CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM DU LỊCH 1. Sản phẩm du lịch 1. Khái niệm sản phẩm du lịch Trên thế giới cũng như ở Lào đã xuất hiện một số khái niệm về sản phẩm du lịch (SPDL). Tuy nhiên, do du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp, mang tính chất liên ngành, liên vùng và xã hội hóa cao, cho nên khái niệm về SPDL khá trừu tượng và còn nhiều quan điểm chưa thống nhất.
Theo UNWTO (2001) cho rằng “SPDL là sự tổng hợp của 3 yếu tố cấu thành: (i) kết cấu hạ tầng du lịch, (ii) TNDL và (iii) cơ sở vật chất kỹ thuật (CSVCKT), dịch vụ, lao động và quản lý du lịch". Thực tế cho thấy, khái niệm của UNWTO là “bao trùm" và thể hiện đầy đủ những gì chứa đựng trong một SPDL. Theo Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch Lào (2020), “SPDL tổng thể của một điểm đến là sự hòa trộn mang tính quy luật của các giá trị tự nhiên và nhân văn, các giá trị vật thể và phi vật thể chứa đựng trong không gian của một điểm đến. SPDL tổng thể sẽ đem lại cho du khách những ấn tượng và cảm xúc đặc trưng nhất về một điểm đến”.
Sản phẩm du lịch là các dịch vụ, hàng hoá cung cấp cho du khách, được tạo nên bởi sự kết hợp của việc khai thác và các yếu tố tự nhiên, xã hội với việc sử dụng các nguồn lực cơ sở vật chất kỹ thuật và lao động tại một cơ sở, một vùng hay một quốc gia nào đó (Nguyễn Văn Đính, Trần Thị Minh Hoà, 2013) [8] Trong Từ điển Thuật ngữ Du hành và Du lịch của S.Medlik (2004) [20] đưa ra khái niệm “SPDL, theo nghĩa hẹp, được hiểu là bất kỳ thứ gì du khách mua, theo nghĩa rộng hơn, đó là một kết hợp giữa những gì du khách làm và những cơ sở giải trí, tham quan, những phương tiện và dịch vụ mà du khách sử dụng để làm cho nó thành hiện thực”. Luật Du lịch Lào (2020), Khái niệm SPDL cũng đã được Luật Du lịch Lào (2020) thống nhất: “SPDL là tập hợp các dịch vụ cần thiết để thỏa mãn nhu cầu của KDL trong chuyến đi du lịch”. Theo khái niệm này, SPDL đơn thuần chỉ là các hoạt động DVDL như: các dịch vụ lữ hành, dịch vụ vận chuyển khách, dịch vụ lưu trú, dịch vụ ăn uống, dịch vụ vui chơi.giải trí, dịch vụ thông tin hướng dẫn và các dịch vụ khác 6 nhằm đáp ứng nhu cầu của KDL. Đặc điểm sản phẩm du lịch Sản phẩm du lịch là một loại sản phẩm đặc biệt, không phải là một sản phẩm lao động cụ thể biểu hiện dưới hình thái vật chất mà là sản phẩm vô hình biểu hiện bằng nhiều loại dịch vụ.
Nói một cách tổng quát, sản phẩm du lịch chủ yếu có đặc điểm dưới đây: - Tính tổng hợp: Theo Luật Du lịch Lào (2020), thì "sản phẩm du lịch là tập các dịch vụ cần thiết để thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch trong chuyến đi du lịch", như vậy sản phẩm du lịch mà nhà cung cấp dịch vụ phải đáp ứng cho khách du lịch vừa bao gồm sản phẩm lao động vật chất, tinh thần, vừa bao gồm sản phẩm phi lao động và vật tự nhiên. Sản xuất và kinh doanh sản phẩm du lịch liên quan tới rất nhiều ngành nghề khác ngoài bộ phận du lịch: bộ phận sản xuất tư liệu vật chất như kiến trúc, công nghiệp nhẹ, sản xuất nông sản phẩm, vừa bao gồm một số bộ phận phi sản xuất vật chất như văn hoá, giáo dục, khoa học kỹ thuật, y tế. Do tính tổng hợp của sản phẩm du lịch nơi du khách tới du lịch, tiến hành quy hoạch toàn diện, sắp xếp điều chỉnh nhịp nhàng việc sản xuất và kinh doanh sản phẩm du lịch là cần thiết. - Tính không thể dự trữ: Sản phẩm du lịch là một loại sản phẩm dịch vụ là chủ yếu, nên có tính chất không thể dự trữ như sản phẩm vật chất nói chung.
