CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 1. NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 1. Khái niệm về nông nghiệp Nông nghiệp theo nghĩa rộng bao gồm tất cả những ngành sản xuất có đối tượng tác động là những cây trồng, vật nuôi gắn liền tất yếu với tự nhiên; có thời gian sản xuất bằng với thời gian lao động cộng với thời gian phát triển của cây trồng vật nuôi dưới sự tác động của điều kiện tự nhiên. Theo đó nông nghiệp bao gồm các lĩnh vực: Nông nghiệp thuần túy, Lâm nghiệp, thủy sản Nông nghiệp theo nghĩa hẹp chỉ bao gồm trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp.2 Phát triển nông nghiệp - Phát triển kinh tế: là quá trình tăng trưởng về mọi mặt của nền kinh tế gồm gia tăng sản lượng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tiến bộ, gia tăng năng lực nội sinh của nền kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống.
- Phát triển nông nghiệp: là quá trình vận động tăng trưởng của sản xuất nông nghiệp gắn với chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp hợp lý nhằm chuyển đổi nền nông nghiệp theo hướng nông nghiệp hiện đại, có hiệu quả kinh tế cao đáp ứng được nhu cầu của thị trường và xã hội. Phát triển nông nghiệp trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay cần phải đảm bảo được 4 yêu cầu: - Giá cả nông sản hợp lý, có sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. - Chất lượng sản phẩm phù hợp với yêu cầu ngày càng cao của thị trường, trước hết là đảm bảo tiêu chuẩn quốc tế về vệ sinh an toàn thực Luan van 9 phẩm. Đồng thời sản phẩm nông nghiệp phải đa dạng, có hàm lượng công nghệ cao.
- Khối lượng nông sản phải có quy mô đủ lớn theo yêu cầu thị trường, cụ thể là theo từng yêu cầu của nhà phân phối, nhất là của nhà nhập khẩu nông sản từ Việt Nam. - Thời gian cung ứng nông sản phải đáp ứng yêu cầu khắt khe của nhà phân phối, nhất là của nhà nhập khẩu nông sản từ Việt Nam. Muốn đáp ứng 4 yêu cầu trên, nền nông nghiệp phải được phát triển trên các cơ sở: thực hiện một nền nông nghiệp đa chức năng, vừa sản xuất nông phẩm hàng hóa vừa tạo cảnh quan môi trường sống tốt đẹp cho con người; nông sản phải được sản xuất theo tiêu chuẩn và quy trình GAP (good agriculture practice), ISO.4000 và HCACCP; và áp dụng công nghệ cao trong tất cả các khâu của quá trình sản xuất nông nghiệp, từ chọn, tạo, sản xuất giống đến sản xuất và chế biến, bảo quản, tiêu thụ nông sản. Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp Sản xuất nông nghiệp được tiến hành trên địa bàn rộng lớn, phức tạp, phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội nên mang tính khu vực rõ rệt.
Đặc điểm này đòi hỏi nhà quản lý phải hiểu rỏ tính chất của từng vùng để lựa chọn bố trí cây trồng, vật nuôi cho thích hợp và ứng dụng trình độ kĩ thuật cho phù hợp với điều kiện của địa phương nhằm tránh được những rủi ro và các lợi thế trong nông nghiệp. Trong nông nghiệp, đất đai có nội dung kinh tế khác đó là tư liệu sản xuất chủ yếu không thể thay thế được. Vì vậy việc bảo tồn quỹ đất và nâng cao độ phì nhiêu cho đất là vấn đề rất quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Đối tượng của sản xuất nông nghiệp là cây trồng và vật nuôi.
Các loại cây trồng và vật nuôi phát triển theo qui luật sinh học nhất định. Vì vậy Luan van 10 muốn quá trình sản xuất thuận lợi thì phải nắm vững qui luật sinh trưởng và tồn tại của sinh vật. Sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ cao, đó là nét đặc thù điển hình nhất của sản xuất nông nghiệp, bởi vì một mặt sản xuất nông nghiệp là quá trình tái sản xuất kinh tế gắn liền với quá trình tái sản xuất tự nhiên, thời gian hoạt động và thời gian sản xuất xen kẽ vào nhau, song lại không hoàn toàn trùng hợp nhau, sinh ra tính thời vụ cao trong nông nghiệp. Ý nghĩa của phát triển nông nghiệp a.
Phát triển nông nghiệp góp phần tăng trưởng, ổn định nền kinh tế Khi nông nghiệp phát triển, làm tăng thu nhập của người nông dân. Nên việc tăng trưởng và phát triển nông nghiệp góp phần rất lớn trong tăng trưởng nền kinh tế. Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất chủ yếu của nền kinh tế cung cấp những sản phẩm thiết yếu như lương thực, thực phẩm cho con người tồn tại. Trong quá trình phát triển nông nghiệp cần được phát triển để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về lương thực và thực phẩm của xã hội.
Vì thế, sự ổn định xã hội và mức an ninh về lương thực và thực phẩm của xã hội phụ thuộc rất nhiều vào sự phát triển của nông nghiệp. Mặt khác, nông nghiệp cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp, đặc biệt là ngành công nghiệp nhẹ và công nghiệp chế biến lương thực thực phẩm. Xã hội ngày càng phát triển, thực phẩm nông nghiệp ngày càng đa dạng, càng đòi hỏi phát triển nhiều ngành công nghiệp chế biến thực phẩm nông sản phát triển. Quy mô, chất lượng, thời điểm cung cấp nguyên liệu từ ngành nông nghiệp quyết định nhiều đến sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến.
