Luận văn phát triển năng lực vận dụng kiến thức thực tiễn môn Hóa học lớp 10 nâng cao

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh lớp 10 qua dạy học chương tốc độ phản ứng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngát
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Thu Hoài
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Hóa Học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức Vào Thực Tiễn Cho Học Sinh Thông Qua Dạy Học Chƣơng Tốc Độ Phản Ứng Và Cân Bằng Hóa Học – Hóa Học Lớp 10 Nâng Cao
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Năng lực và phát triển năng lực cho HS trong dạy học hóa học
• 1.2. Khái niệm và đặc điểm của năng lực
• 1.3. Cấu trúc của và biểu hiện của năng lực
• 1.4. Các năng lực đặc thù cần phát triển cho học sinh trong dạy học hóa học
• 1.5. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho HS trong dạy học hóa học
• 1.5.1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 1.5.2. Cấu trúc, biểu hiện năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 1.6. Biện pháp phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 1.7. Đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 1.8. Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực góp phần phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho HS
• 1.8.1. Dạy học giải quyết vấn đề
• 1.8.2. Dạy học theo dự án
• 1.8.3. Kĩ thuật mảnh ghép
• 1.9. Bài tập hóa học định hướng phát triển năng lực
• 1.9.1. Khái niệm bài tập hóa học
• 1.9.2. Bài tập hóa học thực tiễn
• 1.9.3. Các bậc trình độ trong bài tập hóa học định hướng phát triển năng lực
• 1.10. Thực trạng phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho HS trong dạy học hóa học ở một số trường phổ thông tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Nam Định
• 1.10.1. Mục đích điều tra
• 1.10.2. Đối tượng điều tra
• 1.10.3. Đánh giá kết quả điều tra
• 1.11. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH LỚP 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Phân tích mục tiêu, cấu trúc, nội dung chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học - Hóa học lớp 10 nâng cao
• 2.2. Nội dung cấu trúc
• 2.3. Một số điểm lưu ý về nội dung và phương pháp dạy học chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học lớp 10 nâng cao
• 2.4. Tuyển chọn và xây dựng hệ thống bài tập định hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn trong dạy học chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học – Hóa học lớp 10 nâng cao
• 2.4.1. Nguyên tắc tuyển chọn, xây dựng bài tập hóa học phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 2.4.2. Quy trình xây dựng hệ thống bài tập hóa học để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh trung học phổ thông
• 2.4.3. Hệ thống bài tập hóa học để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh
• 2.5. Biện pháp phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh thông qua việc sử dụng hệ thống bài tập định hướng năng lực
• 2.5.1. Sử dụng bài tập hóa học kết hợp với phương pháp dạy học giải quyết vấn đề để tổ chức hoạt động học tập của HS trong bài dạy nghiên cứu kiến thức mới
• 2.5.2. Sử dụng bài tập hóa học kết hợp với phương pháp dạy học dự án
• 2.5.3. Sử dụng bài tập hóa học trong giờ ôn tập, luyện tập
• 2.5.4. Sử dụng bài tập hóa học trong kiểm tra đánh giá
• 2.6. Thiết kế các kế hoạch dạy học chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho HS
• 2.6.1. Kế hoạch dạy học bài 50 - Tiết 95- Các yếu tố ảnh hưởng đến cân bằng hóa học- cân bằng hóa học bằng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề
• 2.6.2. Kế hoạch dạy học bài 49 – 2 tiết– Các yếu tố ảnh hưởng tới tốc độ phản ứng bằng phương pháp dạy học dự án
• 2.6.3. Kế hoạch dạy học bài 50 - Cân bằng hóa học theo kĩ thuật mảnh ghép
• 2.7. Thiết kế bộ công cụ đánh giá sự phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn của học sinh
• 2.7.1. Tiêu chí đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 2.7.2. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.2. Địa bàn và đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Xử lí số liệu và kết quả thực nghiệm
• 3.5. Thu thập kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Tính các tham số đặc trưng thống kê
• 3.7. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh lớp 10

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh lớp 10 là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hóa học mà còn giúp các em áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc này không chỉ nâng cao chất lượng học tập mà còn chuẩn bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết cho cuộc sống và nghề nghiệp sau này.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Năng lực vận dụng kiến thức hóa học được hiểu là khả năng áp dụng các kiến thức lý thuyết vào các tình huống thực tiễn. Điều này không chỉ giúp học sinh giải quyết các bài tập hóa học mà còn giúp các em nhận thức được vai trò của hóa học trong đời sống hàng ngày.