Sản phẩm du lịch không tồn tại quá trình “sản xuất” độc lập, kết quả “sản xuất” lại không biểu hiện bằng hiện vật cụ thể, giá trị của nó được chuyển dịch từng bước trong quá trình mỗi lần tiêu thụ sản phẩm. Sau khi du khách mua sản phẩm du lịch, cơ sở du lịch liền trao quyền sử dụng sản phẩm liên quan trong thời gian quy định. Nếu sản phẩm du lịch chưa thể bán ra kịp thời thì không thể thực hiện giá trị của nó, xem như mất điều này; và tổn thất không thể bù đắp được. Đặc trưng tính không thể dự trữ của sản phẩm du lịch cho thấy trong việc sản xuất sản phẩm du lịch và thực hiện giá trị phải lấy việc mua thực tế của du khách làm tiền để: “Khách hàng là Thượng đế”.
- Tính không thể chuyển dịch: Do nội dung hoạt động du lịch được thể hiện tại nơi du khách đến, nên du khách chỉ có thể tiến hành tiêu thụ ở nơi sản xuất sản phẩm du lịch chứ không thể như 7 sản phẩm vật chất nói chung có thể chuyển khỏi nơi sản xuất đi tiêu thụ ở nơi khác. Trong quá trình trao đổi sản phẩm du lịch không xảy ra việc chuyển dịch quyền sở hữu sản phẩm, du khách chỉ có quyền sử dụng tạm thời đối với sản phẩm du lịch trong thơi gian và địa điểm nhất định chứ không có quyền sở hữu sản phẩm. Do tính không thể chuyển dịch của sản phẩm du lịch, việc lưu thông sản phẩm du lịch chỉ có thể biểu hiện ra qua việc thông tin về sản phẩm du lịch và trực tiếp ảnh hướng tới lượng nhu cầu du lịch lớn hay nhỏ. Vì thế công tác tuyên truyền và giới thiệu du lịch có ý nghĩa rất lớn.
- Tính đồng thời của việc sản xuất và tiêu thụ: Khác với sản phẩm nói chung, việc sản xuất sản phẩm du lịch là lấy du khách tới đích du lịch làm tiền để. Chỉ khi du khách tới nơi sản xuất thì việc xây dựng sản phẩm du lịch mới xảy ra, cũng chỉ khi du khách tiếp nhận dịch vụ du lịch thì chi phí du lịch của anh ta mới bắt đầu, hoạt động dịch vụ du lịch yêu cầu cả hai bên người sản xuất và người tiêu thụ cùng tham gia để hoàn thành. Trong ý nghĩa này, việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm du lịch là xảy ra cùng lúc và cùng chỗ. Tính đồng thời của việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm du lịch khiến cơ sở du lịch không thể kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm du lịch trước khi du khách ra yêu cầu cao hơn đối với sản phẩm du lịch, điều đó đề ra yêu cầu cao hơn đối với người sản xuất sản phẩm du lịch.
