phần mở đầu, phần kết uận và danh mục tài iệu tham khảo, uận văn đƣợc chia àm 3 chƣơng. Chƣơng 1: Cơ sở ý uận và thực tiễn Chƣơng 2: Một số phƣơng pháp phát triển năng ực tự học của học sinh THCS thông qua các chủ đề hình học. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp d y học Nh ng năm gần đây, các tài iệu giáo dục và dạy học trong và ngoài nƣớc thƣờng bàn tới việc chuyển đổi mô hình dạy học từ ấy giáo viên (GV) làm trung tâm sang mô hình ấy HS làm trung tâm. Quá trình đào tạo từ nh ng năm 1960 đã đƣợc định hƣớng để trở thành quá trình tự đào tạo. Trong các phƣơng án cải cách giáo dục cũng bàn tới vấn đề cần phải phát huy tính độc ập, tích cực, chủ động của học sinh.
Song tới nay sự chuyển biến về phƣơng pháp dạy học (PPDH) ở trƣờng phổ thông chƣa có nhiều. Trong các ớp học, thầy vẫn đọc để trò ghi chép, thầy giảng giải, thuyết trình xen vào đó à vấn đáp tái hiện cùng biểu diễn trực quan minh họa. Trong bối cảnh hiện nay, đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đòi hỏi giáo dục phổ thông phải có nh ng bƣớc chuyển tập trung vào xây dựng và hoàn thiện phẩm chất đạo đức và năng ực trí tuệ con ngƣời Việt Nam đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển của đất nƣớc trong điều kiện kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Chúng ta đang dần dần thay đổi, chƣơng trình giáo dục phổ thông thay đổi từ việc chú trọng nội dung sang chú trọng về năng ực của học sinh, không chỉ quan tâm đến việc HS nhớ đƣợc nh ng kiến thức gì mà à HS àm đƣợc gì thông qua nh ng kiến thức đó.
Để àm đƣợc điều đó, cần phải bỏ qua phƣơng pháp dạy học thiên về truyền đạt kiến thức sang cách dạy học tự học, vận dụng kiến thức, rèn uyện kỹ năng và hình thành năng ực, phẩm chất. Đồng thời, việc kiểm tra đánh giá cũng cần chú trọng kiểm tra, đánh giá năng ực vận dụng kiến thức và giải quyết vấn đề, kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghị quyết Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã khẳng định cần phải tiếp tục đổi mới, “phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; kh c phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực; “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan.
Công tác tổ chức thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục và đào tạo phải đƣợc thực hiện theo trình tự các bƣớc. Các tiêu chí phải đƣợc xây dựng theo nh ng các tiêu chí đƣợc thế giới công nhận. Sau đó, nh ng kết quả thu đƣợc từ các bài kiểm tra đánh cuối mỗi học kì hay cuối năm học cần đƣợc kết hợp đánh giá cùng với nhận xét quá trình học của HS từ giáo viên và từ chính bản thân ngƣời học, đồng thời kết hợp với đánh giá của nhà trƣờng cùng gia đình và xã hội. Phƣơng pháp d y học tích cực 1.
Khái niệm về phương pháp dạy học tích cực Phƣơng pháp dạy học (PPDH) tích cực à cách gọi ngắn gọn, đã đƣợc sử dụng ở nhiều nƣớc trên thế giới, dùng để chỉ nh ng phƣơng pháp giáo dục, phƣơng pháp dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ngƣời học. PPDH tích cực đƣợc áp dụng với mục đích phát huy tính tích cực của cả ngƣời dạy ẫn ngƣời học, tập trung vào việc xây dựng đa dạng các hoạt động để trợ giúp tích cực cho hoạt động nhận thức và việc ĩnh hội kiến thức của HS. Tuy nhiên, so với phƣơng pháp dạy học thông thƣờng phƣơng pháp thụ động, dạy học bằng PPDH tích cực đòi hỏi ngƣời GV phải thật sự cố gắng, nhiệt huyết và nỗ ực hơn rất nhiều. Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực Phƣơng pháp dạy học tích cực có nh ng đặc trƣng chủ yếu sau.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com +) Dạy học ấy HS làm trung tâm Trẻ em à đối tƣợng của giáo dục, của việc dạy học. Một nhà trƣờng đƣợc xây dựng nên, tồn tại à vì trẻ em, vì học sinh. Vì vậy, trong quá trình dạy học, vị trí trung tâm tất nhiên phải dành cho HS. Dạy học tích cực (DHTC) xem HS à vừa đối tƣợng, vừa à chủ thể của quá trình giáo dục.
Thông qua hoạt động học tập, mỗi HS tự hình thành và phát triển nhân cách, năng ực của bản thân. Từ âu trong giáo dục đã xuất hiện các thuật ng “tự học, tự giáo dục; người tự học; người tự giáo dục”. Nhƣng từ khi xuất hiện tổ chức trƣờng học, với mỗi ớp học có nhiều HS cùng ứa tuổi và trình độ tƣơng đối đều thì GV không thể giảng giải cặn kẽ cho từng HS, dẫn đến hiện tƣợng dạy học một cách đồng oạt nhƣ một dạng thông báo chứ không phải dạy học. Điều GV quan tâm trƣớc nhất à hoàn thành trách nhiệm truyền đạt hết nội dung đƣợc quy định trong chƣơng trình.
