 triệu đồng. Do nguồn lực hạn chế, mức độ đáp ứng yêu cầu tra cứu thông tin của cơ quan địa phương chỉ đạt khoảng 30% đến 40%.

Thứ hai, ngành chế biến dừa Bến Tre tăng trưởng nhanh về quy mô tài chính nhưng công suất khai thác thiết bị còn rất thấp. Giai đoạn 2001–2005, vốn đầu tư của ngành dừa tăng bình quân 50,29%/năm, từ 57,484 tỷ đồng lên 228,734 tỷ đồng (chiếm 16,34% vốn toàn ngành công nghiệp chế biến) và đạt 279,33 tỷ đồng năm 2009. Lực lượng lao động tăng lên 18.371 người năm 2008. Tuy nhiên, hiệu suất vận hành dây chuyền chưa cao: không có phân ngành nào đạt công suất 85%, cao nhất là chỉ xơ dừa đạt 84,52%, trong khi phân ngành thạch dừa chỉ đạt 24,45%.

Thứ ba, sự thiếu hụt thông tin tạo rào cản nghiêm trọng cho việc tiếp cận chính sách ưu đãi. Giai đoạn 2006–2009, kinh phí khuyến công của tỉnh dành 1.450 triệu đồng hỗ trợ 22 dự án chế biến dừa (chiếm 22,5% tổng ngân sách khuyến công, bình quân 66 triệu đồng/dự án). Dù nguồn lực sẵn có, khoảng 50% doanh nghiệp khảo sát khẳng định thiếu thông tin công nghệ, thiếu dữ liệu thị trường và e ngại thủ tục hành chính phức tạp.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  HIỆU SUẤT VẬN HÀNH DÂY CHUYỀN SẢN XUẤT                 |
+------------------------------------+------------------------------------+
| Phân ngành chế biến dừa            | Tỷ lệ khai thác công suất thực tế  |
+------------------------------------+------------------------------------+
| Chế biến chỉ xơ dừa (Cao nhất)     | 84,52%                             |
| Chế biến thạch dừa (Thấp nhất)     | 24,45%                             |
+------------------------------------+------------------------------------+
|                 NGÂN SÁCH HỖ TRỢ ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ 2006-2009            |
+------------------------------------+------------------------------------+
| Tổng vốn khuyến công toàn tỉnh     | 6.520 triệu đồng                   |
| Hỗ trợ 22 dự án chế biến dừa       | 1.450 triệu đồng (22,5%)           |
| Mức hỗ trợ bình quân mỗi dự án     | 66 triệu đồng                      |
+------------------------------------+------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ cơ chế hoạt động của các trung tâm thông tin địa phương: chủ yếu cung cấp thông tin sẵn có mang tính hành chính, thụ động, chưa chuyển dịch sang cung ứng dịch vụ theo nhu cầu thị trường. Bản tin in ấn truyền thống xuất bản định kỳ 12 số/năm với hơn 180 kỳ tuy được duy trì đều đặn nhưng dung lượng tin chuyển tải từ trên xuống còn đơn điệu, thiếu các báo cáo phân tích chuyên sâu, định giá công nghệ hay thông tin sáng chế.

Dữ liệu khảo sát khi được biểu diễn trên đồ thị đánh giá 4 thành phần công nghệ (THIO) chỉ ra sự mất cân đối rõ nét: điểm số thành phần thông tin (Infoware) và thành phần tổ chức (Orgaware) thấp hơn đáng kể so với điểm số thiết bị (Technoware). Doanh nghiệp đầu tư mua sắm máy móc nhưng thiếu thông tin vận hành tối ưu, tiêu chuẩn đo lường chất lượng và sở hữu trí tuệ, dẫn đến lãng phí công suất.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với nghiên cứu của Nguyễn Võ Hưng (2005) về tình trạng chính sách hỗ trợ nhiều nhưng khó thực thi do thiếu công tác phổ biến thông tin, và kết luận của Nguyễn Việt Hòa (2007) về rào cản thiếu liên kết giữa doanh nghiệp với các viện nghiên cứu. Đồng thời, nghiên cứu tái khẳng định tầm nhìn của Tạ Bá Hưng (2001, 2003) và Nguyễn Tiến Đức (2007, 2009) về việc phải nhanh chóng số hóa dữ liệu và chuyển đổi cơ chế tự chủ theo tinh thần Nghị định 115/2005/NĐ-CP.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát triển hệ thống thông tin khoa học công nghệ địa phương, tạo đòn bẩy thúc đẩy đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp chế biến dừa, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Xây dựng hạ tầng số và phát triển trạm thông tin khoa học công nghệ cơ sở: Sở Khoa học và Công nghệ Bến Tre chủ trì phối hợp với Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia hoàn thành dự án 16 Trạm thông tin cộng đồng tại 16 xã trọng điểm thuộc 8 huyện với tổng mức đầu tư 2.992,454 triệu đồng. Tích hợp nguồn dữ liệu số hóa hơn 55.000 tài liệu kỹ thuật, 4.000 hồ sơ chuyên gia và 400 phim tư liệu khoa học. Mục tiêu đến năm 2014 đảm bảo 100% xã vùng nguyên liệu dừa kết nối thông suốt với cơ sở dữ liệu quốc gia.

