Study about cybersecurity knowledge and perception towards usage and protection behavior of mobile banking application research on gen

Nghiên cứu về kiến thức an ninh mạng, nhận thức và hành vi bảo vệ khi sử dụng ứng dụng ngân hàng di động của giới trẻ. Phân tích chuyên sâu, thông tin hữu ích.

• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công nghệ thông tin
• Đề tài: Study about cybersecurity knowledge and perception towards usage and protection behavior of mobile banking application: research on gen z customers in ho chi minh city
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHAPTER 1: OVERVIEW
• 1.1. Necessity of the research
• 1.2. Research Subject and Scope of the research
• 1.3. Research Methodology
• 1.4. Research Structure
• 1.5. Research Implications
• 2. CHAPTER 2: THEORETICAL FRAMEWORK AND RESEARCH MODEL
• 2.1. Mobile Banking
• 2.2. Cybersecurity Knowledge
• 2.3. Cybersecurity Perception
• 3. CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY
• 3.1. Research Process Design
• 3.2. Data analysis methods
• 3.3. Data analysis techniques
• 3.4. Test the reliability of the scale using the Cronbach’s Alpha coefficient
• 3.5. Exploratory Factor Analysis (EFA)
• 3.6. Confirmatory Factor Analysis (CFA)
• 3.7. Linear regression analysis
• 3.8. Test the model and research hypotheses
• 3.9. Independent Sample T-Test
• 4. CHAPTER 4: QUANTITATIVE RESEARCH RESULT
• 4.1. Survey sampling statistics
• 4.2. Characteristics of the Sample
• 4.3. Reliability and Validity (Cronbach’s Alpha)
• 4.4. Exploratory Factor Analysis (EFA)
• 4.5. Confirmatory Factor Analysis (CFA)
• 4.6. Research model and hypotheses test
• 4.7. Structural Equation Modeling (SEM)
• 4.8. Research hypotheses test
• 5. CHAPTER 5: CONCLUSION AND IMPLICATIONS
• 5.1. Limitations and Further Research
• 5.2. Banks in Vietnam
• APPENDIX 1: QUANTITATIVE QUESTIONNAIRE
• APPENDIX 2: DESCRIPTIVE STATISTICS RESULT
• CRONBACH’S ALPHA ANALYSIS RESULT
• EFA ANALYSIS RESULT
• CFA ANALYSIS RESULT
• APPENDIX 6: SEM ANALYSIS RESULT
• APPENDIX 7: BOOTSTRAP ANALYSIS RESULT

Tóm tắt

I. Nghiên cứu về Cybersecurity Knowledge Tổng quan tầm quan trọng

Trong kỷ nguyên số, cybersecurity knowledge (kiến thức an ninh mạng) trở nên vô cùng quan trọng. Số lượng người dùng internet tăng nhanh, kéo theo đó là sự gia tăng các mối đe dọa trực tuyến. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá cybersecurity awareness (nhận thức an ninh mạng) và hành vi bảo vệ của người dùng, đặc biệt là thế hệ Gen Z, khi sử dụng mobile banking application (ứng dụng ngân hàng di động). Theo nghiên cứu, Sacombank và DongA Bank từng là nạn nhân của các vụ tấn công mạng nghiêm trọng, cho thấy tính cấp thiết của vấn đề. Sự chuyển đổi số mạnh mẽ trong lĩnh vực tài chính ngân hàng đòi hỏi người dùng phải trang bị kiến thức đầy đủ để tự bảo vệ mình trước các cyber threats (mối đe dọa mạng).

1.1. Tầm quan trọng của cybersecurity knowledge trong mobile banking

Việc sử dụng mobile banking application ngày càng phổ biến, mang lại sự tiện lợi cho người dùng. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những rủi ro tiềm ẩn về an ninh mạng. Người dùng cần có cybersecurity knowledge để nhận biết và phòng tránh các cybersecurity risks (rủi ro an ninh mạng). Điều này bao gồm việc hiểu rõ các nguyên tắc bảo mật cơ bản, nhận diện các chiêu trò lừa đảo và sử dụng các biện pháp bảo vệ tài khoản an toàn. Người dùng thiếu kiến thức về các cybersecurity risks có thể dễ dàng trở thành nạn nhân của các cuộc tấn công mạng, dẫn đến mất mát tài sản và thông tin cá nhân.

1.2. Thách thức về cybersecurity awareness đối với người dùng Gen Z

Gen Z là thế hệ lớn lên cùng internet, nhưng không phải ai cũng có cybersecurity awareness đầy đủ. Nhiều người dùng Gen Z có thái độ chủ quan đối với an ninh mạng, dẫn đến những hành vi nguy hiểm như chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng xã hội, sử dụng mật khẩu yếu hoặc tải các ứng dụng không rõ nguồn gốc. Nghiên cứu cho thấy sự thiếu quan tâm đến digital security (an ninh kỹ thuật số) ở Gen Z tạo ra những lỗ hổng bảo mật tiềm ẩn, không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho các tổ chức tài chính.