1.2. Đặc điểm của chương trình hóa học lớp 10

Chương trình hóa học lớp 10 bao gồm nhiều nội dung cơ bản như cấu trúc nguyên tử, phản ứng hóa học và cân bằng hóa học. Những nội dung này có liên quan mật thiết đến thực tiễn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phát triển năng lực học sinh lớp 10

Mặc dù có nhiều cơ hội để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt phương pháp dạy học tích cực và tài liệu hỗ trợ. Điều này dẫn đến việc học sinh không thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn một cách hiệu quả.

2.1. Thiếu hụt phương pháp dạy học tích cực

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, dẫn đến việc học sinh không được khuyến khích tham gia vào quá trình học tập. Việc này làm giảm khả năng tư duy và sáng tạo của học sinh.

2.2. Khó khăn trong việc kết nối lý thuyết với thực tiễn

Học sinh thường gặp khó khăn trong việc liên hệ kiến thức hóa học với các tình huống thực tiễn. Điều này có thể do thiếu các bài tập thực tiễn hoặc thiếu sự hướng dẫn từ giáo viên.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh lớp 10, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích các em tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động.

3.1. Dạy học giải quyết vấn đề

Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề giúp học sinh phát triển khả năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn. Học sinh sẽ được đặt trong các tình huống thực tế và yêu cầu tìm ra giải pháp.

3.2. Sử dụng bài tập hóa học thực tiễn

Bài tập hóa học thực tiễn giúp học sinh áp dụng kiến thức vào các tình huống cụ thể. Việc này không chỉ giúp các em hiểu rõ hơn về kiến thức mà còn tạo động lực học tập.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong phát triển năng lực học sinh

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã cho thấy những kết quả khả quan trong việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh lớp 10. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn tốt hơn khi được học trong môi trường tích cực.

4.1. Kết quả từ các trường THPT

Nghiên cứu tại một số trường THPT cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn. Điều này chứng tỏ rằng phương pháp dạy học tích cực có tác động tích cực đến kết quả học tập.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy các em cảm thấy hứng thú hơn với môn hóa học khi được học theo phương pháp tích cực. Giáo viên cũng nhận thấy sự thay đổi trong thái độ học tập của học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh lớp 10 là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Để đạt được điều này, cần tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và tạo ra môi trường học tập tích cực. Hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dạy học và cải thiện tài liệu hỗ trợ.

5.1. Đề xuất cải tiến phương pháp dạy học

Cần nghiên cứu và áp dụng thêm nhiều phương pháp dạy học mới, phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của học sinh. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả dạy học và phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học.

5.2. Tăng cường hỗ trợ tài liệu học tập

Cần phát triển thêm các tài liệu học tập và bài tập thực tiễn để hỗ trợ học sinh trong quá trình học tập. Điều này sẽ giúp các em dễ dàng hơn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW ban hành năm 2013, việc chuyển đổi phương thức giáo dục từ truyền thụ kiến thức một chiều sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học là yêu cầu cấp thiết. Hóa học là môn khoa học thực nghiệm có tính ứng dụng sâu rộng trong đời sống, y học, môi trường và sản xuất công nghiệp. Tuy nhiên, thực tế giảng dạy tại các trường trung học phổ thông hiện nay vẫn còn nặng về giải bài tập lý thuyết hàn lâm, khiến học sinh thiếu kỹ năng vận dụng tri thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Ngát tại Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội tập trung giải quyết nút thắt này thông qua đề tài phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh lớp 10 nâng cao.

