MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài Bất động sản là một trong những thị trường có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự vận hành và phát triển của một nền kinh tế bởi thị trường này có sự liên đới trực tiếp đến các thị trường khác như tiền tệ; tài chính; chứng khoán; thị trường nguyên vật liệu xây dựng; thị trường lao động,… Cùng sự phát triển vượt bậc nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của đất nước, thị trường bất động sản Việt Nam cũng có những bước phát triển nhảy vọt và đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế, là nhân tố góp phần đẩy mạnh huy động vốn đầu tư, thúc đẩy sản xuất phát triển, tăng thu ngân sách nhà nước, mở rộng các thị trường, góp phần ổn định kinh tế - xã hội…. Do đó, trong khuôn khổ quy định pháp luật, nhiều địa phương với những ưu thế riêng đã có những định hướng, giải pháp khác nhau để thu hút đầu tư, quản lý và phát triển thị trường bất động sản. Bên cạnh những ưu điểm nêu trên, một khi thị trường bất động sản biến động quá mạnh; giá trị tăng cao tính tất yếu sẽ làm cho các chi phí khác như thuê nhà bãi, kho xưởng, thuê mặt bằng kinh doanh tăng cao; đẩy giá cả lên cao và đó chính là lý do gián tiếp gây nên tình trạng lạm phát trong nền kinh tế. Do đó, việc quản lý và điều phối một thị trường bất động sản phát triển theo hướng bền vững, khai thác triệt để những giá trị mang lại đất đai nhưng không gây nên các hiện tượng “bong bóng bất động sản” hay lạm phát là một trong những nhiệm vụ trọng yếu của các nhà làm chính sách quản lý hiện nay.
Tây Ninh là một tỉnh trong vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam Bộ có vị trí chiến lược về kinh tế và quốc phòng, được thành lập từ năm 1999. Tây Ninh có vị trí tiếp giáp với TP.Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế của khu vực phía Nam. Chính vì vậy, Tây Ninh cũng sẽ có các lợi thế tương tự Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu… trong việc phát triển thị trường BĐS khi thị trường truyền thống không còn đủ nguồn cung. Ngoài ra, Tây Ninh còn có lợi thế khi nằm trên trục giao thông xuyên Á, dễ dàng tiếp cận với thị trường Campuchia qua 3 cửa khẩu quốc tế là Mộc Bài, Xa Mát và Tân Nam.
Bên cạnh đó, địa bàn tỉnh Tây Ninh còn có 3 cửa khẩu quốc gia và 10 cửa khẩu phụ, phục vụ nhu cầu 21 giao thương giữa người dân và doanh nghiệp hai nước. Chính vì những lợi thế nêu trên, thị trường bất động sản tỉnh Tây Ninh có những bước phát triển nhảy vọt và tiềm năng rất lớn đặc biệt khi số lượng các doanh nghiệp tìm đến Tây Ninh ngày một nhiều; quy mô các khu công nghiệp ngày càng được mở rộng; người lao động làm việc trong các khu công nghiệp ngày một tăng. Tuy nhiên, trong thực tiễn, quá trình phát triển của thị trường bất động sản trên địa bàn Tây Ninh đối diện với một số vướng mắc: (1) Thứ nhất, vướng mắc về giao dịch. Quy định giao dịch bất động sản không bắt buộc qua sàn đã tạo ra khoảng trống pháp lý - đây là cơ sở cho việc hình thành nên các “dự án ma", các vụ việc lừa đảo khách hang trên địa bàn Tây Ninh thời gian qua.
(2) Thứ hai, vướng mắc về thông tin. Cập nhật thông tin về thị trường bất động sản còn nhiều khó khăn và không đáp ứng nhu cầu thực tiễn, gây ra nhiều bất cập trong công tác điều hành và quản lý thị trường bất động sản, làm thất thu ngân sách Nhà nước. (3) Thứ ba, pháp luật về đất đai quy định về phương pháp định giá đất chưa rõ ràng, thiếu cơ sở dẫn đến khó xác định giá thị trường nên các cơ quan chức năng, doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong thực hiện. Do đó, việc nghiên cứu để tìm ra các nguyên nhân hạn chế và các giải pháp khắc phục, định hướng khoa học để hướng tới mục tiêu phát triển thị trường bất động sản của tỉnh Tây Ninh là cần thiết và cấp bách.Từ những lý do nêu trên, tác giả chọn đề tài “Phát triển thị trường bất động sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh” làm luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế.Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến đề tài 2.
Các nghiên cứu quốc tế E. Lavalle (2016), trong nghiên cứu: Economic evaluation of Real Estate market to assess land use changes – Đánh giá tính kinh tế của thị trường bất động sản đối với tiến trình thay đổi sử dụng đất. Nghiên cứu nêu bật lên vai trò của cơ quan quản lý nhà nước đối với thị trường bất động sản, bao gồm: (i) Bảo đảm các quyền về đất đai hợp pháp của người sở hữu, SDĐ và cung cấp cơ sở pháp lý cho các khoản vay thế chấp bằng đất; (ii) Hỗ trợ việc định giá đất để đánh thuế đất và thuế BĐS; (iii) Cung cấp thông tin thị trường đất và BĐS; (iv) Cung cấp dữ liệu điều tra đất đai và những điều kiện hạn chế đối với người SDĐ; (v) Giám sát tác động môi trường của những dự án phát triển SDĐ; 22 (vi) Tạo thuận lợi cho cải tạo đất; (vii) Hỗ trợ kinh phí sáng tạo ban đầu cho hệ thống quản lý đất. Home, Robert (2018), trong nghiên cứu: Land ownership in the United Kingdom: Trends, preferences and future challenges", thông qua phân tích ba hình thức sở hữu đất ở Anh gồm: đất tư nhân, đất của nhà nước, đất do tập thể (cộng đồng) sở hữu, đã kết luận: có những thay đổi lớn trong QLNN đối với sở hữu đất đai trong thế kỷ XX ở Anh.