• Tái cơ cấu và thương mại hóa sản phẩm, dịch vụ thông tin: Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ Bến Tre chuyển dịch mô hình hoạt động theo hướng thị trường. Phân định rõ nhóm sản phẩm công ích (bản tin nông nghiệp, phổ biến sở hữu trí tuệ trên truyền hình 24 kỳ/năm) và nhóm sản phẩm dịch vụ thương mại có giá trị gia tăng cao (tư vấn tìm kiếm công nghệ, lập hồ sơ chuyển giao công nghệ, tra cứu sáng chế chuyên ngành dừa). Mục tiêu giai đoạn 2014–2018 nâng tỷ lệ đáp ứng nhu cầu tin của doanh nghiệp lên trên 75%, doanh thu dịch vụ thương mại bù đắp tối thiểu 30% chi thường xuyên.

• Mở rộng hoạt động xúc tiến công nghệ và sàn giao dịch chuyên đề: Định kỳ 2 năm một lần, Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp Sở Công Thương tổ chức Techmart quy mô địa phương hoặc sàn giao dịch công nghệ trực tuyến ngành dừa. Tận dụng hiệu ứng lan tỏa từ Techmart (1 tỷ đồng chi phí sự nghiệp khoa học tạo ra 124 tỷ đồng giá trị giao dịch). Mục tiêu thu hút tối thiểu 30 lượt doanh nghiệp chế biến dừa tham gia mỗi kỳ, thúc đẩy ký kết các hợp đồng chuyển giao kỹ thuật chế biến sâu.

• Nâng cao năng lực nhân sự và hoàn thiện quy chế phối hợp chính sách: Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre ban hành chính sách đãi ngộ đặc thù, tổ chức đào tạo nghiệp vụ phân tích và xử lý thông tin cho 10 biên chế của trung tâm cùng 36 cộng tác viên sở ngành. Đơn giản hóa thủ tục thẩm định dự án khuyến công, phấn đấu giải ngân 100% kinh phí hỗ trợ đổi mới công nghệ hàng năm cho các cơ sở sản xuất dừa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ và công thương: Bao gồm Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Công Thương, Trung tâm Khuyến công tại các tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long và Duyên hải miền Trung. Cán bộ quản lý có thể sử dụng kết quả nghiên cứu làm khung tham chiếu để hoạch định chính sách phân bổ ngân sách, thiết kế các chương trình hỗ trợ công nghệ sát với nhu cầu thực tế của địa phương.

• Lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp chế biến nông sản, chế biến dừa: Chủ doanh nghiệp, giám đốc kỹ thuật tiếp cận được phương pháp tự đánh giá 4 thành phần công nghệ (THIO) tại đơn vị mình, nhận diện các kênh thông tin uy tín để tìm kiếm nguồn thiết bị, tra cứu tiêu chuẩn đo lường chất lượng và nắm bắt quy trình xin kinh phí hỗ trợ đổi mới công nghệ.

• Các trung tâm thông tin khoa học và công nghệ cấp tỉnh, thành phố: Giám đốc và chuyên viên các trung tâm thông tin trên cả nước có thể vận dụng mô hình chuyển đổi tổ chức theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP, phương pháp thương mại hóa sản phẩm thông tin và kinh nghiệm triển khai mạng lưới trạm thông tin cộng đồng tại nông thôn.

• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý KH&CN: Nghiên cứu sinh, học viên sau đại học thuộc các ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Quản lý Kinh tế có thể tham khảo khung lý luận, phương pháp thiết kế mẫu khảo sát thực địa N = 50 và cách tiếp cận nghiên cứu trường hợp (case study) đối với ngành hàng nông sản chủ lực.

