Phát Triển Nguồn Lực Thông Tin Tại Trung Tâm Thông Tin – Thư Viện Đại Học Sư Phạm Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu phát triền nguồn lực thông tin tại trung tâm thông tin thư viện trường đại học sư phạm đại học thái, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Lê Thị Quyên
• Người hướng dẫn: PGS. Mai Hà
• Trường học: Đại Học Sư Phạm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa Học Thông Tin – Thư Viện
• Đề tài: Phát Triển Nguồn Lực Thông Tin Tại Trung Tâm Thông Tin – Thư Viện Đại Học Sư Phạm Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Nguồn Lực Thông Tin Thư Viện ĐHSPTN

Trong kỷ nguyên số, nguồn lực thông tin đóng vai trò then chốt trong giáo dục và nghiên cứu. Tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Sư phạm Thái Nguyên (ĐHSPTN), việc phát triển tài nguyên thông tin không chỉ là bổ sung số lượng mà còn nâng cao chất lượng, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dùng tin. Sự phát triển của khoa học công nghệ và ứng dụng công nghệ thông tin trong thư viện đã tạo ra những cơ hội mới để tiếp cận và khai thác thông tin. Bài viết này sẽ đi sâu vào thực trạng và giải pháp phát triển nguồn lực thông tin tại trung tâm, góp phần vào sự phát triển chung của nhà trường. “Thông tin đã, đang và thực sự trở thành tài nguyên vô giá và là yếu tố không thể thiếu đối với cuộc sống của con người” (Lê Thị Quyên, 2015).

1.1. Vai Trò Của Nguồn Lực Thông Tin Trong Giáo Dục Đại Học

Trong môi trường đại học, nguồn lực thông tin thư viện phục vụ trực tiếp cho công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học. Nhu cầu thông tin của giảng viên và sinh viên ngày càng cao, đòi hỏi thư viện phải cung cấp đa dạng các loại hình tài liệu, từ nguồn lực thông tin truyền thống đến nguồn lực thông tin số. Việc tiếp cận dễ dàng và nhanh chóng với thông tin chất lượng giúp nâng cao hiệu quả học tập và nghiên cứu.

1.2. Mục Tiêu Phát Triển Nguồn Lực Thông Tin Tại Thư Viện ĐHSPTN

Mục tiêu chính là xây dựng một Trung tâm thông tin thư viện ĐHSP Thái Nguyên hiện đại, đáp ứng đầy đủ nhu cầu thông tin của sinh viên và giảng viên. Điều này bao gồm việc bổ sung nguồn lực thông tin chất lượng cao, đa dạng về hình thức, cập nhật về nội dung, đồng thời tăng cường khả năng tiếp cận và khai thác thông tin của người dùng.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Tài Nguyên Thông Tin Thư Viện

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phát triển tài nguyên thông tin tại Trung tâm thông tin thư viện ĐHSP Thái Nguyên cũng đối mặt với không ít thách thức. Kinh phí hạn hẹp, nguồn lực thông tin còn thiếu đa dạng, đặc biệt là nguồn lực thông tin mở, nguồn lực thông tin số và trình độ khai thác thông tin của người dùng chưa cao là những vấn đề cần giải quyết. Bên cạnh đó, việc đảm bảo tính hiệu quả kinh tế và đánh giá nguồn lực thông tin một cách khách quan cũng là một bài toán khó.

2.1. Hạn Chế Về Kinh Phí Bổ Sung Nguồn Lực Thông Tin

Kinh phí đầu tư cho bổ sung nguồn lực thông tin còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng và cập nhật tài liệu. Điều này đặc biệt đáng lo ngại trong bối cảnh giá cả tài liệu ngày càng tăng và sự ra đời liên tục của các ấn phẩm mới. Cần có giải pháp để tăng cường nguồn lực tài chính cho thư viện.

