Luận Án Tiến Sĩ Về Phát Triển Hoạt Động Tài Chính Vi Mô Tại Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Miền Trung

Luận án tiến sĩ phân tích phát triển hoạt động tài chính vi mô tại vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: TS Nguyễn Văn Dần
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Phát Triển Hoạt Động Tài Chính Vi Mô Tại Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Miền Trung
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục thuật ngữ sử dụng trong đề tài
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu đồ
• Danh mục các hình vẽ
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1.1. Nghiên cứu về quy mô cung ứng dịch vụ và tính bền vững các của các tổ chức TCVM
• 1.1.2. Nghiên cứu về khả năng tiếp cận dịch vụ TCVM của khách hàng
• 1.1.3. Nghiên cứu về tác động của TCVM đến giảm nghèo
• 1.2. KHOẢNG TRỐNG VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM CỦA QUỐC GIA
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ TÀI CHÍNH VI MÔ
• 2.1.1. Sự ra đời Tài chính vi mô
• 2.1.2. Khái niệm tài chính vi mô
• 2.1.3. Các tổ chức tài chính vi mô
• 2.1.4. Các dịch vụ tài chính vi mô
• 2.1.5. Mối quan hệ giữa tài chính vi mô, tài chính toàn diện và tín dụng chính sách
• 2.2. PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ
• 2.2.1. Quan điểm phát triển hoạt động tài chính vi mô
• 2.2.2. Chỉ tiêu đánh giá sự phát triển hoạt động tài chính vi mô
• 2.2.3. Yếu tố tác động đến sự phát triển hoạt động tài chính vi mô
• 2.3. VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM VÀ VAI TRÒ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM
• 2.3.1. Vùng kinh tế trọng điểm của quốc gia
• 2.3.2. Tầm quan trọng của việc phát triển hoạt động TCVM đối với vùng kinh tế trọng điểm
• 2.4. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ BÀI HỌC VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ CHO VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM QUỐC GIA
• 2.4.1. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển hoạt động tài chính vi mô cho vùng kinh tế trọng điểm quốc gia
• 2.4.2. Bài học về phát triển hoạt động TCVM cho vùng kinh tế trọng điểm miền Trung
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM MIỀN TRUNG
• 3.1. KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ VÀ XÃ HỘI CỦA VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM MIỀN TRUNG LIÊN QUAN ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ
• 3.1.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội của vùng KTTĐ miền Trung
• 3.1.2. Thực trạng đói nghèo tại vùng KTTĐ miền Trung
• 3.2. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM THỜI GIAN QUA
• 3.2.1. Sự ra đời và cơ sở pháp lý hoạt động TCVM tại Việt Nam
• 3.2.2. Mạng lưới tổ chức TCVM hoạt động tại Việt Nam
• 3.2.3. Thực trạng cung cấp dịch vụ TCVM tại Việt Nam thời gian qua
• 3.2.4. Đánh giá chung về thực trạng hoạt động TCVM tại Việt Nam
• 3.3. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM MIỀN TRUNG
• 3.3.1. Phát triển hoạt động TCVM qua chỉ tiêu quy mô và chất lượng dịch vụ tại vùng KTTĐ miền Trung
• 3.3.2. Thực trạng phát triển khả năng tiếp cận dịch vụ của khách hàng TCVM tại vùng KTTĐ miền Trung
• 3.3.3. Tác động của phát triển hoạt động TCVM đến thu nhập và giảm nghèo tại vùng KTTĐ miền Trung
• 3.4. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM MIỀN TRUNG THỜI GIAN QUA
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Những hạn chế
• 3.4.3. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3.5. Kết luận chương 3
• 4. Chương 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM MIỀN TRUNG ĐẾN NĂM 2030
• 4.1. QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM MIỀN TRUNG ĐẾN NĂM 2030
• 4.1.1. Định hướng phát triển kinh tế - xã hội vùng KTTĐ miền Trung đến năm 2030
• 4.1.2. Định hướng phát triển hoạt động tài chính vi mô tại Vùng KTTĐ miền Trung đến năm 2030
• 4.1.3. Định hướng chính sách hướng tới mục tiêu phát triển hoạt động của các tổ chức TCVM
• 4.2. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM MIỀN TRUNG ĐẾN NĂM 2030
• 4.2.1. Nhóm các giải pháp về tài chính
• 4.2.2. Nhóm giải pháp về năng lực
• 4.2.3. Nhóm giải pháp về công nghệ
• 4.2.4. Giải pháp hỗ trợ phát triển hoạt động TCVM
• 4.3. LỘ TRÌNH THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
• 4.3.1. Giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2025
• 4.3.2. Giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2030
• 4.4. KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM MIỀN TRUNG
• 4.4.1. Đối với Chính phủ
• 4.4.2. Đối với Bộ, Ngành liên quan
• 4.4.3. Đối với UBND tỉnh, thành phố thuộc vùng KTTĐ miền Trung
• 4.5. Kết luận chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN CỦA NGHIÊN CỨU SINH
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Tài Chính Vi Mô Tại Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Miền Trung

Phát triển tài chính vi mô tại vùng kinh tế trọng điểm miền Trung là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Vùng này không chỉ có tiềm năng phát triển kinh tế mà còn đối mặt với nhiều thách thức trong việc cải thiện đời sống người dân. Tài chính vi mô đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn lực tài chính cho các hộ nghèo, hộ cận nghèo và doanh nghiệp nhỏ. Việc phát triển tài chính vi mô không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn góp phần vào công cuộc xóa đói giảm nghèo.

1.1. Khái Niệm Và Vai Trò Của Tài Chính Vi Mô

Tài chính vi mô (TCVM) là một phương pháp phát triển kinh tế nhằm cung cấp dịch vụ tài chính cho những người có thu nhập thấp. TCVM không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn tạo cơ hội cho người dân tiếp cận các dịch vụ tài chính cơ bản.

1.2. Tình Hình Phát Triển Tài Chính Vi Mô Tại Miền Trung

Tình hình phát triển tài chính vi mô tại miền Trung đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ tài chính, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Tài Chính Vi Mô Tại Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Miền Trung

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển tài chính vi mô tại vùng kinh tế trọng điểm miền Trung vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hụt nguồn lực, khung pháp lý chưa hoàn thiện và sự thiếu chuyên nghiệp trong tổ chức hoạt động là những rào cản lớn.

