CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HỢP ĐỒNG GIAO SAU VÀ THỊ TRƯỜNG GIAO SAU 1.Hợp đồng giao sau (HĐGS) 1.Khái niệm hợp đồng giao sau Hợp đồng giao sau (Futures contract) là một thỏa thuận mua, bán một số lượng hàng hóa đã biết giữa bên mua và bên bán được thực hiện trên một sàn giao dịch có tổ chức về một lượng hàng hóa tiêu chuẩn, theo một mức giá cố định tại thời điểm hợp đồng có hiệu lực và việc chuyển giao hàng hóa được thực hiện vào một ngày được xác định trong tương lai.Đặc điểm của hợp đồng giao sau HĐGS có nhiều đặc điểm riêng biệt. Dựa vào định nghĩa và thực tiễn, HĐGS có thể được chia thành các đặc điểm chính sau: Các điều khoản trong HĐGS được tiêu chuẩn hóa bao gồm: tên hàng là loại hàng hóa được phép giao dịch trên Sở giao dịch, chất lượng theo tiêu chuẩn quy định của Sở giao dịch (SGD), độ lớn hợp đồng, thời gian giao hàng và địa điểm giao hàng. Sự tiêu chuẩn hóa các điều khoản chủ yếu trong HĐGS và là một trong những đặc điểm để phân biệt HĐGS với các loại hợp đồng khác. HĐGS là một hợp đồng song vụ, cam kết thực hiện nghĩa vụ trong tương lai.
HĐGS được lập tại SGD thông qua các cơ quan trung gian: Trong thị trường giao sau (TTGS) thì các HĐGS chỉ được lập trên SGD. Việc giám sát đảm bảo thực hiện hợp đồng của tất cả các thành viên tham gia trong TTGS do Trung tâm xử lý thanh toán – The Clearing House (TTXLTT) đảm nhiệm. Trong trường hợp nhà đầu tư thực hiện giao dịch thanh toán bù trừ thì TTXLTT sẽ cân đối, bù trừ vào tài khoản của các nhà đầu tư. Trong trường hợp các bên muốn được thi hành hợp đồng thì TTXLTT sẽ là cầu nối, yêu cầu bên bán và bên mua giao nhận hàng tại kho hoặc nơi do TTXLTT chỉ định.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Ngoài TTXLTT ra thì còn có nhiều bên khác làm trung gian giúp cho việc giao kết HĐGS. Đó là các công ty thanh lý thành viên, các công ty giao sau và các quỹ đầu tư… làm trung gian giữa nhà đầu tư với TTXLTT. Các bên này có nhiệm vụ giúp TTXLTT xác định tư cách tham gia TTGS của các nhà đầu tư, giúp họ giao dịch bằng cách nhận lệnh của họ và đem đấu giá trên sàn. HĐGS phải có tiền bảo chứng (tiền ký quỹ): Tiền bảo chứng là biện pháp bảo đảm thi hành hợp đồng, bắt buộc đối với cả bên bán và bên mua.
Thay vì phải bỏ ra một khoản tiền lớn để đặt cọc hoặc một lượng tiền bằng với giá trị hàng hóa (thế chấp) để bảo đảm cho việc mua bán thì SGD chỉ quy định một mức bảo chứng rất thấp, tùy vào loại hàng hóa. Tiền bảo chứng thấp trong HĐGS cũng là một trong những nguyên nhân làm cho chúng trở thành những công cụ đòn bẩy tài chính mạnh nhất ngày nay. Chính vì tiền bảo chứng thấp nên ai cũng có thể tham gia thị trường với tư cách là nhà đầu cơ. Những nhà đầu cơ luôn kỳ vọng vào việc kiếm lời đã trở thành nhân vật chủ yếu trong TTGS và TTGS hoạt động sôi nổi và trôi chảy là nhờ họ.