Mục tiêu cốt lõi của luận văn là xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn kết hợp các phương pháp dạy học hiện đại nhằm nâng cao năng lực ứng dụng kiến thức chuyên sâu trong chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2016 trên 400 học sinh và 20 giáo viên tại 2 trường trung học tiêu biểu gồm THPT Tống Văn Trân (Nam Định) và THPT Yên Phong 1 (Bắc Ninh). Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài được khẳng định qua việc cung cấp bộ công cụ đo lường chuẩn hóa, giúp tăng tỷ lệ học sinh khá giỏi môn Hóa học lên hơn 15% và giảm tỷ lệ học sinh thụ động trong giờ học xuống dưới 5%. Luận văn mở ra giải pháp dạy học gắn liền bối cảnh cuộc sống, đáp ứng trực tiếp định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng thuyết kiến tạo và lý thuyết hành động trong giáo dục hiện đại. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn được cấu trúc hóa thành 5 năng lực thành phần cốt lõi: năng lực hệ thống hóa kiến thức, năng lực phân tích tổng hợp kiến thức hóa học ứng dụng trong thực tế, năng lực phát hiện mối liên hệ hóa học trong các lĩnh vực đời sống, năng lực giải thích hiện tượng tự nhiên bằng kiến thức chuyên môn, và năng lực sáng tạo trong xử lý tình huống thực tiễn.

Bên cạnh đó, đề tài tích hợp thang 4 bậc trình độ nhận thức theo tiêu chuẩn sư phạm bao gồm: nhận biết (tái hiện tri thức), thông hiểu (giải thích hiện tượng lý thuyết), vận dụng (giải thích tình huống thực tiễn) và vận dụng bậc cao (giải quyết các vấn đề phức hợp hoặc đề xuất giải pháp hành động). Các mô hình dạy học tích cực được vận dụng bao gồm: dạy học giải quyết vấn đề theo quy trình 4 bước, dạy học theo dự án với 5 giai đoạn định hướng sản phẩm, và kỹ thuật mảnh ghép gồm 2 giai đoạn kết hợp nhóm chuyên sâu và nhóm mảnh ghép. Hệ thống bài tập được thiết kế tuân thủ quy trình chuẩn hóa gồm 6 bước chặt chẽ, bảo đảm tính sư phạm, tính chính xác khoa học và tính thời sự.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa phương pháp định tính và phương pháp định lượng. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực trạng với cỡ mẫu gồm 20 giáo viên dạy Hóa học và 400 học sinh khối 10 tại hai tỉnh Nam Định và Bắc Ninh. Phương pháp chọn mẫu được thực hiện theo nguyên tắc chọn mẫu phân tầng kết hợp thuận tiện tại 10 lớp học, bảo đảm tính đại diện về năng lực học tập và điều kiện cơ sở vật chất giữa các vùng miền.

Dữ liệu thực nghiệm sư phạm được phân tích thông qua các công cụ thống kê toán học chuyên dụng. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê suy luận là để kiểm định độ tin cậy, tính toán các tham số đặc trưng như điểm trung bình, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và xây dựng đường lũy tích nhằm xác định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng với độ tin cậy trên 95%. Timeline nghiên cứu được thực hiện tuần tự trong 24 tháng: từ giai đoạn khảo sát lý luận và thực trạng vào năm 2014, thiết kế giáo án và hệ thống bài tập thực tiễn vào năm 2015, đến triển khai thực nghiệm sư phạm và xử lý số liệu tổng kết vào năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu đã bộc lộ những khoảng trống lớn trong thực tế dạy học Hóa học tại các trường phổ thông. Thứ nhất, có tới 67,35% giáo viên chưa từng áp dụng phương pháp dạy học theo dự án và 47,13% không sử dụng kỹ thuật mảnh ghép trong giảng dạy chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học. Thứ hai, việc rèn luyện kỹ năng thực tiễn chỉ dừng lại ở mức độ thấp: 51,42% giáo viên thường xuyên yêu cầu học sinh tái hiện kiến thức lý thuyết thuần túy, trong khi 0% giáo viên sử dụng các bài tập vận dụng bậc cao mức độ 4 một cách thường xuyên và có tới 40,07% giáo viên hoàn toàn không bao giờ giao nhiệm vụ nghiên cứu thực tiễn cho học sinh.

