CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM NHÀ TƯ NHÂN 1. Sự cần thiết khách quan và tác dụng của bảo hiểm nhà tư nhân 1. Sự ra đời và phát triển của bảo hiểm nhà tư nhân trên thế giới và tại Việt Nam Bảo hiểm nhà tư nhân thực chất là một sản phẩm thuộc nghiệp vụ bảo hiểm cháy và tài sản (được viết tắt trong ngành Bất động sản Mỹ là HOI). Đây là một sản phẩm bảo hiểm kết hợp, trong đó có thể bao gồm bảo hiểm cho các thiệt hại xảy ra đối với ngôi nhà, các tài sản bên trong ngôi nhà, mất mát các tài sản của chủ nhà xảy ra do cháy nổ, lũ lụt giông bão, trộm cướp… và các nguyên nhân khác cũng như bảo hiểm trách nhiệm cho các rủi ro xảy ra cho ngôi nhà tùy thuộc vào phạm vi bảo hiểm đối với từng ngôi nhà và từng đơn bảo hiểm cụ thể.
Cuộc hỏa hoạn ở Luân Đôn – sự ra đời của bảo hiểm nhà tư nhân Trong giai đoạn đầu của thời kỳ hiện đại, hỏa hoạn là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với các chủ nhà, đặc biệt là ở các thành phố đông đúc của Châu Âu. Các mối đe dọa về cháy trong các thế kỷ XVII và XVIII là rất rõ ràng. Vụ cháy lớn tại London năm 1666 được ước tính đã phá hủy gần 90% hộ gia đình trong thành phố. Sau sự kiện đó, người ta mới ý thức được tầm quan trọng của việc thiết lập hệ thống phòng cháy, chữa cháy cho nhà ở và bồi thường cho người bị thiệt hại.
Nhu cầu đối với một số loại hình bảo vệ tài chính đối với thiệt hại tài sản do cháy tăng cao. Sau đám cháy khủng khiếp ở thủ đô London kéo dài 5 ngày (năm 1666), những công ty bảo hiểm hoả hoạn đầu tiên đã xuất hiện ở Anh như: The Insurance Office for Houses, The Fire Office, Friendly Society Fire Office. Sau đó, một loạt các công ty bảo hiểm cháy khác tiếp tục ra đời ở Anh: Amicable (1696), Sun (1713), Union (1714), London (1714)… Sau đó, bảo hiểm cháy mở rộng ra các nước khác trên lục địa Châu Âu: ở Đức năm 1667, Pháp năm 1686. Sang thế kỷ XVIII, nhiều công ty bảo hiểm hoả hoạn nổi tiếng ở Mỹ cũng ra đời.
Theo đó, bảo hiểm nhà ở ban đầu chỉ giới hạn ở phạm vi bảo hiểm cho các thiệt hại cho ngôi nhà gây ra bởi các rủi ro cháy nổ. Hơn hai trăm năm sau, các công ty bảo hiểm bắt đầu đưa thêm nhiều các dịch vụ khác vào các yêu cầu bảo hiểm nhà cơ bản. Phạm vi bảo hiểm nhà ở đã được mở rộng, ngoài bảo hiểm cho các rủi ro cháy nổ cho ngôi nhà còn bao gồm các hình thức bảo hiểm cho các thiệt hại về tài sản trong ngôi nhà, cũng như cung cấp bảo hiểm chống trộm cướp và các dịch vụ bảo hiểm khác. Các quy tắc bảo hiểm nhà tư nhân đầu tiên ở Hoa Kỳ đã được đưa ra vào tháng 09 năm 1950, nhưng các quy tắc tương tự đã tồn tại ở Anh và một số khu vực khác của Hoa Kỳ.
