MỞ ĐẦU 7. Tính cấp thiết của đề tài Nông nghiệp là ngành có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Sản xuất nông nghiệp cung cấp các sản phẩm thiết yếu cho xã hội, trong quá trình công nghiệp hóa, nông nghiệp cung cấp vốn, lao động, nguyên liệu, các yếu tố đầu vào… cho công nghiệp và ngành kinh tế khác. Từ khi đổi mới cho đến nay, nền nông nghiệp Việt Nam đã hình thành hai xu hƣớng phát triển khá rỏ nét; trong đó, xu hƣớng phát triển nông nghiệp dựa vào cung đóng vai trò chủ đạo, điển hình của xu hƣớng này là cả nƣớc tập trung gia tăng sản lƣợng nhằm đảm bảo an ninh lƣơng thực, xóa đói giảm nghèo.
Từ khi hội nhập, nhất là sau khi gia nhập Tổ chức Thƣơng mại Thế giới (WTO), khi vấn đề an ninh lƣơng thực quốc gia đã đƣợc đảm bảo, và nhu cầu của ngƣời tiêu dùng đã thay đổi nhanh chóng cả về cơ cấu lƣơng thực thực phẩm và những kỳ vọng lớn hơn từ nông nghiệp không chỉ cung ứng đủ lƣơng thực, thực phẩm; mà còn cả vấn đề bảo vệ môi trƣờng và ổn định xã hội tại nông thôn. Từ đó, cách tiếp cận theo phía cầu của phát triển nông nghiệp hình thành và phát triển, điển hình của cách tiếp cận này là sản xuất ra nhƣng nông sản đa dạng về chủng loại, chất lƣợng, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trƣờng, liên kết các đối tác trên chuỗi nông sản nhằm có thể đƣa nông sản từ nơi sản xuất đến thị trƣờng với chi phí thấp nhất. Phong Điền là một huyện nằm ở phía Bắc của tỉnh Thừa Thiên Huế, các hoạt động sản xuất chủ yếu của huyện chủ yếu diễn ra ở khu vực nông thôn, nông nghiệp đóng vai trò chủ đạo của nền kinh tế. Nông nghiệp của huyện có những thành tựu đáng đƣợc ghi nhận nhƣ: giá trị sản xuất nông nghiệp bình quân hàng năm tăng; chăn nuôi phát triển theo hƣớng thâm canh, số lƣợng gia súc, gia cầm cơ bản ổn định, chất lƣợng đƣợc cải thiện.
Bên cạnh những kết quả đạt đƣợc, nông nghiệp huyện phát triển chƣa thực sự tƣơng Luan van 2 xứng với tiềm năng. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi chƣa mạnh, giá trị trên một đơn vị diện tích còn thấp; công tác quy hoạch, bố trí vùng sản xuất chƣa đƣợc chú trọng; chƣa tạo đƣợc sự gắn kết giữa doanh nghiệp và nông dân trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Nông nghiệp chƣa có sự phát triển đột phá tạo tiền đề cho thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Để đẩy nhanh quá trình phát triển nông nghiệp, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong sản xuất nông nghiệp, nâng cao đời sống nhân dân trên cơ sở phát huy lợi thế tự nhiên của huyện, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn và giải quyết vấn đề việc làm, tăng thu nhập nhằm tạo sự chuyển biến nhanh hơn về đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân, đồng thời khắc phục những hạn chế ở khu vực nông thôn.
Vì vậy, tôi chọn đề tài “Phát triển nông nghiệp trên địa bàn huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế” làm luận văn thạc sỹ. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Hệ thống các vấn đề lý luận liên quan đến phát triển nông nghiệp. - Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp huyện Phong Điền thời gian qua - Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy sản xuất nông nghiệp huyện Phong Điền 9. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu a.
Đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu là những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến phát triển nông nghiệp huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Phạm vi nghiên cứu Nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu một số vấn đề phát triển nông nghiệp theo nghĩa rộng bao gồm: nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản. Luan van 3 Thời gian: Các giải pháp đề xuất trong luận văn có ý nghĩa trong những năm trƣớc mắt. Không gian: Trên địa bàn huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế.Phƣơng pháp nghiên cứu Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu trên, đề tài sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu sau đây: - Phƣơng pháp phân tích thực chứng, phƣơng pháp phân tích chuẩn tắc.
- Phƣơng pháp chuyên gia. - Phƣơng pháp phân tích, tổng hợp, so sánh. - Các phƣơng pháp khác … 11.Bố cục đề tài Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp Chƣơng 2: Thực trạng phát triển nông nghiệp huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế thời gian qua Chƣơng 3: Một số giải pháp đẩy mạnh phát triển nông nghiệp huyện Phong Điền 12.Tổng quan tài liệu nghiên cứu Nông nghiệp có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, vì vậy trong quá trình phát triển kinh tế, phát triển nông nghiệp luôn là mối quan tâm nghiên cứu của các nhà lý luận, các nhà kinh tế học và các tổ chức phát triển. Theo David Ricacdo (thế kỷ 18) cho rằng do đất đai có giới hạn trong khi dân số nông thôn tăng nhanh do vậy phát triển nông nghiệp dựa vào khai thác loại tƣ liệu sản xuất chủ yếu này sẽ gặp phải khó khăn nhƣ chi phí tăng cao, năng suất giảm.