II. Cybersecurity Perception Hành vi bảo vệ mobile banking

Nghiên cứu này cũng đi sâu vào perception of cybersecurity (nhận thức về an ninh mạng) của người dùng mobile banking. Cybersecurity perception ảnh hưởng trực tiếp đến protection behavior (hành vi bảo vệ) của người dùng. Khi người dùng nhận thức rõ về các mối đe dọa và hậu quả của các cuộc tấn công mạng, họ sẽ có xu hướng thực hiện các biện pháp bảo vệ tài khoản của mình một cách chủ động. Tuy nhiên, nhiều người dùng vẫn còn thiếu cybersecurity awareness, dẫn đến việc họ không thực hiện các biện pháp bảo vệ cần thiết hoặc thực hiện không đúng cách. Điều này tạo ra những kẽ hở để tin tặc khai thác.

2.1. Mối liên hệ giữa cybersecurity perception và protection behavior

Nghiên cứu chỉ ra rằng, perception of cybersecurity là yếu tố quan trọng thúc đẩy protection behavior khi sử dụng mobile banking application. Những người có nhận thức cao về cybersecurity risks thường có xu hướng sử dụng mật khẩu mạnh, bật xác thực hai yếu tố, và cẩn trọng khi truy cập các liên kết lạ. Ngược lại, những người có nhận thức thấp thường bỏ qua các biện pháp bảo mật cơ bản, tạo điều kiện cho tin tặc tấn công. Cần nâng cao nhận thức của người dùng về tầm quan trọng của digital security để thúc đẩy hành vi bảo vệ an toàn.

2.2. Ảnh hưởng của risk perception đến usage behavior trong mobile banking

Risk perception (nhận thức rủi ro) cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình usage behavior (hành vi sử dụng) mobile banking application. Khi người dùng nhận thức được các rủi ro tiềm ẩn, họ có thể hạn chế sử dụng các tính năng không cần thiết hoặc sử dụng mobile banking ở những nơi an toàn. Việc đánh giá đúng mức độ rủi ro giúp người dùng đưa ra quyết định sử dụng mobile banking application một cách an toàn và có trách nhiệm. Cần cung cấp thông tin đầy đủ về các mobile banking risks để người dùng có thể đưa ra quyết định sáng suốt.

III. Cách tăng cybersecurity awareness cho Gen Z khi dùng m banking

Để tăng cường cybersecurity awareness cho Gen Z, cần có những giải pháp toàn diện và phù hợp. Các giải pháp này bao gồm việc nâng cao cybersecurity knowledge thông qua các chương trình giáo dục và đào tạo, cải thiện perception of cybersecurity thông qua các chiến dịch truyền thông và thay đổi usage behavior thông qua việc khuyến khích thực hành các biện pháp bảo mật an toàn. Các ngân hàng và tổ chức tài chính cần chủ động phối hợp với các trường học và cộng đồng để triển khai các hoạt động này.

3.1. Giáo dục cyber security knowledge Phương pháp hiệu quả cho Gen Z

Các chương trình giáo dục về cyber security knowledge cần được thiết kế một cách hấp dẫn và dễ hiểu, phù hợp với đặc điểm của Gen Z. Có thể sử dụng các hình thức như video ngắn, infographic, trò chơi tương tác để truyền tải thông tin. Nội dung cần tập trung vào các chủ đề thiết thực như nhận diện lừa đảo trực tuyến, bảo vệ mật khẩu, sử dụng mạng Wi-Fi công cộng an toàn. Các chương trình giáo dục nên được tích hợp vào chương trình học chính khóa hoặc tổ chức dưới dạng các buổi workshop, seminar.

3.2. Truyền thông cyber security awareness Tạo dựng nhận thức an toàn

Các chiến dịch truyền thông về cyber security awareness cần được thực hiện trên các kênh mà Gen Z thường xuyên sử dụng như mạng xã hội, YouTube, TikTok. Thông điệp cần ngắn gọn, dễ nhớ và tập trung vào những lợi ích thiết thực của việc bảo vệ an ninh mạng. Có thể sử dụng các hình thức như viral video, meme, challenge để thu hút sự chú ý của Gen Z. Các chiến dịch truyền thông nên có sự tham gia của những người nổi tiếng và có ảnh hưởng trong cộng đồng Gen Z để tăng tính lan tỏa.

IV. Kết quả nghiên cứu về Gen Z Cybersecurity trong mobile banking

Nghiên cứu sử dụng mô hình TRA (Theory of Reasoned Action) và các phương pháp phân tích định lượng để đánh giá tác động của cybersecurity knowledge và perception of cybersecurity đến usage behavior và protection behavior của người dùng Gen Z khi sử dụng mobile banking application. Kết quả cho thấy có mối tương quan chặt chẽ giữa các yếu tố này. Cụ thể, người dùng có cybersecurity knowledge cao và perception of cybersecurity tốt có xu hướng sử dụng mobile banking application một cách an toàn và có trách nhiệm hơn.