Vì thế, những người có hàng hóa cần được bảo hộ lại được lợi, họ có thể dễ dàng lập một HĐGS bất cứ lúc nào vì lúc nào cũng có người mua bán. Nhờ vậy mà TTGS có tính thanh khoản cao. Đa số các HĐGS đều được thanh lý trước thời hạn: Trong HĐGS thì các bên có thể thanh lý hợp đồng trước ngày đáo hạn một cách dễ dàng mà không cần phải thông qua một sự thỏa thuận nào bằng cách thực hiện nghiệp vụ thanh toán bù trừ là lập một hợp đồng ngược lại vị thế mà mình đã có. Cứ như thế, các bên có thể mua đi bán lại nhiều lần một loại hàng hóa vào một tháng giao hàng nhất định trong tương lai.
Đến ngày giao hàng, nếu các bên không muốn giao hàng thực sự thì TTXLTT sẽ thanh toán bù trừ các loại hợp đồng đó và nghĩa vụ giao hàng cũng như nhận hàng của họ được chuyển giao cho người khác. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Mục đích của hợp đồng giao sau Sử dụng HĐGS để chuyển rủi ro về giá và nguồn hàng mà mình đang nắm giữ hoặc sẽ nắm giữ: Rủi ro về giá là loại rủi ro mà các chủ thể hoạt động kinh doanh không thể dự đoán trước được hoặc không thể ngăn chặn được. Các thành phần trong thị trường có thể dùng các loại phái sinh như hợp đồng quyền chọn hoặc hợp đồng giao sau để ngăn ngừa các rủi ro có thể làm ảnh hưởng đến lợi nhuận của họ. Tuy nhiên, trong nội dung đề tài này tác giả chỉ bàn đến mục đích bảo vệ của HĐGS, khi người bảo hộ là người sản xuất hay người tiêu thụ ký kết một HĐGS tại một mức giá nhất định, giao hàng vào một thời điểm xác định trước trong tương lai thì đồng nghĩa với việc các bên chấp nhận giới hạn mức lời cũng như mức thua lỗ của mình trong mức giá đó.
Dù thị trường có thay đổi giá như thế nào thì họ cũng được đảm bảo một khoản lợi nhuận dự kiến tại mức giá thỏa thuận trong HĐGS. Như vậy, họ đã chuyển rủi ro về giá cả hàng hóa trên thị trường qua cho các thành phần đầu cơ khác trên thị trường bằng HĐGS. Thông thường thì người ta coi HĐGS là một công cụ bảo vệ rủi ro cho họ. Do đó, khi cần bán hoặc cần mua một lượng hàng hóa thì họ thiết lập hai loại hợp đồng: (1) hợp đồng mua bán hàng hóa thông thường và (2) HĐGS để bảo vệ lợi nhuận của mình trước những tác nhân có thể làm thua lỗ từ lúc lập hợp đồng bảo hộ cho đến ngày giao hàng như: giá hàng hóa tăng, tỷ giá hối đoái giảm… Sử dụng HĐGS như một công cụ đầu tư tài chính để kiếm lời: Bên cạnh mục đích bảo vệ rủi ro thì HĐGS có thể được dùng như một phương cách đầu cơ.
Từ khi có TTGS, các nhà đầu cơ đã lập các HĐGS như một phương cách đòn bẩy tài chính hữu hiệu để thu được lợi nhuận cao. Rủi ro mà các nhà đầu cơ phải chịu trên TTGS cũng chính là phần thua lỗ mà người bảo hộ có thể bảo vệ được. Các nhà đầu tư trên TTGS kinh doanh dựa vào hai mục đích đó. Hai mục đích này cũng là căn cứ để phân loại chủ thể tham gia HĐGS: người bảo hộ và người đầu cơ.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Tổng lợi nhuận bằng zero: Giao dịch giao sau thường có tổng lợi nhuận bằng không, bất cứ lợi nhuận nào của những người tham gia thị trường cũng chính là khoản lỗ của một người khác trong thị trường. Đối với những người phòng ngừa rủi ro, điều này không là mối bận tâm vì lợi nhuận hoặc thua lỗ của họ được bù trừ trên thị trường giao ngay.Vai trò của hợp đồng giao sau Vai trò HĐGS trong nền kinh tế: + HĐGS đóng vai trò như một công cụ đầu tư: Các nhà đầu tư sử dụng HĐGS như một công cụ đầu cơ để kiếm lời, nhờ đó TTGS mới hoạt động liên tục, nhộn nhịp và hiệu quả. Sở dĩ nhà đầu cơ mạo hiểm chấp nhận rủi ro để tham gia TTGS là vì tính hấp dẫn của nó. Đòn bẩy tài chính như là con dao hai lưỡi.