2.2. Sự Đa Dạng và Tính Cập Nhật Của Nguồn Tài Nguyên Thông Tin

Nguồn tài liệu hiện tại chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thông tin đa dạng của người dùng, đặc biệt là tài liệu điện tử, tài liệu ngoại văn và các nguồn tài liệu xám. Việc bổ sung và cập nhật nguồn tài liệu cần được thực hiện thường xuyên và có hệ thống.

2.3. Kỹ Năng Khai Thác Và Sử Dụng Nguồn Tài Nguyên Của Người Dùng

Kỹ năng tìm kiếm, đánh giá và sử dụng nguồn lực thông tin của một bộ phận người dùng còn hạn chế. Cần tăng cường các hoạt động đào tạo, hướng dẫn để nâng cao năng lực cho người dùng, giúp họ khai thác hiệu quả nguồn tài liệu.

III. Cách Bổ Sung Nguồn Lực Thông Tin Số Tại Thư Viện ĐHSPTN

Để nâng cao chất lượng nguồn lực thông tin tại Trung tâm Thông tin – Thư viện ĐHSPTN, việc bổ sung và phát triển nguồn lực thông tin số là vô cùng quan trọng. Điều này bao gồm việc xây dựng bộ sưu tập tài liệu điện tử phong phú, đa dạng, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận và khai thác thông tin của người dùng. Sự ứng dụng công nghệ thông tin trong thư viện góp phần giải quyết những hạn chế về không gian lưu trữ và thời gian truy cập.

3.1. Xây Dựng Bộ Sưu Tập Tài Liệu Điện Tử Đa Dạng Phong Phú

Tập trung vào việc mua bản quyền các cơ sở dữ liệu (CSDL) khoa học uy tín, tạp chí điện tử, sách điện tử thuộc các lĩnh vực chuyên môn của trường. Ưu tiên các CSDL có khả năng truy cập toàn văn, giao diện thân thiện, dễ sử dụng.

3.2. Số Hóa Tài Liệu Truyền Thống Để Tạo Nguồn Tài Nguyên Số

Tiến hành số hóa các tài liệu quý hiếm, độc bản, các công trình nghiên cứu khoa học của giảng viên, luận văn, luận án tốt nghiệp. Xây dựng kho tài liệu số nội sinh, phục vụ nhu cầu nghiên cứu chuyên sâu.

3.3. Phát Triển Nguồn Tài Liệu Mở Để Mở Rộng Khả Năng Tiếp Cận

Tích cực khai thác các nguồn tài liệu mở (OER) có chất lượng, phù hợp với chương trình đào tạo của trường. Xây dựng danh mục các nguồn tài liệu mở uy tín, hướng dẫn người dùng cách tìm kiếm và sử dụng.

IV. Phương Pháp Quản Lý Nguồn Lực Thông Tin Thư Viện Hiệu Quả Nhất

Quản lý nguồn lực thông tin hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo khả năng phục vụ tốt nhất cho người dùng. Điều này đòi hỏi việc áp dụng các chuẩn nghiệp vụ thư viện hiện đại, sử dụng phần mềm quản lý thư viện tiên tiến, xây dựng metadata chuẩn xác và tăng cường công tác bảo quản, bảo trì tài liệu. Quản lý tốt giúp khai thác nguồn lực thông tin tối ưu, tiết kiệm chi phí và nâng cao chất lượng dịch vụ.

4.1. Áp Dụng Chuẩn Nghiệp Vụ Thư Viện Trong Quản Lý Tài Liệu

Thực hiện phân loại, mô tả tài liệu theo các chuẩn quốc tế như AACR2, RDA. Xây dựng khung phân loại tài liệu phù hợp với đặc thù của trường. Đảm bảo tính nhất quán, chính xác trong công tác xử lý nghiệp vụ.