4.1. Phân tích mối tương quan giữa các biến trong mô hình nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phần mềm SPSS và AMOS để phân tích dữ liệu thu thập được từ 301 người dùng Gen Z ở TP.HCM. Kết quả phân tích cho thấy, cybersecurity knowledge và perception of cybersecurity có tác động tích cực đến usage behavior và protection behavior. Ngoài ra, usage behavior cũng có tác động tích cực đến protection behavior, cho thấy người dùng càng sử dụng mobile banking application nhiều thì càng có xu hướng thực hiện các biện pháp bảo vệ tài khoản.

4.2. Đề xuất giải pháp cải thiện security behavior cho người dùng mobile banking

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các ngân hàng và tổ chức tài chính có thể triển khai các giải pháp để cải thiện security behavior của người dùng mobile banking application. Các giải pháp này bao gồm việc cung cấp thông tin về cybersecurity risks một cách thường xuyên, khuyến khích người dùng sử dụng mật khẩu mạnh và bật xác thực hai yếu tố, và cung cấp các công cụ bảo mật miễn phí. Ngoài ra, các ngân hàng cũng nên tăng cường hợp tác với các cơ quan chức năng để phòng chống tội phạm mạng.

V. Mobile Banking Security Hướng phát triển và nghiên cứu tương lai

Trong tương lai, mobile banking security sẽ tiếp tục là một vấn đề quan trọng cần được quan tâm. Sự phát triển của công nghệ sẽ tạo ra những cơ hội mới cho cả người dùng và tin tặc. Do đó, các ngân hàng và tổ chức tài chính cần liên tục cập nhật các biện pháp bảo mật để đối phó với các cyber threats ngày càng tinh vi. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo mật mới và tìm kiếm các giải pháp để cải thiện data protection (bảo vệ dữ liệu) và privacy protection (bảo vệ quyền riêng tư) cho người dùng mobile banking application.

5.1. Công nghệ mới và tác động đến mobile banking application security

Các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) và blockchain có thể được sử dụng để cải thiện mobile banking application security. AI có thể giúp phát hiện các hành vi đáng ngờ và ngăn chặn các cuộc tấn công mạng. Blockchain có thể giúp tăng cường tính minh bạch và an toàn của các giao dịch tài chính. Tuy nhiên, các công nghệ này cũng có thể tạo ra những thách thức mới về bảo mật, do đó cần phải nghiên cứu và đánh giá cẩn thận trước khi triển khai.

5.2. Nghiên cứu sâu hơn về yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến security behavior

Ngoài các yếu tố về kiến thức và nhận thức, các yếu tố tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình security behavior của người dùng mobile banking application. Nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc tìm hiểu các yếu tố tâm lý như sự tin tưởng, sự lo lắng và sự ảnh hưởng của xã hội đến security behavior. Kết quả nghiên cứu có thể giúp các ngân hàng và tổ chức tài chính thiết kế các giải pháp bảo mật phù hợp với tâm lý của người dùng.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu: Tác Động Của Kiến Thức Và Nhận Thức An Ninh Mạng Đến Hành Vi Sử Dụng Và Bảo Vệ Ứng Dụng Mobile Banking Của Gen Z

---

Tóm tắt nghiên cứu (Executive Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu trọng tâm: Kiến thức an ninh mạng (Cybersecurity Knowledge - CK) và nhận thức an ninh mạng (Cybersecurity Perception - CP) tác động như thế nào đến hành vi sử dụng (Usage Behavior - UB) và hành vi chủ động bảo vệ (Protection Behavior - PB) ứng dụng ngân hàng di động (Mobile Banking) ở thế hệ Gen Z tại TP. Hồ Chí Minh?
• Phương pháp luận tổng quan: Đề tài áp dụng khung lý thuyết Hành vi Hợp lý (Theory of Reasoned Action - TRA) kết hợp mô hình nhận thức an ninh mạng hiện đại. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với cỡ mẫu $N = 301$ khách hàng Gen Z tại khu vực TP. Hồ Chí Minh; dữ liệu được xử lý qua quy trình phân tích độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA) trên SPSS 20.0 và kiểm định mô hình cấu trúc tuyến tính SEM cùng kỹ thuật Bootstrap 5.000 mẫu trên phần mềm AMOS 20.0.
• Kết quả then chốt: Tất cả các giả thuyết từ $H_1$ đến $H_6$ đều được ủng hộ có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$). Kiến thức an ninh mạng có tác động tích cực thúc đẩy nhận thức rủi ro, đồng thời cả hai yếu tố này trực tiếp và gián tiếp gia tăng hành vi khai thác tính năng ứng dụng cũng như hành vi thiết lập các cơ chế phòng vệ an toàn thông tin số.
• Hàm ý nghiên cứu: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để các tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại và cơ quan quản lý thiết kế các chiến lược giáo dục an toàn số cá nhân hóa, tối ưu hóa giao diện cảnh báo rủi ro (UI/UX) và thúc đẩy văn hóa an ninh mạng (Cyber Hygiene) trong kỷ nguyên thanh toán không tiền mặt.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

1. Bối cảnh bùng nổ tài chính số và nguy cơ an ninh mạng

Trong giai đoạn chuyển đổi số mạnh mẽ, thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng vượt bậc qua từng năm. Các phương thức giao dịch qua Internet, ứng dụng Mobile Banking và quét mã QR tăng trưởng từ 65% đến hơn 150% về số lượng giao dịch. Tuy nhiên, sự tiện lợi này cũng song hành với làn sóng tấn công mạng tinh vi: lừa đảo kỹ thuật xã hội (Social Engineering), tấn công mạo danh cơ quan công quyền, phát tán mã độc (Malware) qua ứng dụng giả mạo (VNeID, eTax, VssID) và đánh cắp thông tin xác thực giao dịch tài chính.

2. Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Mặc dù Gen Z được xem là "thế hệ bản địa kỹ thuật số" (Digital Natives) với tần suất sử dụng thiết bị thông minh hàng ngày rất cao, phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ ra rằng thế hệ này thường có tâm lý chủ quan, thiếu cảnh giác trước các rủi ro bảo mật sâu và có xu hướng "ủy thác" trách nhiệm an toàn cho hệ thống ngân hàng. Tại Việt Nam, các công trình định lượng phân tích chuyên biệt mối quan hệ đa chiều giữa Kiến thức – Nhận thức – Hành vi sử dụng – Hành vi bảo vệ trên phân khúc khách hàng trẻ Gen Z vẫn còn khá hạn chế.

3. Tính cấp thiết và tác động dự kiến

Nghiên cứu được thực hiện tại địa bàn kinh tế trọng điểm TP. Hồ Chí Minh trong khuôn khổ giải thưởng khoa học "Nhà nghiên cứu trẻ UEH 2024", mang tính thời sự cao. Kết quả phân tích không chỉ bổ sung góc nhìn thực chứng cho các nghiên cứu hành vi kinh tế số mà còn đưa ra giải pháp giúp giảm thiểu tổn thất tài chính thực tế cho người dùng và ngân hàng.

---

Phương pháp nghiên cứu và tiếp cận (Methodology & Approach)

1. Thiết kế nghiên cứu và quy trình thu thập dữ liệu

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng suy diễn (Deductive Quantitative Approach):

• Mẫu khảo sát: Chọn mẫu thuận tiện gồm 301 khách hàng Gen Z sinh sống, học tập và làm việc tại TP. Hồ Chí Minh (trong đó 74.4% là nữ, 25.6% là nam; 69.8% sinh viên đại học, 21.6% cao đẳng/nghề; hơn 78.4% đã sử dụng Mobile Banking trên 2 năm).
• Công cụ thu thập: Bảng câu hỏi trực tuyến qua Google Forms gồm 3 phần (sàng lọc đối tượng, 19 biến quan sát đo lường 4 cấu trúc khái niệm theo thang đo Likert 5 mức độ từ 1: Hoàn toàn không đồng ý đến 5: Hoàn toàn đồng ý, và thông tin nhân khẩu học).

2. Kỹ thuật phân tích dữ liệu và độ tin cậy mô hình

• Độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha): Loại bỏ các biến rác. Các thang đo đều đạt hệ số tương quan biến - tổng (Corrected Item-Total Correlation) $> 0.3$ và hệ số Cronbach's Alpha tổng thể đạt độ tin cậy cao ($> 0.7$).
• Phân tích EFA: Sử dụng phép trích Principal Axis Factoring kết hợp phép xoay nghiêng Promax (phản ánh sát thực tế tương quan giữa các biến hành vi hơn phép xoay trực giao Varimax). Hệ số KMO đạt chuẩn ($> 0.5$), kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê ($p = 0.000$), tổng phương sai trích đạt trên 50%, các trọng số nhân tố (Factor Loading) đều $> 0.5$.
• Phân tích CFA & SEM: Đánh giá độ phù hợp của mô hình với dữ liệu thực tế:
  • $\chi^2/df = 1.434 < 3$ (mức lý tưởng)
  • Các chỉ số $GFI = 0.920$, $TLI = 0.940$, $CFI = 0.951$ đều $> 0.9$ (độ tương thích rất tốt)
  • Chỉ số $RMSEA = 0.051 < 0.06$, $PCLOSE = 0.434 > 0.05$
  • Độ hội tụ: Phương sai trích trung bình ($AVE > 0.5$) và độ tin cậy tổng hợp ($CR > 0.7$).
  • Độ phân biệt: Thỏa mãn tiêu chuẩn Fornell & Larcker (căn bậc hai của AVE lớn hơn hệ số tương quan giữa các cấu trúc, $MSV < AVE$).
• Kiểm định Bootstrap: Thực hiện với số lần lặp $N = 5.000$ mẫu nhằm khẳng định độ tin cậy và tính ổn định của các ước lượng tham số trong mô hình cấu trúc.

