Phát triển năng lực ứng dụng công nghệ thông tin cho sinh viên sư phạm lịch sử trường đại học sư phạm hà nội 2

Bài viết khám phá cách phát triển năng lực ứng dụng công nghệ thông tin cho sinh viên sư phạm lịch sử tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2.

• Tác giả: Đặng Thị Thùy Dung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hoàng Hải Hà
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Lịch sử
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Cho Sinh Viên Sư Phạm Lịch Sử
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Những nghiên cứu về năng lực ứng dụng CNTT của giáo viên và sinh viên sư phạm
• 1.2. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài
• 1.3. Nghiên cứu của các tác giả Việt Nam
• 1.4. Nhận xét chung về các công trình nghiên cứu và những điểm luận án kế thừa, phát triển
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ỨNG DỤNG CNTT CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM LỊCH SỬ, TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2: LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Quan niệm về năng lực ứng dụng CNTT của sinh viên Sư phạm Lịch sử
• 2.2. Quan niệm về phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử
• 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử
• 2.4. Chuẩn năng lực ứng dụng CNTT theo chương trình đào tạo sinh viên Sư phạm Lịch sử trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
• 2.5. Vai trò, ý nghĩa của việc phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử
• 2.6. Cơ sở thực tiễn
• 2.7. Khái quát về khoa Lịch sử trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
• 2.8. Khảo sát thực tiễn về phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử và sinh viên Sư phạm Lịch sử trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
• 2.9. Đánh giá về thực trạng
• 2.10. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KHUNG NĂNG LỰC VÀ BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ỨNG DỤNG CNTT CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM LỊCH SỬ, TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
• 3.1. Khung năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm lịch sử, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
• 3.2. Căn cứ để xây dựng khung năng lực ứng dụng CNTT
• 3.3. Quy trình xây dựng khung năng lực ứng dụng CNTT
• 3.4. Nội dung khung năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
• 3.5. Bộ công cụ đánh giá mức độ phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
• 3.6. Nguyên tắc xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực ứng dụng CNTT
• 3.7. Quy trình xây dựng bộ công cụ đánh giá mức độ phát triển năng lực ứng dụng CNTT
• 3.8. Bộ công cụ đánh giá mức độ phát triển năng lực ứng dụng CNTT
• 3.9. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ỨNG DỤNG CNTT CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM LỊCH SỬ, TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.1. Một số yêu cầu khi lựa chọn các biện pháp phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
• 4.2. Biện pháp phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
• 4.3. Nhóm biện pháp nâng cao thái độ và kiến thức về CNTT
• 4.4. Định hướng mục tiêu, tạo hứng thú và rèn ý chí cho sinh viên trong quá trình ứng dụng CNTT
• 4.5. Hướng dẫn SV khai thác hiệu quả tài liệu số “Sổ tay ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử”
• 4.6. Nhóm biện pháp rèn luyện kĩ năng về CNTT
• 4.7. Tổ chức Dạy học kết hợp các học phần thuộc chương trình đào tạo
• 4.8. Tổ chức hoạt động sinh hoạt về ứng dụng CNTT thông qua mô hình CLB NVSP
• 4.9. Tập huấn trực tuyến về kĩ năng ứng dụng CNTT trong nghiên cứu khoa học
• 4.10. Nhóm biện pháp tăng cường khả năng vận dụng CNTT
• 4.11. Hướng dẫn SV ứng dụng CNTT trong tự học và trao đổi chuyên môn
• 4.12. Hướng dẫn sinh viên ứng dụng CNTT trong quá trình thực hành và thực tập sư phạm
• 4.13. Hướng dẫn SV thực hiện hiệu quả hoạt động nghiên cứu khoa học các đề tài về ứng dụng CNTT
• 4.14. Thực nghiệm sư phạm
• 4.15. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm
• 4.16. Đối tượng và phạm vi thực nghiệm
• 4.17. Nội dung và phương pháp thực nghiệm
• 4.18. Tiến trình thực nghiệm
• 4.19. Kết quả thực nghiệm
• 4.20. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ứng Dụng CNTT Cho Sinh Viên Sư Phạm Lịch Sử

Sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin trong giáo dục (CNTT) đã tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực, đặc biệt là giáo dục và đào tạo. CNTT mang đến cơ hội đổi mới phương pháp giảng dạy, nội dung học tập và hình thức đào tạo. Giáo viên hiện đại cần thành thạo kỹ năng CNTT để nâng cao chất lượng giảng dạy và hỗ trợ học tập của sinh viên. Tổ chức UNESCO đã đưa ra khung năng lực CNTT cho giáo viên thế kỷ XXI, nhấn mạnh tầm quan trọng của ứng dụng CNTT trong giảng dạy Lịch sử. Việt Nam cũng đang thúc đẩy mạnh mẽ việc ứng dụng CNTT trong giáo dục, tạo ra môi trường học tập linh hoạt và tiện lợi. Do đó, việc trang bị năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên sư phạm là vô cùng cần thiết.

1.1. Tầm quan trọng của Kỹ năng số cho sinh viên sư phạm trong kỷ nguyên 4.0

Kỷ nguyên số đòi hỏi sinh viên sư phạm phải làm chủ kỹ năng số để thích ứng với môi trường giáo dục hiện đại. Ứng dụng CNTT trong giảng dạy Lịch sử không chỉ giúp sinh viên tiếp cận nguồn tài liệu phong phú mà còn tạo ra những bài giảng hấp dẫn và trực quan. Theo [117][164], việc nâng cao năng lực CNTT cho giáo viên được xem là điều kiện tiên quyết để cải thiện chất lượng giáo dục. Năng lực ứng dụng CNTT của sinh viên sư phạm là nền tảng để đổi mới phương pháp dạy và học, đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới.

1.2. Vai trò của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội trong đào tạo giáo viên Ứng dụng CNTT

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo đội ngũ giáo viên có năng lực ứng dụng CNTT. Nhà trường cần xây dựng chương trình đào tạo tiên tiến, cập nhật kiến thức và kỹ năng CNTT mới nhất. Việc tạo điều kiện cho sinh viên thực hành ứng dụng CNTT trong dạy học Lịch sử là vô cùng quan trọng. Theo tác giả luận án, việc ứng dụng công nghệ trong đào tạo SV SPLS cần được nghiên cứu chuyên sâu và bài bản.

II. Thực Trạng Năng Lực Ứng Dụng CNTT Của Sinh Viên Sư Phạm

Mặc dù được quan tâm, việc đào tạo sư phạm Lịch sử về ứng dụng CNTT trong giảng dạy Lịch sử vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều sinh viên chưa khai thác hiệu quả các công cụ CNTT để phục vụ học tập và nghiên cứu khoa học. Việc ứng dụng CNTT trong thực hành nghề nghiệp và giảng dạy ở trường THPT còn nhiều khó khăn. Cần có những biện pháp sư phạm phù hợp để đào tạo đội ngũ giáo viên chất lượng cao. Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu hệ thống lý thuyết và các mô hình ứng dụng công nghệ trong giáo dục để đưa ra các biện pháp phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên sư phạm.

2.1. Những hạn chế trong Ứng dụng CNTT trong nghiên cứu khoa học Lịch sử

Nhiều sinh viên còn gặp khó khăn trong việc ứng dụng CNTT trong nghiên cứu khoa học Lịch sử. Việc tìm kiếm, xử lý và phân tích dữ liệu lịch sử bằng công cụ CNTT còn hạn chế. Cần trang bị cho sinh viên các kỹ năng sử dụng phần mềm chuyên dụng và các công cụ trực tuyến để phục vụ nghiên cứu. Theo khảo sát, nhiều SV chưa khai thác được những tính năng hữu ích của CNTT để phục vụ cho học tập, NCKH, thực hành nghề nghiệp và DHLS ở trường THPT sau khi ra trường.