4.2. Sử Dụng Phần Mềm Quản Lý Thư Viện Hiện Đại Và Tiện Ích

Lựa chọn và triển khai phần mềm quản lý thư viện có đầy đủ các chức năng: quản lý bổ sung, biên mục, lưu thông, tìm kiếm, báo cáo. Đảm bảo phần mềm hoạt động ổn định, bảo mật thông tin.

4.3. Tăng Cường Công Tác Bảo Quản Và Bảo Trì Tài Liệu

Thực hiện các biện pháp phòng chống mối mọt, ẩm mốc, đảm bảo điều kiện nhiệt độ, độ ẩm phù hợp. Định kỳ kiểm tra, tu sửa, phục hồi các tài liệu bị hư hỏng.

V. Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ Thông Tin Phục Vụ Giảng Viên Sinh Viên

Để phát huy tối đa giá trị của nguồn lực thông tin, cần chú trọng nâng cao chất lượng dịch vụ thông tin. Cần hiểu rõ nhu cầu thông tin của giảng viên và sinh viên, từ đó xây dựng các dịch vụ phù hợp. Đồng thời, cần tăng cường công tác quảng bá, giới thiệu về nguồn lực thông tin của thư viện, giúp người dùng tin tiếp cận và sử dụng hiệu quả. Người dùng tin phải được xem là trung tâm của mọi hoạt động.

5.1. Nghiên Cứu Nhu Cầu Tin Của Người Dùng Để Cải Thiện Dịch Vụ

Thực hiện khảo sát, phỏng vấn người dùng để nắm bắt nhu cầu thông tin của họ. Phân tích dữ liệu để xác định các lĩnh vực thông tin được quan tâm, các loại hình tài liệu được ưa chuộng.

5.2. Phát Triển Các Dịch Vụ Hỗ Trợ Tìm Kiếm Và Sử Dụng Thông Tin

Tổ chức các buổi hướng dẫn tìm kiếm thông tin, sử dụng CSDL cho người dùng. Xây dựng các công cụ hỗ trợ tìm kiếm, như hướng dẫn tra cứu, danh mục liên kết hữu ích.

5.3. Tăng Cường Quảng Bá Giới Thiệu Về Nguồn Lực Thông Tin Của Thư Viện

Sử dụng nhiều kênh truyền thông khác nhau để quảng bá về thư viện, như website, mạng xã hội, email, tờ rơi, poster. Tổ chức các sự kiện, hoạt động giới thiệu về nguồn tài liệu mới.

VI. Kết Luận Tương Lai Phát Triển Nguồn Lực Thông Tin ĐHSPTN

Việc phát triển nguồn lực thông tin tại Trung tâm Thông tin – Thư viện ĐHSPTN là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự đầu tư, nỗ lực và sáng tạo. Với những giải pháp đồng bộ và sự chung tay của toàn thể cán bộ, giảng viên, sinh viên, thư viện ĐHSPTN sẽ ngày càng phát triển, trở thành trung tâm thông tin khoa học giáo dục hàng đầu, góp phần vào sự phát triển chung của nhà trường. Cần xây dựng chiến lược phát triển nguồn lực thông tin dài hạn, phù hợp với xu thế phát triển của thư viện đại học hiện đại.

6.1. Xây Dựng Chiến Lược Phát Triển Nguồn Lực Thông Tin Dài Hạn

Xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp cụ thể cho từng giai đoạn phát triển. Đảm bảo tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của trường. Thường xuyên rà soát, điều chỉnh chiến lược để đáp ứng yêu cầu mới.

6.2. Đẩy Mạnh Hợp Tác Chia Sẻ Nguồn Lực Thông Tin Với Các Thư Viện Khác

Tham gia vào các mạng lưới thư viện, liên kết với các thư viện khác để chia sẻ nguồn tài liệu, kinh nghiệm. Tận dụng tối đa lợi ích của việc hợp tác, chia sẻ để tiết kiệm chi phí và nâng cao chất lượng dịch vụ.