2.1. Thiếu Hụt Nguồn Lực Tài Chính

Nhiều tổ chức tài chính vi mô gặp khó khăn trong việc huy động vốn. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cung cấp dịch vụ cho khách hàng, đặc biệt là những người có thu nhập thấp.

2.2. Khung Pháp Lý Chưa Hoàn Thiện

Khung pháp lý cho hoạt động tài chính vi mô tại Việt Nam còn nhiều bất cập. Điều này gây khó khăn cho các tổ chức trong việc triển khai các dịch vụ tài chính hiệu quả.

III. Phương Pháp Phát Triển Tài Chính Vi Mô Tại Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Miền Trung

Để phát triển tài chính vi mô tại vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các giải pháp như tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực cho các tổ chức tài chính và cải thiện khung pháp lý là rất cần thiết.

3.1. Tăng Cường Đào Tạo Và Nâng Cao Năng Lực

Đào tạo cho nhân viên các tổ chức tài chính vi mô là rất quan trọng. Điều này giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và khả năng tiếp cận của khách hàng.

3.2. Cải Thiện Khung Pháp Lý

Cần có những chính sách rõ ràng và cụ thể để hỗ trợ hoạt động tài chính vi mô. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức trong việc cung cấp dịch vụ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Tài Chính Vi Mô Tại Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Miền Trung

Việc ứng dụng tài chính vi mô tại miền Trung đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều hộ gia đình đã cải thiện được đời sống nhờ vào việc tiếp cận các dịch vụ tài chính. Tuy nhiên, vẫn cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá hiệu quả thực sự.

4.1. Kết Quả Cải Thiện Đời Sống

Nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo nhờ vào việc tiếp cận tài chính vi mô. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của TCVM trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống.

4.2. Tác Động Đến Doanh Nghiệp Nhỏ

Các doanh nghiệp nhỏ cũng đã được hưởng lợi từ tài chính vi mô. Việc tiếp cận vốn giúp họ mở rộng sản xuất và tạo ra nhiều việc làm hơn.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Tài Chính Vi Mô Tại Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Miền Trung

Tương lai của tài chính vi mô tại vùng kinh tế trọng điểm miền Trung rất hứa hẹn. Với những chính sách đúng đắn và sự hỗ trợ từ các tổ chức, tài chính vi mô có thể trở thành công cụ quan trọng trong việc phát triển kinh tế và xóa đói giảm nghèo.

5.1. Triển Vọng Phát Triển

Với sự quan tâm từ chính phủ và các tổ chức, tài chính vi mô có thể phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể để phát triển tài chính vi mô. Điều này sẽ giúp nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội tại các quốc gia đang phát triển đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc dung hòa giữa tăng trưởng vĩ mô và công bằng xã hội thông qua các công cụ tài chính bao trùm. Tại Việt Nam, Vùng kinh tế trọng điểm (KTTĐ) miền Trung—được thành lập theo Quyết định số 1085/QĐ-TTg ngày 12/8/2008 và định hướng quy hoạch theo Quyết định số 1874/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ—gồm 5 tỉnh, thành phố: Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi và Bình Định. Khu vực này giữ vị trí chiến lược xung yếu về kinh tế biển và an ninh quốc phòng. Tuy nhiên, dù giai đoạn 2011–2019 tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 8,14% (vượt mức trung bình cả nước 6,2%), GDP bình quân đầu người năm 2019 mới chỉ đạt 55,73 triệu đồng (thấp hơn mức trung bình toàn quốc). Đặc biệt, khu vực nông thôn chiếm tới 63,2% trên tổng quy mô hơn 6,5 triệu dân (chiếm 7,05% dân số cả nước), với tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo tại nhiều địa bàn nông thôn, ven biển, miền núi vượt ngưỡng 7%. Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Hạnh (2021) với đề tài "Phát triển hoạt động Tài chính vi mô tại Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung" là công trình tiên phong tiếp cận tài chính vi mô (TCVM) dưới góc độ không gian kinh tế liên kết cấp vùng trọng điểm quốc gia.

Khoảng trống nghiên cứu (Research gap) then chốt được luận án chỉ ra là: Các nghiên cứu trước đây (như Nguyễn Kim Anh & Lê Thanh Tâm, 2012; Nguyễn Đức Hải, 2012; Phạm Bích Liên, 2016; Đào Lan Phương, 2019) chủ yếu tiếp cận TCVM ở quy mô toàn quốc, tập trung vào mô hình hoạt động của từng định chế đơn lẻ hoặc theo phạm vi một đơn vị hành chính cấp tỉnh biệt lập (Lê Liên Cường, 2013; Nguyễn Hữu Thu, 2019). Chưa có công trình nào xây dựng hệ thống cơ sở lý luận và đánh giá thực nghiệm toàn diện về phát triển hoạt động TCVM tại một vùng kinh tế trọng điểm có tính chất phân hóa không gian - sinh kế phức tạp, gắn kết trực tiếp giữa các trụ cột: Tín dụng vi mô, Tiết kiệm vi mô, Năng lực tiếp cận dịch vụ và Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia.