2.2. Thiếu hụt Kỹ năng CNTT cho giáo viên tương lai trong bối cảnh chuyển đổi số

Bối cảnh chuyển đổi số đòi hỏi giáo viên tương lai phải có kỹ năng CNTT vững chắc. Tuy nhiên, nhiều sinh viên sư phạm còn thiếu hụt các kỹ năng cần thiết để đáp ứng yêu cầu này. Việc sử dụng các công cụ trực tuyến, thiết kế bài giảng điện tử và tương tác với học sinh trên môi trường mạng còn nhiều hạn chế. Cần có biện pháp để nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên Lịch sử về ứng dụng CNTT.

III. Phương Pháp Phát Triển Năng Lực Ứng Dụng CNTT Hiệu Quả

Việc phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên sư phạm cần có phương pháp phù hợp. Cần xác định rõ các thành tố năng lực ứng dụng CNTT và tiêu chí đánh giá. Từ đó, đề xuất các biện pháp phát triển năng lực ứng dụng CNTT trong học tập, thực hành giáo dục và nghiên cứu khoa học. Các biện pháp này cần gắn liền với thực tiễn giảng dạy và đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới. Luận án đi sâu xác định các thành tố NL và tiêu chí đánh giá PTNL ứng dụng CNTT cho SV, từ đó đề xuất được những biện pháp PTNL ứng dụng CNTT (trong học tập, thực hành GD và NCKH) cho SPLS trường ĐHSPHN2 nói riêng và các trường ĐHSP nói chung.

3.1. Xây dựng Khung năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên sư phạm Lịch sử

Việc xây dựng khung năng lực ứng dụng CNTT là cơ sở để định hướng và đánh giá quá trình phát triển năng lực ứng dụng CNTT của sinh viên. Khung năng lực này cần bao gồm các kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để sinh viên có thể sử dụng hiệu quả CNTT trong giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học. Cần phân tích chuẩn đầu ra, mục tiêu, nội dung chính, cấu trúc CTĐT cử nhân SP LS ở trường ĐHSPHN2.

3.2. Thiết kế Bài giảng điện tử môn Lịch sử và sử dụng Phần mềm hỗ trợ giảng dạy Lịch sử

Việc thiết kế bài giảng điện tử môn Lịch sử và sử dụng phần mềm hỗ trợ giảng dạy Lịch sử là một trong những biện pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng giảng dạy. Sinh viên cần được trang bị các kiến thức và kỹ năng để thiết kế bài giảng hấp dẫn, trực quan và tương tác. Cần khảo sát, điều tra thực tiễn về hoạt động học tập, thực hành GD và NCKH của SV SPLS tại một số trường ĐH SP trong phạm vi cả nước.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nguồn Học Liệu Số Môn Lịch Sử và Kỹ Năng Số

Việc ứng dụng nguồn học liệu số môn Lịch sử và rèn luyện kỹ năng số là vô cùng quan trọng trong quá trình đào tạo giáo viên. Sinh viên cần được hướng dẫn cách tìm kiếm, đánh giá và sử dụng các nguồn học liệu số một cách hiệu quả. Đồng thời, cần rèn luyện các kỹ năng số như sử dụng phần mềm, công cụ trực tuyến và các ứng dụng di động. Trường ĐHSPHN2 luôn chú trọng PT các NL nghề nghiệp của SV, trong đó NL ứng dụng CNTT là một trong những NL quan trọng, tiền đề giúp người học có khả năng tự đào tạo, tự bồi dưỡng với sự hỗ trợ của CN trong suốt quá trình đào tạo và cả khi ra trường.

4.1. Phát triển Kỹ năng tự học CNTT cho sinh viên thông qua Sử dụng công cụ trực tuyến

Việc phát triển kỹ năng tự học CNTT cho sinh viên là yếu tố then chốt để đảm bảo sinh viên có thể tự cập nhật kiến thức và kỹ năng mới nhất. Sinh viên cần được khuyến khích sử dụng các công cụ trực tuyến như khóa học trực tuyến, diễn đàn và các trang web học tập. Cần đề xuất khung NL ứng dụng CNTT cho SV SPLS trường ĐHSPHN2.

4.2. Ứng dụng Công nghệ trong đổi mới phương pháp dạy học và thực hành sư phạm

Ứng dụng công nghệ trong đổi mới phương pháp dạy học giúp tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả. Sinh viên cần được khuyến khích sử dụng các công nghệ mới như thực tế ảo, thực tế tăng cường và trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy. Cần TNSP để kiểm tra tính khả thi của các biện pháp được đề xuất. Từ đó rút ra kết luận và ý nghĩa khoa học của đề tài.

V. Đánh Giá và Bồi Dưỡng Năng Lực Ứng Dụng CNTT Cho Giáo Viên

Việc đánh giá năng lực ứng dụng CNTT của sinh viên sư phạm là cần thiết để xác định điểm mạnh, điểm yếu và có kế hoạch bồi dưỡng phù hợp. Cần sử dụng các công cụ đánh giá đa dạng như bài kiểm tra, dự án và quan sát thực tế. Đồng thời, cần tổ chức các khóa bồi dưỡng CNTT cho giáo viên Lịch sử để nâng cao trình độ chuyên môn. Cần xác định các thành tố NL và tiêu chí đánh giá PTNL ứng dụng CNTT cho SV, từ đó đề xuất được những biện pháp PTNL ứng dụng CNTT (trong học tập, thực hành GD và NCKH) cho SPLS trường ĐHSPHN2 nói riêng và các trường ĐHSP nói chung.

5.1. Phương pháp Đánh giá năng lực ứng dụng CNTT của sinh viên sư phạm

Việc đánh giá năng lực ứng dụng CNTT của sinh viên sư phạm cần được thực hiện một cách khách quan và toàn diện. Cần sử dụng các tiêu chí đánh giá rõ ràng và phù hợp với yêu cầu của chương trình đào tạo. Cần sử dụng PP chuy...

5.2. Bồi dưỡng CNTT cho giáo viên Lịch sử Nâng cao Kỹ năng CNTT cho giáo viên tương lai

Bồi dưỡng CNTT cho giáo viên Lịch sử là một nhiệm vụ quan trọng để đảm bảo chất lượng giáo dục. Các khóa bồi dưỡng cần tập trung vào việc trang bị các kiến thức, kỹ năng và phương pháp sử dụng CNTT hiệu quả trong giảng dạy. Cần tăng cường Kỹ năng CNTT cho giáo viên tương lai.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Phát Triển Ứng Dụng CNTT Cho Sinh Viên

Việc phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên sư phạm Lịch sử là một quá trình liên tục và cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, giáo viên và sinh viên. Cần tiếp tục nghiên cứu và đổi mới các phương pháp đào tạo để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Cần có những định hướng cụ thể, biện pháp hiệu quả để thực hiện việc đổi mới đào tạo GV trong các trường ĐHSP, việc cải tiến PPDH nhằm PTNL nghề nghiệp, trong đó có NL ƯD CNTT cho thế hệ thầy cô giáo tương lai càng trở nên quan trọng và có ý nghĩa thực tiễn.

6.1. Đề xuất mô hình Ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử

Cần đề xuất một mô hình Ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử phù hợp với điều kiện thực tế của các trường sư phạm. Mô hình này cần tập trung vào việc phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của sinh viên. Cần tạo điều kiện cho sinh viên thực hành ứng dụng CNTT trong dạy học Lịch sử.

