CHƯƠNG 1: CĂN CỨ XÂY DỰNG ĐỀ ÁN PHÁT TRIỂN THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. CĂN CỨ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Những vấn đề chung về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm hoạt động động thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại Thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) là hình thức thanh toán thông qua các phương tiện khác không phải tiền mặt như tài sản, chứng chỉ có giá trị tương đương.
Nghĩa là người tiêu dùng có thể sử dụng các giấy tờ có giá (chứng khoán, chứng chỉ tiền gửi…), tài sản hữu hình (không phải vàng, bạc) hoặc sử dụng công cụ để thanh toán, nhưng chủ yếu thông qua các tổ chức tín dụng thay vì người tiêu dùng và người bán trực tiếp trao đổi với nhau hiện nay. TTKDTM là phương thức thực hiện các giao dịch tài chính mà không cần sử dụng tiền mặt (tiền giấy hoặc tiền xu) trong quá trình giao dịch. Thay vào đó, thanh toán được thực hiện thông qua các công cụ và phương tiện tài chính điện tử, giúp chuyển tiền từ người mua sang người bán một cách nhanh chóng và an toàn. Như vậy có thể hiểu: Dịch vụ thanh toán qua tài khoản thanh toán của khách hàng và dịch vụ thanh toán không qua tài khoản thanh toán của khách hàng (Nguyễn Thị Phương Liên, 2022).
Vai trò của hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại TTKDTM được sử dụng rộng rãi trong mọi tầng lớp dân cư ở nhiều quốc gia, là một tất yếu khách quan do tính hiệu quả, thiết thực của nó. * Đối với khách hàng TTKDTM là một phương thức thanh toán đơn giản, an toàn, tiết kiệm, thuận lợi cho sự trao đổi. Đối với người sử dụng dịch vụ, TTKDTM mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Người tiêu dùng có thể thực hiện giao dịch nhanh chóng và dễ dàng từ bất kỳ đâu, không cần phải mang theo tiền mặt.
Các phương thức thanh toán như thẻ tín 6 dụng, thẻ ghi nợ và thanh toán qua điện thoại di động giúp tiết kiệm thời gian và công sức trong việc thực hiện giao dịch. TTKDTM cũng gia tăng sự bảo mật cho người dùng. Việc thanh toán không dùng tiền mặt thường đi kèm với các công nghệ bảo mật tiên tiến như mã hóa dữ liệu và xác thực đa yếu tố, giúp giảm thiểu rủi ro mất cắp và gian lận. Hơn nữa, việc theo dõi và quản lý chi tiêu cũng trở nên dễ dàng hơn nhờ vào các báo cáo và thông tin chi tiết từ ngân hàng hoặc ứng dụng tài chính.
* Đối với Ngân hàng Dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt mang lại nhiều lợi ích cho ngân hàng. Trước tiên, nó giúp ngân hàng giảm chi phí vận hành liên quan đến quản lý và bảo quản tiền mặt. Việc xử lý tiền mặt thường yêu cầu các quy trình bảo mật, lưu kho và vận chuyển, tất cả đều tốn kém và phức tạp. TTKDTM giúp ngân hàng tối ưu hóa quy trình giao dịch, giảm thiểu rủi ro liên quan đến tiền mặt và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Ngoài ra, TTKDTM mở ra cơ hội phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới cho ngân hàng. Ngân hàng có thể cung cấp các dịch vụ thanh toán trực tuyến, thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ và các giải pháp tài chính số khác, tạo ra nguồn doanh thu bổ sung và thu hút khách hàng mới. Các dịch vụ này không chỉ gia tăng khả năng cạnh tranh của ngân hàng mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng thị trường và gia tăng lợi nhuận. * Đối với nền kinh tế: Dịch vụ TTKDTM là một yếu tố chính thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế số và thương mại điện tử.
Nó tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các giao dịch trực tuyến và ứng dụng công nghệ trong giao dịch tài chính, góp phần mở rộng và hiện đại hóa nền kinh tế. Các quốc gia có tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt cao thường có nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ hơn. Tăng cường tính minh bạch và giảm chi phí giao dịch: Việc chuyển đổi từ tiền mặt sang các phương thức thanh toán điện tử giúp giảm thiểu chi phí liên quan đến quản lý và vận chuyển tiền mặt. Đồng thời, nó cũng tăng cường tính minh bạch trong các giao dịch tài chính.
Các giao dịch được ghi nhận và theo dõi một cách rõ 7 ràng, giúp giảm thiểu hành vi gian lận và trốn thuế, đồng thời cải thiện khả năng quản lý tài chính công. Hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa: Dịch vụ TTKDTM tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) tiếp cận với thị trường rộng lớn hơn. Các phương thức thanh toán điện tử giúp doanh nghiệp mở rộng kênh bán hàng, từ đó gia tăng doanh thu và khả năng cạnh tranh. Các công cụ tài chính điện tử hỗ trợ doanh nghiệp trong việc quản lý dòng tiền, thanh toán nhanh chóng và hiệu quả.
