Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi tại các trƣờng mầm non; Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi tại các trƣờng mầm non huyện Tây Giang tỉnh Quảng Nam; Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi tại các trƣờng mầm non huyện Tây Giang tỉnh Quảng Nam. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI TẠI CÁC TRƢỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Con ngƣời tạo ra ngôn ngữ và biến ngôn ngữ thành tài sản quý báu của văn minh nhân loại.
Ngôn ngữ là chìa khóa giúp cho nhiều công trình nghiên cứu đƣợc tỏa sáng. Không những vậy ngôn ngữ có sức hút mạnh mẽ, lôi cuốn sự tham gia nghiên cứu của rất nhiều nhà khoa học, từ những lĩnh vực khác nhau: Lịch sử, Triết học,Tâm lí học, Ngôn ngữ học, Giáo dục học…Vai trò phát triển ngôn ngữ cho trẻ từ lâu đƣợc các nhà khoa học ngoài nƣớc quan tâm nghiên cứu. Có thể kể đến các tác giả nhƣ: A. Borodis với cuốn: Phƣơng pháp phát triển tiếng cho trẻ em (NXBGD Matxcơva – 1974).
Xôkhin với tác phẩm: Phƣơng pháp phát triển lời nói trẻ em (NXBGD Matxcơva – 1979).Tikhêêva với tác phẩm: Phát triển ngôn ngữ trẻ em (NXBGD – 1997).Lomarep cũng có những cuốn sách về đề tài này.Tikhêêva đã đề ra phƣơng pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách hệ thống, trong đó bà nhấn mạnh cần dựa trên cơ sở tổ chức cho trẻ tìm hiểu thế giới thiên nhiên xung quanh trẻ, dạo chơi, xem tranh, kể chuyện cho trẻ nghe… Bà đƣa ra các biện pháp cụ thể để phát triển ngôn ngữ nói cho trẻ mẫu giáo nhƣ: nói chuyện với các em, giao nhiệm vụ cho các em, đàm thoại, kể chuyện, đọc truyện, thƣ từ, học thuộc lòng thơ ca. Những tƣ tƣởng này đến nay vẫn còn nguyên giá trị đối với việc giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non (E. Từ năm 1983, ở các trƣờng sƣ phạm mẫu giáo, do ảnh hƣởng của giáo dục học Liên Xô ngƣời ta đã sớm đƣa vào chƣơng trình đào tạo cô giáo mẫu giáo môn học Phát triển ngôn ngữ trẻ tuổi mầm non. Đây là môn học đƣợc nghiên cứu rất kỹ lƣỡng ở Liên Xô với nhiều nhà sƣ phạm nổi tiếng.
Nhiều tác giả Nga có đóng góp quan trọng với việc hình thành chuyên ngành phát triển ngôn ngữ trẻ tuổi mầm non ở nƣớc ta, có thể kể đến các tác giả: Xôkhin với các tác phẩm “Phƣơng pháp phát triển lời nói trẻ em” (NXB Giáo dục Mátxcơva, 1979) và “Những cơ sở tâm lý - giáo dục học của việc phát triển lời nói trẻ em” (Mátxcơva, 2002); Barodis A.M với cuốn “Phƣơng pháp phát triển tiếng cho trẻ em” (NXB Giáo dục Mátxcơva, 1974); các tác giả Phedorenko L.K, cũng có những cuốn sách tƣơng tự. Các nghiên cứu trong nước Phát triển ngôn ngữ cho trẻ tuổi mầm non là một bộ phận của chuyên ngành 6 phƣơng pháp dạy học tiếng Việt. Lịch sử nghiên cứu lĩnh vực này đã đƣợc nhiều ngƣời quan tâm ở những khía cạnh khác nhau. Từ những năm 70-80 thế kỷ XX cho đến nay các thành tựu nghiên cứu về tiếng Việt đã khá phong phú.
Việc giảng dạy ngôn ngữ và tiếng Việt ở các trƣờng đại học, cao đẳng sƣ phạm và một số trƣờng đại học tổng hợp…đã đƣợc từng bƣớc nâng cao chất lƣợng. Từ năm 1980 đến nay, yêu cầu nâng cao chất lƣợng dạy học tiếng Việt ngày một đòi hỏi cao. Bắt đầu bằng các hội nghị, hội thảo về nâng cao chất lƣợng dạy học tiếng Việt, các bài đăng ở các báo, tạp chí,… (“Dạy nói cho trẻ trƣớc tuổi lớp 1” - Phan Thiều; “Dạy phát âm và làm giàu vốn từ cho trẻ mẫu giáo” - Tạ Thị Ngọc Thanh). Những công trình này hƣớng đến trao đổi kinh nghiệm và mang tính vận dụng.
Khoảng thời gian này, đã có những cuốn giáo trình đầu tiên về phát triển ngôn ngữ cho trẻ tuổi mầm non đƣợc sử dụng trong các trƣờng đào tạo giáo viên mầm non: Tập thể tác giả Lƣơng Kim Nga, Phùng Ngọc Kiếm, Nguyễn Xuân Khoa với cuốn “Tiếng Việt, Văn học và phƣơng pháp giáo dục” (NXB Giáo dục, Hà Nội, 1988); Cao Đức Tiến, Nguyễn Quang Ninh, Hồ Lam Hồng với giáo trình “Tiếng Việt và phƣơng pháp phát triển lời nói cho trẻ em”; Nguyễn Xuân Khoa với tác phẩm “Phƣơng pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo” (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 1999). Ngày nay, ngày càng có nhiều ngƣời nghiên cứu về phát triển ngôn ngữ trẻ em. Bùi Kim Tuyến với đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “Xây dựng nội dung, biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo”(Mã số B98-4959). Một số luận văn, luận án về phát triển ngôn ngữ ở trƣờng mầm non đƣợc thực hiện.
Có thể kể đến luận án tiến sĩ của Lƣu Thị Lan (1996) “Những bước phát triển ngôn ngữ trẻ em 1 – 6 tuổi”, luận án đã chỉ rõ các bƣớc phát triển về ngữ âm của trẻ em Việt Nam bắt đầu từ giai đoạn tiền ngôn ngữ (0 – 1 tuổi), giai đoạn ngôn ngữ (1 – 6 tuổi), về mặt ngữ âm có những bƣớc tiến dài đặc biệt là giai đoạn 4 – 6 tuổi. Các bƣớc phát triển về ngữ pháp trong ngôn ngữ của trẻ em Việt Nam đƣợc tác giả nghiên cứu rất cụ thể từng lứa tuổi với các loại câu đơn, câu phức nhƣ câu phức chính phụ, câu phức đẳng lập. Theo tác giả để phát triển vốn từ cần tổ chức cho trẻ quan sát sự vật, hiện tƣợng và đàm thoại, cùng với trẻ phân tích sự vật, hiện tƣợng để giúp trẻ nhận thức mối quan hệ giữa các sự vật, hiện tƣợng. Cho trẻ nghe thơ, truyện, chơi một số trò chơi nhƣ đoán vật qua tiếng kêu, kể tên 12 con vật em biết, trò chơi nối từ, nói từ tiếp theo, chơi đóng vai theo chủ đề, kể chuyện theo tranh…Tác giả cũng đã nêu các biện pháp sửa ngọng cho trẻ rất đơn giản, chỉ cần luyện tập một số buổi là trẻ có thể nhận thức đƣợc cách phát âm đúng, cần căn cứ vào thời gian ngọng để định hình lại cách phát âm chuẩn đòi hỏi ngắn hay dài và sự có mặt của cha mẹ trẻ trong các buổi tập là cần thiết để từ đó họ có thể hƣớng dẫn cho trẻ luyện tập phát âm khi trẻ ở nhà.
7 Tác giả Nguyễn Xuân Khoa (2001) trong cuốn Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo [18, tr.25] đã đƣa ra một số biện pháp hƣớng dẫn trẻ kể chuyện nhằm phát triển lời nói độc thoại cho trẻ gồm: kể lại chuyện, kể chuyện theo tri giác, kể chuyện theo trí nhớ và kể chuyện theo tƣởng tƣợng. Riêng vấn đề nghiên cứu ngôn ngữ của trẻ em lứa tuổi 5 – 6 tuổi cũng có một số công trình nhƣ: + Luận án Tiến sĩ giáo dục học của Nguyễn Thị Oanh (2000) Các biện pháp phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ 5 – 6 tuổi. + Luận án Tiến sĩ của Hồ Lam Hồng (2002) về Một số đặc điểm tâm lý trong hoạt động ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua hình thức kể chuyện. + Luận văn Thạc sĩ Một số biện pháp dạy trẻ kể chuyện theo chủ đề nhằm phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tại Thành phố Hồ Chí Minh của Huỳnh Ái Hồng (2005); Quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tại các trường mầm non huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên” của Lê Thị Thanh Thủy (2015); Gần đây nhất là luận văn thạc sĩ Giáo dục học của Bùi Thị Thanh Hải “Biện pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non trên địa bàn quận Hải Châu thành phố Đà Nẵng” (2016).
Ngoài ra, còn có các bài viết trong các tạp chí Nghiên cứu Giáo dục cũng quan tâm nhiều đến ngôn ngữ của trẻ 5 – 6 tuổi nhƣng chủ yếu về vấn đề chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo 5 tuổi học đọc, học viết ở lớp 1 nhƣ bài viết của Lê Thị Ánh Tuyết; Chuẩn bị cho trẻ Mẫu giáo 5 tuổi học chữ của Nguyễn Phƣơng Nga; Thực trạng chuẩn bị Tiếng Việt cho trẻ 5 tuổi dân tộc thiểu số vào học lớp 1 của Trƣơng Thị Kim Oanh; Một số biện pháp chỉ đạo thực hiện tăng cƣờng Tiếng Việt cho trẻ mẫu giáo 5 tuổi dân tộc thiểu số (C'Ho) ở Lâm Đồng của Đào Kim Nhung… Nhìn chung vấn đề ngôn ngữ trẻ em đƣợc các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu ở nhiều mặt, nhiều lứa tuổi khác nhau. Có nghiên cứu về cấu trúc đặc biệt của ngôn ngữ, có nghiên cứu về yếu tố ảnh hƣởng tác động đến quá trình hình thành và phát triển ngôn ngữ, một số nghiên cứu khác lại nghiên cứu biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ… Tuy nhiên, ở Việt Nam các công trình nghiên cứu mới tập trung nhiều vào lứa tuổi nhà trẻ, ít đi sâu vào nghiên cứu ngôn ngữ của lứa tuổi 5 – 6 tuổi. Trong các công trình nghiên cứu ngôn ngữ của trẻ 5 – 6 tuổi chủ yếu đi sâu nghiên cứu vào một mặt của sự phát triển ngôn ngữ nhƣ hiểu từ hoặc ngôn ngữ mạch lạc… Trong ngôn ngữ mạch lạc thì lại chủ yếu đi vào nghiên cứu biện pháp hình thành và phát triển ngôn ngữ mạch lạc. Ngôn ngữ của trẻ 5 tuổi là một điều kiện hết sức quan trọng để trẻ tiếp xúc với môi trƣờng mới lạ ở phổ thông, giúp trẻ lĩnh hội đƣợc những kiến thức mang tính chất khoa học của các môn học ở phổ thông… 8 Trên cơ sở kế thừa các công trình nghiên cứu nói trên, chúng tôi nghiên cứu thực trạng hoạt động ngôn ngữ cho trẻ mầm non 5 – 6 tuổi, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi ở huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam.
Đây là công việc rất cần thiết nhằm nâng cao chất lƣợng, hiệu quả hoạt động phát triển ngôn ngữ và chuẩn bị tốt các điều kiện cho trẻ sẵn sàng bƣớc vào lớp Một. Các khái niệm chính 1. Quản lý Quản lý là một dạng hoạt động đặc biệt quan trọng của con ngƣời. Quản lý chứa đựng nội dung rộng lớn, đa dạng phức tạp và luôn vận động, biến đổi, phát triển.
Vì vậy cho đến nay việc nhận thức về quản lý, có nhiều cách tiếp cận và quan niệm khác nhau.