Câu hỏi thường gặp

• Thông tin khoa học công nghệ có vai trò then chốt như thế nào đối với doanh nghiệp chế biến dừa? Thông tin khoa học công nghệ đóng vai trò là "nguồn tin lực" đầu vào định hướng toàn bộ quá trình đầu tư. Khảo sát tại Bến Tre cho thấy doanh nghiệp nắm bắt tốt thông tin kỹ thuật sẽ lựa chọn đúng công nghệ phù hợp, tránh tình trạng khai thác công suất thấp như phân ngành thạch dừa (chỉ đạt 24,45%), đồng thời tối ưu hóa chi phí sản xuất và nâng cao giá trị gia tăng cho chuỗi sản phẩm từ dừa.

• Vì sao các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Bến Tre lại khó tiếp cận thông tin công nghệ? Do hai nguyên nhân chính: Về phía trung tâm thông tin địa phương, nguồn lực còn mỏng (10 cán bộ, kinh phí 671 triệu đồng/năm), cách cung cấp tin mang tính bao cấp, thụ động. Về phía doanh nghiệp, quy mô vốn trung bình khoảng 38 tỷ đồng, thiếu nhân sự chuyên trách theo dõi sáng chế và chưa chủ động tìm kiếm các kênh thông tin chính sách.

• Hiệu quả kinh tế của mô hình Chợ công nghệ và thiết bị (Techmart) được chứng minh ra sao? Theo số liệu của Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia, cứ 1 tỷ đồng ngân sách chi ra để tổ chức Techmart mang lại 124 tỷ đồng giá trị giao dịch mua bán công nghệ trong xã hội. Riêng giai đoạn 2006–2008, 18 kỳ Techmart đã huy động hơn 3.000 đơn vị, giới thiệu 14.725 công nghệ và tạo ra giá trị hợp đồng ký kết đạt trên 2.586 tỷ đồng.

• Dự án Trạm thông tin khoa học công nghệ cộng đồng mang lại giá trị gì cho nông thôn Bến Tre? Dự án đầu tư 2.992,454 triệu đồng thiết lập 16 trạm tại 16 xã giúp xóa bỏ khoảng cách số hóa. Người dân và cơ sở sản xuất tại các huyện vùng sâu có thể truy cập miễn phí hơn 55.000 tài liệu công nghệ, 400 phim khoa học và kết nối với 4.000 chuyên gia, giúp chuyển giao nhanh tiến bộ kỹ thuật vào thực tiễn canh tác, chế biến dừa.

• Làm thế nào để trung tâm thông tin khoa học công nghệ địa phương tự chủ tài chính hiệu quả? Trung tâm cần áp dụng cơ chế tự chủ theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP, xây dựng các gói dịch vụ thông tin có thu phí như: môi giới chuyển giao công nghệ, tra cứu và đăng ký sở hữu trí tuệ, lập báo cáo phân tích thị trường chuyên sâu theo đơn đặt hàng, từng bước nâng cao giá trị thương mại của sản phẩm thông tin.

Kết luận

• Luận văn khẳng định thông tin khoa học công nghệ là nguồn lực đầu vào sống còn (tin lực), giữ vai trò cầu nối quyết định tính thành công của hoạt động đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp.
• Thực trạng ngành dừa Bến Tre cho thấy sự bất cập lớn: quy mô vốn đầu tư tăng mạnh (bình quân 50,29%/năm) nhưng năng lực đáp ứng của thông tin địa phương mới đạt 30% đến 40%, khiến nhiều phân ngành khai thác dưới 85% công suất thiết kế.
• Đề xuất mô hình chuyển đổi toàn diện cho các trung tâm thông tin địa phương: kết hợp hài hòa giữa cung ứng sản phẩm công ích và phát triển các gói dịch vụ thương mại có giá trị gia tăng cao.
• Xác lập lộ trình hoàn thiện 16 trạm thông tin cộng đồng với kinh phí gần 3 tỷ đồng, kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia hơn 55.000 tài liệu và phát huy tối đa hiệu ứng đòn bẩy kinh tế từ sàn giao dịch Techmart.
• Kiến nghị hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa Nhà nước, Viện nghiên cứu và Doanh nghiệp nhằm tháo gỡ rào cản thủ tục, đẩy nhanh tốc độ hấp thụ công nghệ mới.