Tác giả cũng phát hiện một số lĩnh vực mới cần có sự can thiệp của Nhà nước Anh như: bảo vệ môi trường, đánh giá rủi ro, cung cấp đất ở và giải quyết xung đột về phân bổ sử dụng đất. Các nhà nghiên cứu của Ngân hàng thế giới (2004), Chính sách đất đai cho tăng trưởng và xóa đói giảm nghèo - Land Policies for Growth and poverty, Nxb Văn hóa – Thông tin, Hà Nội. đã phát hiện các lý do mà nhà nước phải can thiệp vào thị trường bất động sản là: (i) Trách nhiệm giải quyết các xung đột về đất đai liên quan đến quyền sở hữu do lịch sử để lại; (ii) Hạn chế sự phát triển vô kế hoạch trong sử dụng đất và thực thi chính sách thu hồi đất đảm bảo hài hòa lợi ích của các bên; (iii) Bảo vệ cảnh quan, sự đa dạng sinh học, khu di tích lịch sử và các công trình văn hóa. Bên cạnh đó, nghiên cứu còn cho thấy rằng: chính phủ có vai trò lớn trong việc cấp quyền hưởng dụng bảo đảm cho chủ đất và người SDĐ.
Lợi ích của việc này là làm gia tăng sự đảm bảo cho quyền hưởng dụng có thể đo lường một cách dễ dàng thông qua việc tăng động cơ để người SDĐ đầu tư vào đất. Theo các tác giả này, nếu đầu tư vào đất tăng gấp đôi, thì giá trị miếng đất sẽ tăng lên 30- 80% tùy vị trí đất. Nghiên cứu này cũng khẳng định việc bảo đảm các quyền về đất đai khuyến khích chủ đất đầu tư nhiều hơn vào đất đai để nâng cao giá trị gia tăng thu được từ đất đai, qua đó thúc đẩy tăng trưởng và cải thiện thu nhập. Ngược lại, nếu các quyền về đất đai không được bảo đảm thì hệ quả của nó là tăng trưởng phúc lợi giảm và phát sinh những vấn đề xã hội khác.
Ngoài ra, các nước đang phát triển phải chú ý tới các khía cạnh kinh tế, chính trị, xã hội, lịch sử cụ thể của các quan hệ đất đai khi đưa ra các quyết định có tính chính sách, luật pháp thì mới hạn chế được các hậu quả tiêu cực không mong muốn trong quá trình quản lý và SDĐ. Yongdeng Lei, Hailin Zhang, Fu Chen, Linbo Zhang (2016) đã khẳng định việc bảo hộ quyền sở hữu bất động sản của nhà nước. Các tác giả cho rằng, chính phủ có vai trò lớn 23 trong việc cấp quyền hưởng dụng bảo đảm cho chủ đất và người SDĐ. Lợi ích của việc này là làm gia tăng sự đảm bảo cho quyền hưởng dụng có thể đo lường một cách dễ dàng thông qua việc tăng động cơ để người SDĐ đầu tư vào đất.
Theo các tác giả này, nếu đầu tư vào đất tăng gấp đôi, thì giá trị miếng đất sẽ tăng lên 30-80% tùy vị trí đất. Nghiên cứu này cũng khẳng định việc bảo đảm các quyền về đất đai khuyến khích chủ đất đầu tư nhiều hơn vào đất đai để nâng cao giá trị gia tăng thu được từ đất đai, qua đó thúc đẩy tăng trưởng và cải thiện thu nhập. Ngược lại, nếu các quyền về đất đai không được bảo đảm thì hệ quả của nó là tăng trưởng phúc lợi giảm và phát sinh những vấn đề xã hội khác. Ngoài ra, các nước đang phát triển phải chú ý tới các khía cạnh kinh tế, chính trị, xã hội, lịch sử cụ thể của các quan hệ đất đai khi đưa ra các quyết định có tính chính sách, luật pháp thì mới hạn chế được các hậu quả tiêu cực không mong muốn trong quá trình quản lý và SDĐ.
Hernando De Soto (2019) đã nhấn mạnh vai trò của nhà nước trong cung cấp cơ sở pháp lý chứng nhận quyền sở hữu đất đai của người sử dụng đất, coi đó là điều kiện vô cùng quan trọng để người dân, nền kinh tế có thể huy động nguồn tài chính to lớn từ đất phục vụ phát triển kinh tế. Ông cũng cho rằng, quyền sở hữu đất đai đóng vai trò quan trọng trong nhịp độ phát triển kinh tế. Vì thế, ông đưa ra khẩu hiệu: “Cần phải khơi dậy của cải từ đất bằng cách tạo cho mỗi thửa đất một “cuốn hộ chiếu”(Land title). Cai Yumei (2020) đã chỉ rõ: hệ thống quy hoạch SDĐ ở Trung Quốc có nhiều phân hệ với các cấp khác nhau từ Chính phủ đến địa phương bao gồm: quy hoạch SDĐ cấp quốc gia, cấp vùng, cấp tỉnh, cấp huyện, cấp cơ sở.
Tuy nhiên, các quy hoạch đó đều phải thực hiện theo định hướng của Chính phủ. Riêng quy hoạch SDĐ cấp quốc gia và cấp tỉnh phải do Chính phủ phê duyệt. Hàng năm, căn cứ quy QHSDĐ được phê duyệt, Chính phủ giao chỉ tiêu chuyển mục đích sử dụng ĐNN sang mục đích khác cho từng tỉnh rồi các tỉnh mới giao chỉ tiêu cho từng huyện, xã thực hiện.