6.3. Đầu Tư Nâng Cao Năng Lực Cho Đội Ngũ Cán Bộ Thư Viện

Tạo điều kiện cho cán bộ thư viện tham gia các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ. Khuyến khích cán bộ tự học, nâng cao trình độ ngoại ngữ, tin học. Xây dựng đội ngũ cán bộ năng động, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu công việc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn phát triển nguồn lực thông tin tại TTTT-TV trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên Chương 2: Thực trạng công tác phát triển nguồn lực thông tin tại TTTT-TV trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên Chương 3: Các giải pháp tăng cường phát triển nguồn lực thông tin tại TTTT-TV trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên 8 (LUAN.nguyen TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN - THƢ VIỆN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM, ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 1. Các khái niệm liên quan đến phát triển nguồn lực thông tin 1. Khái niệm phát triển Mọi sự vật và hiện tượng của hiện thực không tồn tại trong trạng thái biến mất mà trải qua một loạt các trạng thái từ khi xuất hiện đến khi tiêu vong.

Theo Từ điển tiếng Việt, phát triển là “biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp, làm cho tốt hơn lên. Như vậy, “phát triển” là từ dùng để chỉ sự biến đổi của sự vật, hiện tượng từ trạng thái tồn tại cũ sang trạng thái tồn tại mới, đó là sự biến đổi cả về chất và lượng của sự vật, hiện tượng. Theo phạm trù triết học “phát triển” thể hiện tính chất chung của tất cả những biến đổi ấy có nghĩa là bất kỳ một sự vật, một hiện tượng, một hệ thống nào, cũng như cả thế giới nói chung không đơn giản chỉ có biến đổi mà luôn luôn chuyển sang những trạng thái mới, tức là những trạng thái trước đây chưa từng có và không bao giờ lặp lại hoàn toàn chính xác những trạng thái đó, bởi vì trạng thái của bất kỳ sự vật hay hệ thống nào cũng đều được quyết định không chỉ bởi các mối liên hệ bên trong, mà còn bởi các mối liên hệ bên ngoài. Nguồn gốc của phát triển là sự hệ thống và đấu tranh của các mặt đối lập.

Phương thức phát triển là chuyển hóa những thay đổi về lượng thành những thay đổi về chất, và ngược lại theo kiểu nhảy vọt. Chiều hướng phát triển là sự vận động xoáy trôn ốc. Như vậy có thể hiểu “phát triển” là thuật ngữ dùng để khái quát những vận động theo chiều hướng tăng cả về số lượng, chất lượng trong sự hài hoà, cân đối. Khái niệm nguồn lực thông tin Thông tin là một trong những khái niệm cơ bản của một ngành khoa học chuyên nghiên cứu cách thức tổ chức, tổ chức, lưu trữ, truyền tải thông tin.

Đó chính là ngành khoa học thông tin (information science). Thông tin tồn tại và được 9 (LUAN.nguyen TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sử dụng mọi lúc, mọi nơi, mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, là tin tức được lan truyền từ người này sang người khác bằng tiếng nói, chữ viết, hình ảnh hặc bằng một phương tiện nào khác. Mai Hà: “Thông tin là tổ hợp của một hay nhiều tín hiệu được xử lý và có ý nghĩa” [6]. Tiềm lực thông tin là những thông tin tiềm tàng, tiềm năng mà xã hội có được.

Trong mỗi cơ quan thông tin – thư viện, nguồn lực thông tin (NLTT) đóng một vai trò vô cùng quan trọng, tác động tới mọi hoạt động của thư viện và là cơ sở để phát triển các dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu thông tin của người dùng tin. Khái niệm nguồn lực thông tin không chỉ giới hạn ở nguồn thông tin trong các cơ quan thông tin –thư viện mà còn có các nguồn thông tin ở các nơi khác nhau không tùy thuộc vào nơi bảo quản, lưu trữ mà các thư viện có thể sử dụng dể cũng cấp cho người dùng tin. Hiện nay, khái niệm “Nguồn lực thông tin” trong tiếng Anh là “Information resources” chưa được hiểu một cách thống nhất. Nội hàm của khái niệm này có nhiều quan điểmkhác nhau.

