Luận văn: Phát triển liên kết nghiên cứu giữa Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng với địa phương

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh phát triển quan hệ liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu với địa phương thông qua các dự án, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Lê Thành Phượng
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Ngọc Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
• Đề tài: Phát Triển Quan Hệ Nghiên Cứu Giữa Viện Nghiên Cứu và Địa Phương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.7. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.8. Kết cấu của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MỐI QUAN HỆ LIÊN KẾT VIỆN NGHIÊN CỨU VỚI ĐỊA PHƢƠNG
• 1.1. Hệ thống khái niệm
• 1.2. Nghiên cứu khoa học
• 1.3. Khái niệm đề tài/dự án
• 1.4. Quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học
• 1.5. Hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.6. Khái niệm hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.7. Những đặc điểm và thực chất của cách tiếp cận hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.8. Mối liên kết nghiên cứu thông qua các nhiệm vụ KH&CN
• 1.9. Tính cấp thiết của liên kết
• 1.10. Thực chất và nội dung của liên kết
• 1.11. Phân loại và hình thức liên kết
• 1.12. Điều kiện liên kết
• 1.13. Tiêu chí đánh giá
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA LIÊN KẾT VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN VÙNG VỚI ĐỊA PHƢƠNG
• 2.1. Thực trạng liên kết giữa Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng với Địa phƣơng trong quá trình thực hiện các ĐT/DA
• 2.2. Các dự án liên kết
• 2.3. Các hình thức liên kết
• 2.4. Đánh giá của Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng về sự liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu với địa phƣơng
• 2.4.1. Nhân tố ảnh hưởng tích cực (hoàn cảnh, tổ chức)
• 2.4.2. Nhân tố ảnh hưởng kìm hãm
• 2.4.3. Kết quả viện nghiên cứu đạt được từ sự kết hợp giữa viện nghiên cứu với địa phương
• 2.5. Đánh giá của Địa phƣơng về sự liên kết nghiên cứu giữa địa phƣơng với viện nghiên cứu
• 2.5.1. Nhân tố ảnh hưởng tích cực (hoàn cảnh, tổ chức)
• 2.5.2. Nhân tố ảnh hưởng kìm hãm
• 2.5.3. Kết quả địa phương đạt được từ sự liên kết giữa địa phương với viện nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG MỐI LIÊN KẾT GIỮA VIỆN NGHIÊN CỨU VỚI ĐỊA PHƢƠNG
• 3.1. Mức độ cảm nhận về tác động của ĐT/DA đến sinh kế của ngƣời dân tham gia sản xuất
• 3.2. Vấn đề địa phƣơng quan tâm nhất khi thực hiện liên kết nghiên cứu với viện nghiên cứu
• 3.3. Một số giải pháp nhằm phát triển mối liên kết giữa viện nghiên cứu với địa phƣơng
• 3.3.1. Các giải pháp phát triển liên kết từ phía viện nghiên cứu
• 3.3.2. Các giải pháp phát triển liên kết từ phía Địa phương
• 3.4. Giải pháp về cơ chế, chính sách của nhà nước nhằm thúc đẩy mối liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu với địa phương
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Quan Hệ Nghiên Cứu Giữa Viện Nghiên Cứu và Địa Phương

Phát triển quan hệ nghiên cứu giữa viện nghiên cứu và địa phương là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả nghiên cứu khoa học và công nghệ. Sự liên kết này không chỉ giúp các viện nghiên cứu tiếp cận thực tiễn địa phương mà còn tạo ra những sản phẩm nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao. Việc hợp tác này cần được thực hiện thông qua các dự án cụ thể, nhằm giải quyết những vấn đề bức xúc của địa phương.

1.1. Khái Niệm và Tầm Quan Trọng Của Liên Kết Nghiên Cứu

Liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu và địa phương là quá trình hợp tác nhằm phát triển các sản phẩm khoa học, công nghệ phục vụ cho nhu cầu thực tiễn. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn tạo ra giá trị thực tiễn cho cộng đồng.