Luận án xác lập 5 câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết tương ứng:

1. Câu hỏi 1 (Q1): Quan điểm phát triển hoạt động TCVM tại vùng kinh tế trọng điểm quốc gia là gì và vị trí của nó trong chiến lược tài chính toàn diện quốc gia?
   • Giả thuyết 1 (H1): Phát triển TCVM tại vùng KTTĐ là cấu phần trọng yếu của tài chính toàn diện, đòi hỏi tích hợp đồng bộ giữa mục tiêu an sinh xã hội và tính bền vững của các tổ chức cung ứng.
2. Câu hỏi 2 (Q2): Quy mô mạng lưới và chất lượng dịch vụ của các tổ chức cung ứng tác động thế nào đến sự phát triển TCVM tại vùng KTTĐ miền Trung?
   • Giả thuyết 2 (H2): Sự mở rộng quy mô tín dụng và huy động tiết kiệm của các tổ chức cung ứng (NHCSXH, Quỹ TDND, CT/DA TCVM) có mối quan hệ đồng thuận tích cực với chất lượng hoạt động và hiệu quả giảm nghèo.
3. Câu hỏi 3 (Q3): Năng lực tiếp cận dịch vụ TCVM của nhóm khách hàng dễ bị tổn thương chịu tác động bởi những rào cản tài chính và phi tài chính nào?
   • Giả thuyết 3 (H3): Khả năng tiếp cận dịch vụ TCVM bị chi phối mạnh mẽ bởi mạng lưới điểm giao dịch, thủ tục hành chính, chi phí giao dịch phi chính thức và trình độ học vấn của chủ hộ.
4. Câu hỏi 4 (Q4): Hoạt động TCVM có tác động cải thiện thực chất thu nhập, nâng cao mức sống và đẩy lùi tín dụng đen phi chính thức hay không?
   • Giả thuyết 4 (H4): Tiếp cận vốn tín dụng vi mô tạo chuyển biến tích cực trong tích lũy tài sản sinh kế, gia tăng chi tiêu thiết yếu và làm suy giảm phụ thuộc vào nguồn vốn phi chính thức lãi suất cao.
5. Câu hỏi 5 (Q5): Những nhóm giải pháp chiến lược và lộ trình nào mang tính đột phá nhằm phát triển toàn diện hệ thống TCVM tại vùng KTTĐ miền Trung đến năm 2030?
   • Giả thuyết 5 (H5): Mô hình tích hợp giải pháp tài chính (đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng tiết kiệm tự nguyện), nâng cao năng lực quản trị, ứng dụng công nghệ số và hoàn thiện khung pháp lý sẽ tạo bước phát triển bền vững đến năm 2030.

Khung lý thuyết của nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa của: Lý thuyết trung gian tài chính (Financial Intermediation Theory), Lý thuyết tài chính toàn diện (Financial Inclusion Framework của CGAP và WSBI), Lý thuyết ủy thác tín dụng nhóm (Group Lending Model của Muhammad Yunus) và Khung đánh giá hiệu quả định chế tài chính vi mô (CAMELS & PEARLS). Phạm vi khảo sát thực nghiệm sơ cấp bao quát 600 mẫu hộ nghèo, cận nghèo hợp lệ trên tổng thể 112.716 hộ nghèo tại 5 tỉnh/thành phố miền Trung trong năm 2019, cùng chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2015–2019, vạch ra định hướng phát triển chiến lược đến năm 2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về tài chính vi mô được phân loại thành 3 trường phái học thuật chính:

Trường phái 1: Quy mô cung ứng dịch vụ và tính bền vững định chế (Institutional Sustainability). Các nghiên cứu của Sophyrum Heng (2015) tại Campuchia và Indonesia giai đoạn 1995–2014 khẳng định tính bền vững của các MFI chịu sự chi phối của tốc độ tăng trưởng danh mục cho vay, tỷ lệ chi phí hoạt động trên tài sản và quy mô dư nợ bình quân; khi tăng trưởng danh mục quá nóng, tính bền vững tài chính (FSS) bị suy giảm nghiêm trọng. Wijesiri, Viganò và Meoli (2015) sử dụng mô hình Two-stage Double Bootstrap DEA trên 36 MFI tại Sri Lanka chứng minh các tổ chức TCVM rất khó đạt điểm hòa vốn trong giai đoạn đầu nếu không tối ưu hóa quy mô và nâng cao hiệu quả quản trị. Tại Việt Nam, Nguyễn Kim Anh và Lê Thanh Tâm (2012) chỉ ra rằng các tổ chức TCVM đạt mức độ bền vững hoạt động (OSS) tương đối khả quan nhưng bền vững tài chính (FSS) và thể chế (ISS) còn rất thấp do chi phí vốn và rủi ro hoạt động cao.

Trường phái 2: Khả năng tiếp cận dịch vụ và trao quyền kinh tế (Outreach and Empowerment). Ferro-Luzzi và Weber (2006) khi khảo sát 45 MFI toàn cầu chỉ ra sự đánh đổi giữa độ rộng tiếp cận (Breadth of Outreach) và độ sâu tiếp cận (Depth of Outreach). Shakil Quayer (2012) qua dữ liệu 702 MFI tại 83 quốc gia kết luận mức độ tiếp cận chịu tác động từ phạm vi, kỳ hạn, giá trị mang lại và chi phí giao dịch. Trong khi đó, Akpalu và cộng sự (2012) khảo sát 500 doanh nghiệp nữ tại Ghana chứng minh phụ nữ tiếp cận TCVM nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh thêm 11% so với nhóm không tiếp cận nhờ sự kết hợp giữa tín dụng và đào tạo kỹ năng tài chính.

Trường phái 3: Tác động của TCVM đến xóa đói giảm nghèo và chuyển biến xã hội (Poverty Alleviation Impact). Imai và cộng sự (2012) sử dụng dữ liệu vĩ mô đa quốc gia qua mô hình OLS và 2SLS khẳng định TCVM tác động tích cực làm giảm tỷ lệ nghèo đói theo chiều sâu. Ngược lại, Korth và cộng sự (2012) tại khu vực châu Phi hạ Sahara đưa ra quan điểm phản biện thực chứng rằng TCVM chỉ giúp gia tăng chi phí y tế và giáo dục ngắn hạn chứ chưa tạo ra sự cải thiện tài chính bền vững lâu dài nếu thiếu vắng các dịch vụ hỗ trợ phát triển kinh doanh. Tại Việt Nam, Lebovics và cộng sự (2017) áp dụng mô hình DEA trên 28 tổ chức TCVM và chỉ ra sự mâu thuẫn/đánh đổi giữa hiệu quả tài chính và hiệu quả xã hội trong điều kiện các tổ chức phụ thuộc vào trợ cấp ngầm từ các đoàn thể chính trị - xã hội.