Ở nước ta đang trong giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông nghiệp, nó còn là nguồn thu nhập về ngoại tệ đáng kể góp Luan van 11 phần đầu tư cho tái sản xuất mở rộng chính ngành nông nghiệp. Tùy theo lợi thế so sánh của mình, nông nghiệp có thể xuất khẩu các sản phẩm nông sản hàng hóa, thu ngoại tệ để có thể mua sắm hàng hóa đầu tư lại cho nông nghiệp và các ngành khác của nền kinh tế. Phát triển nông nghiệp góp phần mở rộng thị trường Nông nghiệp phát triển sẽ cung cấp sản phẩm cho thị trường trong và ngoài nước, sản phẩm tiêu dùng cho các khu vực khác nhau. Do phát triển nông nghiệp nên sẽ đóng góp về nhân tố diễn ra khi có sự chuyển dịch các nguồn lực (lao động, vốn.) từ nông nghiệp sang khu vực khác đặc biệt là khu vực công nghiệp để giải quyết việc làm phát triển nông thôn.
Nông nghiệp còn là thị trường tiêu thụ rộng lớn các sản phẩm, dịch vụ của công nghiệp và các ngành kinh tế khác. Vì thế, nông nghiệp là một trong những nhân tố bảo đảm cho các ngành công nghiệp khác như công nghiệp hóa học, cơ khí, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng, dịch vụ sản xuất và đời sống phát triển. Sự phát triển ổn định của nông nghiệp đòi hỏi phải cung cấp ổn định về vật tư phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, máy móc, nông cụ, cũng như các mặt hàng tiêu dùng công nghiệp. Phát triển nông nghiệp góp phần phát triển nông thôn Vì phát triển nông nghiệp làm tăng thu nhập, tăng tích lũy, nhờ đó tăng đầu tư cho xây dựng và phát triển nông thôn góp phần khai thác có hiệu quả hơn các nguồn lực vốn có.
Ở nước ta, nông nghiệp chiếm vị trí rất quan trọng là điểm khởi đầu cho công cuộc đổi mới kinh tế. Mặc dù, tỷ trọng GDP của nông nghiệp sẽ giảm dần trong quá trình tăng trưởng kinh tế nhưng nông nghiệp vẫn là nền kinh tế chủ yếu và quan trọng của mọi giai đoạn phát triển xã hội. Nông nghiệp cung cấp nông sản thực phẩm để cho hơn 85 triệu dân sinh sống và nhất là thị Luan van 12 trường tiêu thụ sản phẩm hàng công nghiệp tạo điều kiện thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Phát triển nông nghiệp góp phần xoá đói, giảm nghèo và bảo đảm an ninh lương thực Nông nghiệp cung cấp lương thực thực phẩm cho nhu cầu xã hội, cho sự tồn tại và phát triển của loài người, góp phần giải quyết việc làm tăng thu nhập cho người lao động.
Phát triển nông nghiệp góp phần xoá đói, giảm nghèo. Vì khi sản lượng lương thực tăng thì giá nông sản giảm tương ứng giúp đem lại nhiều lợi ích cho người nghèo thiếu lương thực, đảm bảo được an ninh lương thực của quốc gia. NỘI DUNG VÀ TIÊU CHÍ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 1. Gia tăng số lượng các cơ sở sản xuất nông nghiệp Trong phát triển nông nghiệp đòi hỏi về hiệu quả kinh tế ngày càng cao, do đó trong nông nghiệp phải có các cơ sở sản xuất như kinh tế trang trại, hợp tác xã, DN nông nghiệp với số lượng lớn để đáp ứng yêu cầu phát triển.
Trong nông nghiệp thì hộ nông dân là đơn vị sản xuất cơ bản và là tế bào của xã hội. Hộ nông dân đóng vai trò quyết định trong việc phát triển sản xuất và mở rộng thị trường. Phát triển hộ nông dân theo xu hướng ngày càng có nhiều hộ sản xuất kinh doanh giỏi trở thành trang trại là một tất yếu khách quan trong quá trình phát triển nông nghiệp. Các trang trại có quy mô lớn về diện tích đất, đầu con gia súc, gia cầm, chủ yếu tồn tại dưới hình thức trang trại gia đình hay trang trại cá nhân, trang trại hợp doanh có 1 cấp quản trị, phải trở thành lực lượng sản xuất nông sản hàng hóa chủ yếu kết hợp với du lịch nông thôn trên các vùng nông nghiệp sinh thái.
Luan van 13 Các hợp tác xã làm dịch vụ đầu vào - đầu ra cho các trang trại. Trang trại được thành lập và phát triển do nhu cầu và khả năng quản lý của chính các chủ trang trại sản xuất hàng hóa nông sản có quy mô lớn. Đồng thời, việc điều hành hoạt động kinh tế của các hợp tác xã phải do những nhà quản trị chuyên nghiệp (được đào tạo và trả công xứng đáng theo giá cả sức lao động trên thị trường) đảm trách. Sản xuất theo hợp đồng giữa các trang trại và doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ nông sản, trên thị trường trong và ngoài nước, cũng như các doanh nghiệp du lịch sinh thái, phải trở thành hình thức giao dịch buôn bán nông sản phổ biến và chủ yếu.
Doanh nghiệp kinh doanh chế biến, tiêu thụ nông sản và du lịch nông thôn phải là lực lượng nòng cốt tổ chức lại nền nông nghiệp hàng hóa của đất nước. Những mô hình sản xuất kể trên là yếu tố quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất nông nghiệp, cơ sở của sự phát triển đối với một nước có mức bình quân diện tích trên nhân khẩu thấp như nước ta. Gia tăng số lượng các cơ sở sản xuất nông nghiệp biểu hiện bởi các tiêu chí: - Số lượng các cơ sở sản xuất nông nghiệp qua các năm.