1.2. Lợi Ích Của Việc Phát Triển Quan Hệ Nghiên Cứu

Việc phát triển quan hệ nghiên cứu mang lại nhiều lợi ích, bao gồm việc tăng cường khả năng ứng dụng khoa học vào thực tiễn, nâng cao năng lực nghiên cứu của viện, và tạo ra các sản phẩm có giá trị cho địa phương.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Liên Kết Nghiên Cứu Giữa Viện Nghiên Cứu và Địa Phương

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc phát triển quan hệ nghiên cứu giữa viện nghiên cứu và địa phương cũng gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề này có thể bao gồm sự thiếu hụt nguồn lực, sự khác biệt trong mục tiêu nghiên cứu, và sự thiếu gắn kết giữa các bên liên quan.

2.1. Những Thách Thức Chính Trong Liên Kết Nghiên Cứu

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt nguồn lực tài chính và nhân lực cho các dự án nghiên cứu. Điều này làm giảm khả năng thực hiện các nghiên cứu có chất lượng cao.

2.2. Sự Khác Biệt Trong Mục Tiêu Nghiên Cứu

Sự khác biệt trong mục tiêu và phương pháp nghiên cứu giữa viện và địa phương có thể dẫn đến những hiểu lầm và khó khăn trong quá trình hợp tác.

III. Phương Pháp Tăng Cường Liên Kết Nghiên Cứu Giữa Viện Nghiên Cứu và Địa Phương

Để tăng cường mối liên kết nghiên cứu, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả như xây dựng các dự án hợp tác, tổ chức các hội thảo và khóa đào tạo, và phát triển các chính sách hỗ trợ từ nhà nước.

3.1. Xây Dựng Các Dự Án Hợp Tác

Các dự án hợp tác giữa viện nghiên cứu và địa phương cần được thiết kế để giải quyết các vấn đề cụ thể của địa phương, từ đó tạo ra giá trị thực tiễn cho cả hai bên.

3.2. Tổ Chức Hội Thảo và Khóa Đào Tạo

Tổ chức các hội thảo và khóa đào tạo giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng cho các bên liên quan, từ đó thúc đẩy sự hợp tác hiệu quả hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Liên Kết Nghiên Cứu Giữa Viện Nghiên Cứu và Địa Phương

Việc ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn địa phương là một trong những mục tiêu quan trọng của liên kết nghiên cứu. Các sản phẩm nghiên cứu cần được chuyển giao và áp dụng vào các hoạt động sản xuất và phát triển kinh tế xã hội.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Được Ứng Dụng

Nhiều kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng thành công trong các lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

4.2. Đánh Giá Tác Động Của Nghiên Cứu Đến Địa Phương

Đánh giá tác động của các dự án nghiên cứu đến sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương là cần thiết để xác định hiệu quả của mối liên kết này.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Quan Hệ Nghiên Cứu Giữa Viện Nghiên Cứu và Địa Phương

Kết luận về tầm quan trọng của việc phát triển quan hệ nghiên cứu giữa viện nghiên cứu và địa phương. Tương lai của mối liên kết này phụ thuộc vào sự cam kết từ cả hai bên và sự hỗ trợ từ chính sách của nhà nước.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Liên Kết Nghiên Cứu

Liên kết nghiên cứu không chỉ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn tạo ra giá trị thực tiễn cho cộng đồng, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững.