---

Phát hiện nghiên cứu chính (Key Findings)

Dựa trên kết quả chạy mô hình cấu trúc tuyến tính SEM, toàn bộ 6 giả thuyết được đặt ra ban đầu đều được khẳng định với độ tin cậy 95%:

Giả thuyết	Mối quan hệ tác động trong mô hình	Kết quả kiểm định	Ý nghĩa thực tiễn
$H_1$	Kiến thức ANM $\rightarrow$ Nhận thức ANM	Chấp nhận ($p < 0.05$)	Người có kiến thức cơ bản về an ninh số sẽ nhận diện mối đe dọa rõ ràng hơn.
$H_2$	Kiến thức ANM $\rightarrow$ Hành vi sử dụng	Chấp nhận ($p < 0.05$)	Hiểu biết an ninh giúp tăng sự tự tin khi khai thác các tính năng tiện ích.
$H_3$	Kiến thức ANM $\rightarrow$ Hành vi bảo vệ	Chấp nhận ($p < 0.05$)	Kiến thức kỹ thuật chuyển hóa trực tiếp thành thói quen đổi mật khẩu, xác thực 2 lớp.
$H_4$	Nhận thức ANM $\rightarrow$ Hành vi sử dụng	Chấp nhận ($p < 0.05$)	Nhận thức rõ ràng về rủi ro và các cam kết bảo mật giúp an tâm giao dịch.
$H_5$	Nhận thức ANM $\rightarrow$ Hành vi bảo vệ	Chấp nhận ($p < 0.05$)	Đánh giá cao tầm quan trọng của an toàn thông tin thúc đẩy hành động phòng ngừa rủi ro.
$H_6$	Hành vi sử dụng $\rightarrow$ Hành vi bảo vệ	Chấp nhận ($p < 0.05$)	Tần suất giao dịch thường xuyên kích hoạt nhu cầu chủ động bảo vệ tài khoản cá nhân.

Phân tích và lý giải chuyên sâu:

1. Mối liên hệ giữa Kiến thức và Nhận thức ($H_1$): Kiến thức là nền tảng cốt lõi định hình nhận thức an ninh mạng. Khi người dùng trẻ hiểu được các khái niệm về mã độc, tấn công giả mạo (Phishing) và cơ chế xác thực đa yếu tố (2FA), mức độ đánh giá tính nghiêm trọng của các hiểm họa trực tuyến sẽ nâng cao rõ rệt.
2. Vai trò định hướng của Nhận thức đối với Hành vi bảo vệ ($H_5$): Nhận thức an ninh mạng đóng vai trò cầu nối (Mediator) quan trọng. Người dùng không chỉ tiếp nhận kiến thức thụ động mà còn hình thành ý thức chủ động kiểm tra quyền ứng dụng, cảnh giác trước các liên kết lạ và không chia sẻ mã OTP/mật khẩu cho bên thứ ba.
3. Mối tương hỗ giữa Sử dụng và Bảo vệ ($H_6$): Nhóm khách hàng sử dụng ứng dụng thường xuyên (thanh toán hóa đơn, chuyển tiền, liên kết ví điện tử) có xu hướng thực hiện các biện pháp an toàn nhiều hơn so với nhóm ít sử dụng, do họ cảm nhận rõ hơn giá trị tài sản gắn liền với tài khoản số của mình.

---

Đóng góp khoa học và giá trị ứng dụng (Scientific & Practical Contributions)

1. Đóng góp về mặt lý thuyết (Theoretical Contributions)

• Mở rộng phạm vi ứng dụng của lý thuyết Hành vi Hợp lý (TRA) trong bối cảnh FinTech và bảo mật thông tin tại thị trường mới nổi như Việt Nam.
• Xây dựng và kiểm định thành công bộ thang đo tích hợp 4 yếu tố (Knowledge – Perception – Usage – Protection), đạt chuẩn quốc tế về độ hội tụ và độ phân biệt trong mô hình SEM.

2. Đóng góp về mặt phương pháp luận (Methodological Innovations)

• Kết hợp chuẩn mực giữa SPSS (EFA Promax) và AMOS (CFA, SEM, Bootstrap 5.000 mẫu), loại bỏ sai số đo lường và chứng minh tính ổn định cao của mô hình nghiên cứu.

3. Giá trị ứng dụng thực tiễn cho ngành Ngân hàng & FinTech

• Thiết kế tính năng an toàn chủ động: Các ngân hàng nên tích hợp hướng dẫn bảo mật trực quan (Micro-learning) ngay trong luồng trải nghiệm khách hàng (Onboarding flow).
• Tối ưu hóa cảnh báo thông minh: Áp dụng hệ sinh thái bảo mật nhận diện hành vi bất thường, tự động phát hiện thiết bị root/jailbreak hoặc ứng dụng có quyền trợ năng (Accessibility Service) nguy hiểm.
• Chương trình truyền thông riêng cho Gen Z: Thay vì các cảnh báo văn bản khô cứng, các chiến dịch an toàn thông tin cần được cá nhân hóa qua video ngắn, tình huống tương tác thực tế và gamification.

---

Đối tượng quan tâm và lợi ích ứng dụng

   CÁC BÊN HƯỞNG LỢI TỪ NGHIÊN CỨU

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu này là gì?

Trả lời: Kiến thức an ninh mạng không tự động biến thành hành động bảo vệ nếu thiếu đi nhận thức đúng đắn về rủi ro. Nhận thức an ninh mạng đóng vai trò trung gian then chốt giúp chuyển hóa tri thức lý thuyết thành thói quen bảo mật thực tế của người dùng Gen Z.