Lộ trình tiếp theo trong giai đoạn tới là hoàn tất số hóa thư viện điện tử cấp tỉnh, đào tạo chuẩn hóa đội ngũ cán bộ thông tin và mở rộng các kênh tư vấn công nghệ trực tuyến. Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp ngành chế biến nông sản và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn văn luận văn để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn quản lý và đổi mới công nghệ tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đổi mới và nâng cao năng lực cạnh tranh là những vấn đề sống còn để tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp trong bối cảnh toàn cầu hóa, đặc biệt là trong giai đoạn suy thoái và khủng hoảng kinh tế nhƣ hiện nay. Tuy nhiên, không phải bất cứ doanh nghiệp nào cũng sẵn sàng ĐMCN bởi những hạn chế vốn có của doanh nghiệp về vốn, nhân lực, trình độ công nghệ, năng lực thông tin. hay những yếu tố bên ngoài nhƣ nhu cầu về cải tiến sản phẩm, rủi ro khi đầu tƣ, chính sách tài chính, thuế… cho ĐMCN.

Để hỗ trợ các doanh nghiệp tiến hành hoạt động ĐMCN, Nhà nƣớc đã đƣa ra nhiều cơ chế, chính sách nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đầu tƣ vào hoạt động KH&CN. Tuy nhiên, thực tế cho đến nay việc ĐMCN tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn diễn ra chậm chạp và hiệu quả chƣa cao, một phần là do năng lực tiếp cập với thông tin chính sách và thông tin KH&CN của doanh nghiệp vẫn chƣa đủ. Nhƣ vậy có phải chăng do năng lực thông tin KH&CN của địa phƣơng còn yếu kém là một phần nguyên nhân các doanh nghiệp chƣa tiến hành đầu tƣ ĐMCN chƣa nhiều? Tại Bến Tre, các doanh nghiệp chế biến dừa ( DNCBD) đóng vai trò tích cực và ngày càng lớn vào quá trình tăng trƣởng kinh tế và ổn định xã hội, giải quyết lao động và việc làm của tỉnh. Tuy nhiên theo khảo sát của Sở KH&CN, khoảng một nửa các DNCBD trả lời yếu tố cản trở cho doanh nghiệp ĐMCN là: thiếu thông tin thị trƣờng; thiếu thông tin công nghệ; quy trình xin hỗ trợ cho đầu tƣ ĐMCN phức tạp.

Trong điều kiện bị hạn chế bởi các nguồn lực, nhất là nguồn lực thông tin cho hoạt động ĐMCN, việc nghiên cứu về phát triển thông tin KH&CN địa phƣơng để thúc đẩy hoạt động ĐMCN là cần thiết và có ý 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghĩa về lý luận là làm rõ vai trò, vị trí, ý nghĩa của thông tin KH&CN địa phƣơng trong hoạt động ĐMCN của các DN, ý nghĩa thực tiễn là đƣa ra các giải pháp để phát triển thông tin KH&CN địa phƣơng phục vụ ĐMCN cho các DNCBD của Bến Tre trong giai đoạn hội nhập. Đó là lý do để tôi thực hiện nghiên cứu đề tài này. Tổng quan tình hình nghiên cứu Đã có các đề tài cấp Bộ và cấp Nhà nƣớc liên quan đến thông tin KH&CN và ĐMCN ở Việt Nam nhƣ sau: Theo các tác giả Đàm Văn Nhuệ và Nguyễn Điǹ h Quang (1998) “Lựa chọn công nghệ thích hợp ở các DN công nghiệp Việt Nam”, nhà xuất bản Chính trị quốc gia, cầ n phải phân tić h tiǹ h hiǹ h công nghệ trong mố i quan hê ̣ chă ̣t chẽ với các yế u tố khác của doanh nghiệp. Ví dụ, mô ̣t giải pháp tài trơ ̣ trung và dài ha ̣n cho các doanh nghiệp đầ u tƣ ĐMCN là hoa ̣t đô ̣ng thuê mua.