Thứ ba, rào cản lớn nhất khiến giáo viên ngần ngại đổi mới là thiếu thời gian chuẩn bị và thiếu nguồn học liệu chuẩn mực, với 45% giáo viên khẳng định việc tìm kiếm tư liệu thực tế quá tốn thời gian và 30% cho rằng các đề thi hiện hành chưa có nhiều câu hỏi gắn liền đời sống. Thứ tư, về phía học sinh, mặc dù có tới 75,99% học sinh bày tỏ sự hứng thú đặc biệt khi được học các kiến thức gắn với thực tế, nhưng chỉ có 13,35% học sinh được giáo viên giao các câu hỏi tình huống thường xuyên và chỉ 5% học sinh có thói quen tự liên hệ bản chất hóa học với đời sống hàng ngày.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chủ yếu của thực trạng trên bắt nguồn từ áp lực thi cử truyền thống và sự thiếu hụt các tài liệu hướng dẫn sư phạm mang tính thực chiến. Khi đưa các tình huống thực tiễn thời sự vào bài giảng—tiêu biểu như vụ ngạt khí độc CO tại lò vôi Thanh Hóa khiến 8 người tử vong hay sự cố ngộ độc khí CO tại trung tâm thương mại Big C Hà Nội làm hơn 10 người nhập viện—học sinh đã nhanh chóng hiểu sâu sắc nguyên lý chuyển dịch cân bằng giữa hemoglobin và khí oxy theo phản ứng thuận nghịch.

Kết quả thực nghiệm sư phạm chứng minh phương pháp đổi mới tạo ra sự chuyển biến vượt bậc về chất lượng học tập. Khi so sánh nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng qua 2 bài kiểm tra định kỳ (15 phút và 45 phút), dữ liệu có thể được trình bày sinh động qua đồ thị đường lũy tích so sánh điểm số và biểu đồ cột phân bố phần trăm học lực. Đồ thị đường lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải so với nhóm đối chứng, minh chứng điểm số trung bình đạt mức cao hơn rõ rệt. Tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt trên 35%, cao hơn khoảng 15% so với nhóm đối chứng, trong khi tỷ lệ học sinh yếu kém giảm xuống mức dưới 3%. Bảng kiểm quan sát hành vi cũng chỉ ra sự tiến bộ vượt bậc của học sinh về khả năng làm việc nhóm, kỹ năng phản biện và tốc độ giải quyết vấn đề.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm nhân rộng mô hình dạy học phát triển năng lực:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình thiết kế bài tập thực tiễn theo 6 bước sư phạm. Giáo viên bộ môn Hóa học cần chủ động cập nhật các sự kiện thời sự, hiện tượng môi trường và dây chuyền sản xuất nông công nghiệp vào ngân hàng câu hỏi. Mục tiêu cụ thể là đạt tối thiểu 30% số lượng câu hỏi trong mỗi bài học và bài kiểm tra định kỳ phải có nội dung gắn liền thực tế đời sống.

Thứ hai, đổi mới phương pháp tổ chức dạy học trên lớp thông qua kết hợp dạy học dự án và kỹ thuật mảnh ghép. Ban giám hiệu nhà trường cùng tổ chuyên môn cần phân bổ linh hoạt quỹ thời gian 45 phút mỗi tiết học, dành ít nhất 15 phút cho học sinh thảo luận nhóm, thực hiện nhiệm vụ đóng vai chuyên sâu và báo cáo sản phẩm dự án. Mục tiêu nâng mức độ tham gia chủ động của học sinh lên 100% trong năm học tới.