Luận án định vị nghiên cứu tại điểm giao thoa giữa kinh tế học phát triển và kinh tế học không gian, giải quyết mâu thuẫn giữa trường phái phúc lợi xã hội (Welfarists) và trường phái tự chủ định chế (Institutionalists). So sánh với các nghiên cứu quốc tế như nghiên cứu của Donou-Adonsou & Sylwester (2016) trên 71 quốc gia hay Siwale & Ritchie (2012) tại Zambia, luận án không chỉ xem xét mối quan hệ tài chính đơn thuần mà đặt định chế TCVM vào cấu trúc hạ tầng kinh tế - xã hội đặc thù của vùng kinh tế trọng điểm miền Trung Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm phong phú hệ thống lý thuyết kinh tế tài chính trong các khía cạnh:

1. Phát triển Lý thuyết Tài chính Toàn diện Cấp vùng (Regional Financial Inclusion): Luận án chứng minh rằng trong một không gian kinh tế trọng điểm có sự phân hóa lưỡng cực (đô thị hóa nhanh ở vùng lõi duyên hải nhưng chậm phát triển ở vùng nông thôn, bán sơn địa), tài chính vi mô đóng vai trò là "chất xúc tác san phẳng phân hóa sinh kế" (Livelihood Equalizer), giúp lan tỏa các hiệu ứng tích cực của tăng trưởng kinh tế vùng sang nhóm yếu thế.
2. Bổ sung Khung lý thuyết Đánh đổi Hiệu quả (Social-Financial Trade-off Paradigm): Mở rộng khung phân tích của Ledgerwood (1999) và CGAP (2000), luận án xác lập mối liên hệ giữa mô hình tín dụng vi mô ủy thác gián tiếp (qua Tổ Tiết kiệm và Vay vốn - TK&VV kết hợp Hội Phụ nữ, Hội Nông dân) với việc giảm thiểu bất cân xứng thông tin (Information Asymmetry), giúp tối ưu hóa chi phí giao dịch mà không cần đến tài sản bảo đảm truyền thống.
3. Mô hình Mệnh đề Lý thuyết (Theoretical Propositions):
   • Mệnh đề P1: Tốc độ phát triển TCVM tại vùng kinh tế trọng điểm tỷ lệ thuận với mức độ đa dạng hóa sản phẩm (tích hợp tín dụng với tiết kiệm bắt buộc/tự nguyện) và tỷ lệ nghịch với rào cản khoảng cách địa lý.
   • Mệnh đề P2: Tính bền vững của hệ thống TCVM bán chính thức tại Việt Nam phụ thuộc vào năng lực chuyển đổi số và mức độ chuyên nghiệp hóa của đội ngũ cán bộ cơ sở.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết nền tảng: (1) Lý thuyết Trung gian Tài chính (Financial Intermediation), (2) Lý thuyết Vốn Xã hội trong Tín dụng Vi mô (Social Capital & Peer-monitoring), và (3) Hệ thống chỉ tiêu chuẩn hóa CAMELS/PEARLS.

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được áp dụng chặt chẽ trong bối cảnh các tổ chức tín dụng phi chính thức và bán chính thức hoạt động tại địa bàn 5 tỉnh miền Trung, nơi đặc thù khí hậu khắc nghiệt, bão lũ thường xuyên đe dọa trực tiếp đến tính liên tục của chu kỳ sản xuất nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, bảo đảm xem xét các hiện tượng kinh tế trong trạng thái vận động, liên hệ qua lại và phát triển liên tục. Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (Mixed-methods Design) kết hợp chặt chẽ giữa định lượng (Quantitative) và định tính (Qualitative):

• Cấp độ phân tích đa tầng (Multi-level Analysis): Phân tích cấp độ vĩ mô (chính sách phát triển vùng kinh tế trọng điểm theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ), cấp độ trung gian (hiệu quả vận hành của các định chế NHCSXH, Quỹ TDND, CT/DA TCVM) và cấp độ vi mô (hành vi tài chính của 600 hộ gia đình nghèo/cận nghèo).
• Tổng thể và cỡ mẫu nghiên cứu: Trên cơ sở tổng thể 112.716 hộ nghèo tại 5 tỉnh, thành phố (Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định) căn cứ Niên giám Thống kê 2018 và số liệu Sở LĐ-TBXH, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên (Stratified Random Sampling). Ban đầu phát ra 780 phiếu khảo sát, thu về 638 phiếu phản hồi, sau khi làm sạch loại bỏ các phiếu không hợp lệ thu được 600 phiếu đạt chuẩn (kích thước mẫu $N = 600$), đủ độ tin cậy thống kê để suy rộng cho toàn vùng.

                      QUY TRÌNH CHỌN MẪU PHÂN TẦNG VÀ THU THẬP DỮ LIỆU

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình khảo sát được tổ chức bài bản qua 4 bước:

1. Bước 1 - Khảo sát sơ bộ (Pilot Test): Thử nghiệm 50 bảng hỏi tại hiện trường để hiệu chỉnh câu chữ, thang đo và biến số phù hợp với tập quán văn hóa địa phương.
2. Bước 2 - Phỏng vấn chuyên gia: Thu thập ý kiến sâu từ các nhà quản lý Ngân hàng Nhà nước (NHNN), Ban lãnh đạo Chi nhánh NHCSXH, Quỹ TDND và Nhóm công tác Tài chính vi mô Việt Nam (VMFWG).
3. Bước 3 - Khảo sát diện rộng: Phối hợp cùng các Trưởng thôn, Tổ trưởng Tổ TK&VV và cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ để tiếp cận chủ hộ gia đình là người ra quyết định kinh tế chính.
4. Bước 4 - Mã hóa và làm sạch dữ liệu: Nhập liệu và xử lý trên phần mềm thống kê SPSS, kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha $> 0,7$) và tính giá trị nội dung (Construct Validity).

Tam giác đạc (Triangulation): Luận án thực hiện tam giác hóa dữ liệu (kết hợp báo cáo tài chính kiểm toán giai đoạn 2015–2019 của NHCSXH, dữ liệu Ngân hàng Nhà nước và dữ liệu điều tra sơ cấp 600 hộ) cùng tam giác hóa phương pháp (thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian, phân tích tương quan chéo).

