ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA KINH TẾ -------*****------- NGUYỄN HUY DƯƠNG NGÀNH HÀNG KHÔNG VIỆT NAM THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ HÀ NỘI - 2005 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA KINH TẾ -------*****------- NGUYỄN HUY DƯƠNG NGÀNH HÀNG KHÔNG VIỆT NAM THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ Mà SỐ: 5.01 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. PHAN HUY ĐƯỜNG HÀ NỘI - 2005 PhÇn më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Trong xu thế toàn cầu hoá, khu vực hoá đang diễn ra hết sức mạnh mẽ và nhanh chóng, trong điều kiện nền kinh tế thị trường mở, việc giao lưu kinh tế văn hoá… giữa các quốc gia trên thế giới ngày càng được tăng cường mở rộng. Từ đó, vấn đề đặt ra cho mỗi quốc gia phải quan tâm đến việc nâng cấp phát triển các cơ sở hạ tầng giao thông vận tải.
Vì vậy, phát triển Ngành giao thông vận tải nói chung và phát triển Ngành hàng không nói riêng đều được các quốc gia hết sức coi trọng. Ngành hàng không Việt Nam trong thời gian qua đã có những đóng góp tích cực cho sự tăng trưởng, phát triển kinh tế đất nước nói chung, cho sự phát triển kinh tế đối ngoại và giao lưu văn hoá với các nước nói riêng. Tuy nhiên Ngành hàng không Việt nam vẫn còn những hạn chế, chưa thực sự phát huy được hết tiềm năng và lợi thế của Ngành, hiệu quả kinh tế xã hội chưa cao, và sức cạnh tranh còn hạn chế. Do vậy, việc cấp bách đặt ra là cần phải có lời giải xác đáng cho việc khai thác tiềm năng, phát triển Ngành hàng không Việt Nam trở thành Ngành kinh tế - kỹ thuật hiện đại ngang tầm trình độ phát triển của các nước trong khu vực và thế giới, phục vụ công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Mặt khác việc mở rộng, phát triển Ngành hàng không Việt Nam là hết sức cần thiết trong điều kiện hội nhập quốc tế có nhiều thời cơ và thách thức hiện nay. Víi nh÷ng yªu cÇu ®Æt ra c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn nh- trªn, viÖc t×m hiÓu v¯ nghiªn cøu vÒ vÊn ®Ò: “Ngµnh hµng kh«ng ë ViÖt Nam - Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn” l¯ hÕt søc cÇn thiÕt v¯ t«i chän ®ã l¯m ®Ò t¯i LuËn v¨n tèt nghiÖp cña m×nh. T×nh h×nh nghiªn cøu Ngành hàng không có vai trò, vị trí hết sức quan trọng trong nền kinh tế nói chung, trong quan hệ kinh tế và giao lưu văn hoá quốc tế nói riêng, do đó việc phát triển ngành Hàng không Việt Nam đã được các Cơ quan chức năng, một số nhà nghiên cứu quan tâm nghiên cứu, một số công trình cụ thể như sau: -1- -TS. Lê Thế Bình:“ Phát triểnHãng hàng không quốc gia Việt Nam đến năm 2007’’ Tạp chí hàng không – Tháng 8 năm 2002.
- Đề án chiến lược phát triển Ngành Hàng không Dân dụng Việt Nam đến năm 2010; Nhà xuất bản chính trị quốc gia - năm 1997. - Những vấn đề cơ bản về chiến lược phát triển của Ngành Hàng không Dân dụng Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI ; Cục hàng không- tháng 08 năm 1999. - Tạp chí Hàng không Việt Nam – Các bài viết đăng trên số: Tháng 5 - 1995; Tháng 8- 1995; Tháng 6- 2003. - ICAO: ANNEX 14 – Những khuyến cáo của Tổ chức Hàng không dân dụng Quốc tế … - TS.