- Tính dễ lao động: Sản phẩm du lịch là một loại sản phẩm mang tính tổng hợp, giữa các bộ phận kết hợp thành sản phẩm du lịch có mối quan hệ tỷ lệ nhất định, sự tăng giảm của bất kỳ bộ phận nào cũng đều ảnh hưởng tới sự vận hành thuận lợi của hoạt động kinh tế du lịch, việc sản xuất sản phẩm du lịch có quan hệ mật thiết với các ngành nghề liên quan. Hơn nữa việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm du lịch tất yếu liên quan tới các nhân tố nhiều mặt về chính trị, kinh tế, xã hội, thiên nhiên của nơi đích tới du lịch và nơi nguồn khách. Do tính dễ lao động của sản phẩm du lịch về sản xuất và tiêu thụ, đích tới du lịch phải tuân thủ quy luật phát triển theo tỷ lệ, làm tốt quy họach du lịch, xử lý đúng đến quan hệ tỷ lệ giữa các bộ phận, giữa các yếu tố. Phát triển sản phẩm du lịch 1.
Khái niệm phát triển sản phẩm du lịch Hiện nay có khá nhiều quan điểm khác nhau về phát triển bền vững, song tựu 8 trung, tất cả đều thống nhất ở các nội dung sau: “Phát triển bền vững là sự phát triểnhài hòa cả về 3 mặt: Kinh tế, xã hội và môi trường để đáp ứng những nhu cầu về đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của thế hệ hiện tại nhưng không làm tồn hại, gây trở ngại đến khả năng cung cấp tài nguyên để phát triển kinh tế - xã hội mai sau, không làm giảm chất lượng cuộc sống của các thế hệ trong tương lai”. Như vậy, muốn phát triển bền vững thì phải cùng đồng thời thực hiện ba mục tiêu: (1) Phát triển có hiệu quả về kinh tế; (2) Phát triển hài hòa các mặt xã hội; nâng cao mức sống, trình độ sống của các tầng lớp dân cư; (3) Cải thiện môi trường môi sinh, bảo đảm phát triển lâu dài vững chắc cho thế hệ hôm nay và mai sau Đối với phát triển du lịch sinh thái theo hướng bền vững: Là việc đáp ứng các nhu cầu hiện tại của du khách và vùng du lịch mà vẫn đảm bảo các khả năng đáp ứng nhu cầu cho thế hệ tương lai. PTDL luôn gắn với môi trường trong mối liên hệ qua lại lẫn nhau. Như vậy, phát triển sản phẩm du lịch sinh thái theo hướng bền vững là giúp cho ngành du lịch có cơ hội phát triển lâu dài và trở thành ngành kinh tế trọng điểm của nhiều địa phương, thậm chí của cả ngành kinh tế; góp phần tạo việc làm, xóa đói giảm nghèo, phát triển những vùng đồng bào dân tộc, miền núi, thay đổi tư duy tập quán của dân cư, khôi phục, tôn tạo, bảo tồn văn hóa bản địa.
Nhờ phát triển du lịch s inh thái theo hướng bền vững sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phá rừng và tài nguyên khác, khôi phục, tôn tạo, gìn giữ danh lam thắng cảnh, tài nguyên thiên nhiên. Yêu cầu, nguyên tắc về phát triển sản phẩm du lịch Yêu cầu chủ đạo và xuyên suốt quá trình xã hội và phát triển sản phẩm du lịch, đó là phát triển bền vững: Thỏa mãn các nhu cầu du lịch của thị trường, đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội lớn cho điểm đến mà không làm suy giảm quá nhiều chất lượng của tài nguyên và môi trường trong tương lai. Để bảo đảm được yêu cầu này, phát triển sản phẩm phải tuân thủ các nguyên tắc sau: + Nguyên tắc phát triển hệ thống. + Nguyên tắc kinh tế thị trường + Nguyên tắc bền vững môi trường (bao gồm cả môi trường tự nhiên và xã hội.
- Sản phẩm du lịch chủ yếu mang tính tổng hợp cao dựa trên cơ sở của nhiều 9 ngành nghề khác nhau, hơn nữa do đặc tính của nó là sản phẩm du lịch khó xác định được chu kì sống nên việc đầu tư tạo ra sản phẩm mới là rất khó khăn.