6.2. Nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên Lịch sử Hướng tới tương lai số

Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên Lịch sử để đáp ứng yêu cầu của tương lai số. Giáo viên tương lai cần có năng lực ứng dụng CNTT vững chắc để có thể dạy học hiệu quả và truyền cảm hứng cho học sinh. Cần có các chính sách hỗ trợ để khuyến khích giáo viên sử dụng CNTT trong giảng dạy.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử (mã số: 9.11) của tác giả Đặng Thị Thùy Dung, hoàn thành năm 2024 tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Hoàng Hải Hà và PGS.TS Nguyễn Thị Thế Bình, mang tên: “Phát triển năng lực ứng dụng công nghệ thông tin cho sinh viên Sư phạm Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2”.

Tính cấp thiết của đề tài được luận án xác định dựa trên bối cảnh chuyển đổi số giáo dục mạnh mẽ từ đầu thế kỷ XXI, cùng yêu cầu triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và Nghị quyết số 29-NQ/TW (năm 2013). Các văn bản quản lý nhà nước như Chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông (Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT) đặt ra tiêu chí bắt buộc về việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT), khai thác trang thiết bị công nghệ trong dạy học và giáo dục. Khoảng trống nghiên cứu được tác giả chỉ rõ: phần lớn các trường đại học sư phạm và khoa sư phạm hiện nay mới chỉ quan tâm đến khả năng ứng dụng CNTT của sinh viên trong thực hành giáo dục hoặc dạy học môn học, trong khi hoạt động ứng dụng CNTT phục vụ tự học và nghiên cứu khoa học (NCKH) còn hạn chế; sinh viên chưa khai thác hiệu quả các tính năng công nghệ để nâng cao chuyên môn lịch sử. Riêng tại Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, các công trình trước đây chỉ tiếp cận kỹ năng CNTT như điều kiện phụ trợ cho một phương pháp cụ thể, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, xây dựng khung năng lực và hệ thống biện pháp sư phạm đồng bộ.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm rõ các thành tố và tiêu chí đánh giá năng lực ứng dụng CNTT, từ đó đề xuất hệ thống biện pháp sư phạm khả thi nhằm phát triển năng lực này trong học tập, thực hành giáo dục và NCKH cho sinh viên Sư phạm Lịch sử Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 nói riêng và các cơ sở đào tạo giáo viên lịch sử nói chung.

Giả thuyết khoa học của luận án khẳng định: Năng lực ứng dụng CNTT của sinh viên Sư phạm Lịch sử có vai trò quan trọng trong học tập, NCKH và rèn luyện nghiệp vụ sư phạm; việc phát triển năng lực này sẽ nâng cao chất lượng đào tạo sinh viên Sư phạm Lịch sử Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 nếu xác định được nội dung, tiêu chí đánh giá phù hợp và đề xuất được các biện pháp sư phạm khả thi.

Để hiện thực hóa mục đích và chứng minh giả thuyết, luận án đặt ra 6 nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Tìm hiểu cơ sở lý luận về giáo dục, giáo dục lịch sử và năng lực ứng dụng CNTT.
2. Tìm hiểu, phân tích chương trình đào tạo cử nhân Sư phạm Lịch sử Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 về chuẩn đầu ra và các học phần liên quan.
3. Khảo sát, điều tra thực tiễn hoạt động học tập, thực hành giáo dục và NCKH của sinh viên Sư phạm Lịch sử tại một số trường đại học sư phạm trên cả nước.
4. Đề xuất khung năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2.
5. Đề xuất các biện pháp sư phạm phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho đối tượng nghiên cứu.
6. Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đã đề xuất.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 nói riêng và các trường sư phạm nói chung, tập trung vào hệ thống biện pháp sư phạm.
• Phạm vi nội dung: Các vấn đề lý luận dạy học bộ môn về năng lực và dạy học phát triển năng lực; phát triển năng lực ứng dụng CNTT qua ba hoạt động (học tập, thực hành giáo dục, NCKH) trong các học phần thuộc khối kiến thức nghiệp vụ và chuyên ngành cử nhân Sư phạm Lịch sử.
• Phạm vi không gian và thời gian: Khảo sát thực trạng tại một số trường đại học sư phạm đào tạo ngành Sư phạm Lịch sử ở Việt Nam; thực nghiệm sư phạm từng phần và toàn phần tại Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 (trọng tâm trên sinh viên khóa K47 giai đoạn 2021-2024).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật hệ thống công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo hai trục nội dung lớn:

Hướng thứ nhất: Nghiên cứu về năng lực ứng dụng CNTT của giáo viên và sinh viên sư phạm nói chung:

• Tài liệu quốc tế: Báo cáo của UNESCO (2002) về CNTT trong đào tạo giáo viên tại Singapore (NIE), Hoa Kỳ (NETS), Anh, Australia; công trình của Yin Cheong Cheng (2005) về ba làn sóng đào tạo giáo viên; T. Higgins và Avril Loveless (2006) về văn hóa nghề nghiệp số; bộ chuẩn năng lực UNESCO ICT-CFT qua các phiên bản năm 2008 (6 thành phần, 24 tiêu chí), 2011 (18 tiêu chí) và 2018 (phiên bản thứ ba); John Arul Phillips (2012) về tài nguyên giáo dục mở dạng website; UNESCO (2013) về nghiên cứu điển hình tích hợp ICT tại châu Á (Đại học Cowan, Đại học Sư phạm Quốc gia Hàn Quốc, Đại học Sư phạm Hà Nội...); Khung năng lực kỹ thuật số châu Âu DigCompEdu (2017) với 6 thành phần và 22 tiêu chí; Armand Doucet, Koen Timmers và cộng sự (2020) về giáo dục trong Cách mạng công nghiệp 4.0 và trí tuệ nhân tạo (AI). Cùng với đó là các bài báo học thuật của Huang Yuxing (2003) phân tích cấu trúc 9 năng lực công nghệ của giáo viên; Gu Xiao Qing, Zhu Zhiting, Bang Yanxia (2004) bổ sung khía cạnh đạo đức nghề nghiệp và thái độ; Jung Insung (2005) về tích hợp công nghệ - sư phạm; R. Kay (2006) tổng thuật chiến lược tích hợp ICT; Marjolein Drent và Martina Meelissen (2008) về rào cản và động lực ứng dụng ICT tại Hà Lan; Robyn Philip và Jennifer Nicholls (2009) về blog nhóm; Steve Wheeler và Dawn Wheeler (2009) về wiki giáo dục; Jef Peeraer và Peter Van Petegem (2011) về thực trạng kỹ năng ICT của giáo viên tại Việt Nam; Wang Wenjun và Wang Weiqun (2012) về 6 năng lực dạy học ICT; H. Ayub và Wong S. Luan (2015); Oloyede OJO và Emmanuel O. Adu (2018) về trang thiết bị và kỹ năng tại Nam Phi.
• Tài liệu Việt Nam: Tài liệu bồi dưỡng ứng dụng CNTT của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2013); Báo cáo đề tài của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (2013) mô tả sơ đồ hoạt động ứng dụng ICT của giáo viên; giáo trình của Phó Đức Hòa và Ngô Quang Sơn (2016) về môi trường sư phạm tương tác; Hoàng Thị Hạnh (2016) về kỹ năng thực tập sư phạm; Bùi Minh Đức (2017) về 9 năng lực nghề giáo viên; các bài báo của Vũ Đức Thông (2016) đề xuất 3 mức độ năng lực ICT (làm quen, hiểu sâu, sáng tạo); Thái Hoài Minh và Trịnh Văn Biều (2016) với quy trình 7 bước xây dựng khung năng lực ICT cho sinh viên Sư phạm Hóa học; Nguyễn Thế Dũng và Ngô Tứ Thành (2017) áp dụng cho sinh viên Sư phạm Tin học; Lê Thị Kim Loan (2017); Trần Trung, Nguyễn Chí Thành, Ngô Văn Định (2020) về phần mềm Mendeley trong NCKH; Trần Bích Ngân và cộng sự (2020) về dạy học trực tuyến; Ngô Văn Định (2022) về khung năng lực ICT trong NCKH giáo dục gồm 6 năng lực và 22 chỉ báo; Trần Thị Thu Hương và Nguyễn Khắc Quỳnh (2022) tổng hợp công cụ đo lường năng lực số.