Theo nghĩa hẹp, NLTT là một tập hợp tài liệu có hệ thống, bao gồm các xuất bản phẩm, các bản thảo, bản chép tay và các loại hình tài liệu khác (băng, đĩa từ, đĩa CD, VCD, CSDL v.) đã được lựa chọn, xử lý, tổ chức, bảo quản và được đưa ra sử dụng. NLTT là vốn tài liệu phù hợp với nhu cầu tin của nhóm người dùng tin nhất định, được tổ chức và kiểm soát để có thể truy cập và chia sẻ dễ dàng. Hiểu theo nghĩa này thì nguồn lực thông tin tương đương như vốn tài liệu trong các cơ quan TT-TV. Thông qua phương pháp chuyên gia, PGS.

Trần Thị Quý cho rằng “NLTT chính là các dạng vật chất khác nhau lưu giữ các thông tin/ tri thức của con người được tổ chức, sắp xếp lại có cấu trúc, có ý nghĩa, có nội dung mà con người có thể khai thác được chúng theo nhiều cách tiếp cận khác nhau. Nguồn lực thông tin này do một tổ chức, cá nhân nào đó kiểm soát chúng nhằm phục vụ cho lợi ích của con người”. Lê Văn Viết cho rằng " NLTT là tổ hợp các tài liệu phản ánh những kết quả nghiên cứu khoa học trong hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người” [27]. Theo đó, sự hình thành, nguyên tắc xây dựng, chức năng của VTL và 10 (LUAN.nguyen TIEU LUAN MOI download : [e-mail] của NLTT nhìn chung là đồng nhất.

Do đó, coi VTL của các cơ TT-TV chính là NLTT cũng là điều dễ hiểu”. Theo Pháp lệnh Thư viện “VTL thư viện là những tài liệu được sưu tầm tập hợp theo nhiều chủ đề, nội dung nhất định, được xử lý theo quy tắc, quy trình khoa học của nghiệp vụ thư viện để tổ chức phục vụ người đọc đạt được hiệu quả cao và được bảo quản” [3]. Hiểu theo nghĩa rộng, NLTT được hiểu như là tổ hợp các thông tin nhận được và tích lũy được trong quá trình phát triển khoa học và hoạt động thực tiễn của con người, để sử dụng nhiều lần trong sản xuất và quản lý xã hội. NLTT phản ánh các quá trình và hiện tượng tự nhiên được ghi nhận trong kết quả của các công trình nghiên cứu khoa học và trong các dạng tài liệu của hoạt động nhận thức và thực tiễn.

NLTT bao gồm các dữ liệu thể hiện dưới dạng văn bản, số, hình ảnh hoăc âm thanh được ghi lại trên phương tiện theo quy ước và không theo quy ước, các sưu tập, những kiến thức của con người, những kiến thức của tổ chức và ngành công nghiệp thông tin. Từ các quan điểm khác nhau về NLTT, dù tiếp cận ở những góc độ và cấp độ khác nhau nhưng những quan điểm trên đều có chung một mục tiêu là nâng cao chất lượng NLTT và đáp ứng nhu cầu người dùng tin. Có thể xem nguồn NLTT là tổ hợp các loại hình tài liệu, dữ liệu được tổ chức, bảo quản và phổ biến, nên tảng của mọi hoạt động TT-TV nhằm đáp ứng nhu cầu NDT. NLTT là tổ hợp các tài liệu phản ánh những kết quả nghiên cứu khoa học trong hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người.