Nguyễn Sỹ Hưng: “ Kinh doanh Cảng hàng không ” - Tạp chí hàng không- Tháng 8 – 1996. Võ Anh Tú: “ Quy hoạch và phát triển Cảng hàng không ” - Năm 2003 Các công trình nghiên cứu, các bài viết trên các Báo, Tạp chí Hàng không Việt Nam và một số Luận án trên đây đã đề cập đến các khía cạnh khác nhau về phát triển Ngành hàng không Việt Nam. Tuy nhiên, do mục đích, đối tượng, phạm vi và thời điểm nghiên cứu, các công trình nghiên cứu trên chưa phân tích đầy đủ về thực trạng và giải pháp phát triển Ngành hàng không Việt Nam, vì vậy việc tiếp tục nghiên cứu vấn đề trên là có ý nghĩa quan trọng và cần thiết. Môc tiªu vµ nhiÖm vô nghiªn cøu Môc tiªu cña LuËn v¨n lµ ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p nh»m ph¸t triÓn ngµnh Hµng kh«ng ViÖt Nam thêi gian tíi.
§Ó thùc hiÖn ®-îc môc tiªu nµy, t¸c gi¶ ®· ®Ò ra nhiÖm vô nghiªn cøu cña ®Ò tµi lµ: - Lµm râ mét sè vÊn ®Ò vÒ ngµnh Hµng kh«ng; - §¸nh gi¸ thùc tr¹ng ngµnh Hµng kh«ng ViÖt Nam tõ n¨m 1995 ®Õn nay; - Trªn c¬ së c¸c ph©n tÝch trªn, ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m ph¸t triÓn ngµnh Hµng kh«ng ViÖt Nam đến năm 2015. §èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu * §èi t-îng nghiªn cøu: Ngµnh hµng kh«ng d©n dông ViÖt Nam * Ph¹m vi nghiªn cøu: -2- - VÒ thêi gian: LuËn v¨n tËp trung nghiªn cøu thùc tr¹ng ngµnh Hµng kh«ng ViÖt Nam tõ n¨m 1995 ®Õn nay, ®©y ®-îc coi lµ mèc thêi gian mµ nhiÒu Ngµnh cã sù chuyÓn biÕn m¹nh mÏ vÒ kinh tÕ vµ c¬ së h¹ tÇng kü thuËt. - VÒ kh«ng gian: Ngµnh Hµng kh«ng ë ViÖt Nam - VÒ néi dung: D-íi gãc ®é kinh tÕ chÝnh trÞ, luËn v¨n nghiªn cøu ngành hàng không ViÖt Nam nh- lµ mét nh©n tè thóc ®Èy xu thÕ toµn cÇu ho¸ kinh tÕ vµ héi nhËp cña ViÖt Nam. LuËn v¨n sÏ chØ ®Ò cËp ®Õn nh÷ng gi¶i ph¸p, chÝnh s¸ch mang tÝnh vÜ m« cho toµn ngµnh vµ sÏ kh«ng ®i s©u vµo nh÷ng vÊn ®Ò cã tÝnh t¸c nghiÖp trong ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch còng nh- trong viÖc tæ chøc thùc thi chÝnh s¸ch ®èi víi tõng lÜnh vùc, tõng H·ng, tõng C¶ng hµng kh«ng riªng lÎ.
Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu §Ó lµm râ nh÷ng néi dung c¬ b¶n ®· ®Æt ra cña LuËn v¨n, trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu t¸c gi¶ sö dông ph-¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng vµ duy vËt lÞch sö. Ngoµi ra cßn sö dông mét sè ph-¬ng ph¸p: ph-¬ng ph¸p kÕt hîp ph©n tÝch víi tæng hîp, ph-¬ng ph¸p thèng kª, so s¸nh, ph©n tÝch dù b¸o… trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu. Dù kiÕn nh÷ng ®ãng gãp míi cña LuËn v¨n - HÖ thèng ho¸ mét sè vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vÒ ngµnh Hµng kh«ng. - Ph©n tÝch chÝnh s¸ch ph¸t triÓn ngµnh hµng kh«ng cña mét sè n-íc vµ rót ra bµi häc kinh nghiÖm cho ViÖt Nam.
- Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng ho¹t ®éng ngµnh Hµng kh«ng ë ViÖt Nam tõ n¨m 1995 ®Õn nay ®Ó tõ ®ã thÊy ®-îc nh÷ng mÆt cßn tån t¹i, h¹n chÕ vµ vÊn ®Ò ®Æt ra trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña ngµnh trong thêi gian qua. - Trªn c¬ së nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn, ®¸nh gi¸ vÒ thùc tiÔn, t¸c gi¶ ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p chñ yÕu ph¸t triÓn ngµnh Hµng kh«ng đến năm 2015. KÕt cÊu cña LuËn v¨n Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn, phô lôc vµ danh môc tµi liÖu tham kh¶o, néi dung chÝnh cña LuËn v¨n gåm 3 ch-¬ng nh- sau: Ch-¬ng 1: Ngµnh Hµng kh«ng và kinh nghiệm phát triển hàng không của một số nước trên thế giới Ch-¬ng 2: T×nh h×nh ph¸t triÓn cña ngµnh hµng kh«ng ViÖt Nam từ năm 1995 đến nay Ch-¬ng 3: Quan ®iÓm ®Þnh h-íng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn ngµnh hµng kh«ng ViÖt Nam đến năm 2015 -3- ch-¬ng 1: NGÀNH HÀNG KHÔNG VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƢỚC TRÊN THẾ GIỚI VỀ PHÁT TRIỂN HÀNG KHÔNG 1. Đặc điểm và vai trò của ngành hàng không trong nền kinh tế 1.
Ngành hàng không và đặc điểm của nó 1. Giíi thiÖu chung vÒ ngµnh hµng kh«ng Trong những thập kỷ gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, kỹ thuật đã lµm biến đổi sâu sắc trong mọi lĩnh vực từ kinh tế đến văn hoá, xã hội của tất cả các quốc gia trên thế giới. Các quốc gia chỉ có thể phát triển khi t¹o dùng ®-îc mét cơ sở hạ tầng kinh tÕ kü thuËt tốt, trong đó hạ tầng c¬ së của ngành giao thông vận tải cã mét vai trß rÊt quan träng, vì giao thông là mạch máu kinh tế. §Æc biÖt trong xu thÕ toµn cÇu hãa nh- hiÖn nay th× h¹ tÇng c¬ së cña lÜnh vùc (ngµnh) Hµng kh«ng ®-îc coi nh- lµ bé mÆt cña quèc gia.
Mặc dù ngành hàng không ra đời muộn nhất so với các loại hình vận tải khác nhưng nó lại là ngành phát triển nhanh nhất nhờ ưu điểm vượt trội đó là có vận tốc cao làm cho thời gian di chuyển ngắn. Chính nhờ ưu thế này, hàng không dân dụng là một ngành kinh tế - kỹ thuật mũi nhọn trong hệ thống giao thông vận tải, nó có vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế, đối với quốc gia. Khi vận tải hàng không phát triển thì sẽ làm cho cơ sở hạ tầng quốc gia phát triển và mang lại nhiều giá trị kinh tế cho đất nước và nó sẽ thúc đẩy sự phát triển của các ngành khác. Hàng không là một ngành công nghiệp đòi hỏi tính đồng bộ và chuyên môn hoá cao.
Sự phát triển của ngành công nghiệp hàng không là sự phát triển đồng thời của ba bộ phận trong hệ thống cơ sở hạ tầng của ngành hàng không là: Hãng vận chuyển hàng không; Cảng HK (hàng không) sân bay; Quản lý không lưu. Thế kỷ XX được coi là kỷ nguyên của ngành hàng không. Trước thế kỷ XX, con người luôn mơ ước có thể bay được như các loài chim để chinh phục được khoảng không bao la. Những bản phác thảo chiếc tàu bay thô sơ nhất của Leona De Vanhxi, những chuyến bay thử không thành công của con người cùng với cánh diều đã minh chứng cho điều này.
Ước mơ ấy chỉ được thực hiện thực sự khi vào ngày 9 tháng 12 năm 1903, hai anh em nhà Wrights đã cho bay thử lần đầu tiên chiếc máy bay do con người chế tạo tại thành phố Kity Hawk Bang -4- Bắc Caroline (Mỹ). Khi đó, nơi để cho chiếc máy bay này cất hạ cánh chỉ là một bãi đất nện (airfeld). Mặc dù chiếc máy bay thô sơ đầu tiên này chỉ bay được vài chục mét nhưng đây là sự kiện đã đánh dấu bước khởi đầu sự phát triển rực rỡ của ngành công nghiệp vận tải hàng không. Trong chiến tranh thế giới lần thứ nhất, máy bay được sử dụng chủ yếu cho mục đích quân sự, động cơ phản lực đã thay thế cho máy bay cánh quạt.
Để đáp ứng yêu cầu vận tải trong quân sự đồng thời để đáp ứng được các yêu cầu đường băng (aerodrome) cho phép các máy bay có công suất nhỏ, vận tốc vừa phải cất hạ cánh. Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, hàng không dân dụng mới thực sự phát triển.