Hướng thứ hai: Nghiên cứu về năng lực ứng dụng CNTT của giáo viên và sinh viên Sư phạm Lịch sử:

• Tài liệu quốc tế: Nghiên cứu so sánh của Hội đồng Châu Âu (2000) về đào tạo giáo viên lịch sử tại 13 quốc gia; Viện CNTT Giáo dục của UNESCO (2005) khảo sát tại Đông Nam Âu; Toni Weller (2012) với cuốn History in the Digital Age; Kevin Kee và cộng sự (2014) với Pastplay: Teaching and Learning History with Technology giới thiệu Google Earth, thực tế ảo (VR), Wikipedia; T. Mills Kelly (2018) với Teaching History in the Digital Age; bài báo của Peter Hillis và Bob Munro (2005) về mạng lưới trường học lịch sử ảo; John Allison (2008) về công nghệ thực tế ảo trong giáo dục lịch sử; Ibrahim Hakki Öztürk (2012) về mô hình TPACK và Wikipedia; Adesote S.R và cộng sự (2013); Mohd F. Seman và cộng sự (2017) tại Malaysia; Alois Ecker (2018) về truyền thông và lịch sử tại châu Âu; Yitzhak Cytrin (2018) tại Israel; Aidah Edin và cộng sự (2019); Maria Elisabetta Porcedda (2021) về ứng dụng Powtoon, Wakelet, Quizziz trong bối cảnh Covid-19; Carlos D. Ciriza-Mendívil và cộng sự (2022) về mô hình TPACK cho giáo viên lịch sử mới vào nghề.
• Tài liệu Việt Nam: Giáo trình rèn luyện nghiệp vụ sư phạm môn Lịch sử của Nguyễn Thị Côi, Đoàn Văn Hưng, Nguyễn Mạnh Hưởng (2009); Giáo trình Phương pháp dạy học Lịch sử của Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng (2012) xác định quy trình 4 bước thiết kế bài giảng điện tử; Vũ Quang Hiển và Hoàng Thanh Tú (2014) về phương tiện trực quan; Nguyễn Đức Cường (2014) với nguyên tắc "3Đ" (đúng lúc, đúng chỗ, đúng độ); Nguyễn Thị Thế Bình và nhóm tác giả (2020) về khai thác học liệu số và không gian học tập kết hợp (FreeCam, Movie Maker, iSpring Suite, Gnomio, Zoom); tài liệu bồi dưỡng giáo viên cốt cán chương trình ETEP của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021) cho môn Lịch sử THPT và môn Lịch sử - Địa lí THCS; các công trình của Nguyễn Thị Thế Bình và Nguyễn Thị Phương Thanh (2016); Nguyễn Đức Toàn (2018) về WebQuest; Nguyễn M. Bích (2021); Nguyễn Mạnh Hưởng (2021) về hình ảnh lịch sử; Hoàng Thanh Tú và Ninh Thị Hạnh (2017) về mô hình lớp học đảo ngược tại ĐHSP Hà Nội 2 ghi nhận 92,1% sinh viên cải thiện kỹ năng CNTT; Đặng Thị Thùy Dung và Nguyễn Thị Thế Bình (2021) về thực tế ảo; Chu Ngọc Quỳnh, Nguyễn Thùy Linh, Đặng Thị Thùy Dung (2021) về Google Sites môn Lịch sử Việt Nam hiện đại; Nguyễn Mạnh Hưởng và Lê Thị Thúy An (2021) về TPACK; cùng các luận án tiến sĩ của Đoàn Văn Hưng (2009), Nguyễn Mạnh Hưởng (2011), Ninh Thị Hạnh (2019), Chu Ngọc Quỳnh (2022), Lê Thị Thúy An (2022).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Các công trình trước đây tập trung phần lớn vào hoạt động dạy học của giáo viên hoặc rèn luyện kỹ năng đứng lớp của sinh viên. Luận án đi sâu giải quyết cấu trúc năng lực ứng dụng CNTT của sinh viên Sư phạm Lịch sử bao quát cả ba trụ cột: học tập chuyên ngành lịch sử, NCKH lịch sử/giáo dục lịch sử và rèn luyện nghiệp vụ sư phạm; đồng thời thiết kế bộ công cụ đánh giá theo mức độ chuẩn đầu ra và đề xuất hệ thống biện pháp thực thi gắn với đặc thù đào tạo tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nước về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.

Hệ thống lý thuyết và khái niệm công cụ:

• Khái niệm năng lực được tiếp cận tổng hợp từ quan điểm của OECD, UNESCO (2015), Từ điển Oxford, Từ điển Greenwood, Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 của Việt Nam, cùng quan điểm của Denyse Tremblay, F.E. Weinert, Nghiêm Đình Vỳ, Nguyễn Công Khanh, Trần Khánh Đức. Luận án xác định năng lực là sự huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng, thái độ và phẩm chất để giải quyết hiệu quả nhiệm vụ trong bối cảnh cụ thể.
• Năng lực được phân tách thành năng lực chung và năng lực đặc thù; áp dụng lý thuyết đường phát triển năng lực của Robert Glaser.
• Khung năng lực công nghệ thông tin và truyền thông dành cho giáo viên (ICT-CFT phiên bản thứ ba năm 2018 của UNESCO).
• Mô hình kiến thức sư phạm nội dung công nghệ (TPACK - Technological Pedagogical Content Knowledge).
• Bộ Chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông theo Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT.

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích, tổng hợp tài liệu chuyên khảo, tạp chí khoa học trong và ngoài nước; phân tích văn bản quy phạm pháp luật, chuẩn đầu ra, chương trình đào tạo và đề cương chi tiết các học phần cử nhân Sư phạm Lịch sử tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 (học phần Ứng dụng CNTT trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông, Lịch sử Việt Nam hiện đại...).
• Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
  • Điều tra, khảo sát bằng bảng hỏi anket đối với giảng viên và sinh viên ngành Sư phạm Lịch sử tại một số trường đại học sư phạm.
  • Phương pháp quan sát sư phạm, dự giờ các tiết học chuyên ngành và nghiệp vụ.
  • Phương pháp chuyên gia: Phỏng vấn sâu, xin ý kiến đánh giá từ các nhà khoa học, giảng viên lý luận dạy học lịch sử để thẩm định khung năng lực và thang đo.
  • Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm từng phần (thiết kế nhóm song hành K47TP_1, K47TP_2) và thực nghiệm toàn phần có đối chứng trên sinh viên Khoa Lịch sử Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2.
  • Phương pháp thống kê toán học: Xử lý số liệu khảo sát và thực nghiệm; kiểm định độ tin cậy thang đo thông qua hệ số Cronbach’s Alpha của 9 tiêu chuẩn năng lực; kiểm định T-Test để so sánh giá trị trung bình trước và sau thực nghiệm, giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng.

Nguồn dữ liệu của luận án: Hồ sơ chương trình đào tạo cử nhân Sư phạm Lịch sử; dữ liệu khảo sát bảng hỏi từ giảng viên và sinh viên sư phạm lịch sử; phiếu tự đánh giá và bài kiểm tra năng lực của 40 sinh viên lớp thực nghiệm K47 Sư phạm Lịch sử Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học theo hai tuyến nội dung: năng lực ứng dụng CNTT của giáo viên/sinh viên sư phạm nói chung và năng lực ứng dụng CNTT của giáo viên/sinh viên Sư phạm Lịch sử nói riêng. Tác giả tổng thuật các khung chuẩn quốc tế như UNESCO ICT-CFT, DigCompEdu, các mô hình TPACK và các nghiên cứu thực tiễn tại châu Âu, Bắc Mỹ, châu Á và Việt Nam.