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu khảo sát sơ cấp ($N=600$):

• Cơ cấu thu nhập: Hộ nông dân trong vùng có cơ cấu nguồn thu phụ thuộc lớn vào trồng trọt và chăn nuôi nhỏ lẻ (chiếm trên 60% tổng thu nhập), nguồn thu từ kinh doanh dịch vụ quy mô nhỏ chiếm khoảng 18,5%, tiền công làm thuê thời vụ chiếm phần còn lại.
• Trình độ học vấn: Đa số chủ hộ có trình độ học vấn ở mức trung học cơ sở và tiểu học (chiếm hơn 72%), tạo ra rào cản nhận thức đối với các quy trình kế toán phức tạp.
• Công cụ phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS thực hiện thống kê mô tả, phân tích cơ cấu, kiểm định phi tham số so sánh trước và sau khi vay vốn. Phân tích dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2015–2019 áp dụng các nhóm chỉ tiêu tài chính: Tỷ lệ an toàn vốn (CAR), Tỷ lệ nợ quá hạn, Tỷ lệ thu hồi nợ và lãi, Suất sinh lời (ROA, ROE) và các chỉ số tự chủ hoạt động (OSS).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Thực trạng "Trắng" tổ chức TCVM chính thức được cấp phép: Một phát hiện có tính chất bước ngoặt thực tiễn là: "Tại vùng KTTĐ miền Trung chưa có một tổ chức TCVM được cấp phép hoạt động trong thời gian luận án nghiên cứu, thậm chí cho đến 31/12/2020". Toàn bộ thị trường cung ứng dịch vụ vi mô đều do 3 trụ cột đảm nhiệm: NHCSXH (nắm giữ thị phần áp đảo trên 85% về dư nợ và khách hàng), hệ thống Quỹ TDND (phục vụ thành viên nông thôn nhưng ít tiếp cận hộ nghèo nhất) và các CT/DA TCVM bán chính thức của các tổ chức đoàn thể.
2. Quy mô tín dụng vi mô của NHCSXH tăng trưởng ổn định kèm chất lượng tín dụng kiểm soát tốt: Giai đoạn 2015–2019, tổng dư nợ tín dụng chính sách vi mô của NHCSXH tại 5 tỉnh miền Trung tăng trưởng bình quân trên 8,5%/năm. Tỷ lệ thu hồi nợ đạt trên 98%, tỷ lệ thu lãi đạt trên 97% và tỷ lệ nợ quá hạn luôn duy trì ở mức an toàn dưới 0,5% (năm 2019 tại Đà Nẵng và Bình Định dưới 0,35%), chứng minh hiệu quả vượt trội của mô hình quản lý nợ qua mạng lưới Tổ TK&VV.
3. Sự mất cân đối nghiêm trọng giữa Tín dụng vi mô và Tiết kiệm vi mô: Hoạt động huy động tiền gửi tiết kiệm (TGTK) từ khách hàng vi mô chủ yếu là tiết kiệm bắt buộc (gắn liền với nghĩa vụ hoàn trả khoản vay định kỳ của Tổ TK&VV), trong khi sản phẩm tiết kiệm tự nguyện hầu như chưa phát triển do thiếu cơ chế hạch toán tài khoản thanh toán và rào cản quy định pháp lý.
4. Tác động chuyển hóa sinh kế và đẩy lùi "Tín dụng đen": Kết quả khảo sát 600 hộ cho thấy: Hơn 82% hộ gia đình ghi nhận thu nhập cải thiện rõ rệt sau 2–3 chu kỳ vay vốn; trên 78% hộ nâng cao được điều kiện sinh hoạt (sửa chữa nhà ở, cải thiện công trình vệ sinh, nước sạch, đầu tư việc học cho con cái). Tỷ lệ hộ phải vay nợ lãi cao từ khu vực phi chính thức giảm mạnh từ 45% xuống dưới 12% sau khi tiếp cận đều đặn nguồn vốn NHCSXH.
5. Nghịch lý năng lực tiếp cận công nghệ (Fintech Paradox): Khách hàng nông thôn có nhu cầu cao về giao dịch thuận tiện, nhưng rào cản về cơ sở hạ tầng viễn thông vùng sâu, sự thiếu vắng thẻ ATM/POS và quy định pháp luật cấm tổ chức TCVM mở tài khoản thanh toán trực tiếp đã triệt tiêu cơ hội ứng dụng Fintech trong khu vực.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định mô hình tài chính vi mô gắn liền với tổ chức đoàn thể (Mô hình đặc thù Việt Nam) đạt hiệu quả xã hội cao và kiểm soát rủi ro nợ xấu vượt trội so với mô hình tư nhân hóa thuần túy tại các quốc gia như Campuchia hay Ấn Độ (vốn từng xảy ra khủng hoảng nợ vi mô do áp lực lợi nhuận).
• Về mặt chính sách và thực tiễn: Đề xuất lộ trình 2 giai đoạn (2021–2025 và 2026–2030):
  • Giai đoạn 2021–2025: Hoàn thiện khung pháp lý cấp phép chuyển đổi các chương trình/dự án TCVM bền vững thành tổ chức TCVM chính thức; nâng hạn mức cho vay vi mô không có tài sản bảo đảm phù hợp với chu kỳ cây trồng, vật nuôi; đa dạng hóa sản phẩm tiết kiệm tự nguyện.
  • Giai đoạn 2026–2030: Cho phép tổ chức TCVM làm đại lý thanh toán số, liên kết Fintech với NHTM; chuẩn hóa hệ thống quản lý thông tin (MIS) kết nối dữ liệu CIC; tích hợp dịch vụ đào tạo kinh doanh với chuyển giao khuyến nông - khuyến ngư.

