CHƯƠNG 1 : NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGÀNH CÔNG NGHIỆP NHỰA VÀ BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ CỦA NGÀNH NHỰA TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM 1.1 Khái niệm, vai trò và đặc điểm của ngành công nghiệp nhựa 1.1 Khái niệm ngành công nghiệp nhựa a. Khái quát chung về nhựa và các sản phẩm từ nhựa Từ nhựa trong tiếng Anh là “plastic”, từ này có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp “plastikos” có nghĩa là có thể đúc được. Có nhiều tổ chức đưa ra định nghĩa về nhựa và định nghĩa này có thể có một số điểm khác nhau tùy thuộc vào cách tiếp cận của mỗi lĩnh vực trong nghiên cứu cũng như trong đời sống và xã hội. Dưới góc độ nghiên cứu của hóa học, theo IUPAC (International Union of Pure and Applied Chemistry, tạm dịch: Liên minh Quốc tề về Hóa học thuần túy và Hóa học ứng dụng) , chất dẻo hay còn gọi là nhựa, là các hợp chất cao phân tử, có khả năng bị biến dạng khi chịu tác dụng của nhiệt, áp suất và vẫn giữ được sự biến dạng đó khi thôi tác dụng.
Chất dẻo thường là các chất tổng hợp có nguồn gốc từ các sản phẩm hóa dầu. Dưới góc độ kinh tế và ứng dụng, định nghĩa của Hiệp hội các nhà sản xuất nhựa thuộc liên minh Châu Âu EU thiên về tính ứng dụng của loại vật liệu hóa học này hơn. Theo đó, nhựa là cụm từ phổ biến được sử dụng để chỉ dạng vật liệu tổng hợp hoặc bán tổng hợp được sử dụng rộng rãi trong các ứng dụng của đời sống xã hội. Loại vật liệu này có tính dẻo và rất dễ uốn trong quá trình sản xuất và gia công, cho phép sản xuất thành các sản phẩm dưới nhiều hình dạng khác nhau như cuộn phim, chai, lọ, đĩa, ống và nhiều sản phẩm khác.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 7 Như vậy, dù dưới góc độ tiếp cận nào thì khái niệm nhựa đều có chung một đặc điểm là tính dẻo hay khả năng bị biến dạng khi chịu tác dụng của nhiệt, áp suất và có tính ứng dụng rất cao trong đời sống xã hội của con người. Có thể đúc kết khái niệm vật liệu nhựa từ các định nghĩa trên như sau : “Nhựa là một dạng vật liệu có tính dẻo được tạo ra từ các hợp chất cao phân tử được sử dụng rộng rãi trong sản xuất và đời sống để chế tạo ra các sản phẩm phục vụ nhu cầu của con người.” Về phân loại nhựa, dựa trên đặc tính hóa học, vật liệu nhựa được chia thành nhiều loại như PE, PVC, PP, PC, PET,…Dưới đây là khái quát chung về đặc tính hóa học cũng như khả năng ứng dụng của một số vật liệu nhựa cơ bản *PE (Polyethylene): Đặc tính: - Trong suốt, hơi có ánh mờ, có bề mặt bóng láng, mềm dẻo. - Chống thấm nước và hơi nước tốt. - Chịu được nhiệt độ cao (dưới 2300 C) trong thời gian ngắn.
Công dụng: - Làm túi xách và các loại, thùng (can) - Sản xuất nắp chai. * PP (Polypropylen) Đặc tính : - Tính bền cơ học cao - Trong suốt, độ bóng bề mặt cao, cho khả năng in ấn cao, nét in rõ. - Chịu được nhiệt độ cao hơn 1000 C. Công dụng: - Dùng làm bao bì một lớp chứa đựng bảo quản thực phẩm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 8 - Tạo thành sợi, dệt thành bao bì đựng lương thực, ngũ cốc có số lượng lớn.