5.2. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích sự hợp tác giữa viện nghiên cứu và địa phương, nhằm phát triển các sản phẩm nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập, nông nghiệp Việt Nam đã đạt được những bước tiến vượt bậc với vị thế quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới về gạo, cà phê, hạt tiêu và thủy sản. Tuy nhiên, theo các báo cáo thống kê ngành, giá trị gia tăng của nông sản xuất khẩu vẫn ở mức thấp do chủ yếu tồn tại dưới dạng nguyên liệu thô và quy mô sản xuất còn manh mún. Giai đoạn 2008 - 2013, ngân sách nhà nước đã đầu tư hơn 12.000 tỷ đồng cho hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp, trung bình mỗi năm đạt khoảng 2.400 tỷ đồng, nhưng tỷ lệ đề tài ứng dụng thành công vào thực tiễn sản xuất chỉ đạt ước tính khoảng 10%. Vấn đề cốt lõi bắt nguồn từ sự đứt gãy trong mối quan hệ liên kết giữa các tổ chức khoa học công nghệ với chính quyền và cơ sở sản xuất tại địa phương.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm giải quyết điểm nghẽn trong việc đưa tri thức khoa học vào thực tiễn sản xuất, xác lập cơ sở khoa học và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả liên kết nghiên cứu thông qua các đề tài, dự án. Phạm vi khảo sát tập trung vào hoạt động của Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ trong giai đoạn 2013 - 2017, đối sánh thực tế tại 3 tỉnh đại diện khu vực phía Bắc gồm Hòa Bình, Vĩnh Phúc và Lạng Sơn. Nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt trong việc hoàn thiện mô hình liên kết nghiên cứu theo cơ chế đặt hàng, giúp tối ưu hóa nguồn ngân sách công, nâng cao giá trị gia tăng của chuỗi nông sản và gia tăng thu nhập cho người nông dân tại các địa bàn triển khai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng cách tiếp cận Hệ thống đổi mới quốc gia làm nền tảng lý thuyết chủ đạo để phân tích sự tương tác giữa các chủ thể khoa học, nhà nước và doanh nghiệp sản xuất. Hệ thống này nhấn mạnh rằng đổi mới sáng tạo không phải là một chuỗi tuyến tính độc lập mà là mạng lưới phối hợp liên tục nhằm tạo ra, phổ biến và thương mại hóa tri thức mới. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp Lý thuyết quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học ứng dụng và mô hình chuyển giao công nghệ dựa trên chuỗi giá trị nông nghiệp.

Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm trung tâm:

• Quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ: Quá trình hoạch định, tổ chức tuyển chọn, theo dõi và nghiệm thu các đề tài nghiên cứu nhằm giải quyết các bài toán phát triển kinh tế xã hội.
• Cơ chế đặt hàng nghiên cứu: Phương thức giao nhiệm vụ khoa học bắt nguồn từ nhu cầu thực tiễn của địa phương, thay thế cho cơ chế cấp phát tài chính thụ động.
• Chuyển giao công nghệ: Hoạt động đưa các quy trình kỹ thuật, giống cây trồng và sáng chế từ phòng thí nghiệm vào mô hình canh tác thực địa.
• Hệ thống đổi mới vùng: Mối quan hệ liên kết giữa viện nghiên cứu, Sở Khoa học và Công nghệ, doanh nghiệp và nông dân trên một địa bàn lãnh thổ xác định.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp phân tích tài liệu thứ cấp và điều tra xã hội học định lượng thông qua bảng hỏi chuẩn hóa. Cỡ mẫu khảo sát gồm 140 đối tượng được chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích, chia thành hai nhóm chính:

• Nhóm 1: Gồm 50 cán bộ quản lý và nghiên cứu viên thuộc 7 phòng ban chuyên môn của Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng.
• Nhóm 2: Gồm 90 chuyên viên, cán bộ quản lý thuộc Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng các hộ nông dân tại 3 tỉnh Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Lạng Sơn (mỗi tỉnh 30 phiếu).

Dữ liệu sơ cấp được thu thập từ tháng 5/2017 đến tháng 3/2018 bằng thang đo Likert 5 mức độ để đánh giá mức độ hài lòng, rào cản và tác động của dự án đến sinh kế. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm định lượng hóa các yếu tố vô hình như mức độ cam kết, sự tin cậy và tính tương tác đa chiều giữa các bên liên kết, đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy cao cho các kết luận nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích hoạt động khoa học công nghệ của Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng giai đoạn 2013 - 2017 ghi nhận 109 đề tài và dự án các cấp đã được thực hiện với tổng kinh phí triển khai đạt 97,785 tỷ đồng. Các kết quả cụ thể bao gồm:

Thứ nhất, cơ cấu nguồn gốc nhiệm vụ ghi nhận sự chuyển dịch mạnh mẽ sang cơ chế thị trường. Số lượng đề tài xuất phát từ đơn đặt hàng của địa phương và thực tiễn sản xuất chiếm tỷ trọng áp đảo với 76 trên tổng số 109 nhiệm vụ, tương đương 69,7%. Nhiệm vụ do Viện tự đề xuất chiếm 22,9% (25 nhiệm vụ) và nhiệm vụ đặt hàng từ cơ quan cấp trên chiếm 7,3% (8 nhiệm vụ).