Limitations và Future Research

1. Hạn chế về dữ liệu cắt ngang (Cross-sectional Data): Khảo sát hộ gia đình sơ cấp được thực hiện tập trung vào năm 2019 ($N=600$), chưa xây dựng được bộ dữ liệu mảng (Panel Data) theo dõi cùng một nhóm hộ qua chuỗi 5–10 năm để đo lường biến động thu nhập dài hạn trước các cú sốc thiên tai bất thường.
2. Thiếu vắng nhóm đối chứng thực nghiệm (Control Group): Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào nhóm khách hàng đã và đang sử dụng dịch vụ TCVM, chưa phân tích đối chứng sâu với nhóm hộ nghèo hoàn toàn không tiếp cận bất kỳ nguồn vốn nào bằng phương pháp ghép cặp điểm xu hướng (Propensity Score Matching - PSM).
3. Phạm vi không gian: Dữ liệu tập trung tại 5 tỉnh, thành phố KTTĐ miền Trung nên việc tổng quát hóa (Generalizability) sang các vùng có điều kiện sinh thái khác biệt như Tây Bắc hay Tây Nguyên cần có sự hiệu chỉnh nhất định.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng vi mô nâng cao (Difference-in-Differences - DID kết hợp PSM) để đánh giá tác động nhân quả thuần túy của TCVM đối với mức độ tích lũy tài sản và khả năng chống chịu biến đổi khí hậu của hộ nghèo duyên hải.
• Nghiên cứu mô hình ngân hàng số trên nền tảng di động (Mobile Money/Digital Microfinance) thích ứng với nhóm khách hàng dân tộc thiểu số tại vùng miền núi phía Tây miền Trung.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật (Academic Impact): Công trình là tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế phát triển khi nghiên cứu về tài chính bao trùm và liên kết kinh tế vùng.
• Đổi mới thực tiễn ngành tài chính: Cung cấp giải pháp tái cấu trúc danh mục sản phẩm tín dụng và tiết kiệm cho hệ thống NHCSXH và các Quỹ TDND tại 5 tỉnh miền Trung, giúp tối ưu hóa chi phí vận hành thông qua chuẩn hóa quy trình ủy thác.
• Tác động chính sách công: Cung cấp cơ sở khoa học và luận cứ thực tiễn trực tiếp cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính và UBND các tỉnh Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định trong việc xây dựng Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược Tài chính Toàn diện Quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 (theo Quyết định số 149/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ).
• Lợi ích xã hội: Giúp hàng chục nghìn hộ nghèo và cận nghèo tại miền Trung tiếp cận nguồn vốn ổn định, minh bạch, giảm thiểu rủi ro sa vào bẫy nợ phi chính thức, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững (SDG 1: Xóa nghèo; SDG 8: Tăng trưởng kinh tế và việc làm bền vững; SDG 10: Giảm bất bình đẳng).

Đối tượng hưởng lợi

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Luận án đã mở rộng Lý thuyết Tài chính Toàn diện khi tích hợp yếu tố "không gian kinh tế liên kết cấp vùng trọng điểm" vào hàm số phát triển TCVM. Nghiên cứu làm rõ cơ chế mà thông qua đó TCVM đóng vai trò cầu nối chuyển dịch nguồn lực từ các cực tăng trưởng đô thị sang khu vực nông thôn nghèo phụ cận trong một vùng KTTĐ.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì? Trả lời: So với các nghiên cứu đơn lẻ cấp tỉnh (như Lê Liên Cường 2013 tại Đồng Nai; Nguyễn Hữu Thu 2019 tại Thái Nguyên) hay chỉ khảo sát một số MFI nhỏ (như Trịnh Thu Thủy 2013), luận án kết hợp dữ liệu toàn diện của 3 kênh cung ứng lớn nhất (NHCSXH, Quỹ TDND, CT/DA) trên 5 tỉnh thành với mẫu điều tra sơ cấp chuẩn mực $N=600$ hộ nghèo được chọn theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên, kết hợp định tính chuyên gia và định lượng SPSS.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất trong nghiên cứu? Trả lời: Dù Vùng KTTĐ miền Trung là trung tâm kinh tế năng động thứ 3 cả nước, toàn vùng lại không có bất kỳ một tổ chức TCVM chính thức nào được cấp phép hoạt động theo Luật các TCTD 2010 tính đến hết năm 2020. Thị trường phụ thuộc gần như tuyệt đối vào định chế ngân hàng chính sách nhà nước (NHCSXH), phản ánh sự chậm trễ trong việc thương mại hóa và chính thức hóa khu vực TCVM bán chính thức tại Việt Nam.

4. Nghiên cứu có cung cấp quy trình tái lặp (Replication Protocol) không? Trả lời: Có. Luận án mô tả chi tiết quy trình chọn mẫu phân tầng 4 bước, cấu trúc bảng hỏi chuẩn hóa đo lường 3 nhóm chỉ tiêu (quy mô/chất lượng, khả năng tiếp cận, tác động thu nhập), quy tắc làm sạch dữ liệu và phương pháp kiểm định thống kê, cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể tái lặp khảo sát tại các vùng kinh tế trọng điểm khác (như Vùng KTTĐ Bắc Bộ hay Vùng KTTĐ phía Nam).

