Chương 1 CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN Ở NƯỚC TA VÀ YÊU CẦU VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC 1. Bản chất và nội dung công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam 1. Quan niệm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam bước vào công cuộc xây dựng CNXH trong điều kiện 80% - 90% lao động sống trong ngành nông nghiệp, hơn nữa đất nước lại bị chiến tranh tàn phá rất nặng nề. Do chiến tranh mà nhiều diện tích đất không thể canh tác được, điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống vật chất và đời sống tinh thần của người dân Việt Nam.
Để thực hiện được mục tiêu mà Đảng và Nhà nước ta đặt ra trong thời kì quá độ là “Dân giầu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh” thì chúng ta không còn con đường nào khác là phải đẩy mạnh CNH, HĐH, có như thế mới có thể đưa nước ta thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, kém phát triển, tạo nền tảng đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp hiện đại. Sự nghiệp công nghiệp hoá được Đảng ta đặt ra từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III (năm 1960). Đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII và VIII, Đảng ta nhấn mạnh thêm nội dung hiện đại hóa. Sau hơn 20 năm đổi mới, sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta đã bước vào giai đoạn phát triển mới - đẩy mạnh CNH, HĐH gắn với phát triển kinh tế tri thức.
Đây là tiếp nối đường lối và chiến lược CNH, HĐH được xác định trong cương lĩnh xây dựng đất nước thời kì quá độ lên CNXH năm 1991 của Đảng. Tuy vậy, trong những năm đầu thế kỉ XXI, CNH, HĐH nước ta trước hết và chủ yếu là CNH, HĐH NN, NT. CNH, HĐH NN, NT là vấn đề rộng và không hề đơn giản, vì thế cho đến nay vẫn còn những quan niệm ít nhiều chưa thống nhất. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Một số nhà nghiên cứu cho rằng: CNH, HĐH NN, NT là vấn đề khoa học gồm 4 nội dung khác nhau nhưng có quan hệ mật thiết với nhau.
Đó là: Công nghiệp hóa nông nghiệp; công nghiệp hóa nông thôn; hiện đại hóa nông nghiệp; hiện đại hóa nông thôn. Công nghiệp hóa nông nghiệp, theo tác giả Chu Hữu Quýnh và Nguyễn Kế Tuấn là: “quá trình chuyển biến từ nền nền nông nghiệp sản xuất nhỏ, lạc hậu, phân tán sang nền nông nghiệp sản xuất lớn với trình độ chuyên canh và thâm canh cao, tiến hành sản xuất và quản lý sản xuất - kinh doanh với trình độ trang bị công nghiệp và công nghệ tiên tiến, áp dụng rộng rãi thủy lợi hóa, cơ khí hóa, hóa học hóa, sinh học hóa cao hơn và bước đầu áp dụng cả tin học hóa, tự động hóa” [75, tr. Với quan điểm của hai tác giả trên, sau khi đã phân tích đánh giá về tiến trình thực hiện con đường CNH, HĐH NN, NT, Đảng ta đã đưa ra quan điểm như sau: * Quan điểm của Đảng ta về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Trong văn kiện Hội nghị toàn quốc giữa nhiệm kì khóa VII (01/1994), Đảng ta đã xác định: Từ nay đến cuối thập kỉ, phải rất quan tâm đến CNH, HĐH nông nghiệp và kinh tế nông thôn, phát triển toàn diện nông - lâm - ngư nghiệp gắn với công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy, hải sản, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu. Có thể nói, đây là lần đầu tiên trong văn kiện của Đảng đã đưa ra phạm trù CNH, HĐH NN, NT và kinh tế nông thôn.
Đại hội lần thứ VIII của Đảng (năm 1996) đã cụ thể hóa thêm những quan điểm, chủ chương CNH, HĐH ở nước ta. Văn kiện lần thứ VIII đã khẳng định: “Đặc biệt coi trọng CNH, HĐH NN, NT và nông thôn; phát triển toàn diện nông, lâm, ngư nghiệp gắn với công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản; phát triển công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu” [31, tr. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại hội IX của Đảng (tháng 4 - năm 2001) đã cụ thể hóa, bổ sung và phát triển những quan điểm, đường lối về CNH, HĐH NN, NT. Để tiếp tục hoàn thiện đường lối CNH, HĐH NN, NT, Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa IX đã ban hành nghị quyết về đẩy mạnh CNH, HĐH NN, NT thời kì 2001 - 2010.
Nghị quyết đã nêu lên những nội dung tổng quát, quan điểm, mục tiêu phát triển, những chủ trương và giải pháp lớn để đẩy nhanh CNH, HĐH NN, NT. Đó là “phát triển công nghiệp, dịch vụ phải gắn bó chặt chẽ, hỗ trợ đắc lực và phục vụ có hiệu quả cho CNH, HĐH NN, NT. Vấn đề nữa là ưu tiên phát triển lực lượng sản xuất, chú trọng phát huy nguồn lực con người, ứng dụng rộng rãi thành tựu KH, CN, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát huy lợi thế của từng vùng gắn với thị trường để sản xuất quy mô lớn, chất lượng và hiệu quả cao, bảo vệ môi trường, phòng chống, hạn chế và giảm nhẹ thiên tai, phát triển NN, NT bền vững. Mặt khác, dựa vào nội lực là chính, đồng thời tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài, phát huy tiềm năng của các thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc; phát triển mạnh mẽ kinh tế hộ sản xuất hàng hóa, các loại hình doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ ở nông thôn.