Thứ ba, đa dạng hóa công cụ kiểm tra và đánh giá năng lực người học. Nhà trường và giáo viên cần thay thế hình thức kiểm tra ghi nhớ truyền thống bằng việc kết hợp bảng kiểm quan sát hành vi, đánh giá đồng đẳng và hồ sơ học tập cá nhân. Kế hoạch triển khai đồng bộ ngay từ đầu học kỳ với mục tiêu 85% học sinh đạt mức độ vận dụng kiến thức từ bậc 3 trở lên.

Thứ tư, xây dựng kho học liệu số mở và tổ chức tập huấn chuyên môn định kỳ. Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các trường phổ thông cần thiết lập diễn đàn học liệu chung để chia sẻ giáo án mẫu, video thí nghiệm thực tế và tiêu chí đánh giá năng lực, giúp giảm 50% thời gian soạn bài cho giáo viên trong vòng 6 tháng tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị thực tiễn và tính ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Nhóm thứ nhất là giáo viên Hóa học cấp trung học phổ thông. Nghiên cứu cung cấp hơn 30 bài tập thực tiễn có đáp án chi tiết và 3 kế hoạch bài dạy mẫu hoàn chỉnh cho bài 49 và bài 50, giúp giáo viên tiết kiệm khoảng 40% thời gian soạn giáo án mà vẫn bảo đảm chuẩn phát triển năng lực học sinh.

Nhóm thứ hai là sinh viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu sư phạm Hóa học. Luận văn cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về năng lực vận dụng kiến thức, quy trình 6 bước xây dựng bài tập chuẩn mực và phương pháp xử lý dữ liệu thống kê bằng đường lũy tích trong thực nghiệm sư phạm.

Nhóm thứ ba là cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phát triển chương trình. Tài liệu là căn cứ thực nghiệm xác đáng để xây dựng tiêu chí đánh giá đổi mới phương pháp dạy học, chỉ đạo chuyên môn các cụm trường và thiết kế đề thi định kỳ bám sát yêu cầu thực tiễn.

Nhóm thứ tư là các tác giả viết sách giáo khoa và tài liệu tham khảo Hóa học. Luận văn cung cấp nguồn ngữ liệu phong phú, các tình huống đời sống thực tế đã được kiểm chứng khoa học để đưa vào hệ thống bài tập rèn luyện cho học sinh khối 10.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn gồm những thành phần nào? Năng lực này gồm 5 thành phần chính: hệ thống hóa kiến thức, phân tích tổng hợp ứng dụng thực tế, phát hiện nội dung hóa học trong đời sống, giải thích các hiện tượng tự nhiên bằng khoa học, và xử lý sáng tạo tình huống phát sinh theo 4 bậc nhận thức từ nhận biết đến vận dụng bậc cao.

2. Giáo viên làm thế nào để khắc phục rào cản thiếu thời gian khi dạy học dự án? Giáo viên có thể phân chia dự án thành các nhiệm vụ nhỏ ngoài giờ lên lớp, ứng dụng công nghệ thông tin trong giao bài và tận dụng 15 phút trên lớp để báo cáo sản phẩm, giúp giảm tỷ lệ 67,35% giáo viên chưa từng dạy học dự án xuống mức thấp nhất.

3. Ví dụ điển hình nào trong luận văn chứng minh việc ứng dụng cân bằng hóa học vào đời sống? Ví dụ về ngộ độc khí CO ở nồng độ trên 250 ppm tại các lò nung vôi khiến 8 nạn nhân thiệt mạng và cách cấp cứu bằng oxy nguyên chất giúp chuyển dịch cân bằng giữa hemoglobin và khí oxy theo chiều nghịch, giải thích rõ cơ chế khoa học cho học sinh.

4. Đánh giá năng lực thực tiễn của học sinh được thực hiện bằng công cụ gì? Nghiên cứu sử dụng kết hợp bài kiểm tra viết với bảng kiểm quan sát hành vi gồm 5 tiêu chí rõ ràng, hồ sơ học tập cá nhân và thang đo đánh giá đồng đẳng giữa các nhóm học sinh nhằm theo dõi toàn diện tiến bộ học tập.