Chương 1 chỉ ra sơ đồ mô tả hoạt động ứng dụng ICT của giáo viên do Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam công bố (2013), bao gồm: thiết kế trình chiếu nội dung dạy học; sử dụng ICT trong các tình huống dạy học và cải tiến phương pháp; sử dụng ICT trong đánh giá hiệu quả học tập; quản lý quá trình học; sử dụng ICT trong sinh hoạt chuyên môn nghiệp vụ và tự học suốt đời. Trên cơ sở đó, tác giả xác lập 5 khoảng trống nghiên cứu mà luận án trực tiếp giải quyết, đặc biệt nhấn mạnh việc kết nối CNTT với hoạt động tự học và NCKH của sinh viên ngành lịch sử.

CHƯƠNG 2: Vấn đề phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2: Lí luận và thực tiễn

Chương 2 làm rõ bản chất lý luận về năng lực ứng dụng CNTT của sinh viên Sư phạm Lịch sử, đường phát triển năng lực của Robert Glaser, và phân tích các yếu tố tác động (nhận thức cá nhân, thái độ, động cơ, cơ sở vật chất, năng lực của giảng viên). Luận án phân tích cấu trúc chương trình đào tạo cử nhân Sư phạm Lịch sử tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, làm rõ chuẩn đầu ra và nội dung học phần "Ứng dụng CNTT trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông".

Về mặt thực tiễn, tác giả trình bày kết quả khảo sát tại Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 và một số cơ sở đào tạo giáo viên lịch sử. Các bảng số liệu trong chương phản ánh thực trạng:

• Thống kê mẫu khảo sát giảng viên và sinh viên về nhận thức và mức độ sử dụng các phần mềm, thiết bị.
• Đánh giá của giảng viên về khả năng ứng dụng CNTT của sinh viên: phần lớn sinh viên chỉ dừng ở mức độ cơ bản (soạn thảo văn bản, trình chiếu PowerPoint đơn giản), lúng túng khi xử lý các phần mềm biên tập video, số hóa học liệu, xây dựng website học tập hay dùng công cụ quản lý trích dẫn trong NCKH.
• Đánh giá thuận lợi và khó khăn của giảng viên: khó khăn lớn nhất nằm ở quỹ thời gian thực hành trên lớp hạn hẹp, trang thiết bị đồng bộ chưa cao và sinh viên còn thiếu tính chủ động tự học.

CHƯƠNG 3: Khung năng lực và bộ công cụ đánh giá mức độ phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Chương 3 đề xuất quy trình xây dựng khung năng lực gồm các bước logic dựa trên chuẩn UNESCO ICT-CFT, Thông tư 20/2018/TT-BGDĐT và chuẩn đầu ra của Nhà trường. Độ tin cậy của khung năng lực được chứng minh thông qua hệ số Cronbach’s Alpha đối với 9 tiêu chuẩn năng lực.

Nội dung khung năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử được cấu trúc theo các thành tố rõ rệt:

1. Năng lực ứng dụng CNTT trong học tập các học phần chuyên ngành lịch sử (tìm kiếm, xác thực sử liệu số, thiết kế học liệu tự học).
2. Năng lực ứng dụng CNTT trong rèn luyện nghiệp vụ sư phạm và dạy học lịch sử (thiết kế kế hoạch bài dạy số, giáo án điện tử, bài giảng tương tác, khai thác tranh ảnh, video, bản đồ lịch sử, ứng dụng công nghệ thực tế ảo VR, AI, mô hình lớp học đảo ngược).
3. Năng lực ứng dụng CNTT trong nghiên cứu khoa học giáo dục lịch sử và khoa học lịch sử (thu thập tài liệu số, quản lý trích dẫn tài liệu tham khảo, thiết kế phiếu khảo sát trực tuyến, phân tích dữ liệu, viết báo cáo).

Song song với khung năng lực, tác giả xây dựng bộ công cụ đánh giá bao gồm:

• Bảng tiêu chí đánh giá mức độ phát triển năng lực ứng dụng CNTT theo rubric (mô tả hành vi chi tiết theo các cấp độ tăng dần).
• Phiếu tự đánh giá năng lực dành cho sinh viên.
• Đề cương gợi ý nội dung, tình huống đánh giá cho bài kiểm tra năng lực ứng dụng CNTT trong thực hành sư phạm lịch sử.

CHƯƠNG 4: Các biện pháp phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2. Thực nghiệm sư phạm

Chương 4 đề xuất 3 nhóm biện pháp sư phạm đồng bộ và mô tả tiến trình thực nghiệm sư phạm:

Hệ thống biện pháp sư phạm:

• Nhóm 1: Nhóm biện pháp nâng cao thái độ và kiến thức về CNTT:
  • Biện pháp 1.1: Định hướng mục tiêu, tạo hứng thú và rèn ý chí cho sinh viên trong quá trình ứng dụng CNTT (thông qua tổ chức các buổi seminar chuyên đề như "Sử dụng công nghệ Thực tế ảo (VR) trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông" trên Google Meet).
  • Biện pháp 1.2: Hướng dẫn sinh viên khai thác hiệu quả tài liệu số “Sổ tay ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử” (tài liệu do tác giả biên soạn, cung cấp hệ thống học liệu qua mã QR và chỉ dẫn thao tác công cụ).
• Nhóm 2: Nhóm biện pháp rèn luyện kĩ năng về CNTT:
  • Biện pháp 2.1: Tổ chức dạy học kết hợp các học phần thuộc chương trình đào tạo theo mô hình lớp học đảo ngược (áp dụng thực tế vào nội dung "Việt Nam sau Cách mạng tháng Tám năm 1945").
  • Biện pháp 2.2: Tổ chức hoạt động sinh hoạt về ứng dụng CNTT thông qua mô hình Câu lạc bộ Nghiệp vụ sư phạm (CLB NVSP), hướng dẫn tạo sản phẩm AI, thiết kế đồ dùng trực quan, vẽ truyện tranh lịch sử hỗ trợ dạy học.
  • Biện pháp 2.3: Tập huấn trực tuyến về kỹ năng ứng dụng CNTT trong NCKH (hướng dẫn sử dụng phần mềm quản lý trích dẫn tài liệu tham khảo Mendeley, thiết kế phiếu khảo sát trực tuyến).
• Nhóm 3: Nhóm biện pháp tăng cường khả năng vận dụng CNTT:
  • Biện pháp 3.1: Hướng dẫn sinh viên ứng dụng CNTT trong tự học và trao đổi chuyên môn (thiết kế tài liệu số, xây dựng website học liệu chuyên đề Lịch sử Việt Nam hiện đại qua Google Sites, nhóm chia sẻ học tập trên mạng xã hội Facebook).
  • Biện pháp 3.2: Hướng dẫn sinh viên ứng dụng CNTT trong quá trình thực hành và thực tập sư phạm (thiết kế kế hoạch bài dạy số hóa, thiết kế đồ dùng dạy học).
  • Biện pháp 3.3: Hướng dẫn sinh viên thực hiện hiệu quả hoạt động NCKH các đề tài về ứng dụng CNTT (hướng dẫn làm sản phẩm sách lật điện tử, website hướng dẫn tự học lịch sử).