- PP cũng được sản xuất dạng màng phủ ngoài đối với màng nhiều lớp để tăng tính chống thấm khí, hơi nước, tạo khả năng in ấn cao, và dễ xé rách để mở bao bì (do có tạo sẵn một vết đứt) và tạo độ bóng cao cho bao bì. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 9 * PVC (Polyvinylchloride): - Sản phẩm PVC trước đây (1920 trở đi) được sử dụng với số lượng rất lớn, nhưng ngày nay đã bị PE vượt qua. Hiện nay, PVC phần lớn dùng bao bọc dây cáp điện, làm ống thoát nước, áo mưa, màng nhựa gia dụng… - Trong PVC có chất vinylchoride, thường được gọi là VCM có khả năng gây ung thư (phát hiện 1970) Công dụng: - Sử dụng làm nhãn màng cho các loại chai, bình bằng nhựa hoặc màng bao bọc các loại thực phẩm bảo quản , lưu hành trong thời gian ngắn như thịt sống, rau quả tươi…. - Ngoài ra, PVC được sử dụng để làm nhiều vật gia dụng cũng như các lọai sản phẩm thuộc các ngành khác.
* PC (Polycarbonat): Đặc tính: - Tính chống thấm khí, hơi cao hơn các loại PE, PVC nhưng thấp hơn PP, PET. - Trong suốt, tính bền cơ và độ cứng rất cao, khả năng chống mài mòn và không bị tác động bởi các thành phần của thực phẩm. - Chịu nhiệt cao (trên 1000 C ). Công dụng: - Với khả năng chịu được nhiệt độ cao nên PC được dùng làm bình, chai, nắp chứa thực phẩm cần tiệt trùng.
* PET (Polyethylene terephthalate): LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 10 PET là một loại bao bì thực phẩm quan trọng có chể tạo màng hoặc tạo dáng chai lọ do các tính chất : - Bền cơ học cao, có khả năng chịu đựng lực xé và lực va chạm, chịu đựng sự mài mòn cao, có độ cứng cao. - Trơ với môi trường thực phẩm. Dựa trên tính ứng dụng của nhựa, vật liệu nhựa được chia thành 3 loại cơ bản gồm: * Nhựa thông dụng : là loại nhựa được sử dụng số lượng lớn, giá rẻ, dùng nhiều trong những vật dụng thường ngày, như: PP, PE, PS, PVC, PET, ABS,. * Nhựa kỹ thuật : Là loại nhựa có tính chất cơ lý trội hơn so với các loại nhựa thông dụng, thường dùng trong các mặt hàng công nghiệp, như: PC, PA,.
* Nhựa chuyên dụng : Là các loại nhựa tổng hợp chỉ sử dụng riêng biệt cho từng trường hợp. Khái niệm về ngành công nghiệp nhựa Dưới góc độ kinh tế, “công nghiệp, là một bộ phận của nền kinh tế, là lĩnh vực sản xuất hàng hóa vật chất mà sản phẩm được chế tạo, chế biến cho nhu cầu tiêu dùng hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh tiếp theo. Đây là hoạt động kinh tế, sản xuất quy mô lớn, được sự hỗ trợ thúc đẩy mạnh mẽ của các tiến bộ công nghệ, khoa học và kỹ thuật… Một nghĩa rất phổ thông khác của công nghiệp là hoạt động kinh tế quy mô lớn, sản phẩm (có thể là phi vật thể) được tạo ra trở thành hàng hóa. Theo nghĩa này, những hoạt động kinh tế chuyên sâu khi đạt được một quy mô nhất định sẽ trở thành một ngành công nghiệp, ngành kinh tế như: công nghiệp phần mềm máy tính, công nghiệp điện ảnh, công nghiệp giải trí, công nghiệp nghiệp thời trang, công nghiệp báo chí, v.” (Đỗ Hồng Dương, 2009) Về khái niệm ngành công nghiệp nhựa, tuy hiện nay chưa có một định nghĩa chính thức nào về ngành công nghiệp nhựa trên thế giới cũng như tại Việt Nam, song, dựa trên định nghĩa chung về ngành công nghiệp đã được nêu ra ở trên cũng như khái quát chung về nhựa và các sản phẩm từ nhựa, có thể cho rằng : Công LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 11 nghiệp nhựa là hoạt động kinh tế, sản xuất các loại vật liệu nhựa và các sản phẩm từ nhựa cũng như các hoạt động tái chế nhựa để tái tạo ra vật liệu và các sản phẩm đó nhằm mục đích phục vụ nhu cầu của sản xuất và đời sống xã hội của con người.2 Vai trò của ngành công nghiệp nhựa Công nghiệp nhựa ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn trong sản xuất và đời sống xã hội của con người.