Và cũng từ đó hình thành kiểu học thụ động, thiên về nghe – ghi – nhớ, ít chịu tự suy nghĩ. Để thay đổi tình trạng này, các PPDH tích cực đã ra đời và phát triển. Việc phát huy tính tích cực chủ động, khơi dậy niềm đam mê, sáng tạo của mỗi HS không chỉ có ý nghĩa ngay trong quá trình học tập ở nhà trƣờng mà còn chuẩn bị cho các em hành trang cần thiết cho việc đóng góp có hiệu quả quá trình kiến tạo cuộc sống tốt đẹp hơn cho bản thân và xã hội. +) Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động của HS DHTC dựa trên cơ sở tâm í học cho rằng nhân cách của trẻ đƣợc hình thành thông qua các hoạt động có ý thức.
Piaget quan niệm, trí thông minh của trẻ phát triển nhờ sự đối thoại gi a chủ thể hoạt động với đối tƣợng và môi trƣờng. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã nói: “Học để hành, học với hành phải đôi. Học mà không hành thì vô ích. Hành mà không học thì hành không trôi chảy.” 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vậy à, từ chỗ học để biết, mục đích của việc học đã thay đổi theo hƣớng phát triển hơn, học để thực hành, để áp dụng đƣợc trong thực tiễn, xa hơn à học để nên ngƣời, trở thành một con ngƣời chủ động và sáng tạo.
+) Dạy học chú trọng việc rèn uyện phƣơng pháp TH Trong DHTC, mục tiêu chính đƣợc hƣớng tới chính à rèn uyện đƣợc phƣơng pháp học tập cho HS. Đặc biệt, trong một xã hội hiện đại bùng nổ về công nghệ thông tin, khoa học thì việc dạy học không chỉ dừng ở việc truyền thụ kiến thức mà phải chuyển biến mạnh mẽ sang dạy học phƣơng pháp học. Diesterwerg đã viết: “Người thầy giáo tồi truyền đạt chân lí, người thầy giáo giỏi dạy cách tìm ra chân lí” [19]. GV không chỉ truyền thụ kiến thức sẵn có mà cần tổ chức hoạt động cho HS tìm ra kiến thức mới, giúp HS không chỉ nắm đƣợc nội dung kiến thức mà còn nắm đƣợc phƣơng pháp đi tới kiến thức đó.
Nếu rèn uyện đƣợc cho ngƣời học có thói quen, phƣơng pháp TH, biết ứng dụng nh ng điều đã học vào nh ng tình huống mới, biết nhìn ra vấn đề và tự ực giải quyết vấn đề sẽ tạo cho họ òng ham học hỏi, khơi dậy đƣợc niềm đam mê trong mỗi con ngƣời. +) Đánh giá và tự đánh giá Trong dạy học, việc kiểm tra đánh giá ngƣời học giúp ngƣời học nhận ra vị trí, thực trạng của việc học tập của bản thân để có biện pháp duy trì hoặc điều chỉnh hoạt động học của mình. Không nh ng thế, việc đánh giá cũng đồng thời nhận định cả thực trạng của hoạt động dạy để ngƣời GV có nh ng thay đổi phù hợp. Khâu đánh giá đƣợc xác định ngay từ khi thành ập mục tiêu.
Trong đánh giá cũng nhƣ tự đánh giá, ngƣời ta không chỉ chú ý nh ng mặt đã đạt đƣợc mà cả nh ng mặt chƣa đạt đƣợc để bổ khuyết trƣớc khi bƣớc vào một học phần mới. Những khái niệm cơ bản liên quan đến tự học, năng lực tự học 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tự học Tác giả Nguyễn Cảnh Toàn, một ngƣời có nhiều nghiên cứu tâm huyết về vấn đề TH, đƣa ra quan niệm về TH nhƣ sau: “Tự học là tự mình động n o, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp,.) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình. Trong cuốn Tự học một nhu cầu của thời đại, tác giả Nguyễn Hiến Lê viết: “Tự học là không ai b t buộc mà tự mình tìm tòi, học hỏi để hiểu biết thêm.
Các định nghĩa trên đều nêu ên nh ng đặc điểm của TH. Trong đó các tác giả đều khẳng định hình thức của TH à tự mình, chủ động àm việc, suy nghĩ, hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ học tập, nghĩa à đây à một hoạt động mang tính chất cá nhân. Do vậy, việc TH có thành công hay không à tuỳ thuộc vào sự cố gắng, nỗ ực của mỗi ngƣời. Từ việc tìm hiểu nội hàm các quan niệm về TH đề cập ở trên và để phù hợp với hƣớng nghiên cứu của uận văn, theo chúng tôi, có thể hiểu TH à: Tự mình suy ngẫm, tìm tòi một cách chủ động để chiếm lĩnh kiến thức trong một lĩnh vực nào đó, nghĩa là tiếp nhận tri thức và biến những tri thức đó trở thành tri thức riêng của bản thân để phục vụ cho quá trình học tập, công việc hay cuộc sống.
TH à hình thức học tập hiện đại. Nó không hẳn có thể thay thế đƣợc việc học tập truyền thống, nhƣng nó giúp mang ại nh ng kết quả hết sức tích cực. TH có định hƣớng đã đƣợc chứng minh à hiệu quả, thuận tiện và nhanh chóng, phát triển hơn với sự trợ giúp của Internet.