2. Phương pháp luận của nghiên cứu có điểm gì đặc biệt?

Trả lời: Đề tài sử dụng mô hình hai bước chuẩn mực: Phân tích nhân tố khám phá EFA (với phép xoay nghiêng Promax phản ánh đúng tương quan thực tế) kết hợp phân tích nhân tố khẳng định CFA, kiểm định SEM và tái lấy mẫu Bootstrap 5.000 mẫu, đảm bảo các chỉ số đo lường có độ tin cậy và tính khái quát cao.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (Generalize) cho các nhóm khác không?

Trả lời: Kết quả phản ánh rõ nét đặc trưng của nhóm khách hàng trẻ tuổi (Gen Z) tại các đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh. Để khái quát hóa cho toàn bộ thị trường, cần mở rộng mẫu khảo sát sang các nhóm thế hệ khác (Gen Y, Gen X) và các khu vực nông thôn, nơi điều kiện tiếp cận kiến thức công nghệ có sự khác biệt.

4. Những hướng mở rộng tiếp theo (Next Steps) của đề tài là gì?

Trả lời: Nghiên cứu trong tương lai có thể tích hợp thêm các biến điều tiết (Moderating variables) như giới tính, thu nhập, sự tin tưởng vào thương hiệu ngân hàng (Bank Trust), hoặc ứng dụng mô hình chấp nhận công nghệ mở rộng (UTAUT2 / TAM) kết hợp lý thuyết động lực bảo vệ (Protection Motivation Theory - PMT).

5. Doanh nghiệp tài chính có thể ứng dụng kết quả này như thế nào ngay lập tức?

Trả lời: Ngân hàng có thể triển khai hệ thống cảnh báo phân tầng dựa trên hành vi giao dịch, lồng ghép các bài kiểm tra bảo mật ngắn có thưởng trên App, và xây dựng cơ chế xác thực sinh trắc học bắt buộc cho các giao dịch vượt ngưỡng rủi ro.

---

Kết luận (Conclusion)

Báo cáo nghiên cứu khoa học "Cybersecurity Knowledge and Perception Towards Usage and Protection Behavior of Mobile Banking Application: Research on Gen Z Customers in Ho Chi Minh City" đã làm sáng tỏ cơ chế tác động giữa kiến thức, nhận thức và hành vi bảo mật của người dùng trẻ trong thời đại số. Kết quả chứng minh rằng việc trang bị kiến thức bài bản và nâng cao nhận thức rủi ro là "chìa khóa vàng" để xây dựng một môi trường tài chính số an toàn, bền vững.

Các ngân hàng thương mại, tổ chức giáo dục và cơ quan quản lý cần phối hợp chặt chẽ để biến an ninh mạng từ một khái niệm kỹ thuật trừu tượng thành thói quen phòng vệ tự nhiên cho toàn thể cộng đồng người dùng số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TÉ TP. HÒ CHÍ MINH BÁO CÁO TÓNG KÉT ĐÈ TÀI NGHIÊN cứu KHOA HỌC THAM GIA XÉT GIÁI THƯỞNG “NHÀ NGHIÊN CƯU TRẺ UEH” NĂM 2024 <STUDY ABOUT CYBERSECURITY KNOWLEDGE AND PERCEPTION TOWARDS USAGE AND PROTECTION BEHAVIOR OF MOBILE BANKING APPLICATION: RESEARCH ON GEN z CUSTOMERS IN HO CHI MINH CITY> Thuộc nhóm chuyên ngành: Công nghệ thông tin TP. Hồ Chí Minh, tháng 02/2024 ABSTRACT In recent years, mobile banking has arisen as an effective way for enhancing financial inclusion and increasing cashless transactions. With just a few taps on their smartphones, customers can transfer funds, pay bills, and manage their accounts from anywhere at any time.

Although the adoption of mobile technology enabled convenience to the users, it has brought about a great security threat. Cyber-attacks against financial services and institutions are increasingly becoming more frequent and sophisticated. Hackers can easily trick bank customers using social engineering and cyberstalking to have their money. Within the digital era that internet consumption is increasing, mobile banking has made cyber awareness turn to be extremely important.

Customers have to prepare essential knowledge about cybersecurity to protect their banking account efficiently. We did build up a research framework based on Theory of Reasoned Behavior (TRA), data from secondary sources and result from quantitative research. Subjects of the survey are gen z customers living and working in Ho Chi Minh City. Quantitative research took place via individual interviews in virtual questionnaires with some questions relating to the topic.

This questionnaire has attracted 301 HCMC respondents through Google Form. SPSS and AMOS are two assistance softwares which were used during our process of synthesis and data analysis to test the confidence interval, the validity and the importance of the variables. Most of the variables in our research have been proved as interdependence to one another. The research results emphasize the influence of cybersecurity knowledge and perception on usage and protection behavior of mobile banking application.

From there, solutions and recommendations are suggested to improve knowledge and right perception to use and protect their accounts and apps efficiently. Keywords: cybersecurity knowledge, cybersecurity perception, usage behavior, protection behavior, mobile banking application. TABLE OF CONTENTS CHAPTER 1: OVERVIEW. Necessity of the research.