Dưới góc độ xã hội, do đặc tính hóa học dẻo, nhẹ, bền, nhiều màu sắc và dễ gia công của nhựa mà ngày càng có nhiều sản phẩm được chế tạo ra từ loại vật liệu này để phục vụ nhu cầu của con người : từ các vật dụng quen thuộc trong đời sống hằng ngày như bàn ghế, tủ quần áo, móc treo, khung ảnh, xô chậu, rổ, bát, các loại bao bì thực phẩm và đồ uống…; các sản phẩm phục vụ cho sản xuất của các ngành công nghiệp khác như dây điện, vỏ điện thoại, vỏ xe máy, vỏ ô tô cho tới các sản phẩm kỹ thuật cao như bánh răng hay chi tiết máy. Nói về vai trò to lớn của ngành công nghiệp nhựa, Hiệp hội các nhà sản xuất nhựa châu Âu cho rằng, ngành nhựa đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ người tiêu dùng, hỗ trợ các ngành công nghiệp khác, tiết kiệm năng lượng và hạn chế sự lãng phí trong xã hội. Đối với vai trò bảo vệ người tiêu dùng, các sản phẩm nhựa góp phần to lớn trong việc bảo quản thực phẩm chế biến, giúp các sản phẩm này khi tới tay người tiêu dùng còn giữ được những đặc tính tốt và an toàn cho sức khỏe. Thống kê tại Anh chỉ ra rằng có tới hơn 90% các sản phẩm thực phẩm được đóng gói bằng bao bì nhựa khi tới tay người tiêu dùng Anh còn nguyên hàm lượng dinh dưỡng và an toàn cho sức khỏe.
Ngoài ra, nhựa là loại vật liệu rẻ được sản xuất trên quy mô lớn nên có thể giúp cho người tiêu dùng tiết kiệm chi phí khi mua sắm. Đối với vai trò hỗ trợ các ngành công nghiệp khác, có thể thấy sản phẩm nhựa là một trong những yếu tố quan trọng để các các ngành công nghiệp khác phát triển cả về quy mô và chất lượng. Ước tính có hơn 50% các sản phẩm sản xuất ra trên thế giới được đóng gói bằng bao bì nhựa nhưng loại bao bì này chỉ chiếm 17% tổng trọng lượng bao bì trên thế giới ( Plasticseurope, 2015). Điều này chứng tỏ sản phẩm nhựa chiếm ưu thế rất lớn trong việc tạo thuận lợi cho các ngành công nghiệp khác đóng gói và vận chuyển sản phẩm.
Nhựa giúp cho những ngành này tiết kiệm được chi phí sản xuất, đóng gói và vận tải, từ đó giúp hạ giá thành sản phẩm, mở LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 12 rộng thị phần, tăng lợi nhuận và quy mô sản xuất. Ngay đến những ngành công nghiệp chế tạo ô tô, xe máy cũng phụ thuộc ngành công nghiệp nhựa như một bộ phận quan trọng để chế tạo ra vỏ xe máy hay vỏ ô tô. Tính nhẹ, bền, dễ gia công, nhiều màu sắc của nhựa giúp cho sản phẩm của các ngành này được cải thiện đáng kể về chất lượng so với thời kỳ trước. Đối với vai trò tiết kiệm năng lượng và hạn chế sự lãng phí, nhựa là ngành có yêu cầu đầu vào tiêu tốn ít năng lượng hơn cả.