5. Lộ trình chiến lược 10 năm được đề xuất như thế nào? Trả lời: Lộ trình được phân kỳ rõ ràng: Giai đoạn 2021–2025 ưu tiên kiện toàn khung pháp lý, chuyển đổi mô hình dự án sang định chế chính thức và đẩy mạnh tiết kiệm tự nguyện; Giai đoạn 2026–2030 tập trung số hóa quy trình (Fintech/Mobile Banking), kết nối hệ sinh thái thanh toán không tiền mặt và đa dạng hóa dịch vụ bảo hiểm vi mô thích ứng rủi ro khí hậu.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Hạnh đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và hoàn thiện cơ sở lý luận về phát triển hoạt động TCVM tại vùng kinh tế trọng điểm của quốc gia, xác định TCVM là trụ cột không thể tách rời của chiến lược tài chính toàn diện.
2. Xây dựng bộ chỉ tiêu đánh giá phát triển TCVM toàn diện gồm 3 nhóm: (i) Nhóm chỉ tiêu quy mô và chất lượng dịch vụ định chế, (ii) Nhóm chỉ tiêu khả năng tiếp cận của khách hàng, và (iii) Nhóm chỉ tiêu tác động kinh tế - xã hội đến giảm nghèo.
3. Phân tích thực trạng toàn diện thị trường TCVM tại 5 tỉnh/thành phố Vùng KTTĐ miền Trung giai đoạn 2015–2019, chỉ rõ vai trò trụ cột của NHCSXH, tiềm năng của Quỹ TDND và các rào cản về cơ cấu tiết kiệm, thủ tục, hạ tầng công nghệ.
4. Cung cấp bộ bằng chứng thực nghiệm chuẩn xác từ 600 hộ nghèo khẳng định vai trò tích cực của vốn vay tín dụng vi mô trong việc cải thiện trên 82% thu nhập hộ gia đình và triệt tiêu hoạt động cho vay nặng lãi phi chính thức.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ 4 nhóm (Tài chính, Năng lực quản trị, Công nghệ, Khung chính sách hỗ trợ) cùng lộ trình thực hiện đến năm 2030, mở ra hướng đi bền vững cho công cuộc xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế bao trùm tại miền Trung Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Với sự ra đời và phát triển của TCVM đã được nhiều tác giả nghiên cứu trên thế giới, các nước trong khu vực và tại Việt Nam dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau như về thể chế hoạt động, tác động đến các vấn đề xã hội đó là xóa đói giảm nghèo; các quan điểm về phát triển tổ chức; đo lường hiệu quả hoạt động của các tổ chức…Trong khuôn khổ luận án, NCS tổng hợp các công trình nghiên cứu theo 3 nhóm sau: Quy mô cung ứng dịch vụ và tính bền vững của các tổ chức TCVM, tăng khả năng tiếp cận của khách hàng TCVM và tác động đến vấn đề xóa đói giảm nghèo nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người nghèo. Nghiên cứu về quy mô cung ứng dịch vụ và tính bền vững các của các tổ chức TCVM “Nghiên cứu về “Assessing Outreach and Sustainability of Microfinance Institutions in Cambodia” của Sophyrum Heng (2015) [51]. Luận án thực hiện đánh giá hoạt động tiếp cận và tính bền vững của các tổ chức TCVM tại Campuchia và Indonesia giai đoạn từ 1995-2014.

Nghiên cứu đề cập đến tính bền vững của tổ chức TCVM; Tiếp cận và tăng trưởng TCVM; các yếu tố quyết định tính bền vững của tổ chức TCVM của Campuchia. Phương pháp sử dụng mô hình OLS để nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển hoạt động của các tổ chức TCVM. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng hoạt động tín dụng và tiết kiệm của các tổ chức TCVM có quy mô lớn tại Campuchia có sự tăng trưởng mạnh. Qua nghiên cứu cho thấy ba yếu tố quan trọng quyết định sự bền vững đối với các tổ chức TCVM là: 1) Tăng trưởng tổng danh mục cho vay; 2) Chi phí hoạt động/tài sản; 3) Quy mô cho vay trung bình trên đầu người.

Kết luận rằng khi danh mục cho vay tăng quá nhanh thì tính bền vững của các tổ chức TCVM thấp. Vì vậy nên kiểm tra tốc độ tăng trưởng phù hợp để duy trì sự bền vững. Bên cạnh đó yếu tố chi phí 10 hoạt động theo tỷ lệ tài sản tác động đến tính bền vững. Theo đó, các tổ chức TCVM đáp ứng nhu cầu vốn cho người nghèo phải tốn chi phí nhiều hơn các tổ chức cung cấp tài chính khác trong khi đó doanh thu thấp hơn.

Quy mô cho vay trung bình tác động đến tính bền vững, quy mô cho vay đối với người có thu nhập thấp sẽ nhỏ vì đã chọn đối tượng này phục vụ. Nghiên cứu chỉ ra rằng không phải nhu cầu vay vốn lúc nào cũng có, các khoản vay có yếu tố trợ cấp có chi phí rẻ sẽ làm tăng xu hướng vay của khách hàng trong khi không có nhu cầu thực sự sẽ dẫn đến tình trạng không trả được nợ. Vì vậy, công tác giáo dục tài chính giúp cho người nghèo hiểu biết nhu cầu tài chính, cách thức chi tiêu và tiết kiệm để tránh gánh nặng cho bản thân và gia đình là rất cần thiết. Hạn chế của nghiên cứu là hiệu quả hoạt động của các tổ chức TCVM chưa đề cập đến góc độ xã hội.

Nên khi xem xét tính bền vững và phát triển của tổ chức loại trừ các yếu tố mang tính xã hội. Nghiên cứu về “Disclosing the loan officer’s role in microfinance development” của Siwale and Ritchie (2012) [65]. Nghiên cứu được thực hiện ở Zambia, là một quốc gia nghèo với 65% dân số sống dưới ngưỡng nghèo quốc gia. Nghiên cứu chỉ ra rằng TCVM cung cấp các dịch vụ tài chính cho khách hàng cụ thể như nhận tiền gửi, cho vay, thanh toán và các dịch vụ tài chính khác.

Các cán bộ cho vay được các tổ chức TCVM và các tổ chức phi chính phủ tuyển dụng, đánh giá năng lực ban đầu bằng khả năng xâm nhập vào các tổ chức TCVM, được đào tạo các nghiệp vụ cơ bản của hoạt động tín dụng vi mô. Cán bộ cho vay với vai trò là người hỗ trợ người nghèo, người thu nợ thông qua các đại lý, được ưu tiên là những người ở các địa phương gắn với các địa bàn cư trú và là các chủ thể đại diện cho người nghèo. Các cán bộ này không ngừng phát huy vai trò tương hỗ, giúp đỡ cho người nghèo mà đặc biệt cho phụ nữ nghèo trong việc vay vốn, quản lý vốn, trả nợ và giám sát vay…. Nghiên cứu được thực hiện kết hợp phương pháp quan sát, phỏng vấn bán cấu trúc, thảo luận nhóm tập trung, thảo luận không chính thức.