Research Subject and Scope of the research. Scope of the research. 5 CHAPTER 2: THEORETICAL FRAMEWORK AND RESEARCH MODEL. Enhancing Cybersecurity Awareness among University Students: A Study on the Relationship between Knowledge, Attitude, Behavior, and Training - Anwar Fattah, Wagimin & Nurlia (2023).

Risks and challenges for cybersecurity in the banking sector in Vietnam - Nguyen Van Phuong and Tran Van Dien (2021). Conceptual framework and research hypotheses. Relationship between Cybersecurity Knowledge and Cybersecurity Perception. Relationship between Cybersecurity Knowledge and Usage Behavior.

Relationship between Cybersecurity Knowledge and Protection Behavior 17 2. Relationship between Cybersecurity Perception and Usage Behavior. Relationship between Cybersecurity Perception and Protection Behavior 20 2. Relationship between Usage Behavior and Protection Behavior.20 CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY.

Research Process Design. Datil analysis methods. Data analysis techniques. Test the reliability of the scale using the Cronbach’s Alpha coefficient.

Exploratory Factor Analysis (EFA). Confirmatory Factor A nalysis (CFA). Linear regression analysis. Test the model and research hypotheses.

Independent Sample T-Test.32 CHAPTER 4: QUANTITATIVE RESEARCH RESULT. Survey sampling statistics. Characteristics of the Sample. Reliability and Validity (Cronbach’s Alpha).

Exploratory Factor Analysis (EFA). Confirmatory Factor Analysis (CFA). Research model and hypotheses test. Structural Equation Modeling (SEM).

Research hypotheses test. 43 CHAPTER 5: CONCLUSION AND IMPLICATIONS. Limitations and Further Research. Banks in Vietnam.58 APPENDIX 1: QUANTITATIVE QUESTIONNAIRE.58 APPENDIX 2: DESCRIPTIVE STATISTICS RESULT.

CRONBACH’S ALPHA ANALYSIS RESULT. EFA ANALYSIS RESULT. CFA ANALYSIS RESULT.66 APPENDIX 6: SEM ANALYSIS RESULT.69 APPENDIX 7: BOOTSTRAP ANALYSIS RESULT. 70 LIST OF TABLES Table 4.1: Descriptive statistics results.2: Cronbach’s Alpha Analysis Result.3: KMO and Bartlett's Test.4: EFA Analysis of Variable Result.6: Average extracted variance (AVE).7: Bootstrap Analysis Result.1: Descriptive Statistics Result of CK.2: Descriptive Statistics Result of CP.3: Descriptive Statistics Result of UB.4: Descriptive Statistics Result of PB.

49 LIST OF FIGURES Figure 2.1: Theory of reasoned action (TRA).2: Research Model by Anwar Fattah, Wagimin& Nurlia (2023).3: Research Model by Pongsakorn Limna et al.4: Proposed Research Model .1: CFA Analysis Model.2: SEM Analysis Model. 41 LIST OF ABBREVIATIONS AMOS Analysis of Moment Structures AVE Average variance extracted CFA Confirmatory Factor Analysis CK Cybersecurity Knowledge CP Cybersecurity Perception EFA Exploratory Factor Analysis HCMC Ho Chi Minh City KMO Kaiser-Meyer-Olkin M-banking Mobile Banking PB Protection Behavior SPSS Statistical Package for the Social Sciences UB Usage Behavior 1 CHAPTER 1: OVERVIEW 1. Necessity of the research Information Technology has dramatically escalated in the past decade, with massive global rates of internet consumption by individuals and organizations ranging from academia and government to industrial sectors. As the potential risks of cyber space increase in modern society (Choucri, 2019), both the public and private sectors are concerned with the ability to respond to cybersecurity issues (Bossong & Wagner, 2017; Weiss & Jankauskas, 2018).

In fact, a successful cyber-attack can bring down the networks of government units, lose control of business operations and lessen public confidence in financial transactions. In the banking sector, Sacombank had its credit card counterfeited (April 2017), and DongA Bank also had a similar case in November 2018. Additionally, the individual customers use their smart phones for online sales and payment transactions. That makes ensuring the safety of customer information against cyber-attacks more important than ever.

From 2020 onwards, non-cash payments grow rapidly each quarter, and many new payment forms are born, bringing many benefits to users and the entire economy. Besides increased market competition, banks’ card business activities also face risks that arise corresponding to market trends. In addition, the development of mobile payment applications and e-wallels has helped advance convenience and choice for customers. These applications are also integrated with many different services such as buying airline tickets, booking hotel rooms, online shopping.

The number of non-cash payment transactions increased significantly compared to the same period last year, shows that the transition from cash payment to digital payment is popular with customers. Along with strong digital transformation activities, payment security in Vietnam is also focused and improved. The current payment safety situation in Vietnam has improved significantly. Financial institutions and banks have deployed many information security solutions and reduced risks for customers, including: data encryption, transaction monitoring, helping to minimize risks for customers.

