Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu của nước ngoài Trên thế giới có rất nhiều tác giả quan tâm đến việc phát triển năng lực của giáo viên, thông qua đó để nâng cao chất lượng giáo dục, cụ thể có các tác giả như sau: Tác giả S.Rassekh (1987) đã viết: “Với sự tham gia tích cực của người học vào quá trình học tập chủ động, với sự đề cao nhất trí sáng tạo của mỗi học sinh, thì sẽ không còn mối quan hệ đơn phương và độc đoán giữa thầy và trò. Quyền lực của giáo viên không còn ngự trị trên sự thụ động và kém tri thức của học sinh.
Giá trị của người giáo viên được tôn trọng bằng chính năng lực của giáo viên góp phần tối đa vào sự phát triển của học sinh… Một giáo viên sáng tạo là một giáo viên biết giúp học sinh tiến bộ nhanh chóng bằng con đường tự học. Giáo viên phải là người hướng dẫn, người cố vấn, hơn là chỉ đóng vai trò công cụ truyền đạt tri thức”. Như vậy tác giả đã nhấn mạnh đến vai trò năng lực của người giáo viên, người mà sẽ phát triển được năng lực “tột đỉnh” cho học sinh [24]. Mặt khác cách tiếp cận NL và PTNL đã phát triển mạnh mẽ trong những năm 1990 với hàng loạt các tổ chức có tầm cỡ ở Mỹ, Anh, Úc, New Zealand, xứ Wales v.
Các tiêu chuẩn NL và phát triển năng lực của người giáo viên đã được các nước xây dựng nhằm đáp ứng các yêu cầu về nâng cao chất lượng giáo dục. Năm 1995, tác giả Shirley Fletcher viết cuốn “Các kỹ thuật đánh giá dựa trên năng lực thực hiện” [25], trong đó phân tích sự khác biệt về đào tạo theo NL ở Anh và Mỹ, các nguyên tắc và thực hành đánh giá theo tiêu chuẩn, mục tiêu và sử dụng đánh giá dựa trên NL, việc thiết lập các tiêu chí cho sự thực hiện, thu thập bằng chứng cho đánh giá NL. Tuy nhiên, tác giả mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu đánh giá dựa trên NL, một khâu của quá trình dạy học.Chưa nghiên cứu sâu về làm thế nào để phát triển năng lực dạy học cho người thầy. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Đến 1997, Shirley Fletcher cho ra đời tiếp tài liệu “Thiết kế đào tạo dựa trên năng lực thực hiện” [26], trong đó đề cập các cơ sở khoa học của việc thiết lập các tiêu chuẩn đào tạo, các kỹ thuật phân tích nhu cầu người học và phân tích công việc, xây dựng mô đun dạy học và khung chương trình.
Tác giả đã đưa ra việc cần thiết phải thiết kế, xây dựng và phát triển năng lực thực hiện của người giáo viên. Ở Australia, vào cuối thập kỷ 80 đã bắt đầu một cuộc cải cách trong đào tạo nghề, thiết lập một hệ thống đào tạo dựa trên NL, tạo ra phương pháp PTNL cho việc công nhận các kỹ năng của người nhập cư, thành lập hội đồng đào tạo để xúc tiến việc xây dựng tiêu chuẩn NL trong toàn quốc [dẫn theo 16]. Cộng hòa Ghana (Republic of Ghana) là một quốc gia tại 32Tây Phi cũng có những nghiên cứu về phát triển NL cho giáo viên. Theo các tác giả Boahin, Peter Hofman, WH Adriaan, một số chương trình đào tạo PTNL cho giáo viên ở Ghana đã được công nhận và đảm bảo chất lượng.
Trong bài viết, các tác giả đã đề cập đến việc tìm hiểu nhận thức, nhu cầu của giáo viên về PTNL và kiểm tra các yếu tố ảnh hưởng đến việc PTNL cho giáo viên. Kết quả là, một vài chương trình đào tạo cho giáo viên đã được áp dụng, từ đó đã nâng cao chất lượng giáo dục, chứng minh được đây là một nhân tố quan trọng để thúc đẩy nâng cao chất lượng giáo dục, đây là một hướng tiếp cận cần được quan tâm và nhân rộng [dẫn theo 16]. Ở nhiều nước châu Á như Singapore, Ấn Độ, Philippin, Brunei, Malaixia, Hàn Quốc, Nhật Bản… phát triển năng lực cho giáo viên đang được vận dụng ở các mức độ khác nhau. Các bộ chương trình, hoạt động giáo dục đều được dựa trên năng lực của giáo viên như: Năng lực cá thể, năng lực chuyên môn, năng lực xã hội, năng lực hành động….
Trong một bài báo gần đây, Linda Darling-Hammond, Gene Wilhoit và Linda Pittenger đã đề xuất một tầm nhìn táo bạo để xem xét lại cách các quốc gia tiếp cận trách nhiệm và mô tả vai trò hoạt động phát triển năng lực tổ chức Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn hoạt động giáo dục cho giáo viên trong việc nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường. Như họ giải thích, các nhà giáo dục có kỹ năng, năng lực và cam kết ngày càng phát triển năng lực bản thân là một yếu tố trung tâm của bất kỳ hệ thống trách nhiệm nào được thiết kế để đảm bảo rằng tất cả học sinh có cơ hội tham gia vào hoạt động giáo dục có ý nghĩa. Để đáp ứng tầm nhìn này, đòi hỏi giáo viên phải tham gia vào việc học tập và hành động để tăng cường năng lực tổ chức hoạt động giáo dục của chính bản thân với sự hỗ trợ của các các nhà QLGD [27]. Để phát triển năng lực tổ chức hoạt động giáo dục cho giáo viên cần tập trung vào việc thay đổi yêu cầu đối với giáo viên (ví dụ: chuẩn nghề nghiệp giáo viên) và đo lường hiệu quả của giáo viên bằng cách sử dụng khung đánh giá chuẩn năng lực giáo viên và hiệu suất của học sinh trong các bài kiểm tra tiêu chuẩn.