Tuy vâ ̣y, để mở rộng hoạt động thuê mua , cầ n giải quyế t mô ̣t số vấ n đề nhƣ tạo hành lang pháp lý , hoàn thiện hệ thống chính sách để hoạt động thuê mua phát triển. Đồng thời cũng cần có các quy định pháp luật cụ thể về sở hữu , hơ ̣p đồ ng, luâ ̣t khuyế n khích đầ u tƣ, luâ ̣t thuế , thủ tục xuất nhâ ̣p và trong pháp lê ̣nh, luâ ̣t ngân hàng cũng phải có quy đinh ̣ về các loa ̣i hình tổ chƣ́c thuê mua. Nghiên cứu của Nguyễn Võ Hƣng (2005) “Nghiên cứu cơ chế và chính sách khoa học và công nghệ khuyến khích ĐMCN đối với DN vừa và nhỏ có vốn Nhà nước” , Báo cáo tổng hợp đề tài cấp Bộ (Viện Chiến lƣợc và Chính sách khoa học và công nghệ chủ trì, 2005) chỉ ra rằng tuy còn thiếu những chính sách theo tƣ duy linh hoạt, hiện vẫn còn khá nhiều chính sách ƣu đãi, hỗ trợ cho DN vừa và nhỏ trong ĐMCN. Hạn chế chung lớn nhất của những chính sách này là phần lớn chƣa đƣợc thực hiện.

Nguyên nhân của tình trạng này là do: Thứ nhất, nhiều chính sách còn tham vọng, năng lực thực hiện chính sách của nhiều bộ, ngành, địa phƣơng chƣa cho phép thực hiện tốt chính sách đó; Thứ hai, là sự xung đột chính sách, dẫn đến chính sách bị giảm hiệu lực, thậm chí vô hiệu hoá; Thứ ba, là công tác phổ biến chính sách còn 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chƣa tốt khiến nhiều chính sách tuy tiến bộ nhƣng không đƣợc phổ biến nên cũng làm giảm hiệu lực; Trong nghiên cứu của Nguyễn Việt Hoà (2007) “Nghiên cứu tác động của cơ chế, chính sách công đến việc khuyến khích DN đầu tư vào khoa học và công nghệ”, Báo cáo tổng hợp đề tài cấp Bộ (Viện Chiến lƣợc và Chính sách khoa học và công nghệ chủ trì, 2007) cho thấy đối tƣợng đƣợc hƣởng lợi từ cơ chế chính sách của Nhà nƣớc chủ yếu là các DN cổ phần, DN Nhà nƣớc và một số tổ chức đã chuyển đổi từ Viện/Trung tâm nghiên cứu thành DN. Một số yếu tố cản trở DN đầu tƣ vào khoa học và công nghệ đó là DN thiếu cộng tác với các tổ chức khoa học và công nghệ; cam kết và nhận thức của DN; năng lực đổi mới và năng lực khoa học và công nghệ của DN còn yếu; cơ chế chính sách chuyển giao công nghệ phức tạp dẫn đến DN hạn chế chuyển giao; thiếu tinh thần hợp tác, thiếu sự sẵn sàng giúp đỡ, nhiều sự né tránh bất hợp tác; thiếu sự tác động kịp thời của Nhà nƣớc và cuối cùng là thiếu ngôn ngữ giao tiếp, đàm phán và ký kết. Đề tài cấp bộ “Nghiên cứu xây dựng chính sách quốc gia phát triển công tác thông tin khoa học và công nghệ trong giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá”, chủ nhiệm đề tài: Nguyễn Hữu Hùng (2000). Các nội dung nghiên cứu chính: nghiên cứu, xác định cơ sở khoa học và thực tiễn của việc hoạch định chính sách quốc gia về phát triển thông tin KH&CN.

Khảo sát, trình bày một số chính sách quốc gia về thông tin KH&CN của các nƣớc khu vực và thế giới. Đánh giá thực trạng hoạt động thông tin KH&CN nƣớc ta liên quan đến chính sách quốc gia về lĩnh vực này. Phác thảo nội dung “Khung chính sách quốc gia phát triển công tác thông tin KH&CN giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc”. Đề tài cấp bộ “Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn phát triển mạng thông tin tư liệu về khoa học và công nghệ ở Việt nam”, Chủ nhiệm đề tài: Tạ Bá Hƣng (2001).