Đối với mỗi cơ quan TT-TV, nguồn lực thông in là yếu tố cấu thành nên mọi hoạt động của thư viện, là cơ cở để từ đó phát triển các dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu thông tin của người dùng tin. Trong các cơ quan TT-TV hiện nay, nguồn thông tin rất đa dạng, bao gồm tài liệu truyền thống và tài liệu hiện đại. Cùng với sự ra đời của nền kinh tế thông tin thì nguồn lực thông tin dần trở nên phổ biến trong mọi cơ quan và tổ chức, mọi quốc gia trong việc phát triển kinh tế. Đây chính là lý do để các cơ quan TT-TV xây dựng một nguồn thông tin phong phú, da dạng.nguyen TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Khái niệm phát triển nguồn lực thông tin Khái niệm “Phát triển nguồn lực thông tin” hiện có nhiều khái niệm khác nhau: Theo Edward Evans trong tác phẩm “Phát triển vốn tài liệu ở thư viện và trung tâm thông tin” thì cho rằng “Phát triển nguồn lực thông tin/vốn tài liệu của thư viện hay trung tâm thông tin chính là quá trình nhận biết các điểm mạnh và điểm yếu của vốn tài liệu tên cơ sở nhu cầu cầu người sử dụng và các nguồn tin từ cộng đồng để cố gắng sửa chữa những điểm yếu đang tồn tại, nếu có”. Theo Từ điển giải nghĩa thư viện học và tin học của Hiệp hội thư viện Mỹ khẳng định Phát triển NLTT là “sự phát triển bộ sưu tập của thư viện, bao gồm việc xác định và phối hợp chính sách tuyển chọn, lượng định nhu cầu của người sử dụng, những nghiên cứu về việc sử dụng sưu tập, việc đánh giá sưu tập, nhận diện các nhu cầu của sưu tập, tuyển chọn tài liệu, lập kế hoạch về việc chia sẻ tài nguyên, việc bảo quản sưu tập và việc loại bỏ tài liệu ra khỏi sưu tập”[33]. Còn theo Johnson Peggy “phát triển NLTT từ lâu đã được hiểu là tập hợp các hoạt động như lựa chọn tài liệu, đánh giá nhu cầu NDT hiện tại và NDT tiềm năng, đánh giá NLTT, quản lý ngân sách, tiếp cận, liên lạc với cộng đồng, chia sẻ NLTT. Tập hợp này cũng bao gồm loại bỏ tài liệu không thích hợp, tạo lập kế hoạch bổ sung bền vững để có cơ sở chắc chắn phát triển NLTT” [35].

Bên cạnh đó, cũng còn những quan điểm khác về phát triển NLTT trong bối cảnh CNTT ngày càng phát triển. Để phát triển NLTT hiệu quả, đáp ứng nhu cầu NDT, Evans G. Edward và Mergaret Zarnosky Saponaro khuyến cáo “cần căn cứ vào nhu cầu NDT để bổ sung các loại hình tài liệu phù hợp”[34]. Các tác giả cũng chỉ ra rằng, các thư viện cần chú ý đến nội dung tài liệu bổ sung, tránh tình trạng quá tập trung ưu tiên vào một nội dung và lãng quên các nội dung khác mà cộng đồng có nhu cầu.

Ở một góc độ tiếp cận khác, theo PGS. Nguyễn Hữu Hùng, đang tồn tại một sự khác biệt rất lớn giữa các khu vực và giữa các nước về hai tham số cơ bản là trình độ khoa học – giáo dục và khả năng với tới thông tin – tri thức, phản ánh tính không đồng đều trong quá trình phát triển nói chung và phát triển NLTT nói riêng. Từ phương diện NLTT, PGS. Nguyễn Hữu Hùng cho rằng: “điều chính yếu 12 (LUAN.nguyen TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhất là nội dung thông tin để phục vụ thiết thực cho các hoạt động phát triển nói chung và hoạt động khoa học – đào tạo nói riêng chứ không đơn thuần là mua sắm trang thiết bị, phần mềm, tạo lập website” [9].