Phương pháp này có thể giúp đánh giá các năng lực tổ chức hoạt động giáo dục của giáo viên, đồng thời hỗ trợ sự phát triển liên tục của các giáo viên này và tận dụng được năng lực hiện của giáo viên. Để phát triển năng lực tổ chức của giáo viên cần tập trung vào 3 vấn đề cơ bản: - Đưa ra các tiêu chuẩn năng lực tổ chức hoạt động giáo dục có thể giúp xác định và phát triển năng lực tổ chức hoạt động giáo dục cho giáo viên. - Tích cực tổ chức cho giáo viên thực hành, trải nghiệm tổ chức hoạt động giáo dục. Từ đó, Năng lực của giáo viên trở nên tốt hơn khi họ có được kinh nghiệm và có cơ hội học tập, thực hành năng lực tổ chức hoạt động giáo dục.
- Nỗ lực phát triển năng lực tổ chức hoạt động giáo dục cho giáo viên sẽ đạt hiệu quả cao khi giáo viên được học tập chuyên nghiệp [28]. Theo tác giả Maribel Childress “Chúng ta đã bước vào một kỷ nguyên mới về đánh giá giáo viên, tất cả mọi người đều hiểu được tầm quan trọng của phát triển năng lực cho giáo viên. Trong khi nghiên cứu đã chỉ ra rằng giáo viên là nhân tố quan trọng nhất trong thành tích của học sinh, hiệu trưởng là chìa khóa để thực hành giáo viên thành công. Một yếu tố quan trọng ảnh hưởng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn tới việc giảng dạy của giáo viên là năng lực của giáo viên.
Chính vì vậy để phát triển năng lực tổ chức hoạt động giáo dục cho giáo viên cần sử dụng hiệu quả hệ thống đánh giá giáo viên dựa trên phản hồi, giám sát có ý nghĩa. Điều bắt buộc là các hiệu trưởng phải nhận được sự hỗ trợ phù hợp để thực hiện các mô hình đánh giá hoàn thành mục tiêu đánh giá phát triển năng lực tổ chức hoạt động giáo dục cho giáo viên là cải thiện hướng dẫn và học tập” [29]. Có thể nói các công trình trên đã cung cấp một cái nhìn khái quát về khái niệm của năng lực, vai trò của năng lực, nhu cầu và thực trạng phát triển năng lực của giáo viên…Tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu về phát triển năng lực hoạt động giáo dục cho giáo viên. Các công trình nghiên cứu trong nước Việt Nam đang đẩy mạnh công tác đổi mới giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông, trong đó đổi mới nhấn mạnh vai trò trọng tâm đó là phát triển năng lực giáo viên, cụ thể ngày 11/01/2005, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 09/2005/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án “Xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ QL GD giai đoạn 2005 - 2010”.
Mục tiêu tổng quát của Đề án là: "Xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ QL GD theo hướng chuẩn hóa, nâng cao chất lượng, đảm bảo đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, lương tâm nghề nghiệp và trình độ chuyên môn của nhà giáo, đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp GD trong công cuộc đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước” [8]. Tác giả Lê Văn Hồng (1975) có công trình nghiên cứu “Một số vấn đề về năng lực sư phạm của người GV xã hội chủ nghĩa”[10 đã đề cập đến các năng lực sư phạm cần có của người giáo viên xã hội chủ nghĩa. Tác giả nhấn mạnh muốn nâng cao chất lượng giáo dục thì phải nâng cao năng lực của giáo viên. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Cục Đào tạo - Bồi dưỡng giáo viên của Bộ Giáo dục năm 1982 đã ban hành tài liệu “Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên cho SV các trường sư phạm”.
Đây là tài liệu hướng dẫn rèn luyện nghiệp vụ sư phạm có tính chất chỉ đạo nhằm đưa dần việc rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thành một bộ phận quan trọng trong chương trình, kế hoạch đào tạo của giáo viên. Từ đó nâng cao năng lực dạy học của giáo viên [6]. Tác giả Nguyễn Quang Uẩn (1987), có công trình nghiên cứu “Vấn đề rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho SV”, công trình này cũng chỉ mới dùng lại ở mức độ một thông báo khoa học có tính chất vạch ra một đường hướng ở góc độ lý luận về việc rèn luyện năng lực sư phạm cho sinh viên, nhằm nâng cao chất lượng đầu ra cho sinh viên sư phạm, những người là giáo viên tương lai của đất nước [23]. Trong tài liệu Tâm lý học của Phạm Minh Hạc chủ biên, trong phần “Nhân cách người thầy giáo và năng lực sư phạm” có viết: “Nhân cách nhà giáo nói chung và năng lực sư phạm nói riêng không phải tự nhiên mà có.
Nó là kết quả của một quá trình đào tạo và tự đào tạo một cách nghiêm túc”[9].