Trước những năm 1950, đã có các quy tắc riêng biệt cho những tổn thất khác nhau có thể ảnh hưởng đến một ngôi nhà. Một chủ nhà sẽ phải mua các sản phẩm bảo hiểm khác nhau để bảo hiểm cho các thiệt hại khác nhau cho nhà ở bao gồm thiệt hại cháy, trộm cắp, tài sản cá nhân…. Trong những năm 1950, loại hình bảo hiểm nhà tư nhân đã phát triển, cho phép chủ sở hữu nhà mua tất cả các sản phẩm bảo hiểm họ cần trong một hợp đồng bảo hiểm duy nhất để bảo vệ cho ngôi nhà của họ. Tuy nhiên các công ty bảo hiểm khác nhau lại ban hành ra các quy tắc cũng như điều khoản bảo hiểm khác nhau, do đó yêu cầu đặt ra đối với thị trường bảo hiểm nhà tư nhân khi đó tại Hoa Kỳ là cần có quy tắc bảo hiểm chuẩn.
Một công ty tư nhân có trụ sở tại Jersey City, New Jersey, tên là Insurance Services Office, còn được gọi là ISO, được thành lập vào năm 1971 đã ban hành các quy tắc và điều khoản đơn giản của bảo hiểm nhà tư nhân để bán lại cho các công ty bảo hiểm. Các quy tắc này theo đó đã được sửa đổi theo thời gian để phù hợp tình hình thực tiễn và trở thành quy tắc bảo hiểm nhà chuẩn. Tại Anh, một đạo luật đã được thông qua vào những năm 1990 cho phép chủ nhà tự do lựa chọn nhà cung cấp bảo hiểm của mình. Pháp luật này đã mở rộng thị trường bảo hiểm nhà tư nhân, cho phép các công ty mới cạnh tranh và cung cấp thêm sự lựa chọn và giá trị cho người tiêu dùng nhằm khẳng định vai trò của bảo hiểm nhà tư nhân đối với khối tài sản lớn của các hộ gia đình.
Hiện nay, trên thế giới, bảo hiểm nhà tư nhân đã rất phát triển và trở thành biện pháp hữu hiệu để đảm bảo về tài chính cho chủ căn nhà khi xảy ra rủi ro tổn thất. Ở Việt Nam, sản phẩm bảo hiểm nhà tư nhân được các công ty bảo hiểm tung ra từ năm 2000. Có mặt hơn 10 năm khi thị trường bảo hiểm Việt Nam bắt đầu khởi sắc, sản phẩm bảo hiểm nhà tư nhân đã được các doanh nghiệp bảo hiểm đầu tư và kỳ vọng vào doanh thu phí bảo hiểm từ sản phẩm này. Hiện các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam đều có sản phẩm bảo hiểm nhà tư nhân.
Mặc dù vậy, do nhiều nguyên nhân mà chủ yếu đến từ tâm lý chủ quan không bao giờ nghĩ rủi ro sẽ đến với gia đình mình, nên chỉ một vài năm trở lại đây, người dân mới có ý thức tìm hiểu và chủ động mua bảo hiểm nhà tư nhân. Sự thay đổi này xuất phát từ thực tế số vụ cháy nổ, sụt lún nhà gia tăng đột biến và diễn biến thời tiết khó lường trước trong thời gian qua. Theo thống kê của Bộ Công an, trong 10 năm trở lại đây, cả nước đã xảy ra 16.767 vụ cháy ở các nhà máy, xí nghiệp, kho tàng, cơ quan, trường học, bệnh viện, nhà dân và 6.109 vụ cháy rừng, làm chết 688 người, bị thương 1. Trung bình mỗi năm xảy ra 1.677 vụ cháy, làm chết và bị thương 254 người (chết khoảng 60 người mỗi năm), thiệt hại về tài sản trị giá 419 tỷ đồng, trung bình mỗi ngày xảy ra 6 vụ cháy, làm chết hoặc bị thương 8 người.
Những con số gây giật mình trên đã khiến người dân chủ động tìm kiếm những phương thức bảo vệ mình. Tuy nhiên vẫn rất cần sự tích cực hơn nữa từ các doanh nghiệp bảo hiểm trong việc tiếp cận cũng như hỗ trợ người dân trong việc tìm hiểu và tham gia mua sản phẩm. Trước kia, hình thức thu phí chính của các doanh nghiệp kinh doanh sản phẩm bảo hiểm nhà tư nhân là qua ngân hàng cho vay vốn, thế chấp hay qua các quy định mua bảo hiểm cháy nổ trong chung cư, bảo hiểm nhà khi mua mới. Còn nay, nắm bắt xu hướng thay đổi từ thị trường, các doanh nghiệp bảo hiểm kinh doanh sản phẩm nhà tư nhân cũng đã điều chỉnh, cải tiến sản phẩm phù hợp thực tế hơn, linh hoạt dễ hiểu, thủ tục nhanh gọn cùng những điều khoản mở rộng hấp dẫn.