Cần kết hợp chặt chẽ các vấn đề kinh tế - xã hội trong quá trình CNH, HĐH NN, NT nhằm giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo, ổn định xã hội và phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của người dân nông thôn, nhất là đồng bào các dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa; giữ gìn, phát huy truyền thống văn hóa và thuần phong mỹ tục. Kết hợp chặt chẽ CNH, HĐH NN, NT với xây dựng tiềm lực và thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân, thể hiện trong chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, dự án phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, của các ngành, các địa phương. Đầu tư phát tư phát triển kinh tế - xã hội, ổn định dân cư các vùng xung yếu, vùng biên giới, cửa khẩu, hải đảo, phù hợp với chiến lược quốc phòng và chiến lược an ninh quốc gia” [34]. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Những quan điểm trên của Đảng ta đã mang tính chiến lược và phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể đất nước, không những thế, nó còn đảm bảo cho kinh tế NN, NT phát triển bền vững mà còn đảm bảo cho sự phát triển hài hòa giữa công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ, giữa thành thị và nông thôn, giữa đồng bằng và miền núi, giữa kinh tế và xã hội, an ninh, quốc phòng, môi trường, tăng cường khối liên minh công - nông - trí thức, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đảm bảo cho kinh tế nước ta phát triển nhanh và bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Tính tất yếu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm tới vấn đề CNH, HĐH NN, NT. Người cho đó là con đường chúng ta phải đi để xây dựng đất nước giàu mạnh. Vận dụng sáng tạo tư tưởng đó, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã từng bước thực hiện thành công sự nghiệp vĩ đại này. Trong bài “Con đường phía trước” với bút danh C.K đăng trên báo Nhân dân số 2143 ngày 20/1/1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Nước ta vốn là nước nông nghiệp lạc hậu, đó là chỗ bắt đầu đi của chúng ta… Đời sống nhân chỉ có thể dồi dào khi chúng ta dùng máy móc để sản xuất một cách rộng rãi: dùng máy móc cả trong công nghiệp và nông nghiệp, máy sẽ chắp thêm tay cho sức người tăng lên gấp trăm, nghìn lần và giúp người làm việc phi thường… đó là con đường phải đi của chúng ta”.
Phát biểu tại Đại hội Công đoàn tỉnh Thanh Hóa lần thứ sáu ngày 19/7/1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định vai trò, tầm quan trọng của nông nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa đất nước: “Nước ta là một nước nông nghiệp,… muốn phát triển công nghiệp, phát triển kinh tế nói chung phải lấy nông nghiệp làm gốc. Nếu không phát triển nông nghiệp thì không có cơ sở phát triển công nghiệp vì nông nghiệp cung cấp nguyên liệu, lương thực cho công nghiệp và tiêu thụ hàng hóa của công nghiệp làm ra”. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thấm nhuần tư tưởng của Hồ Chí Minh về CNH, HĐH NN, NT, Đảng ta đã vận dụng sáng tạo vào thực tiễn và đã đạt được nhiều thành tựu. Ngay từ Đại hội III (9/1960), Đảng ta đã quyết tâm: “Xây dựng một nền kinh tế xã hội chủ nghĩa cân đối và hiện đại kết hợp với nông nghiệp, lấy công nghiệp nặng làm nền tảng, ưu tiên phát triển công nghiệp nặng một cách hợp lý, đồng thời ra sức phát triển nông nghiệp và công nghiệp nhẹ, nhằm biến nước ta từ một nước nông nghiệp lạc hậu thành một nước công nghiệp và nông nghiệp hiện đại”.
Đến Đại hội VIII, Đảng ta lại tiếp tục khẳng định: “Phát triển toàn diện nông, lâm, ngư nghiệp gắn với công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản, đổi mới cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn theo hướng CNH, HĐH. Đảm bảo an toàn lương thực quốc gia trong mọi tình huống” [31, tr. Đảng ta đã căn cứ vào điều kiện và tình hình đất nước xuất phát từ nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, sản xuất nhỏ, lạc hậu đang ở trình độ thấp, đó là cơ sở vật chất kĩ thuật lạc hậu, lao động đại bộ phận tập trung trong nông nghiệp, sản xuất nông nghiệp còn mang nặng tính tự cấp tự túc và thu nhập của nông dân thấp, đời sống mọi mặt của nông dân còn hết sức khó khăn. Trong khi đó đến nay nhiều nước trên thế giới đã có nền nông nghiệp phát triển ở trình độ cao, mọi hoạt động sản xuất nông nghiệp được cơ giới hóa, hiện đại hóa, thủy lợi hóa, hóa học hóa.
Nhờ đó ruộng đất phì nhiêu, năng suất lao động đạt rất cao, phân công lao động sâu sắc trong nông nghiệp và toàn bộ nền kinh tế quốc dân.