Các nội dung nghiên cứu chính: tổng quan hiện trạng và kết quả điều tra, tình hình ứng dụng công nghệ thông tin trong hệ thống thông tin khoa học công nghệ Quốc gia, hiện trạng các mạng đã xây dựng và vận hành, 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hiện trạng số hoá và sử dụng thông tin số hoá; các phần mềm đã và đang sử dụng trong các mạng thông tin khoa học và công nghệ; phƣơng tiện và thiết bị công nghệ thông tin đƣợc sử dụng. Nghiên cứu, thiết kết website cho các cơ quan thông tin, đặc biệt là các dịch vụ thông tin. Thử nghiệm xây dựng thệ thống cập nhật dữ liệu từ xa và quán trị thông tin về các báo cáo khoa học. Đề tài cấp bộ “Bước đầu tăng cường cung cấp thông tin KH&CN phục vụ phát triển kinh tế- xã hội vùng sâu, vùng xa”; Chủ nhiệm đề tài: Tạ Bá Hƣng (2003).

Các nội dung nghiên cứu chính: Điều tra nhu cầu tin tại địa bàn (3 xã thuộc 3 huyện của Ninh Bình gồm xã Khánh Nhạc, Ninh Phong và Đồng Phong). Nghiên cứu và xác lập các nguồn tin tiềm năng phục vụ vùng sâu, vùng xa. Xác lập các sản phẩm và dịch vụ thông tin phù hợp, đáp ứng nhu cầu thông tin KH&CN của 3 xã trên. Tạo lập sản phẩm và dịch vụ thông tin và phục vụ thử nghiệm; chuyển giao công nghệ và đào tạo, triển khai thử nghiệm, xây dựng mô hình và hoàn thiện mô hình.

Đề tài cấp bộ “Nghiên cứu xây dụng mô hình thư viện điện tử về KH&CN tại cơ quan thông tin KH&CN địa phương”, Nguyễn Tiến Đức (2007). Các nội dung nghiên cứu chính: kiến nghị và xây dựng mô hình thƣ viện điện tử về KH&CN tại các cơ quan thông tin KH&CN thuộc sở KH&CN tỉnh/thành phố. Đề tài cấp bộ “Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ cho việc chuyển đổi các tổ chức dịch vụ thông tin KH&CN công lập theo tinh thần Nghị định 115/2005/NĐ-CP”, Chủ nhiệm đề tài: Nguyễn Đức Tiến (2009). Các nội dung nghiên cứu chính: Tổng quan hoạt động thông tin KH&CN ở Việt Nam.

Giới thiệu Nghị định 115 và tình hình chuyển đổi các tổ chức Thông tin KH&CN; Xem xét kinh nghiệm nƣớc ngoài và hiện trạng thị trƣờng và dịch vụ KH&CN ở Việt nam; Đề xuất mô hình, phƣơng án chuyển đổi tổ chức thông tin KH&CN theo tinh thần Nghị định 115. Mục tiêu nghiên cứu 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là đƣa ra các giải pháp phát triển thông tin KH&CN địa phƣơng để thúc đẩy hoạt động ĐMCN. Các nhiệm vụ cụ thể:  Làm rõ cơ sở lý luận về ĐMCN và vai trò của thông tin KH&CN địa phƣơng.  Nghiên cứu thực trạng hoạt động ĐMCN và vai trò của thông tin KH&CN địa phƣơng trong trƣờng hợp cụ thể tại Bến Tre.

Phân tích những điểm hạn chế trong công tác thông tin KH&CN địa phƣơng và nguyên nhân của những hạn chế.  Đề xuất một số giải pháp phát triển thông tin KH&CN địa phƣơng. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi về thời gian: từ năm 2001 đến năm 2010 Phạm vi về nội dung: luận văn tập trung nghiên cứu các cơ quan thông tin KH&CN địa phƣơng thuộc quản lý của Nhà nƣớc. Mẫu khảo sát Luận văn sử dụng số liệu khảo sát của Sở Khoa học và Công nghệ tháng 03/2010 đến tháng 6/2010 đối với 50 các doanh nghiệp ngành chế biến dừa tỉnh Bến Tre (phụ lục khảo sát đính kèm).

Câu hỏi nghiên cứu Phát triển thông tin KH&CN địa phƣơng nhƣ thế nào để thúc đẩy hoạt động ĐMCN? 7. Giả thuyết nghiên cứu Để giải quyết vấn đề trên, tác giả đƣa ra giả thuyết: “Phát triển thông tin KH&CN địa phƣơng theo định hƣớng nhu cầu để thúc đẩy hoạt động ĐMCN”.  Các sản phẩm dịch vụ thông tin (SPDVTT) của các cơ quan thông tin KH&CN địa phƣơng hiện nay vẫn chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu thông 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tin của DN để ĐMCN.