Thực nghiệm sư phạm và kết quả xử lý dữ liệu: Tác giả tổ chức thực nghiệm từng phần (nhóm K47TP_1 và K47TP_2) và thực nghiệm toàn phần (so sánh nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng). Bảng kiểm định T-Test và thống kê điểm trước - sau thực nghiệm trên 40 sinh viên lớp K47 Sư phạm Lịch sử thể hiện rõ sự chuyển biến:

Công cụ đo lường	Giai đoạn đánh giá	Điểm trung bình / Mức độ đạt được	Nhận xét thống kê
Phiếu tự đánh giá năng lực (n = 40 SV)	Trước thực nghiệm	Phần lớn sinh viên tự nhận ở mức 1 (Cơ bản) và mức 2	Điểm tự đánh giá tăng rõ rệt ở cả 9 tiêu chuẩn sau can thiệp
Phiếu tự đánh giá năng lực (n = 40 SV)	Sau thực nghiệm	Tỷ lệ sinh viên đạt mức 3 (Thành thạo) và mức 4 (Vận dụng sáng tạo) tăng cao	Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$)
Bài kiểm tra năng lực ứng dụng CNTT	Trước thực nghiệm	Điểm số tập trung ở nhóm trung bình - khá	Phân phối điểm có sự tương đồng giữa hai nhóm TN và ĐC
Bài kiểm tra năng lực ứng dụng CNTT	Sau thực nghiệm	Nhóm thực nghiệm đạt điểm giỏi và xuất sắc cao hơn nhóm đối chứng	Kiểm định T-Test xác nhận sự khác biệt mang ý nghĩa khoa học

Dữ liệu thực nghiệm chứng minh các biện pháp sư phạm đề xuất có tính khả thi, giúp sinh viên cải thiện cả về nhận thức, thái độ, kỹ năng công nghệ và khả năng sáng tạo sản phẩm học liệu lịch sử.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn:

Về mặt lý luận:

• Hệ thống hóa, làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về năng lực, phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên ngành Sư phạm Lịch sử trong bối cảnh thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và chuyển đổi số giáo dục đại học.
• Xây dựng được khung năng lực ứng dụng CNTT đặc thù dành riêng cho sinh viên Sư phạm Lịch sử Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 gồm các tiêu chuẩn, tiêu chí hành vi rõ ràng, bao quát cả ba mặt hoạt động: học tập, NCKH và rèn luyện nghiệp vụ sư phạm.

Về mặt thực tiễn:

• Khảo sát, cung cấp bức tranh thực trạng về năng lực ứng dụng CNTT của sinh viên và giảng viên Sư phạm Lịch sử tại một số cơ sở giáo dục đại học ở Việt Nam.
• Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực ứng dụng CNTT (bảng rubric tiêu chí, phiếu tự đánh giá, bài kiểm tra tình huống) có độ tin cậy được kiểm chứng qua hệ số Cronbach’s Alpha và ý kiến chuyên gia.
• Đề xuất hệ thống 3 nhóm biện pháp sư phạm khả thi, đồng thời xây dựng các sản phẩm thực tiễn có khả năng chuyển giao: "Sổ tay ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử", quy trình dạy học kết hợp theo mô hình lớp học đảo ngược, quy trình seminar thực tế ảo (VR), tập huấn trích dẫn khoa học và mô hình sinh hoạt CLB Nghiệp vụ sư phạm.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp trong việc nâng cao điểm số và chất lượng sản phẩm công nghệ của sinh viên.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất từ luận án:

• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển hạ tầng số tại các trường đại học sư phạm; định kỳ tổ chức các lớp tập huấn cập nhật công nghệ giáo dục mới cho giảng viên các khoa sư phạm bộ môn.
• Đối với Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 và Khoa Lịch sử: Rà soát, cập nhật chương trình đào tạo cử nhân Sư phạm Lịch sử, tăng cường thời lượng rèn luyện thực hành ứng dụng CNTT trong các học phần nghiệp vụ và chuyên ngành; đầu tư phòng thực hành bộ môn có trang thiết bị công nghệ hiện đại; hỗ trợ kinh phí cho mô hình Câu lạc bộ Nghiệp vụ sư phạm và phong trào NCKH ứng dụng công nghệ của sinh viên.
• Đối với giảng viên và sinh viên: Giảng viên cần chủ động đổi mới phương pháp, tăng cường giao nhiệm vụ tự học qua nền tảng số; sinh viên cần nâng cao ý thức tự học, tự rèn luyện kỹ năng công nghệ, tích cực tham gia NCKH và khai thác công nghệ đúng nguyên tắc sư phạm.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Phạm vi thực nghiệm sư phạm trực tiếp mới chỉ tiến hành trên đối tượng sinh viên Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 (trọng tâm là khóa K47 với quy mô lớp thực nghiệm 40 sinh viên), chưa triển khai thực nghiệm mở rộng đồng loạt tại các trường đại học sư phạm khác.
• Việc áp dụng một số công nghệ cao (thực tế ảo VR, trí tuệ nhân tạo AI) còn phụ thuộc lớn vào điều kiện cơ sở vật chất, đường truyền Internet và thiết bị cá nhân của người học.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi thử nghiệm, thực nghiệm sư phạm hệ thống biện pháp tại các khoa đào tạo giáo viên lịch sử ở các trường đại học sư phạm trên phạm vi toàn quốc.
• Tiếp tục nghiên cứu tích hợp sâu các công nghệ mới nổi (trí tuệ nhân tạo tạo sinh, thực tế tăng cường AR) vào quy trình thiết kế bài dạy lịch sử và số hóa nguồn tư liệu lịch sử địa phương.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Giảng viên bộ môn Lí luận và Phương pháp dạy học Lịch sử tại các trường đại học sư phạm: Tham khảo quy trình tổ chức dạy học kết hợp, mô hình lớp học đảo ngược trong bài học lịch sử, cách thiết kế bài tập thực hành nghiệp vụ và tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ chuyên môn.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học: Tham khảo phương pháp luận thiết kế khung năng lực đặc thù môn học, quy trình chuẩn hóa thang đo Rubric, kỹ thuật xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm bằng T-Test và kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha.
• Sinh viên ngành Sư phạm Lịch sử và giáo viên môn Lịch sử tại các trường THCS, THPT: Sử dụng trực tiếp "Sổ tay ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử", tham khảo các quy trình số hóa học liệu bằng Google Sites, tạo sản phẩm sách lật điện tử, truyện tranh lịch sử, bài giảng tương tác và phương pháp trích dẫn tài liệu NCKH bằng Mendeley.
• Cán bộ quản lý đào tạo tại các cơ sở giáo dục đại học: Cung cấp căn cứ thực tiễn để rà soát, điều chỉnh chuẩn đầu ra chương trình đào tạo giáo viên đáp ứng Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xây dựng Khung năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử dựa trên những căn cứ nào? Khung năng lực được xây dựng dựa trên sự tích hợp của: Khung năng lực ICT dành cho giáo viên của UNESCO (phiên bản thứ ba năm 2018); Chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông theo Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT; Chuẩn đầu ra và chương trình đào tạo cử nhân Sư phạm Lịch sử của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2; cùng đặc thù nội dung tri thức khoa học lịch sử và phương pháp dạy học bộ môn. Độ tin cậy của 9 tiêu chuẩn năng lực trong khung được kiểm định bằng hệ số Cronbach’s Alpha.

2. Hệ thống biện pháp sư phạm trong luận án gồm những nhóm nào? Luận án đề xuất 3 nhóm biện pháp chính:

• Nhóm nâng cao thái độ và kiến thức về CNTT: Định hướng mục tiêu, tạo hứng thú, rèn ý chí thông qua seminar chuyên đề (như seminar về công nghệ Thực tế ảo VR) và khai thác tài liệu số "Sổ tay ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử".
• Nhóm rèn luyện kĩ năng về CNTT: Tổ chức dạy học kết hợp theo mô hình lớp học đảo ngược, tổ chức sinh hoạt chuyên đề qua Câu lạc bộ Nghiệp vụ sư phạm (ứng dụng AI, làm truyện tranh, đồ dùng trực quan), tập huấn trực tuyến kỹ năng NCKH (sử dụng Mendeley, thiết kế phiếu khảo sát trực tuyến).
• Nhóm tăng cường khả năng vận dụng CNTT: Hướng dẫn tự học và trao đổi chuyên môn (Google Sites, mạng xã hội), hướng dẫn ứng dụng trong thực hành/thực tập sư phạm và hướng dẫn thực hiện đề tài NCKH (làm sách lật số, website học tập).