Vì vậy, muốn phát triển nông nghiệp thì phải sử dụng tiết kiệm và có hiệu quả đất đai. Luan van 4 PGS.TS Bùi Bá Bổng (2004) đã có bài viết “Một số vấn đề trong phát triển nông nghiệp và nông thôn Việt Nam hiện nay và những năm tới”. Trong bài viết, tác giả đã đề ra các giải pháp để phát triển nông thôn hiện nay và trong những năm tới: Tiếp tục thực hiện chủ trƣơng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn theo hƣớng phát huy lợi thế so sánh mỗi vùng gắn với nhu cầu thị trƣờng; tăng cƣờng tiềm lực khoa học và công nghệ và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật; đầu tƣ phát triển nguồn nhân lực cho nông nghiệp – nông thôn; đẩy mạnh việc thực hiên Chƣơng trình phát triển nông thôn; xây dựng và thực hiện chiến lƣợc phát triển thị trƣờng, hoàn thiện hệ thống tổ chức kinh doanh và tiêu thụ nông lâm sản hàng hóa trong nƣớc và xuất khẩu, chủ động hội nhập kinh tế khu vực và thế giới; tăng cƣờng hợp tác quốc tế và hội nhập để tăng thêm nguồn lực cho phát triển của ngành trong những năm trƣớc mắt cũng nhƣ lâu dài; hoàn thiện và đổi mới các chính sách, tiếp tục tạo động lực thúc đẩy sản xuất hàng hóa nông nghiệp phát triển [7]. Trong “Giáo trình kinh tế phát triển” của PGS.TS Đinh Phi Hổ (2006) có nêu đặc điểm của nông nghiệp: nông nghiệp có đối tƣợng sản xuất là những cây trồng và vật nuôi (chúng là các sinh vật); ruộng đất sử dụng trong nông nghiệp đƣợc coi là tƣ liệu sản xuất đặc biệt; hoạt động của lao động và tƣ liệu sản xuất trong nông nghiệp có tính thời vụ; nông nghiệp có địa bàn sản xuất rộng lớn nhƣng lại mang tính khu vực [9].
Nghiên cứu “Việt Nam hướng tới 2010” do bộ Kế hoạch và Đầu tƣ chủ trì và đƣợc Cơ quan phát triển của Liên hiệp Quốc (UNDP) tài trợ (2001) đƣợc xem là nghiên cứu đầu tiên sau đổi mới. Nghiên cứu này cho rằng “hội nhập và tăng trƣởng kinh tế sẽ mang lại thay đổi và cả rủi ro. Nhƣng rủi ro lớn nhất chính là không theo đuổi tự do hóa sâu sắc hơn, bởi vì tăng trƣởng chậm sẽ làm tổn hại đến tất cả các mục tiêu phát triển của Việt Nam”. Nghiên cứu này thôi thúc Việt Nam hãy tận dụng tối đa hội nhập kinh tế để tăng trƣởng Luan van 5 kinh tế nhanh, trong đó có nông nghiệp là điều kiện để giảm nhanh nghéo đói, phát triển nông thôn và gia tăng hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam [3].
Trong bài viết “Nông dân và nông nghiệp Việt Nam nhìn từ sản xuất thị trường” TS. Trong tác phẩm “Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới” (2003) tác giả PGS.TS Nguyễn Sinh Cúc cho rằng: nông nghiệp Việt Nam sau đổi mới đã trải qua các giai đoạn phát triển gồm giai đoạn 1986 – 1990 phát triển nông nghiệp dựa trên kinh tế nông hộ, gia tăng sản lƣợng nhằm đảm bảo an ninh lƣơng thực, xóa đói giảm nghèo nhanh chóng; giai đoạn 1991 – 1995 nông nghiệp phát triển toàn diện theo hƣớng sản xuất hàng hóa, gia tăng xuất khẩu nông sản, nhất là gạo và bắt đầu phát triển kinh tế trang trại trong sản xuất nông nghiệp; giai đoạn 1996 – 2002 tiếp tục xây dựng nền nông nghiệp hàng hóa và phát triển nông nghiệp theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa [8].TS Bùi Quang Bình (2011) đã nêu một số giải pháp đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn trong tác phẩm “Di dân trong quá trình phát triển kinh tế Việt Nam: trường hợp của Miền Trung – Tây Nguyên” nhƣ sau: Đẩy mạnh phát triển nền nông nghiệp hàng hóa; đƣa nhanh và áp dụng rộng tiến bộ khoa học - công nghệ sản xuất nông nghiệp, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, phát triển mạnh công nghiệp chế biến, đẩy nhanh hơn cơ giới hóa ở nông thôn; xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội nông thôn; xây dựng hợp lý cơ cấu sản xuất nông nghiệp; phát triển mạnh dịch vụ ở nông thôn [1]. Luan van 6 TS. Hoàng Xuân Nghĩa có bài viết “Đột phá chính sách nông nghiệp, nông thôn và nông dân trong giai đoạn hiện nay”.
Qua tổng hợp phân tích tác giả kết luận đầu tƣ cho khu vực nông thôn (chủ yếu vốn, khoa học công nghệ) còn quá thấp và hiệu quả chƣa cao và đề xuất một số khâu đột phá cho phát triển nông nghiệp đó là: (1) Đột phá trong khâu quy hoạch, quản lý việc sử dụng, tích tụ đất đai nông nghiệp; (2) Đột phá trong chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, nông thôn; (3) Đột phá về thị trƣờng và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa nông sản, hoàn thiện các thể chế lƣu thông, nhất là đối với lƣu thông lúa gạo: (4) Hỗ trợ có hiệu quả cho nông dân [14]. Trong bài viết “Phát triển nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2011- 2020” (2012) GS.