Thứ hai, tốc độ tăng trưởng của các dự án liên kết với địa phương tăng nhanh theo thời gian. Nếu như năm 2013 chỉ có 11 nhiệm vụ đặt hàng từ địa phương thì đến năm 2017 con số này đã tăng gấp 2 lần, đạt 22 nhiệm vụ. 100% các đề tài nghiên cứu ứng dụng đều có sự phối hợp thực địa với chính quyền và người dân sở tại.

Thứ ba, cơ cấu kinh phí phản ánh sự tập trung nguồn lực lớn cho các chương trình trọng điểm. Trong tổng số 97,785 tỷ đồng, nguồn kinh phí dành cho các nhiệm vụ cấp Nhà nước chiếm 46,05 tỷ đồng (47,1%), các nhiệm vụ đặt hàng từ địa phương đạt 21,92 tỷ đồng (22,4%), và các nhiệm vụ do Viện đề xuất với Bộ Khoa học và Công nghệ đạt 29,42 tỷ đồng (30,1%). Ngoài ra, Viện đã ký kết thành công 10 hợp đồng chuyển giao công nghệ trực tiếp cho cơ sở sản xuất.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu khảo sát được mô tả rõ nét qua bảng phân bổ nhiệm vụ và biểu đồ cơ cấu ngân sách hàng năm. Kết quả cho thấy mối quan hệ liên kết đã mang lại lợi ích kép: Viện nghiên cứu nâng cao năng lực thực tiễn và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, trong khi địa phương tiếp nhận được các giống cây trồng mới, quy trình thâm canh chuẩn và xây dựng được các vùng chuyên canh năng suất cao.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những rào cản mang tính hệ thống làm kìm hãm hiệu quả liên kết. Về phía địa phương, trình độ khoa học kỹ thuật của phần lớn nông dân tham gia mô hình còn hạn chế, vùng sản xuất quy hoạch chưa đồng bộ và thiếu chuỗi liên kết bao tiêu đầu ra ổn định. Về phía viện nghiên cứu, việc đánh giá tính khả thi kinh tế của công nghệ trước khi chuyển giao chưa sâu sát, dẫn đến tình trạng một số quy trình kỹ thuật khó nhân rộng sau khi dự án kết thúc thời gian hỗ trợ kinh phí. Sự thiếu hụt thông tin và đầu mối kết nối liên tục giữa hai bên là nguyên nhân chính khiến tính bền vững của các mô hình liên kết chưa đạt mức tối ưu.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát triển mạnh mẽ mối quan hệ liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu và các địa phương, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược thực hiện trong giai đoạn 2020 - 2025:

1. Hoàn thiện cơ chế đặt hàng và tài chính khoa học công nghệ: Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Ủy ban nhân dân các tỉnh đổi mới quy trình xác định nhiệm vụ KH&CN, chuyển từ phương thức hỗ trợ dàn trải sang đấu thầu đặt hàng gắn với đầu ra cụ thể. Mục tiêu nâng tỷ lệ nhiệm vụ nghiên cứu có hợp đồng ứng dụng thực tế sau nghiệm thu lên trên 50% trước năm 2025.

2. Nâng cao năng lực quản trị và chuyển giao của Viện nghiên cứu: Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng cần thành lập bộ phận chuyên trách về xúc tiến chuyển giao công nghệ và phân tích thị trường; đào tạo lại đội ngũ nghiên cứu viên về kỹ năng thương mại hóa. Đơn vị cần chủ động nghiên cứu tính kinh tế của sản phẩm công nghệ nhằm đáp ứng chính xác bài toán chi phí - lợi nhuận của nông dân và doanh nghiệp địa phương.