5. Luận văn đã thực nghiệm sư phạm trên quy mô mẫu như thế nào? Đề tài được tiến hành thực nghiệm nghiêm túc trong 2 năm trên 400 học sinh lớp 10 và 20 giáo viên tại 2 trường THPT thuộc tỉnh Nam Định và Bắc Ninh, bảo đảm độ tin cậy thống kê trên 95%.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Ngát đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với những đóng góp nổi bật:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và chỉ rõ thực trạng dạy học phát triển năng lực tại 2 tỉnh Nam Định và Bắc Ninh.
• Xây dựng thành công hệ thống hơn 30 bài tập thực tiễn gắn với chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học lớp 10 nâng cao theo quy trình 6 bước chuẩn mực.
• Thiết kế và kiểm chứng 3 kế hoạch bài dạy tích hợp phương pháp giải quyết vấn đề, dạy học dự án và kỹ thuật mảnh ghép.
• Xây dựng trọn bộ công cụ đánh giá năng lực gồm bảng kiểm quan sát và hồ sơ học tập với độ tin cậy thống kê trên 95%.
• Khẳng định 100% tính khả thi và hiệu quả vượt trội của các biện pháp sư phạm đề xuất trong thực tiễn dạy học Hóa học phổ thông.

Kế hoạch hành động tiếp theo trong 12 tháng tới là mở rộng ứng dụng hệ thống bài tập này cho toàn bộ chương trình Hóa học cấp trung học phổ thông. Hãy tham khảo và áp dụng ngay các biện pháp sư phạm tiên tiến từ luận văn để nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học trong kỷ nguyên đổi mới giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Chương 2: Phát triển NL VDKTHH vào thực tiễn cho HS trong DHHH ở trường THPT. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Năng lực và phát triển năng lực cho HS trong dạy học hóa học 1. Khái niệm và đặc điểm của năng lực Khái niệm NL có nguồn gốc tiếng La tinh “competentia” nghĩa là “gặp gỡ”. Ngày nay khái niệm NL được hiểu dưới nhiều cách tiếp cận khác nhau.

Theo từ điển Tâm lí học (Vũ Dung - 2000): NL là tập hợp các tính chất hay phẩm chất của tâm lí cá nhân, đóng vai trò là điều kiện bên trong, tạo thuận lợi cho việc thực hiện tốt một dạng hoạt động nhất định. Theo Weinert (2001) cho rằng: “NL là những khả năng và kĩ xảo học được hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như sự sẵn sàng về động cơ xã hội… và khả năng vận dụng các cách GQVĐ một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong những tình huống linh hoạt” [25, tr. Theo Denys Tremblay: “NL là khả năng hành động, đạt được thành công và chứng minh sự tiến bộ nhờ vào khả năng huy động và sử dụng hiệu quả nhiều nguồn lực tích hợp của cá nhân khi giải quyết các vấn đề của cuộc sống” [24, tr. Như vậy, có thể hiểu NL là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân, phù hợp với yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó có hiệu quả.

NL là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân. Đó là một tổng thể của nhiều yếu tố có liên hệ tác động qua lại. NL con người không phải sinh ra đã có, nó không có sẵn mà nó được hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động và giao tiếp tích cực của con người. Phát triển NL của người học chính là mục tiêu mà dạy và học tích cực muốn hướng tới.

Cấu trúc của và biểu hiện của năng lực [2]; [3]; [5]; [8] Có nhiều loại NL khác nhau. Việc mô tả cấu trúc và các thành phần NL cũng khác nhau. Cấu trúc chung của NL hành động được mô tả là sự kết hợp của bốn NL thành phần: NL chuyên môn, NL phương pháp, NL xã hội, NL cá thể. Cụ thể như bảng sau: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Cấu trúc biểu hiện của năng lực Năng lực Cấu trúc Biểu hiện NL - Tiếp nhận qua việc học nội - Khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên dung – chuyên môn và chủ chuyên môn. môn yếu gắn với khả năng nhận - Khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp và thức và tâm lý vận động. chính xác về mặt chuyên môn NL - - Bao gồm NL phương pháp - Là khả năng đối với những hành động phương chung và phương pháp có kế hoạch, định hướng mục đích pháp chuyên môn. trong việc giải quyết các nhiệm vụ và - - Tiếp nhận qua việc học vấn đề.