Nó mang lại nhiều lợi nhuận cho nhà đầu tư, giúp cho mọi người có thể kiếm lời từ sự thay đổi giá cả của các loại hàng hóa. Ngược lại, nó cũng là nơi dành cho những người đầu cơ dám chấp nhận rủi ro và là công cụ nguy hiểm cho các loại tội phạm tài chính. Tuy vậy, những trường hợp như vậy chỉ là những trường hợp cá biệt, vai trò của nó dành cho nhóm người bảo hộ còn rất lớn, đó là lý do vì sao mà TTGS vẫn tồn tại và phát triển ngày càng mạnh mẽ. + HĐGS có vai trò là một công cụ phòng ngừa rủi ro: Nhóm người phòng ngừa rủi ro là tất cả những người sử dụng HĐGS để bảo hộ cho hoạt động kinh doanh của mình, bao gồm: người sản xuất, người sở hữu hàng hóa, người xuất khẩu, người nhập khẩu, các công ty, các công ty quản lý quỹ, các ngân hàng, các công ty đa quốc gia và kể cả Chính phủ.
Đối với sự thay đổi giá cả hàng hóa là các nguyên vật liệu thô (về năng lượng, kim loại, nông sản…) thì người mua không muốn giá quá cao nên đã mua trước bằng HĐGS ở một giá định trước, còn người bán thì không muốn giá cả rớt quá thấp nên đã bán trước bằng HĐGS. Đối với người những người này, họ có thể lựa chọn việc thực hiện hợp đồng hoặc cũng có thể thanh lý hợp đồng bằng nghiệp vụ thanh toán bù trừ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Để tiện cho việc so sánh quan hệ giữa người mua, người bán HĐGS và cũng như lợi ích của họ. Cụ thể được mô tả như sau: Bảng 1.1:Bảng so sánh quan hệ giữa người mua, người bán và lợi ích của họ trong HĐGS Lý do để mua HĐGS Lý do để bán HĐGS Khóa giá mua.
Đạt được mục Khóa giá bán. Đạt được mục đích Người bảo vệ đích bảo hộ khi giá tăng bảo hộ khi giá giảm Người đầu cơ Kiếm lời từ việc tăng giá Kiếm lời từ việc giảm giá Như chúng ta đã biết, thị trường sản phẩm phái sinh cho phép những người muốn làm giảm rủi ro của mình bằng cách chuyển giao những rủi ro đó cho những người sẵn sàng chấp nhận nó, đó chính là những nhà đầu cơ. Vì vậy, thị trường này rất có hiệu quả trong việc phân phối lại rủi ro giữa các nhà đầu tư, không có ai cần phải chấp nhận một mức rủi ro không phù hợp với bản thân mình. Và cũng vì thế mà họ sẵn sàng cung cấp nhiều vốn hơn cho thị trường tài chính, điều này tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển, phát huy khả năng huy động vốn và giảm chi phí sử dụng vốn.
Bên cạnh đó, thị trường các sản phẩm phái sinh cũng là một công cụ hiệu quả cho hoạt động đầu cơ. Bởi người muốn phòng ngừa rủi ro phải tìm được một người khác có nhu cầu đối lập hoàn toàn với mình, tức là rủi ro của người muốn phòng ngừa rủi ro phải được hấp thụ bởi các nhà đầu cơ.