3. Xây dựng chuỗi liên kết giá trị và vùng sản xuất tập trung tại địa phương: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Sở Khoa học và Công nghệ tại các tỉnh Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Lạng Sơn cần tích hợp các dự án KH&CN vào quy hoạch nông nghiệp công nghệ cao của tỉnh; tổ chức tối thiểu 20 lớp tập huấn kỹ thuật chuyên sâu mỗi năm nhằm tri thức hóa lực lượng lao động nông nghiệp.

4. Thiết lập cơ chế phân chia lợi ích và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ: Chính phủ cần hoàn thiện khung pháp lý về quyền sở hữu đối với kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước, quy định tỷ lệ phân chia lợi nhuận tối thiểu 30% từ việc thương mại hóa sáng chế cho nhóm tác giả và viện nghiên cứu để tạo động lực nghiên cứu ứng dụng lâu dài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao cho các nhóm đối tượng sau:

• Cơ quan quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ: Bộ Khoa học và Công nghệ, các Vụ chức năng có thể sử dụng các số liệu và phân tích cơ chế đặt hàng để hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, tối ưu hóa phân bổ ngân sách nghiên cứu công.
• Lãnh đạo và chuyên viên các Viện nghiên cứu, Trường đại học: Tham khảo mô hình tổ chức nghiên cứu ứng dụng, kinh nghiệm xây dựng 109 đề tài dự án và giải pháp tháo gỡ rào cản thương mại hóa sản phẩm KH&CN.
• Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn: Tiếp cận khung tiêu chí đánh giá hiệu quả liên kết, từ đó xây dựng đơn đặt hàng KH&CN sát thực với nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của địa phương.
• Doanh nghiệp, Hợp tác xã và tổ chức sản xuất nông nghiệp: Nắm bắt các phương thức hợp tác chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, cách thức tham gia vào các dự án sản xuất thử nghiệm để đổi mới công nghệ với chi phí tối ưu.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm mới nổi bật của luận văn trong phương thức liên kết nghiên cứu là gì? Luận văn đã làm rõ vai trò của cơ chế đặt hàng trực tiếp từ địa phương thay vì viện tự nghiên cứu rồi chuyển giao thụ động. Minh chứng là 76 trên 109 dự án của Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng giai đoạn 2013 - 2017 được hình thành từ nhu cầu thực tiễn của cơ sở sản xuất.

2. Tại sao tỷ lệ ứng dụng của các đề tài nghiên cứu nông nghiệp trước đây chỉ đạt khoảng 10%? Nguyên nhân chủ yếu do đề tài nghiên cứu thiếu tính thực tiễn, không gắn với quy hoạch vùng của địa phương và chưa tính toán đầy đủ bài toán kinh tế thị trường, khiến sản phẩm tạo ra không thể cạnh tranh hoặc nông dân không đủ năng lực tiếp nhận.

3. Khảo sát thực tế tại 3 tỉnh Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Lạng Sơn cho thấy rào cản lớn nhất từ phía người dân là gì? Rào cản lớn nhất là trình độ kỹ thuật của nông dân còn thấp, quy mô canh tác nhỏ lẻ thiếu tập trung và đặc biệt là sự thiếu hụt mạng lưới liên kết tiêu thụ sản phẩm đầu ra ổn định sau khi dự án kết thúc.

4. Ngân sách thực hiện các dự án liên kết của Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng được phân bổ như thế nào? Tổng nguồn vốn đạt 97,785 tỷ đồng cho 109 dự án giai đoạn 2013 - 2017, trong đó ngân sách nhiệm vụ cấp Nhà nước chiếm 46,05 tỷ đồng, nhiệm vụ đặt hàng địa phương chiếm 21,92 tỷ đồng và nhiệm vụ do Viện tự đề xuất chiếm 29,42 tỷ đồng.

5. Giải pháp then chốt nào giúp thúc đẩy liên kết nghiên cứu bền vững trong tương lai? Giải pháp quan trọng nhất là hài hòa lợi ích giữa các bên thông qua cơ chế phân chia giá trị thương mại hóa, đồng thời gắn kết quả nghiên cứu khoa học với toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ nông sản.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mối quan hệ liên kết giữa viện nghiên cứu và địa phương dựa trên cách tiếp cận hệ thống đổi mới quốc gia.
• Đánh giá thực trạng triển khai 109 đề tài, dự án của Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng với tổng kinh phí 97,785 tỷ đồng, khẳng định xu thế tất yếu của cơ chế đặt hàng chiếm 69,7% tổng số nhiệm vụ.
• Nhận diện chính xác các nhân tố thúc đẩy và rào cản kìm hãm liên kết tại 3 địa bàn thực địa Vĩnh Phúc, Hòa Bình và Lạng Sơn thông qua mẫu khảo sát 140 đối tượng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực viện nghiên cứu đến xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp địa phương giai đoạn 2020 - 2025.
• Kêu gọi các nhà quản lý, nhà khoa học và chính quyền địa phương tăng cường hợp tác thực chất, đưa khoa học công nghệ trở thành động lực then chốt nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông nghiệp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận của mối quan hệ liên kết viện nghiên cứu với địa phương. Cơ sở thực tiễn của mối quan hệ liên kết Viện Nghiên cứa và Phát triển Vùng với địa phương. Đề xuất giải pháp tăng cường mối liên kết giữa viện nghiên cứu với địa phương.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MỐI QUAN HỆ LIÊN KẾT VIỆN NGHIÊN CỨU VỚI ĐỊA PHƢƠNG 1. Hệ thống khái niệm 1. Nghiên cứu khoa học Khái niệm “khoa học”: Theo Luật KH&CN sửa đổi 2013 “Khoa học là hệ thống tri thức về bản chất, quy luật tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy”. Khoa học là quá trình nghiên cứu nhằm khám phá ra những kiến thức mới, học thuyết mới, … về tự nhiên và xã hội.

Những kiến thức mới này tốt hơn, có thể thay thế dần những cái cũ, không còn phù hợp. Như vậy, khoa học bao gồm một hệ thống tri thức về quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy. Những tri thức này chính là tri thức khoa học. Tri thức khoa học là những hiểu biết được tích luỹ một cách có hệ thống nhờ hoạt động NCKH, các hoạt động này có mục tiêu xác định và sử dụng phương pháp khoa học.

Tri thức khoa học dựa trên kết quả quan sát, thu thập được qua những thí nghiệm và qua các sự kiện xảy ra ngẫu nhiên trong hoạt động xã hội, trong tự nhiên. Khái niệm “nghiên cứu khoa học”: Theo Luật KH&CN sửa đổi 2013 “NCKH là hoạt động khám phá, phát hiện, tìm hiểu bản chất, quy luật của sự vật, hiện trượng tự nhiên, xã hội và tư duy; sáng tạo giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn. Nghiên cứu khoa học bao gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng”. NCKH là một hoạt động xã hội, hướng vào việc tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết; hoặc là phát hiện ra bản chất của sự vật, phát triển nhận thức 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khoa học về thế giới; hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để làm biến đổi sự vật phục vụ mục tiêu hoạt động của con người.

Có thể nói, NCKH là sự tìm tòi, khám phá trong một thế giới hoàn toàn chưa được biết đến, và kết quả tìm kiếm ra sao cũng không thể dự kiến trước một cách chi tiết. Chính vì vậy, trong NCKH, mỗi người nghiên cứu cần đưa ra một hoặc một số nhận định sơ bộ về kết quả cuối cùng của nghiên cứu, gọi đó là giả thuyết nghiên cứu, hay giả thuyết khoa học. Giả thuyết nghiên cứu hay giả thuyết khoa học là phán đoán về bản chất đối tượng nghiên cứu. Theo phán đoán này, người nghiên cứu tiếp tục đi tìm kiếm các luận cứ để chứng mình.

Rất có thể kết quả nghiên cứu sẽ xác nhận giả thuyết khoa học đặt ra ban đầu là đúng. Khi đó, người nghiên cứu khẳng định được một luận điểm khoa học của mình. Nhưng rất có thể kết quả nghiên cứu sẽ phủ định hoàn toàn phán đoán ban đầu, tức giả thuyết khoa học bị bác bỏ. Rốt cuộc, toàn bộ quá trình NCKH chẳng qua là quá trình tìm kiếm các luận cứ để chứng minh hoặc bác bỏ giả thuyết khoa học, tức luận điể khoa học của tác giả.

Đặc điểm của nghiên cứu khoa học: NCKH hướng vào việc tìm kiếm những điều chưa biết. Đây là đặc điểm chung nhất của hoạt động NCKH. Chính đặc điểm này đã dẫn đến hàng loạt những đặc điểm khác của NCKH mà người nghiên cứu cũng như các nhà quản lý nghiên cứu cần quan tâm khi xử lý những vấn đề cụ thể về mặt phương pháp luận nghiên cứu và tổ chức nghiên cứu. Các đặc điểm này là những căn cứ quan trọng được sử dụng để xây dựng các chỉ tiêu đánh giá xét duyệt cũng như nghiệm thu các ĐT/DA KH&CN.

Các đặc điểm của NCKH theo PGS. TS Vũ Cao Đàm (2005) được thể hiện dưới đây: + Tính mới: Vì khoa học luôn hướng vào việc tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết, cho nên quá trình NCKH là quá trình hướng tới những phát hiện mới, sáng tạo mới. Do đó tính mới là thuộc tính quan trọng nhất của NCKH. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Tính tin cậy: Một kết quả nghiên cứu đạt được nhờ một phương pháp nào đó phải có khả năng kiểm chứng lại nhiều lần trong những điều kiện hoàn toàn giống nhau cho kết quả thu được hoàn toàn giống nhau.

Một kết quả thu được ngẫu nhiên dù phù hợp với giả thuyết đã đặt ra trước đó cũng chưa thể xem là đủ tin cậy để kết luận về bản chất của sự vật, hiện tượng. Do vậy, khi trình bày một kết quả nghiên cứu, người nghiên cứu cần chỉ rõ những điều kiện, nhân tố và phương tiện thực hiện. Nguyên tắc này mang tính chung cho cả khoa học tự nhiên, KHKT, KHXH&NV. + Tính khách quan: Tính khách quan vừa là đặc điểm của NCKH, vừa là một tiêu chuẩn về phẩm chất của người nghiên cứu khoa học.

Trong xã hội khoa học người ta xem đó là một chuẩn mực giá trị. + Tính thông tin: Sản phẩm của NCKH được thể hiện dưới nhiều dạng như: báo cáo khoa học, tác phẩm khoa học, một mẫu vật liệu mới, mẫu sản phẩm mới, mô hình thí điểm, giải pháp mới,… Tuy nhiên trong tất cả các dạng thể hiện trên sản phẩm khoa học luôn mang đặc trưng thông tin. Đó là những thông tin về quy luật vận động của sự vật, thông tin về quy trình công nghệ, tính năng của sản phẩm mới,… + Tính rủi ro: Rủi ro là bất cứ điều gì không chắc chắn có thể ảnh hưởng tới các kết quả của chúng ta so với những gì chúng ta mong đợi. Nó là hiện tượng bất ngờ, lệnh so với dự tính hay nằm ngoài khả năng dự tính của con người, và nó có khả năng đem tới cho con người những tổn thất nhất định nếu không được kiểm soát kịp thời và đúng hướng.

Khám phá bản chất sự vật và sáng tạo ra sự vật mới là một quá trình có thể thất bại, đó là tính rủi ro trong NCKH. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro có nhiều dạng như do thiếu thông tin, trình độ, năng lực thiết bị, năng lực người nghiên cứu còn hạn chế,… Tuy nhiên trong NCKH, thất bại cũng được xem là một kết quả. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Tính kế thừa: mỗi nghiên cứu thường phải kế thừa các kết quả nghiên cứu trước đó, thậm chí trong những lĩnh vực khoa học khác xa nhau. + Tính cá nhân: dù là một công trình NCKH do một tập thể thực hiện thì vai trò cá nhân trong sáng tạo cũng mang tính quyết định.