Một số doanh nghiệp chủ động tìm nhiều hướng tiếp cận khách hàng như giới thiệu sản phẩm trực tiếp; bán sản phẩm qua website, tổng đài tư vấn 24/24 để khách hàng dễ dàng tìm hiểu thông tin và thoải mái lựa chọn phương thức tham gia như PVI, AAA…. Với mong muốn mang lại cảm giác an tâm, tin tưởng tới hàng triệu khách hàng bằng những sản phẩm tiện ích, chất lượng dịch vụ chuyên nghiệp, phù hợp với nhiều mức ngân sách, Tổng công ty Bảo hiểm Bảo Việt đã triển khai sản phẩm "Bảo hiểm nhà tư nhân" trên phạm vi toàn quốc từ tháng 03 năm 2012. Bảo hiểm nhà tư nhân là sản phẩm trọn gói, cung cấp hai giải pháp bảo hiểm cho ngôi nhà và tài sản bên trong ngôi nhà, áp dụng cho tất cả đối tượng khách hàng (chủ nhà hoặc khách thuê nhà). Tham gia chương trình bảo hiểm này, khách hàng sẽ được bồi thường các chi phí thiệt hại cho ngôi nhà và tài sản bên trong trong trường hợp cháy, nổ, sét đánh và các rủi ro mở rộng khác như: giông, bão, lũ lụt, vỡ/tràn nước, trộm cướp, va chạm với ngôi nhà… Ngoài ra, khách hàng còn được hỗ trợ một khoản chi phí thuê nhà sau tổn thất.
Sự ra đời của chương trình bảo hiểm nhà tư nhân chính thức đánh dấu bước tiến mới trong khâu thiết kế sản phẩm của Bảo hiểm Bảo Việt. Lần đầu tiên trên thị trường bảo hiểm tại Việt Nam, khách hàng có thể dễ dàng tham gia bảo hiểm mà không phải mất thời gian liệt kê chi tiết từng đồ vật trong nhà, hoặc tính giá trị thực tế ngôi nhà; đồng thời được hưởng quyền lợi bồi thường thay thế mới theo giá thị trường. Sự ra đời của bảo hiểm nhà tư nhân đã minh chứng cho những nỗ lực cải tiến sản phẩm của Bảo hiểm Bảo Việt theo hướng tối đa hóa lợi ích khách hàng. Sản phẩm linh hoạt, thủ tục đơn giản với quyền lợi bồi thường thay thế mới ưu việt nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu bảo hiểm cụ thể của từng khách hàng.
Sự cần thiết của bảo hiểm nhà tư nhân Trên thế giới, bảo hiểm nhà tư nhân bao gồm cả các tài sản bên trong ngôi nhà đã được áp dụng phổ biến từ rất lâu do đây là biện pháp hữu hiệu để đảm bảo về tài chính cho chủ căn nhà khi xảy ra rủi ro tổn thất không lường trước được. Trong cuộc sống hàng ngày, rủi ro luôn tồn tại xung quanh chúng ta: ngôi nhà ta đang ở mất bao công sức và thời gian để xây dựng được có thể bị cháy bất ngờ do chập điện, do sét đánh, do sự cố kỹ thuật hoặc thiệt hại do các rủi ro khác như bão lũ, thiên tai, trộm cắp hoặc các sự cố trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày. Rủi ro có thể xảy đến bất ngờ và khó lường trước được hậu quả. Với những tổn thất quá lớn về người và tài sản thì hình thức bảo hiểm thực sự trở thành biện pháp nhằm hạn chế rủi ro cho nhà ở tư nhân.
Hoả hoạn là một thảm hoạ, rất khó kiểm soát khi xảy ra và thường để lại hậu quả là những thiệt hại to lớn về người và tài sản. Theo số liệu thống kê, hàng năm trên thế giới có khoảng 5 triệu vụ cháy lớn, nhỏ xảy ra, gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD.