Thực trạng và giải pháp phát triển ngành hàng không Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích ueb ngành hàng không việt nam thực trạng và giải pháp phát triển, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Huy Dương
• Người hướng dẫn: Pgs. Phan Huy Đường
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Ngành Hàng Không Việt Nam Thực Trạng Và Giải Pháp Phát Triển
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NGÀNH HÀNG KHÔNG VÀ KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN HÀNG KHÔNG CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 1.1. Đặc điểm và vai trò của ngành hàng không trong nền kinh tế
• 1.1.1. Ngành hàng không và đặc điểm của nó
• 1.1.1.1. Giới thiệu chung về ngành hàng không
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN CỦA NGÀNH HÀNG KHÔNG VIỆT NAM TỪ NĂM 1995 ĐẾN NAY
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGÀNH HÀNG KHÔNG VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2015
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ngành hàng không Việt Nam Thực trạng hiện tại

Ngành hàng không Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để ngành này có thể phát triển bền vững. Theo báo cáo của Cục Hàng không Việt Nam, lượng hành khách thông qua các cảng hàng không đã tăng trưởng mạnh mẽ, nhưng vẫn chưa đạt được tiềm năng tối đa. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng và chính sách hỗ trợ từ chính phủ là rất cần thiết để thúc đẩy sự phát triển của ngành hàng không.

1.1. Đặc điểm nổi bật của ngành hàng không Việt Nam

Ngành hàng không Việt Nam có những đặc điểm riêng biệt như sự phát triển nhanh chóng về số lượng hãng hàng không và các chuyến bay quốc tế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề như chất lượng dịch vụ và an toàn hàng không cần được cải thiện.

1.2. Vai trò của ngành hàng không trong nền kinh tế

Ngành hàng không đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các vùng miền và thúc đẩy du lịch. Nó cũng góp phần vào việc thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển kinh tế địa phương.

II. Những thách thức lớn đối với ngành hàng không Việt Nam hiện nay

Ngành hàng không Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức lớn, bao gồm sự cạnh tranh gay gắt từ các hãng hàng không quốc tế và vấn đề an toàn hàng không. Theo nghiên cứu, việc thiếu hụt cơ sở hạ tầng và nhân lực chất lượng cao cũng là một trong những nguyên nhân chính cản trở sự phát triển của ngành.

2.1. Cạnh tranh trong ngành hàng không

Sự gia tăng của các hãng hàng không giá rẻ đã tạo ra áp lực lớn lên các hãng hàng không truyền thống. Điều này đòi hỏi các hãng hàng không Việt Nam phải cải thiện chất lượng dịch vụ và giảm giá thành để giữ chân khách hàng.

2.2. Vấn đề an toàn hàng không

An toàn hàng không là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong ngành. Các vụ tai nạn và sự cố an toàn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của ngành hàng không Việt Nam.

III. Giải pháp phát triển ngành hàng không Việt Nam bền vững

Để phát triển ngành hàng không Việt Nam một cách bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính phủ và các doanh nghiệp. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng, đào tạo nhân lực và cải thiện chất lượng dịch vụ là những yếu tố then chốt.

3.1. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng hàng không

Cần có các dự án đầu tư lớn vào các cảng hàng không và hệ thống quản lý không lưu để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của hành khách và hàng hóa.

3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo nhân lực chất lượng cao là rất cần thiết để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong hoạt động hàng không. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với yêu cầu thực tế của ngành.

IV. Ứng dụng công nghệ trong ngành hàng không Việt Nam

Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành hàng không. Việc áp dụng công nghệ mới không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch vụ mà còn tăng cường an toàn và giảm chi phí.

4.1. Công nghệ thông tin trong quản lý hàng không

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý chuyến bay và dịch vụ khách hàng sẽ giúp nâng cao trải nghiệm của hành khách và tối ưu hóa quy trình hoạt động.

4.2. Công nghệ an toàn hàng không

Cần áp dụng các công nghệ mới trong việc giám sát và đảm bảo an toàn hàng không, từ đó giảm thiểu rủi ro và nâng cao độ tin cậy của ngành.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của ngành hàng không Việt Nam

Ngành hàng không Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế. Việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ và đảm bảo an toàn sẽ là những yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của ngành.

5.1. Triển vọng phát triển ngành hàng không

Với sự gia tăng nhu cầu đi lại và vận chuyển hàng hóa, ngành hàng không Việt Nam có thể trở thành một trong những ngành kinh tế mũi nhọn trong tương lai.

5.2. Hướng đi cho ngành hàng không Việt Nam

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để thúc đẩy đầu tư và phát triển bền vững cho ngành hàng không, từ đó nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành vận tải hàng không toàn cầu đóng vai trò huyết mạch trong nền kinh tế thế giới, với lưu lượng hành khách thường lệ đạt hơn 1,8 tỷ lượt vào năm 2002 và hệ thống gần 40.000 sân bay phục vụ trên 1,5 tỷ lượt khách thông qua mỗi năm. Đối với Việt Nam, quá trình đổi mới và mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế đòi hỏi sự phát triển vượt bậc của kết cấu hạ tầng giao thông vận tải, trong đó hàng không dân dụng được xác định là ngành kinh tế - kỹ thuật mũi nhọn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu phát triển nhanh, hiện đại hóa ngành hàng không trong bối cảnh toàn cầu hóa với thực trạng cơ sở hạ tầng còn phân tán, năng lực tài chính và sức cạnh tranh quốc tế còn hạn chế. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế hàng không, đánh giá toàn diện thực trạng phát triển của ngành hàng không Việt Nam trong giai đoạn 1995-2005, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp mang tính chiến lược nhằm phát triển ngành đến năm 2015.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian toàn bộ mạng lưới hàng không dân dụng Việt Nam, đặt trong mối tương quan so sánh với khu vực Châu Á - Thái Bình Dương nơi có tốc độ tăng trưởng vận tải đạt 7%/năm. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp các luận cứ khoa học từ góc độ kinh tế chính trị để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tối ưu hóa cơ cấu tổ chức với quy mô lực lượng lao động toàn ngành đạt 20.904 người và định hình lộ trình hình thành tập đoàn kinh tế hàng không vững mạnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết kinh tế chính trị về vai trò của cơ sở hạ tầng và sự điều tiết của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Cơ sở hạ tầng hàng không được định vị là bộ mặt quốc gia và điều kiện tiên quyết để mở rộng giao lưu kinh tế quốc tế. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết tự do hóa thương mại và mô hình phi điều tiết hàng không gắn liền với xu thế mở cửa bầu trời đã định hình cấu trúc vận tải quốc tế từ cuối thế kỷ XX. Lý thuyết tiếp cận hệ thống và phương pháp tiếp cận tình thế trong quản trị kinh tế cũng được áp dụng nhằm phân tích mối quan hệ giữa các bộ phận cấu thành của ngành gồm hãng hàng không, cảng hàng không sân bay và quản lý điều hành bay.

Mô hình nghiên cứu thiết lập các mối tương tác đa chiều giữa môi trường vĩ mô gián tiếp như công nghệ, tăng trưởng kinh tế, chính trị - pháp luật và môi trường tác động trực tiếp như khách hàng, đối thủ cạnh tranh, nhà cung ứng hạ tầng. Các khái niệm cốt lõi bao gồm:

• Thương quyền hàng không: Các quy định pháp lý quốc tế về quyền vận chuyển thương mại giữa các quốc gia, đặc biệt là thương quyền 5, thương quyền 7 và thương quyền nội địa.
• Phi điều tiết hàng không: Quá trình giảm dần sự can thiệp hành chính trực tiếp của Nhà nước về giá cước, tần suất và chỉ định hãng bay để chuyển sang cơ chế thị trường cạnh tranh tự do.
• Cấu trúc thị trường song quyền: Mô hình tổ chức thị trường với sự tham gia của hai doanh nghiệp vận tải cạnh tranh nhằm nâng cao hiệu quả dịch vụ.
• Hệ thống đặt và giữ chỗ tự động: Công cụ phân phối công nghệ cao cho phép kiểm soát tình trạng chỗ và tối ưu hóa doanh thu trên mỗi ghế cung ứng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích sự vận động của ngành qua các giai đoạn lịch sử. Các phương pháp cụ thể bao gồm thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh đối chiếu kinh nghiệm quốc tế từ Mỹ, Liên minh Châu Âu, Singapore, Trung Quốc, Hàn Quốc và phân tích dự báo xu hướng thị trường đến năm 2015.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ Cục Hàng không Dân dụng Việt Nam, Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế, Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế và Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn diện 24 cảng hàng không sân bay trên toàn quốc và 4 doanh nghiệp vận tải hàng không chủ lực gồm Vietnam Airlines, Pacific Airlines, VASCO và SFC trong mốc thời gian từ năm 1995 đến tháng 8 năm 2005. Phương pháp chọn mẫu toàn thể được áp dụng vì tính chất đặc thù của ngành hàng không có quy mô tập trung cao, đòi hỏi phải khảo sát toàn bộ các mắt xích hạ tầng và đơn vị khai thác để đảm bảo tính xác thực của các kết luận khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm rõ bức tranh toàn cảnh về thực trạng phát triển của ngành hàng không Việt Nam giai đoạn 1995-2005 với bốn phát hiện then chốt:

Thứ nhất, tổ chức quản lý ngành có sự chuyển biến căn bản về chất thông qua việc tách bạch chức năng quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất kinh doanh. Cục Hàng không Dân dụng Việt Nam trở thành cơ quan trực thuộc Chính phủ theo Luật sửa đổi năm 1995, đồng thời Tổng công ty Hàng không Việt Nam được thành lập theo Nghị định 04/CP năm 1996, tạo tiền đề đàm phán hiệp định hàng không song phương với 43 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Thứ hai, lực lượng lao động toàn ngành tính đến tháng 8 năm 2005 đạt 20.904 người. Trong đó, Tổng công ty Hàng không Việt Nam chiếm tỷ trọng lớn nhất với 66,4% tương đương 13.887 lao động, khối doanh nghiệp công ích chiếm 29,2% với 6.108 lao động, Pacific Airlines chiếm 2,7% với 574 người và khối hành chính sự nghiệp chiếm 1,6% với 335 người. Về trình độ, cán bộ có trình độ đại học và cao đẳng chiếm 32,1%, trình độ trên đại học chiếm 1,9%, sơ cấp chiếm 29,1% và trung cấp chiếm 17,8%.

Thứ ba, hệ thống hạ tầng vật chất kỹ thuật được phân bổ thành 3 Cụm cảng hàng không khu vực quản lý 24 cảng hàng không, gồm miền Bắc 6 cảng, miền Trung 8 cảng và miền Nam 10 cảng. Ba cửa ngõ quốc tế Nội Bài, Tân Sơn Nhất và Đà Nẵng sở hữu năng lực tiếp nhận máy bay tầm trung và tầm xa. Cụ thể, Nội Bài có đường cất hạ cánh kích thước 3.200m x 45m với diện tích sân đỗ 165.800 m2 và chỉ số sức chịu tải mặt đường PCN 60; Tân Sơn Nhất có đường băng 3.048m x 45m, sân đỗ 162.036 m2, PCN 50; Đà Nẵng có đường băng 3.048m x 45m, sân đỗ 117.048 m2, PCN 30.

Thứ tư, khối doanh nghiệp bay dịch vụ chuyên dụng ghi nhận bước tiến rõ nét, tiêu biểu là VASCO mở rộng đội bay lên 9 chiếc gồm 4 máy bay sở hữu và 5 máy bay thuê, nâng sản lượng giờ bay chuyên nghiệp từ 462 giờ năm 1990 lên 6.250 giờ năm 1994.

Thảo luận kết quả

Sự phân bổ cơ cấu lao động và cơ sở vật chất cho thấy tính chất tập trung cao độ của kinh tế hàng không, nơi Tổng công ty Hàng không Việt Nam giữ vai trò nòng cốt chiếm hơn hai phần ba nguồn nhân lực. Tuy nhiên, việc tỷ lệ lao động trên đại học chỉ đạt 1,9% phản ánh sự thiếu hụt chuyên gia đầu ngành trong bối cảnh chuyển giao công nghệ điều hành bay và khai thác máy bay thế hệ mới.

Dữ liệu về năng lực hạ tầng ba sân bay quốc tế khi được mô hình hóa qua các biểu đồ so sánh diện tích sân đỗ và chỉ số PCN cho thấy sự chênh lệch đáng kể giữa miền Trung và hai đầu đất nước. Nguyên nhân sâu xa xuất phát từ lịch sử phát triển qua ba thời kỳ quản lý: thời kỳ thuộc Bộ Quốc phòng (1956-1989), thời kỳ thuộc Bộ Giao thông Vận tải (1989-1994) và thời kỳ trực thuộc Chính phủ từ năm 1995.

So sánh với bức tranh quốc tế, trong khi các hãng hàng không ICAO chịu mức lợi nhuận thấp chỉ 1,1% doanh thu năm 1993 và thua lỗ 3,6% năm 2001 do các biến cố địa chính trị, thị trường Châu Á - Thái Bình Dương vẫn được dự báo chiếm tới 51% khối lượng vận tải toàn cầu vào năm 2010. Bài học từ việc Pacific Airlines gặp khủng hoảng tài chính trong giai đoạn đầu thành lập do vốn điều lệ thực góp chỉ đạt khoảng 30% mức cam kết 2,1 tỷ đồng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị đồng bộ hành lang pháp lý trước khi triển khai cổ phần hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển ngành hàng không Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn đến năm 2015, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện thể chế và chính sách quản lý nhà nước: Bộ Giao thông Vận tải và Cục Hàng không Dân dụng Việt Nam cần chủ trì sửa đổi toàn diện Luật Hàng không dân dụng Việt Nam, xóa bỏ cơ chế bao cấp giá cước, thiết lập biểu phí linh hoạt và chuẩn bị đầy đủ các điều kiện pháp lý để hội nhập sâu rộng khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới trong giai đoạn 2006-2010.
• Nâng cấp và hiện đại hóa kết cấu hạ tầng 24 cảng hàng không: Ba Cụm cảng hàng không miền Bắc, miền Trung, miền Nam cần tập trung nguồn vốn ODA và huy động vốn xã hội hóa để nâng cấp đường cất hạ cánh, mở rộng nhà ga tại Nội Bài, Đà Nẵng, Tân Sơn Nhất, nâng công suất tiếp nhận các dòng máy bay thân rộng có sức chở từ 600 đến 1.000 hành khách trước năm 2015.
• Tái cơ cấu doanh nghiệp và hình thành tập đoàn kinh tế hàng không: Chính phủ và Tổng công ty Hàng không Việt Nam cần đẩy mạnh lộ trình cổ phần hóa các doanh nghiệp dịch vụ mặt đất, tái cấu trúc toàn diện Pacific Airlines, thiết lập mô hình tập đoàn kinh tế đa sở hữu có tiềm lực tài chính vững mạnh để tham gia vào các liên minh hàng không toàn cầu trong giai đoạn 2006-2012.
• Chuẩn hóa và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Cục Hàng không Dân dụng phối hợp với các cơ sở đào tạo chuyên ngành triển khai chương trình đào tạo chuyển giao công nghệ cho 20.904 cán bộ nhân viên, nâng tỷ lệ lao động có trình độ đại học và trên đại học lên mức 45% vào năm 2015, đặc biệt ưu tiên đội ngũ phi công, kỹ sư bảo dưỡng và kiểm soát viên không lưu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Lãnh đạo Bộ Giao thông Vận tải và Cục Hàng không Dân dụng có thể sử dụng các luận cứ trong công trình để xây dựng quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không toàn quốc và hoàn thiện khung pháp lý về mở cửa bầu trời.
• Lãnh đạo các hãng hàng không và doanh nghiệp khai thác cảng: Ban điều hành Vietnam Airlines, Pacific Airlines và ba Cụm cảng hàng không có thể ứng dụng mô hình quản trị chi phí, tối ưu hóa đội bay và chiến lược định giá linh hoạt để nâng cao sức cạnh tranh trên các tuyến bay quốc tế.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành kinh tế: Các học giả thuộc khối ngành Kinh tế chính trị, Quản trị kinh doanh và Logistics có thể khai thác hệ thống dữ liệu chuỗi thời gian 1995-2005 để làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế dịch vụ mạng lưới.
• Chuyên gia tư vấn đầu tư và phát triển kết cấu hạ tầng: Các quỹ tài chính và tổ chức phát triển có thể tham khảo danh mục đánh giá năng lực 24 sân bay để xây dựng phương án hợp tác công tư trong các dự án mở rộng nhà ga và sân đỗ.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc tách rời quản lý nhà nước và sản xuất kinh doanh năm 1995 là bước ngoặt của ngành hàng không?

Sự kiện này chấm dứt cơ chế quản lý mệnh lệnh hành chính kéo dài từ thời kỳ thuộc Bộ Quốc phòng, tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch. Cục Hàng không Dân dụng tập trung vào công tác giám sát an toàn và đàm phán quốc tế, trong khi Tổng công ty Hàng không Việt Nam chủ động hạch toán kinh tế và đổi mới đội bay.

Cơ cấu lao động ngành hàng không năm 2005 bộc lộ những đặc thù gì?

Lực lượng lao động có quy mô 20.904 người với sự tập trung lớn tại Tổng công ty Hàng không Việt Nam chiếm 66,4%. Mặc dù tỷ lệ có trình độ đại học và cao đẳng đạt 32,1%, trình độ trên đại học mới chỉ đạt 1,9%, đòi hỏi phải có chiến lược đào tạo nâng cao để tiếp nhận kỹ thuật hiện đại.

Hạ tầng kỹ thuật của 3 cảng hàng không quốc tế Nội Bài, Đà Nẵng, Tân Sơn Nhất thời kỳ này ra sao?

Cả ba sân bay đều có đường băng trên 3.000m tiếp nhận được máy bay tầm trung và tầm xa. Nội Bài sở hữu diện tích sân đỗ 165.800 m2 với PCN 60, Tân Sơn Nhất có sân đỗ 162.036 m2 với PCN 50 và Đà Nẵng có sân đỗ 117.048 m2 với PCN 30.

Những bài học kinh nghiệm chính từ việc thành lập Pacific Airlines là gì?

Quá trình vận hành của Pacific Airlines cho thấy việc cổ phần hóa cần sự chuẩn bị chặt chẽ về khung khổ pháp lý và năng lực tài chính. Doanh nghiệp từng gặp khó khăn nghiêm trọng khi các cổ đông chỉ đóng khoảng 30% vốn điều lệ 2,1 tỷ đồng, dẫn đến thua lỗ kéo dài trước khi được tái cơ cấu.

Xu hướng tự do hóa hàng không quốc tế tác động như thế nào đến Việt Nam?

Xu hướng phi điều tiết hóa và hiệp định mở cửa bầu trời từ các thị trường lớn như Mỹ và EU thúc đẩy Việt Nam phải mở rộng hợp tác song phương với 43 quốc gia, nâng cao chất lượng dịch vụ để giữ vững thị phần nội địa trước sức ép cạnh tranh toàn cầu.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận kinh tế chính trị về quản lý hạ tầng giao thông và dịch vụ vận tải hàng không trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá toàn diện thực trạng chuyển đổi thể chế, lực lượng 20.904 lao động và hiện trạng kỹ thuật của 24 cảng hàng không thuộc 3 Cụm cảng khu vực trong giai đoạn 1995-2005.
• Đúc kết các bài học sâu sắc từ kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn vận hành mô hình cạnh tranh song quyền giữa Vietnam Airlines và Pacific Airlines.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về thể chế, hạ tầng, tái cấu trúc doanh nghiệp và nhân lực với lộ trình thực hiện đến năm 2015.
• Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác tài liệu này để phục vụ công tác quy hoạch, giảng dạy và xây dựng chiến lược phát triển ngành vận tải hàng không.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA KINH TẾ -------*****------- NGUYỄN HUY DƯƠNG NGÀNH HÀNG KHÔNG VIỆT NAM THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ HÀ NỘI - 2005 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA KINH TẾ -------*****------- NGUYỄN HUY DƯƠNG NGÀNH HÀNG KHÔNG VIỆT NAM THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ Mà SỐ: 5.01 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. PHAN HUY ĐƯỜNG HÀ NỘI - 2005 PhÇn më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Trong xu thế toàn cầu hoá, khu vực hoá đang diễn ra hết sức mạnh mẽ và nhanh chóng, trong điều kiện nền kinh tế thị trường mở, việc giao lưu kinh tế văn hoá… giữa các quốc gia trên thế giới ngày càng được tăng cường mở rộng. Từ đó, vấn đề đặt ra cho mỗi quốc gia phải quan tâm đến việc nâng cấp phát triển các cơ sở hạ tầng giao thông vận tải.

Vì vậy, phát triển Ngành giao thông vận tải nói chung và phát triển Ngành hàng không nói riêng đều được các quốc gia hết sức coi trọng. Ngành hàng không Việt Nam trong thời gian qua đã có những đóng góp tích cực cho sự tăng trưởng, phát triển kinh tế đất nước nói chung, cho sự phát triển kinh tế đối ngoại và giao lưu văn hoá với các nước nói riêng. Tuy nhiên Ngành hàng không Việt nam vẫn còn những hạn chế, chưa thực sự phát huy được hết tiềm năng và lợi thế của Ngành, hiệu quả kinh tế xã hội chưa cao, và sức cạnh tranh còn hạn chế. Do vậy, việc cấp bách đặt ra là cần phải có lời giải xác đáng cho việc khai thác tiềm năng, phát triển Ngành hàng không Việt Nam trở thành Ngành kinh tế - kỹ thuật hiện đại ngang tầm trình độ phát triển của các nước trong khu vực và thế giới, phục vụ công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Mặt khác việc mở rộng, phát triển Ngành hàng không Việt Nam là hết sức cần thiết trong điều kiện hội nhập quốc tế có nhiều thời cơ và thách thức hiện nay. Víi nh÷ng yªu cÇu ®Æt ra c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn nh- trªn, viÖc t×m hiÓu v¯ nghiªn cøu vÒ vÊn ®Ò: “Ngµnh hµng kh«ng ë ViÖt Nam - Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn” l¯ hÕt søc cÇn thiÕt v¯ t«i chän ®ã l¯m ®Ò t¯i LuËn v¨n tèt nghiÖp cña m×nh. T×nh h×nh nghiªn cøu Ngành hàng không có vai trò, vị trí hết sức quan trọng trong nền kinh tế nói chung, trong quan hệ kinh tế và giao lưu văn hoá quốc tế nói riêng, do đó việc phát triển ngành Hàng không Việt Nam đã được các Cơ quan chức năng, một số nhà nghiên cứu quan tâm nghiên cứu, một số công trình cụ thể như sau: -1- -TS. Lê Thế Bình:“ Phát triểnHãng hàng không quốc gia Việt Nam đến năm 2007’’ Tạp chí hàng không – Tháng 8 năm 2002.

- Đề án chiến lược phát triển Ngành Hàng không Dân dụng Việt Nam đến năm 2010; Nhà xuất bản chính trị quốc gia - năm 1997. - Những vấn đề cơ bản về chiến lược phát triển của Ngành Hàng không Dân dụng Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI ; Cục hàng không- tháng 08 năm 1999. - Tạp chí Hàng không Việt Nam – Các bài viết đăng trên số: Tháng 5 - 1995; Tháng 8- 1995; Tháng 6- 2003. - ICAO: ANNEX 14 – Những khuyến cáo của Tổ chức Hàng không dân dụng Quốc tế … - TS.

Nguyễn Sỹ Hưng: “ Kinh doanh Cảng hàng không ” - Tạp chí hàng không- Tháng 8 – 1996. Võ Anh Tú: “ Quy hoạch và phát triển Cảng hàng không ” - Năm 2003 Các công trình nghiên cứu, các bài viết trên các Báo, Tạp chí Hàng không Việt Nam và một số Luận án trên đây đã đề cập đến các khía cạnh khác nhau về phát triển Ngành hàng không Việt Nam. Tuy nhiên, do mục đích, đối tượng, phạm vi và thời điểm nghiên cứu, các công trình nghiên cứu trên chưa phân tích đầy đủ về thực trạng và giải pháp phát triển Ngành hàng không Việt Nam, vì vậy việc tiếp tục nghiên cứu vấn đề trên là có ý nghĩa quan trọng và cần thiết. Môc tiªu vµ nhiÖm vô nghiªn cøu Môc tiªu cña LuËn v¨n lµ ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p nh»m ph¸t triÓn ngµnh Hµng kh«ng ViÖt Nam thêi gian tíi.

§Ó thùc hiÖn ®-îc môc tiªu nµy, t¸c gi¶ ®· ®Ò ra nhiÖm vô nghiªn cøu cña ®Ò tµi lµ: - Lµm râ mét sè vÊn ®Ò vÒ ngµnh Hµng kh«ng; - §¸nh gi¸ thùc tr¹ng ngµnh Hµng kh«ng ViÖt Nam tõ n¨m 1995 ®Õn nay; - Trªn c¬ së c¸c ph©n tÝch trªn, ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m ph¸t triÓn ngµnh Hµng kh«ng ViÖt Nam đến năm 2015. §èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu * §èi t-îng nghiªn cøu: Ngµnh hµng kh«ng d©n dông ViÖt Nam * Ph¹m vi nghiªn cøu: -2- - VÒ thêi gian: LuËn v¨n tËp trung nghiªn cøu thùc tr¹ng ngµnh Hµng kh«ng ViÖt Nam tõ n¨m 1995 ®Õn nay, ®©y ®-îc coi lµ mèc thêi gian mµ nhiÒu Ngµnh cã sù chuyÓn biÕn m¹nh mÏ vÒ kinh tÕ vµ c¬ së h¹ tÇng kü thuËt. - VÒ kh«ng gian: Ngµnh Hµng kh«ng ë ViÖt Nam - VÒ néi dung: D-íi gãc ®é kinh tÕ chÝnh trÞ, luËn v¨n nghiªn cøu ngành hàng không ViÖt Nam nh- lµ mét nh©n tè thóc ®Èy xu thÕ toµn cÇu ho¸ kinh tÕ vµ héi nhËp cña ViÖt Nam. LuËn v¨n sÏ chØ ®Ò cËp ®Õn nh÷ng gi¶i ph¸p, chÝnh s¸ch mang tÝnh vÜ m« cho toµn ngµnh vµ sÏ kh«ng ®i s©u vµo nh÷ng vÊn ®Ò cã tÝnh t¸c nghiÖp trong ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch còng nh- trong viÖc tæ chøc thùc thi chÝnh s¸ch ®èi víi tõng lÜnh vùc, tõng H·ng, tõng C¶ng hµng kh«ng riªng lÎ.

Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu §Ó lµm râ nh÷ng néi dung c¬ b¶n ®· ®Æt ra cña LuËn v¨n, trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu t¸c gi¶ sö dông ph-¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng vµ duy vËt lÞch sö. Ngoµi ra cßn sö dông mét sè ph-¬ng ph¸p: ph-¬ng ph¸p kÕt hîp ph©n tÝch víi tæng hîp, ph-¬ng ph¸p thèng kª, so s¸nh, ph©n tÝch dù b¸o… trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu. Dù kiÕn nh÷ng ®ãng gãp míi cña LuËn v¨n - HÖ thèng ho¸ mét sè vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vÒ ngµnh Hµng kh«ng. - Ph©n tÝch chÝnh s¸ch ph¸t triÓn ngµnh hµng kh«ng cña mét sè n-íc vµ rót ra bµi häc kinh nghiÖm cho ViÖt Nam.

- Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng ho¹t ®éng ngµnh Hµng kh«ng ë ViÖt Nam tõ n¨m 1995 ®Õn nay ®Ó tõ ®ã thÊy ®-îc nh÷ng mÆt cßn tån t¹i, h¹n chÕ vµ vÊn ®Ò ®Æt ra trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña ngµnh trong thêi gian qua. - Trªn c¬ së nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn, ®¸nh gi¸ vÒ thùc tiÔn, t¸c gi¶ ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p chñ yÕu ph¸t triÓn ngµnh Hµng kh«ng đến năm 2015. KÕt cÊu cña LuËn v¨n Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn, phô lôc vµ danh môc tµi liÖu tham kh¶o, néi dung chÝnh cña LuËn v¨n gåm 3 ch-¬ng nh- sau: Ch-¬ng 1: Ngµnh Hµng kh«ng và kinh nghiệm phát triển hàng không của một số nước trên thế giới Ch-¬ng 2: T×nh h×nh ph¸t triÓn cña ngµnh hµng kh«ng ViÖt Nam từ năm 1995 đến nay Ch-¬ng 3: Quan ®iÓm ®Þnh h-íng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn ngµnh hµng kh«ng ViÖt Nam đến năm 2015 -3- ch-¬ng 1: NGÀNH HÀNG KHÔNG VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƢỚC TRÊN THẾ GIỚI VỀ PHÁT TRIỂN HÀNG KHÔNG 1. Đặc điểm và vai trò của ngành hàng không trong nền kinh tế 1.

Ngành hàng không và đặc điểm của nó 1. Giíi thiÖu chung vÒ ngµnh hµng kh«ng Trong những thập kỷ gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, kỹ thuật đã lµm biến đổi sâu sắc trong mọi lĩnh vực từ kinh tế đến văn hoá, xã hội của tất cả các quốc gia trên thế giới. Các quốc gia chỉ có thể phát triển khi t¹o dùng ®-îc mét cơ sở hạ tầng kinh tÕ kü thuËt tốt, trong đó hạ tầng c¬ së của ngành giao thông vận tải cã mét vai trß rÊt quan träng, vì giao thông là mạch máu kinh tế. §Æc biÖt trong xu thÕ toµn cÇu hãa nh- hiÖn nay th× h¹ tÇng c¬ së cña lÜnh vùc (ngµnh) Hµng kh«ng ®-îc coi nh- lµ bé mÆt cña quèc gia.

Mặc dù ngành hàng không ra đời muộn nhất so với các loại hình vận tải khác nhưng nó lại là ngành phát triển nhanh nhất nhờ ưu điểm vượt trội đó là có vận tốc cao làm cho thời gian di chuyển ngắn. Chính nhờ ưu thế này, hàng không dân dụng là một ngành kinh tế - kỹ thuật mũi nhọn trong hệ thống giao thông vận tải, nó có vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế, đối với quốc gia. Khi vận tải hàng không phát triển thì sẽ làm cho cơ sở hạ tầng quốc gia phát triển và mang lại nhiều giá trị kinh tế cho đất nước và nó sẽ thúc đẩy sự phát triển của các ngành khác. Hàng không là một ngành công nghiệp đòi hỏi tính đồng bộ và chuyên môn hoá cao.

Sự phát triển của ngành công nghiệp hàng không là sự phát triển đồng thời của ba bộ phận trong hệ thống cơ sở hạ tầng của ngành hàng không là: Hãng vận chuyển hàng không; Cảng HK (hàng không) sân bay; Quản lý không lưu. Thế kỷ XX được coi là kỷ nguyên của ngành hàng không. Trước thế kỷ XX, con người luôn mơ ước có thể bay được như các loài chim để chinh phục được khoảng không bao la. Những bản phác thảo chiếc tàu bay thô sơ nhất của Leona De Vanhxi, những chuyến bay thử không thành công của con người cùng với cánh diều đã minh chứng cho điều này.

Ước mơ ấy chỉ được thực hiện thực sự khi vào ngày 9 tháng 12 năm 1903, hai anh em nhà Wrights đã cho bay thử lần đầu tiên chiếc máy bay do con người chế tạo tại thành phố Kity Hawk Bang -4- Bắc Caroline (Mỹ). Khi đó, nơi để cho chiếc máy bay này cất hạ cánh chỉ là một bãi đất nện (airfeld). Mặc dù chiếc máy bay thô sơ đầu tiên này chỉ bay được vài chục mét nhưng đây là sự kiện đã đánh dấu bước khởi đầu sự phát triển rực rỡ của ngành công nghiệp vận tải hàng không. Trong chiến tranh thế giới lần thứ nhất, máy bay được sử dụng chủ yếu cho mục đích quân sự, động cơ phản lực đã thay thế cho máy bay cánh quạt.

Để đáp ứng yêu cầu vận tải trong quân sự đồng thời để đáp ứng được các yêu cầu đường băng (aerodrome) cho phép các máy bay có công suất nhỏ, vận tốc vừa phải cất hạ cánh. Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, hàng không dân dụng mới thực sự phát triển.