Kết quả ghi nhận từ phỏng vấn 59 cuộc chính thức với 18 nhân viên làm việc với vai trò 11 cán bộ tín dụng. Kết quả cho thấy là giữa cán bộ cho vay và nhà quản lý cần có gắn kết với nhau để có sự đảm bảo được an ninh tài chính cho các tổ chức TCVM, vì cán bộ trên có sự ưu tiên cho lợi ích nhóm tại các địa phương, đôi lúc khó kiểm soát đến mức độ rủi ro của món vay trong khi các tổ chức tài chính thật sự là một trung gian tài chính cần có xem xét đến hiệu quả tài chính. Hạn chế của nghiên cứu là mẫu được phỏng vấn và khảo sát tương đối nhỏ, không ghi lại đầy đủ các nội dung. Các dữ liệu nghiên cứu của quốc gia này thiếu tập trung và chưa đầy đủ.

Nghiên cứu về “Efficiency of microfinance institutions in Sri Lanka: a two-stage double bootstrap DEA approach” của Wijesiri M, Viganò L, và Meoli M (2015) [66]. Nghiên cứu thực hiện trên 36 tổ chức TCVM ở Sri Lanka. Đây là một nghiên cứu lý thuyết, sử dụng phương pháp bootstrap DEA để nghiên cứu cho 4 nhóm tổ chức TCVM tại nước này. Bao gồm, ngân hàng được cấp phép hoạt động; các tổ chức tài chính phi ngân hàng; các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức TCVM.

Nghiên cứu cho thấy: Một là, các tổ chức TCVM khó đạt được điểm hòa vốn trong giai đoạn đầu hoạt động, vì thế việc mở rộng quy mô và tăng cường công tác quản lý dễ dàng mang lại lợi nhuận cho các tổ chức TCVM. Hai là, các tổ chức TCVM, các tổ chức phi chính phủ được đề cao hiệu quả xã hội trong hoạt động, nhưng bên cạnh đó phải quan tâm đến hiệu quả tài chính. Nghiên cứu mới chỉ thực hiện trên cơ sở dữ liệu cắt ngang 1 năm, vì vậy quá ngắn, kết quả chắc chắn thay đổi trong dài hạn. Và hiệu quả tài chính được xem xét qua chỉ tiêu lợi nhuận là chưa đủ, cần xem xét qua các khía cạnh khác.

Nghiên cứu về “Are Financial and Social Efficiency Mutually Exclusive? A Case Study of Vietnamese Microfinance Institutions” của Lebovics et all (2017) [53]. Nghiên cứu xem xét tranh luận về phân tích bền vững tài chính và hiệu quả xã hội có loại trừ nhau không? Nghiên cứu được thực hiện trên dữ liệu 28 tổ chức TCVM tại Việt Nam, được thu thập trên trang http://www.org, để tiến hành phân tích các câu hỏi nghiên cứu tập 12 trung vào hiệu quả tài chính và hiệu quả xã hội của các tổ chức TCVM là có mối liên hệ với nhau. Hiệu quả được cho rằng là kết quả của một quá trình trong đó chi phí đầu vào được giảm thiểu để đạt mức đầu ra nhất định, mà đầu ra là cả tài chính và xã hội. Tác giả đánh giá hoạt động TCVM của Việt Nam có sự khác biệt đáng kể về lịch sử và cấu trúc so với các nền kinh tế mới nổi khác trong khu vực.

Bởi hoạt động TCVM tại Việt Nam được sự tham gia một cách tích cực của các tổ chức đoàn thể và NHTM. Câu hỏi tác giả đặt ra là có sự có sự trợ cấp ngầm cho hầu hết các tổ chức TCVM tại Việt Nam đang hoạt động ảnh hưởng đến tài chính và xã hội hay không? Mô hình hoạt động như thế có hiệu quả trong dài hạn hay không?. Nghiên cứu loại bỏ Quỹ tín dụng ra khỏi tổ chức TCVM, vì lý do hoạt động của Quỹ tín dụng cung cấp dịch vụ tín dụng và tiết kiệm cho hộ nông dân địa phương và các tầng lớp trung lưu, không cung cấp tín dụng cho người nghèo nhất. Nghiên cứu cho thấy tổ chức TCVM tại Việt Nam có quy mô nhỏ hơn nhiều so với các tổ chức TCVM khu vực Châu Á- Thái Bình Dương về tài sản, danh mục cho vay, số lượng nhân viên.

Tổ chức TCVM Việt Nam ít khách hàng hơn và chủ yếu là phụ nữ. Cán bộ tín dụng đang phục vụ số lượng khách hàng cao hơn nhiều nước nhưng giám sát khoản vay thực hiện bởi nhân viên từ Hội LHPN chứ không phải nhân viên của tổ chức TCVM. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là nghiên cứu thực nghiệm, đo lường hiệu suất của các tổ chức TCVM về mặt hiệu quả tài chính hoặc xã hội so với hiệu suất tối đa. Tác giả sử dụng phương pháp lọc dữ liệu (DEA).

DEA kết hợp dữ liệu đầu vào và đầu ra để tính hiệu quả thực tế tốt nhất. - Các biến sử dụng bao gồm: + Biến đầu vào: Tổng nợ phải trả, chi phí hoạt động, tổng số nhân viên. + Biến đầu ra: Dư nợ khoản vay, doanh thu tài chính. + Biến đầu ra xã hội: Mức độ tiếp cận nghèo theo chiều rộng và chiều sâu.

Kết quả phân tích DEA chỉ ra rằng các tổ chức TCVM Việt Nam cả hai 13 hiệu quả tài chính và xã hội không có mối quan hệ nào, nên có thể thấy có sự đánh đổi giữa hai hiệu quả trên nên việc tiếp cận xã hội là chưa có căn cứ xác đáng tại Việt Nam. Vì thế Chính phủ đã thay đổi những chính sách về các khoản trợ cấp cho lĩnh vực TCVM và bắt đầu khuyến khích các tổ chức này phát triển dựa trên thị trường tài chính thông qua các tổ chức phi chính phủ độc lập hoặc các tổ chức TCVM tư nhân được cấp phép. Tuy nhiên, phương pháp lọc dữ liệu DEA không xử lý được các lỗi đo lường, nó áp đặt về tính đồng nhất. Số liệu thu thập cho nghiên cứu chưa thật sự đầy đủ, chưa đề cập đến các tổ chức tín dụng cung cấp các dịch vụ TCVM.

Số liệu thu thập chỉ năm 2011, dãy số chưa đủ dài.