Tính các nhân được thể hiện trong tư duy cá nhân và chủ kiến riêng của cá nhân. + Tính trễ trong áp dụng: Một kết quả nghiên cứu thường không được áp dụng ngay, mà phải qua một thời gian nhất định. Thời gian giãn cách từ khi kết quả nghiên cứu thành công đến khi áp dụng được gọi là độ trễ. Để đưa ra một kết quả nghiên cứu, người nghiên cứu phải trả qua một quá trình nghiên cứu có thể là rất dài, khoảng thời gian để nghiên cứu có thể làm cho vấn đề nghiên cứu ấy không còn bức thiết nữa.

Thêm vào đó, kết quả nghiên cứu thường không thể áp dụng ngay vào sản xuất và đời sống được. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này như điều kiện kinh tế, tâm lý xã hội, văn hoá, … + Tính phi kinh tế: lao động NCKH rất khó định mức một cách chính xác. Những thiết bị chuyên dụng cho NCKH hầu như không thể khấu hao (tần suất sử dụng không ổn định và hầu như rất thấp, tốc độ hao mòn vô hình luôn vượt trước rất xa so với tốc độ hao mòn hữu hình, hiệu quả kinh tế của NCKH hầu như không thể xác định). Phân loại nghiên cứu khoa học: - Theo các giai đoạn của nghiên cứu: Nghiên cứu cơ bản (basic research), là những nghiên cứu nhằm phát hiện thuộc tính, cấu trúc, động thái của các sự vật, tương tác trong nội bộ sự vật và mối liên hệ giữa sự vật với các sự vật khác.

Nghiên cứu ứng dụng (experimental research), là sự vận dụng quy luật được phát hiện từ nghiên cứu cơ bản để giải thích một sự vật, tạo ra những nguyên lý mới về các giải pháp và ứng dụng chúng vào sản xuất và đời sống. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Triển khai (experimental development), còn gọi là triển khai thực nghiệm, là sự vận dụng các lý thuật để đưa ra các hình mẫu với những tham số khả thi về kỹ thuật. - Theo chức năng nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả, là nghiên cứu nhằm đưa ra một hệ thống tri thức về nhận dạng sự vật, giúp phân biệt được sự khác nhau về bản chất giữa sự vật này với sự vật khác. Nghiên cứu giải thích, là nghiên cứu nhằm làm rõ nguyên nhân dẫn đến sự hình thành và quy luật chi phối quá trình vận động của sự vật.

Nghiên cứu giải pháp, là nghiên cứu nhằm đưa ra một sự vật mới chưa từng tồn tại. Nghiên cứu dự báo, là những nghiên cứu nhằm nhận dạng trạng thái của sự vật trong tương lai. ► Cả hai cách phân loại trên đều đúng. Theo cách phân loại thứ nhất (phân loại theo giai đoạn nghiên cứu) đề tài này thuộc nghiên cứu ứng dụng có nghĩa là vận dụng các lý thuyết đã được chứng minh (chính là các quy luật đã được phát hiện ra trong nghiên cứu cơ bản) để giải thích về quan hệ liên kết nghiên cứu trong NCKH tạo ra những nguyên lý mới về giải pháp phát triển quan hệ này theo định hướng nhu cầu và ứng dụng chúng vào phát triển quan hệ liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu với địa phương thông qua các dự án.

Với cách phân loại thứ hai (theo chức năng nghiên cứu): đề tài này thuộc nghiên cứu giải pháp, là nghiên cứu nhằm tìm ra quan hệ liên kết mới theo định hướng nhu cầu – chưa từng tồn tại. Khái niệm đề tài/dự án - Đề tài/ dự án: 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo PGS. TS Vũ Cao Đàm, “đề tài là một hình thức tổ chức nghiên cứu khoa học, trong đó có một nhóm người cùng thực hiện một nhiệm vụ nghiên cứu”. Đề tài định hướng vào việc trả lời những câu hỏi về ý nghĩa học thuật, có thể chưa quan tâm nhiều đến việc hiện thực hoá trong hoạt động thực tế.