2 Compared to the same period in 2022, in the first 8 months of 2023, transactions via the Internet increased by 76% in quantity and 1.79% in value; transactions via QR code channel increased by 152% in quantity and 301% in value; mobile transactions increased by 65% in quantity and 77% in value; revenue from the electronic payment market reached 20. Meanwhile, cash withdrawal transactions via ATM decreased by 4% in quantity and 6% in value. contributing to accelerate non-cash payments in the economy. Along with strong digital transformation activities, payment security in Vietnam is also focused and improved.

The cuirenl payment safety situation in Vietnam has improved significantly. Financial institutions and banks have deployed many information security solutions to minimize risks for customers, including: data encryption, two-factor authentication, transaction monitoring, fraud monitoring and prevention. that helps ensure transparency and honesty in payment transactions. They also raise customer awareness about payment security through communication, education and consulting programs.

However, the situation of crimes using high technology related to the banking sector has recently risen and become complicated. Impersonating the Police, Procuracy, Tax, Social Insurance, asking the victim to install fake applications on the phone (VssID, VNelD, eTax Mobile.), secretly controlling the phone, performing misappropriated money transfer transactions. Recruiting online sales collaborators, child models, taking orders, calling for stock investment. after the victim transfers money, the subjects appropriate it through virtual currency to transfer it abroad.

Set up a website, impersonate employees of banks and financial companies, post advertisements for quick and easy loan procedures, and request payment of fees to appropriate assets. These fraud tricks are all common with scammers. Some of the reasons that facilitate payment fraud include: identification documents are sophisticatedly falsified by criminals, making them very difficult to detect; systems and solutions to control transactions according to unusual signs that banks do not detect promptly. Above all, the main cause is that users have loopholes in protecting personal information, causing important data to easily fall into the hands of scammers, turning into fraud tools.

3 Insufficient awareness and knowledge about network security and information security when using the internet can lead to the disclosure of important personal information to criminals. Currently, users can share personal information too widely on social networks, forums or untrusted websites. This makes personal information easily collected and misused. Gen Z's lack of concern for cybersecurity poses significant issues in today’s digital world.

Despite being the first generation to grow up with the internet, many Gen-Z individuals fail to prioritize cybersecurity as a high priority concern. This casual attitude towards online safety makes them more susceptible to cybercrimes and data breaches. Their frequent use of digital platforms and devices, coupled with a lack of awareness about potential risks, creates a perfect storm for hackers to exploit. As a result, businesses face heightened cybersecurity threats when hiring and entrusting Gen-Z employees with sensitive information.

Furthermore, the collective lack of care for cybersecurity in this generation can also lead to risky online behavior, making it challenging to create a culture of strong cyber hygiene in the workplace and society at large. Addressing this issue is crucial to safeguarding personal and organizational data, as well as to fostering a safer and more secure digital environment for everyone. In Vietnam, there are not many research articles on the relationship between these factors, so we choose the topic “Cybersecurity knowledge and perception towards usage and protection behavior of mobile banking application" to clarify them. Objectives The research paper is conducted with the following three objectives: - Identify research models, testing a scale of cybersecurity knowledge, perception, usage and protection behavior of mobile banking application.

- Test and measure the correlation between cybersecurity knowledge, perception and usage, protection behavior of mobile banking application. - Proposing some recommendations for financial institutions and banks to help gen z customers in HCMC to have a right usage and protection behavior of mobile banking application by focusing on cybersecurity knowledge and perception of them. Research Subject and Scope of the research I. Research Subject Research Subject: Influence of cybersecurity knowledge, perception to usage, protection behavior of mobile banking application.

Respondents: Gen z customers living and working in Ho Chi Minh City. Scope of the research Regarding the geographical range: This study focuses on gen z customers living and working in Ho Chi Minh City and the largest nationwide financial institutions. Execution time: This study is conducted from November 2023 to February 2024. Research Methodology This scientific research is conducted by quantitative methods: Collect, analyze survey data and test the model.

Data was taken from survey questionnaires that subjects answered directly using the Google form tool via email. The research sampling method is random. The study used data processing tools such as: testing scale reliability (Cronbach’s Alpha), exploratory factor analysis (EFA) through SPSS 20.0 software, confirmatory factor analysis (CFA) and analyze the structure equation model (SEM) through AMOS 20. Research Structure Research structure includes: Chapter 1: Overview: Necessity of the research, Research objective, Research subject and scope, Research methodology, and Research layout, and Research structure.

Chapter 2: Theoretical framework and research model: Literature Review; Concepts; Theory; Related research; Conceptual framework and hypotheses development. Chapter 3: Research Methodology: Research Process, Sampling Method and Quantitative Research. 5 Chapter 4: Quantitative Research Result: Sample description, Data Analysis from the questions: Reliability and Validity (Cronbach’s Alpha), EFA Analysis, CFA Analysis, SEM Analysis, Structural model evaluation; Results after analyzing data and model; Data analysis result. Chapter 5: Conclusion and Implications: Conclusion; Research Significance; Implications and proposals to financial organizations; Research limitations and direction in the next research.