Khuyến khích đầu tư và sáng tạo: Sự phát triển của TTKDTM thúc đẩy đầu tư vào các công nghệ tài chính và khuyến khích sự sáng tạo trong ngành dịch vụ tài chính. Các công ty fintech và các nhà phát triển công nghệ tài chính có thể đưa ra các giải pháp đổi mới, từ đó thúc đẩy sự cạnh tranh và cải thiện dịch vụ tài chính. * Đối với xã hội Tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính: TTKDTM giúp tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho những cộng đồng và khu vực chưa được phục vụ đầy đủ. Các giải pháp thanh toán di động và thẻ thanh toán giúp người dân ở vùng sâu, vùng xa có thể tham gia vào hệ thống tài chính quốc gia mà không cần phải đến các chi nhánh ngân hàng truyền thống.
Nâng cao sự bảo mật và giảm thiểu rủi ro: Các phương thức thanh toán điện tử thường đi kèm với các công nghệ bảo mật tiên tiến như mã hóa và xác thực đa yếu tố. Điều này giúp bảo vệ người tiêu dùng khỏi các rủi ro liên quan đến tiền mặt như mất cắp và lừa đảo. Thanh toán không dùng tiền mặt có tỷ lệ gian lận thấp hơn so với các giao dịch tiền mặt truyền thống. Khuyến khích sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng: TTKDTM có tác động đến thói quen tiêu dùng của người dân.
Việc sử dụng thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ và thanh toán qua điện thoại di động giúp người tiêu dùng dễ dàng quản lý chi tiêu và tiếp cận các dịch vụ tài chính một cách tiện lợi hơn. Các dịch vụ này hỗ trợ việc thực hiện các giao dịch mua sắm trực tuyến, điều này đã được ghi nhận trong báo cáo về sự gia tăng mua sắm trực tuyến toàn cầu. Giảm thiểu giao dịch tiền mặt và tác động tiêu cực liên quan: Việc giảm sử dụng tiền mặt có thể làm giảm tội phạm liên quan đến tiền mặt, bao gồm trộm cắp 8 và rửa tiền. Các quốc gia có tỷ lệ sử dụng tiền mặt thấp hơn thường có tỷ lệ tội phạm liên quan đến tiền mặt thấp hơn.
Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng Các hình thức thanh toán khôn dùng tiền mặt của NHTM trước đây được coi là gồm 5 hình thức: Thanh toán bằng Séc, thanh toán Ủy nhiệm chi (UNC), thanh toán ủy nhiệm thu (UNT); thanh toán thẻ và thanh toán thư tín dụng chứng từ. Tuy nhiên, hiện tại, do sự phát triển của khoa học công nghệ, các phương thức thanh toán hiện đại ra đời như ví điện tử.Do đó, các hình thức TTKDTM của ngân hàng cũng đa dang hơn. Phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt (sau đây gọi là phương tiện thanh toán) là phương tiện do tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, công ty tài chính được phép phát hành thẻ tín dụng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán cung ứng dịch vụ ví điện tử phát hành và được khách hàng sử dụng nhằm thực hiện giao dịch thanh toán, bao gồm: séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng (bao gồm: thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng, thẻ trả trước), ví điện tử và các phương tiện thanh toán khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước (Nguyễn Tường Vân & Lê Văn Hinh, 2021). Tại đề án này, các hình thức TTKDTM được chia theo 2 kênh, kênh truyền thống bao gồm 5 hình thức thanh toán (Thanh toán bằng Séc, thanh toán Ủy nhiệm chi (UNC), thanh toán ủy nhiệm thu (UNT); thanh toán thẻ và thanh toán thư tín dụng chứng từ) và kênh ngân hàng số (ứng dụng thanh toán qua mobile banking và internetbanking.
Phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại Hiện nay chưa có khái niệm về phát triển dịch vụ TTKDTM, tuy nhiên theo quan điểm biện chứng của triết học: phát triển là xu hướng đi lên của sự vật, hiện tượng. Do đó, phát triển theo quan điểm này được cắt nghĩa là sự mở rộng cả về quy mô và chất lượng. Đứng trên góc độ như vậy, đề án xây dựng quan điểm về phát triển dịch vụ TTKDTM như sau: 9 Phát triển dịch vụ TTKDTM có nghĩa là dịch vụ TTKDTM được mở rộng hơn về quy mô và nâng cao về chất lượng.
Trong đó: - Mở rộng dịch vụ TTKDTM: là quá trình mở rộng phạm vi cung cấp và khả năng tiếp cận của các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Điều này bao gồm việc gia tăng số lượng điểm giao dịch, mở rộng các kênh thanh toán và phát triển các sản phẩm dịch vụ mới nhằm phục vụ nhiều khách hàng hơn và đáp ứng nhu cầu thị trường đa dạng. - Nâng cao chất lượng dịch vụ TTKDTM: là cải thiện trải nghiệm và sự hài lòng của khách hàng thông qua việc cải tiến các yếu tố liên quan đến dịch vụ, bao gồm công nghệ, bảo mật, tính tiện ích, hỗ trợ khách hàng và đổi mới sản phẩm. Mục tiêu là để dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt hoạt động hiệu quả hơn, an toàn hơn, và đáp ứng tốt hơn các nhu cầu của khách hàng.
Các chỉ tiêu đánh giá phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại a.