phương pháp luận – GQVĐ. NL xã - Tiếp nhận qua việc học - Là khả năng đạt được mục đích trong hội giao tiếp. những tình huống giao tiếp ứng xử xã hội, trong những nhiệm vụ khác nhau trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác NL cá thể - Tiếp nhận qua việc học cảm - - Là khả năng xác định, đánh giá được xúc – đạo đức và liên quan những cơ hội phát triển; giới hạn của cá đến tư duy và hành động tự nhân, phát triển năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân. chịu trách nhiệm.

Mô hình cấu trúc NL trên đây có thể cụ thể hoá trong từng lĩnh vực chuyên môn, nghề nghiệp khác nhau. Mặt khác, trong mỗi lĩnh vực nghề nghiệp người ta cũng mô tả các loại NL khác nhau. Ví dụ NL của GV bao gồm những nhóm cơ bản sau: NL dạy học, NL giáo dục, NL chẩn đoán và tư vấn, NL phát triển nghề nghiệp và phát triển trường học. Các năng lực đặc thù cần phát triển cho HS trong dạy học hóa học.12,13] DHHH cần hình thành và phát triển cho HS các NL đặc thù môn học sau: + NL sử dụng ngôn ngữ hóa học: NL sử dụng biểu tượng hóa học; NL sử dụng thuật ngữ hóa học; NL sử dụng danh pháp hóa học.

+ NL thực hành hóa học bao gồm: NL tiến hành thí nghiệm, sử dụng thí nghiệm an toàn; NL quan sát, mô tả, giải thích các hiện tượng thí nghiệm và rút ra kết luận; NL xử lí thông tin liên quan đến thí nghiệm. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + NL tính toán: Tính toán theo khối lượng chất tham gia và tạo thành sau phản ứng; Tìm ra được mối quan hệ và thiết lập được mối quan hệ giữa kiến thức hóa học với các phép toán học; Sử dụng hiệu quả các thuật toán để biện luận và tính toán các dạng bài toán hóa học và áp dụng trong các tình huống thực tiễn. + NL GQVĐ thông qua môn hóa học: Phân tích được tình huống trong học tập môn hóa học; Phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập môn hóa học; Phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập, trong cuộc sống. Xác định được và biết tìm hiểu các thông tin liên quan đến vấn đề phát hiện trong các chủ đề hóa học; Đề xuất được giải pháp GQVĐ; Thực hiện giải pháp GQVĐ và đánh giá được sự phù hợp của giải pháp đó; Đưa ra được kết luận chính xác và ngắn gọn nhất.

+ NL VDKTHH vào cuộc sống: NL hệ thống hóa kiến thức; NL phân tích tổng hợp các kiến thức hóa học vận dụng vào cuộc sống thực tiễn; NL phát hiện các nội dung kiến thức hóa học được ứng dụng trong các vấn đề, các lĩnh vực khác nhau; NL phát hiện các vấn đề trong thực tiễn và sử dụng kiến thức hóa học để giải thích; NL độc lập sáng tạo trong việc xử lí các vấn đề thực tiễn. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho HS trong dạy học hóa học 1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn NL VDKTHH của HS là khả năng của bản thân người học huy động, sử dụng những kiến thức, kĩ năng đã học trên lớp hoặc học qua trải nghiệm thực tế của cuộc sống để giải quyết những vấn đề đặt ra trong những tình huống đa dạng và phức tạp của đời sống một cách hiệu quả và có khả năng biến đổi nó. NL VDKTHH thể hiện phẩm chất, nhân cách của con người trong quá trình hoạt động để thỏa mãn nhu cầu chiếm lĩnh tri thức [19, tr.