3. Sinh viên trong nghiên cứu đã tạo ra những sản phẩm ứng dụng công nghệ cụ thể nào? Trong quá trình thực nghiệm, sinh viên lớp K47 Sư phạm Lịch sử đã thiết kế và sử dụng các sản phẩm: giáo án điện tử và phiếu khảo sát trực tuyến; đồ dùng trực quan hỗ trợ dạy học; truyện tranh lịch sử số hóa; website học liệu chuyên đề Lịch sử Việt Nam hiện đại trên nền tảng Google Sites; tài liệu số dạng sách lật; sản phẩm AI hỗ trợ dạy học; và bài viết nội san sinh viên NCKH có chuẩn hóa danh mục tài liệu tham khảo qua công cụ trích dẫn.

4. Nguyên tắc "3Đ" mà luận án kế thừa khi ứng dụng CNTT vào dạy học lịch sử là gì? Đó là nguyên tắc: "Đúng lúc, đúng chỗ, đúng độ" được kế thừa từ nghiên cứu của Nguyễn Mạnh Hưởng (2011) và Nguyễn Đức Cường (2014). Nguyên tắc này đòi hỏi việc đưa phương tiện, hình ảnh, video hay ứng dụng công nghệ vào bài học lịch sử phải xuất phát từ mục tiêu sư phạm, không lạm dụng trình chiếu quá mức làm lu mờ kiến thức trọng tâm hoặc biến giờ học lịch sử thành buổi trình diễn công nghệ.

5. Kết quả thực nghiệm sư phạm được kiểm định bằng phương pháp thống kê nào? Tác giả sử dụng phương pháp thống kê toán học, xử lý số liệu thu được từ phiếu tự đánh giá và bài kiểm tra năng lực của 40 sinh viên lớp thực nghiệm K47 Sư phạm Lịch sử Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2; thực hiện so sánh đối chứng giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng; tiến hành kiểm định T-Test và tính toán hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha cho các tiêu chuẩn năng lực, chứng minh mức độ tiến bộ có ý nghĩa thống kê với $p < 0,05$.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Đặng Thị Thùy Dung đã giải quyết đồng bộ vấn đề phát triển năng lực ứng dụng CNTT cho sinh viên Sư phạm Lịch sử Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 từ cơ sở lý luận, khảo sát thực tiễn đến thực nghiệm sư phạm. Công trình xác lập thành công khung năng lực đặc thù cùng bộ công cụ đo lường rubric có độ tin cậy khoa học cao, bao quát cả ba hoạt động: học tập chuyên ngành, NCKH và rèn luyện nghiệp vụ sư phạm. Hệ thống 3 nhóm biện pháp sư phạm kết hợp giữa mô hình lớp học đảo ngược, câu lạc bộ nghiệp vụ và sổ tay hướng dẫn số hóa đã mang lại hiệu quả rõ rệt qua số liệu thực nghiệm kiểm định T-Test. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị lý luận và ứng dụng thực tiễn cao cho công tác đào tạo giáo viên lịch sử đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Để đánh giá tổng quát những nghiên cứu về PTNL ứng dụng CNTT cho SV SPLS trường ĐHSPHN2, chúng tôi khảo cứu dựa trên 2 hướng chủ yếu: Nghiên cứu về NL ứng dụng CNTT của GV và SVSP; Nghiên cứu về NL ứng dụng CNTT của GV và SV SPLS. Những nghiên cứu về NL ứng dụng CNTT của giáo viên và sinh viên SP 1. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài • Giáo trình, sách chuyên khảo, tham khảo Trong cuốn Information and communication technologies in teacher education – a planning guide (CNTT và truyền thông trong đào tạo GV – kế hoạch hướng dẫn, UNESCO, 2002), các nhà khoa học GD đã giới thiệu những yêu cầu về NL ứng dụng CNTT của một số CTĐT GV trên thế giới. Cụ thể như CT do Viện GD quốc gia Singapore (NIE), tiêu chuẩn Công nghệ GD Quốc gia (NETS) của Hoa Kỳ, các bộ tiêu chuẩn được học hỏi và điều chỉnh từ các nền GD trên thế giới (Anh, Autralia, các nước khu vực Mỹ Latinh…).

Qua đó, UNESCO hướng tới nhận định tầm quan trọng việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn về NL ứng dụng CNTT cho GV. UNESCO cho rằng: “Bước đầu tiên trong việc xác định nội dung, PP giảng dạy hướng tới PTNL CNTT và truyền thông cho SV SP là GiV phải xác định được những hạn chế của SV so với hệ thống tiêu chuẩn” [160;58]. Nghiên cứu khẳng định tính cấp thiết của việc xây dựng khung NL ứng dụng CNTT cho SVSP. Tác giả Yin Cheaong Cheng đã công bố những kết quả nghiên cứu về CNTT trong đào tạo GV thông qua cuốn sách ICT in Teacher Education - Challenging Prospects (CNTT và truyền thông trong đào tạo GV – Triển vọng và thách thức, Sweden 2005).

Ở chương thứ 3 – Three waves of teacher education and development (Ba làn sóng đào tạo GV và PT), Yin Cheong Cheng đã mô tả sự PT của CNTT trong đào tạo GV đang nổi lên theo ba làn sóng, nếu làn sóng thứ nhất và thứ hai nổi lên do nhu cầu tự 8 cải thiện bài giảng của GV và yếu tố cạnh tranh giữa các trường học để đạt được những chỉ tiêu đề ra, thì làn sóng thứ ba hướng đến việc đáp ứng các yêu cầu cơ bản của những mô hình GD mới, tiên tiến hơn, hướng vào PT cá nhân của người học [177;41,44,49]. Kết quả nghiên cứu đã củng cố nhận định: để trở thành người GV thực hiện vai trò hỗ trợ PT HS, SVSP phải có khả năng ứng dụng CNTT trong quá trình thực hiện các thao tác SP. Cuốn Teachers learning with digital technologies: A review of research and projects (Việc học tập của GV với công nghệ kỹ thuật số: Đánh giá các nghiên cứu và dự án, Bristol: Futurelab, 2006) của nhóm tác giả T. Higgins, Avril Loveless đã chỉ ra rằng, quá trình PTNL ứng dụng CNTT và truyền thông cho GV: “tạo điều kiện cho sự thay đổi văn hóa trong nghề nghiệp.

để PT thành chuyên gia phản xạ có khả năng hành động thông minh trong bối cảnh thay đổi nhanh chóng” [106;39]. Cuốn sách đã xác định được vai trò của việc PTNL ứng dụng CNTT đối với việc hình thành thái độ, phẩm chất đúng đắn, tạo nên văn hóa nghề nghiệp, nâng cao hiệu quả hoạt động chuyên môn của GV. Trong UNESCO ICT Competency, Framework for Teachers (Khung NL ICT dành cho GV, UNESCO, 2008), khung NL được Tổ chức GD, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc xây dựng dựa trên sáu thành phần: chính sách, CT DH và đánh giá, PP DH, sử dụng công nghệ, tổ chức và quản lý trường học và PT chuyên môn GV. UNESCO đã tạo ra một khung Tiêu chuẩn NL ICT của GV với 24 tiêu chí.