Cấu trúc, biểu hiện năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn Cấu trúc NL VDKTHH gồm có 5 NL thành phần sau: + NL hệ thống hóa kiến thức. + NL phân tích tổng hợp các kiến thức hóa học vận dụng vào cuộc sống thực tiễn. + NL phát hiện các nội dung kiến thức hóa học được ứng dụng trong các vấn đề, các lĩnh vực khác nhau. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + NL phát hiện các vấn đề trong thực tiễn và sử dụng kiến thức hóa học để giải thích sự việc, hiện tượng.

+ NL độc lập sáng tạo trong việc xử lí các vấn đề thực tiễn. Các biểu hiện của NL VDKTHH vào thực tiễn gồm [6]: + NL hệ thống hóa kiến thức: Có NL hệ thống hóa kiến thức, phân loại kiến thức hóa học, hiểu rõ đặc điểm, nội dung, thuộc tính của loại kiến thức hóa học đó. Khi vận dụng kiến thức chính là việc lựa chọn kiến thức một cách phù hợp với mỗi hiện tượng, tình huống cụ thể xảy ra trong cuộc sống, tự nhiên và xã hội. + NL phân tích tổng hợp các kiến thức hóa học vận dụng vào cuộc sống thực tiễn: Định hướng được các kiến thức hóa học một cách tổng hợp và khi VDKTHH có ý nghĩa rõ ràng về loại kiến thức hóa học đó được ứng dụng trong các lĩnh vực gì, nghành nghề gì, trong cuộc sống, tự nhiên và xã hội.

+ NL phát hiện các nội dung kiến thức hóa học được ứng dụng trong các vấn đề các lĩnh vực khác nhau: Phát hiện và hiểu rõ được các ứng dụng của hóa học trong các vấn đề thực phẩm, sinh hoạt, y học, sức khỏe, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và môi trường. + NL phát hiện các vấn đề trong thực tiễn và sử dụng kiến thức hóa học để giải thích: Tìm mối liên hệ và giải thích được các hiện tượng trong tự nhiên và các ứng dụng của hóa học trong cuộc sống và trong các lĩnh vực đã nêu trên dựa vào các kiến thức hóa học và các kiến thức liên môn khác. + NL độc lập sáng tạo trong việc xử lí các vấn đề thực tiễn: Tìm mối liên hệ và giải thích được các hiện tượng trong tự nhiên và các ứng dụng của hóa học trong cuộc sống và trong các lĩnh vực đã nêu trên dựa vào các kiến thức hóa học và các kiến thức liên môn khác. Biện pháp phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn Theo để phát triển NL VDKTHH cho HS có thể sử dụng các biện pháp sau: Biện pháp 1: Tạo tình huống có vấn đề qua các ví dụ, BT thực tiễn (hóa học, liên môn, khoa học tự nhiên, khoa học kĩ thuật, đời sống thực tiễn…) dẫn tới vấn đề cần phát hiện.

10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Biện pháp 2: Tổ chức cho HS tập dượt liên tưởng, huy động kiến thức cần thiết để khai thác tình huống, tiếp cận, nhận biết và giới hạn phạm vi trong quá trình tìm cách VDKTHH. Biện pháp 3: Coi trọng và sử dụng một cách hợp lí, có mục đích các phương tiện trực quan (đồ dùng dạy học, hình vẽ, tranh ảnh, các bài toán có nội dung thực tiễn) giúp HS thuận lợi trong việc phát triển, nắm bắt và VDKTHH. Biện pháp 4: Tổ chức cho HS phân tích, lựa chọn, tách biệt ra nhóm dấu hiệu đặc trưng cho vấn đề, xác định được mối quan hệ bản chất và những biểu hiện bên ngoài của vấn đề. Biện pháp 5: Tập luyện cho HS sử dụng ngôn ngữ, kí hiệu hóa học, để diễn đạt các nội dung hóa học, diễn đạt lại vấn đề theo những cách khác nhưng đảm bảo đúng nghĩa, từ đó biết cách diễn đạt theo hướng có lợi nhất tạo điều kiện thuận lợi cho việc VDKTHH.