Năm 2011, UNESCO sửa đổi và đề xuất Khung NL ICT dành cho GV (phiên bản năm 2011) với 18 tiêu chí cụ thể. Khung NL này tiếp tục được điều chỉnh, sửa đổi và công bố phiên bản thứ ba vào năm 2018, nhấn mạnh rằng GV ngoài việc có NL ICT, còn phải có khả năng sử dụng CNTT để giúp HS trở thành những người học có kĩ năng hợp tác, giải quyết vấn đề, sáng tạo và gắn bó với xã hội. Những kết luận của UNESCO là cơ sở quan trọng để luận án xây dựng hệ thống khung NL ứng dụng CNTT cho SV SPLS, hướng tới đáp ứng yêu cầu về NL ICT của người GV nói chung. Trong chương 11 của cuốn Open Educational Resources and Change in Higher Education: Reflections from Practice (Tài nguyên GD mở và thay đổi trong GD ĐH: Phản ánh từ thực tiễn, UNESCO & Commonwealth of Learning, Vancouver, 2012), 9 John Arul Phillips đã gợi ý sử dụng tài nguyên mở dạng website trong GD ĐH.

Qua đó nhận định, việc sử dụng website trong giảng dạy sẽ giúp SV nâng cao khả năng sử dụng CNTT. Đây là gợi ý hữu ích cho tác giả trong quá trình thiết kế học liệu giảng dạy, hướng đến PTNL ứng dụng CNTT cho SV SPLS trong quá trình học tập và NCKH. Trong cuốn Case Studies on Integrating ICT into Teacher Education Curriculum in Asia (Nghiên cứu điển hình về tích hợp CNTT vào CT giảng dạy đào tạo GV ở Châu Á, UNESCO, 2013), các nhà khoa học đã khái quát, phân tích những đặc điểm của CT PTNL ứng dụng CNTT và truyền thông trong đào tạo SVSP ở một số cơ sở GD trên thế giới như: ĐH Cowan (Australia), ĐH SP Quốc gia Hàn Quốc, ĐH Nam Trung Hoa, ĐH Quốc gia Mindanao – Viện công nghệ Iligan (Philippines), Trường ĐH Rajabhat Mahasarakham (Thái Lan), ĐH SP Hà Nội (Việt Nam). Theo đó, các cơ sở đào tạo GV đã có sự thay đổi ở những mức độ khác nhau trong CT và PP giảng dạy để thích ứng với sự PT mạnh mẽ của CNTT.

Thông qua một số biện pháp như: cung cấp các khóa học về ứng dụng CNTT độc lập, kết hợp hướng dẫn trong các nội dung môn học, tăng cường yếu tố thực hành, xây dựng các dự án, mô – đun học tập, nâng cao dần yêu cầu về ICT qua từng năm học trong quá trình đào tạo, sử dụng PPDH vi mô để đánh giá hiệu quả và điều chỉnh,… Các trường hợp điển hình được giới thiệu trong nghiên cứu là mô hình tham khảo cho việc tìm hiểu, xây dựng và PT CTĐT cử nhân SPLS, cũng như gợi mở cho tác giả đề xuất một số biện pháp nâng cao NL ứng dụng CNTT cho SVSP nói chung và SV SPLS nói riêng. Năm 2017, Ủy ban châu Âu đã công bố European Framework for the Digital Competence of Educators DigCompEdu (Khung NL kĩ thuật số trong GD của Châu Âu) là công trình nghiên cứu giá trị, đưa ra hệ thống khung NL kĩ thuật số trong GV, với sự giải thích và minh họa chi tiết. Ba mảng NL kĩ thuật số: NL của người học, NL SP của GV và NL chuyên nghiệp của nhà GD, khung NL chia thành 6 thành phần gồm 22 tiêu chí NL cụ thể. Đây là cơ sở lí thuyết quan trọng để chúng tôi tham khảo, xây dựng khung NL ứng dụng CNTT đặc thù cho GV bộ môn và SV chuyên ngành với những tiêu chí, biểu hiện phù hợp.

Được coi là một cuốn sách phải đọc cho những ai quan tâm đến tương lai của GD, DH trong cách mạng công nghiệp lần thứ tư của Armand Doucet, Jelmer Evers, 10 Elisa Guerra, Nadia Lopez, Michael Soskil và Koen Timmers (Trần Ninh Bình dịch, NXB Trẻ, 2020) đã tiếp cận GD toàn cầu trong bối cảnh chuyển đổi mạnh mẽ của công nghệ. Đặc biệt ở chương 7: Sự tiến bộ của công nghệ trong lớp học, Koen Timmers đã khẳng định: “Công nghệ là một chất xúc tác cho SP…Nếu muốn giúp HS sẵn sàng đáp ứng những thách thức tương lai trong một thế giới thay đổi nhanh chóng, GV phải được chuẩn bị để sử dụng công nghệ thật tốt” [22;196]. Quan điểm này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao NL ứng dụng CNTT cho GV.D và cộng sự cũng mô tả sự PT mạnh mẽ của CNTT, nổi bật như trong lĩnh vực AI, vừa là cơ hội nhưng cũng vừa “một bờ vực thẳng đứng” đối với GV. Trong cách mạng công nghiệp 4.0, GV phải dùng “sự phán đoán chuyên nghiệp của mình để tìm ra công cụ SP tốt nhất, phù hợp nhất cho từng tình huống riêng biệt” [22;226].

Nhận định này khẳng định tầm quan trọng của NL ứng dụng CNTT mà GV nói chung và GV môn LS nói riêng cần có, đó là lựa chọn được công cụ công nghệ hỗ trợ phù hợp cho từng bối cảnh GD cụ thể. • Bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí, kỷ yếu hội thảo khoa học Ngoài những công trình sách chuyên khảo, tham khảo, một số nhà khoa học trên thế giới đã có những kết quả nghiên cứu đáng chú ý được đăng trên các tạp chí, kỷ yếu hội thảo khoa học. Bài báo 信息技术环境下教师角色与能力结构分析 (Vai trò GV dưới bối cảnh CNTT và phân tích NL GV), đăng trên Tạp chí ĐH SP Phúc Kiến (NXB Triết Xã, Trung Quốc, 6/2003), tác giả Huang Yuxing (黄宇星) cho rằng NL của GV trong môi trường công nghệ, gồm 9 loại NL: NL thiết kế DH hệ thống hóa, NL thực hiện DH, NL hợp tác DH, NL thúc đẩy sự PT của người học, NL giám sát DH, NL đánh giá DH, NL tích hợp CNTT và CT DH, NL nghiên cứu DH, và NL học tập suốt đời. Nghiên cứu này có giá trị tham khảo đối với luận án khi xác định những NL ứng dụng CNTT cần hình thành cho SVSPLS – những GVLS trong tương lai.

Nhóm tác giả Gu Xiao Qing (顾小清), Zhu Zhiting (祝智庭), Bang Yanxia ( 庞艳霞) với bài báo 教师的信息化专业发展:现状与问题 (Hiện trạng và vấn đề PT chuyên môn ứng dụng CNTT của GV) đăng trên tạp chí Nghiên cứu GD Điện Hóa (Trung 11 Quốc, 1/2004) cho rằng, NL ứng dụng CNTT trong DH bao gồm: NL thông tin cơ bản, thiết kế bài dạy ứng dụng CNTT, nhận thức khái niệm ứng dụng CNTT, đạo đức nghề nghiệp, thái độ và khả năng triển khai DH ứng dụng CNTT. So với quan điểm của Huang Yuxing được nhắc đến ở trên, Gu Xiao Qing và cộng sự có bổ sung, mở rộng về nội dung NL ứng dụng CNTT của GV, đó là xác định thêm yếu tố về phẩm chất, đạo đức nghề nghiệp, thái độ đúng đắn của GV với việc ứng dụng CNTT trong DH. Đây là nghiên cứu quan trọng gợi mở cho chúng tôi trong quá trình xây dựng hệ thống NL ứng dụng CNTT, cần đảm bảo sự kết hợp chặt chẽ giữa kiến thức, kĩ năng và thái độ tích cực để khai thác CNTT hiệu quả.