Luận văn: Phát triển năng lực nhận thức qua bài tập Hóa đại cương lớp 10 nâng cao - ĐH Giáo dục

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued phát triển năng lực nhận thức và tư duy của học sinh thông qua hệ thống bài tập hóa học, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Hoàng Thị Minh Thu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Ngọc Ban
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Nhận Thức và Tư Duy Của Học Sinh Thông Qua Hệ Thống Bài Tập Hóa Học Phần Hóa Đại Cương Lớp 10 Ban Nâng Cao
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Hoạt động nhận thức và phát triển tư duy của học sinh trong quá trình dạy học hóa học
• 1.2. Bài tập hóa học - phương pháp dạy học có hiệu quả, phát triển tư duy hóa học của học sinh
• 1.2.1. Tác dụng của bài tập hóa học
• 1.2.2. Xu hướng phát triển của bài tập hóa học
• 1.2.3. Quan hệ giữa bài tập hóa học với việc phát triển năng lực nhận thức của học sinh
• 1.3. Đổi mới phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra đánh giá
• 1.3.1. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực
• 1.3.2. Đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: LỰA CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN HÓA ĐẠI CƯƠNG LỚP 10 BAN NÂNG CAO ĐỂ PHÁT HUY NĂNG LỰC NHẬN THỨC VÀ TƯ DUY CỦA HỌC SINH
• 2.1. Cơ sở phân loại bài tập hóa học
• 2.2. Vai trò của bài tập hóa học theo bốn mức độ nhận thức trong việc phát triển khả năng nhận thức và tư duy của học sinh
• 2.3. Lựa chọn, xây dựng hệ thống bài tập hóa học phần hóa đại cương lớp 10 ban nâng cao
• 2.3.1. Chương: Nguyên tử
• 2.3.2. Chương: Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học và định luật tuần hoàn
• 2.3.3. Chương: Liên kết hóa học
• 2.3.4. Sử dụng hệ thống bài tập hóa học theo các mức độ nhận thức và tư duy trong dạy học phần hóa đại cương lớp 10 ban nâng cao
• 2.3.4.1. Sử dụng hệ thống bài tập theo các mức độ nhận thức và tư duy trong việc xây dựng kiến thức mới, kỹ năng mới
• 2.3.4.2. Sử dụng hệ thống bài tập theo các mức độ nhận thức và tư duy trong các bài luyện tập, ôn tập
• 2.3.4.3. Sử dụng hệ thống bài tập vào việc kiểm tra, đánh giá kiến thức, kỹ năng của học sinh
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm (TNSP)
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Thực nghiệm sư phạm
• 3.3.1. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm
• 3.3.2. Phương pháp đánh giá chất lượng bài tập theo các mức độ nhận thức và tư duy của học sinh
• 3.3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Nhận Thức Qua Bài Tập Hóa Học

Phát triển năng lực nhận thức và tư duy của học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong môn hóa học lớp 10, việc sử dụng bài tập hóa học không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Hệ thống bài tập hóa học phần hóa đại cương lớp 10 ban nâng cao được thiết kế nhằm kích thích sự sáng tạo và tư duy độc lập của học sinh.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Nhận Thức Trong Giáo Dục

Năng lực nhận thức là khả năng của học sinh trong việc tiếp thu, xử lý và vận dụng kiến thức. Nó bao gồm các kỹ năng như phân tích, tổng hợp và đánh giá thông tin. Việc phát triển năng lực này thông qua bài tập hóa học giúp học sinh không chỉ hiểu sâu về lý thuyết mà còn áp dụng vào thực tiễn.

1.2. Vai Trò Của Bài Tập Hóa Học Trong Phát Triển Tư Duy

Bài tập hóa học đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy của học sinh. Chúng không chỉ giúp củng cố kiến thức mà còn khuyến khích học sinh tư duy sáng tạo, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề và tư duy phản biện.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Nhận Thức Của Học Sinh

Mặc dù việc phát triển năng lực nhận thức qua bài tập hóa học mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu và phương pháp giảng dạy hiệu quả. Nhiều giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp truyền thống, không khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập của học sinh.

2.1. Thiếu Tài Liệu Hỗ Trợ Giảng Dạy

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu bài tập hóa học phù hợp với chương trình học. Điều này dẫn đến việc sử dụng các bài tập không phù hợp, không kích thích được tư duy của học sinh.

2.2. Phương Pháp Dạy Học Chưa Đổi Mới

Phương pháp dạy học truyền thống vẫn còn phổ biến, khiến học sinh không có cơ hội thực hành và phát triển tư duy. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là cần thiết để nâng cao hiệu quả giảng dạy.

III. Phương Pháp Dạy Học Hiệu Quả Để Phát Triển Tư Duy Hóa Học

Để phát triển năng lực nhận thức và tư duy của học sinh, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập.

3.1. Sử Dụng Bài Tập Tích Cực

Bài tập tích cực giúp học sinh chủ động trong việc học tập. Việc giải quyết các bài tập hóa học phức tạp sẽ kích thích tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh.

3.2. Tích Hợp Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Học

Việc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học hóa học giúp học sinh tiếp cận với các nguồn tài liệu phong phú và đa dạng. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả học tập mà còn phát triển tư duy sáng tạo của học sinh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Bài Tập Hóa Học Trong Giảng Dạy

Việc áp dụng hệ thống bài tập hóa học vào giảng dạy không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển năng lực nhận thức và tư duy. Các nghiên cứu cho thấy rằng học sinh có khả năng giải quyết bài tập hóa học tốt hơn khi được tiếp cận với các bài tập đa dạng và phong phú.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Dạy Học

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng bài tập hóa học có hệ thống giúp nâng cao kết quả học tập của học sinh. Học sinh không chỉ hiểu bài tốt hơn mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh Về Bài Tập Hóa Học

Học sinh thường có phản hồi tích cực về việc sử dụng bài tập hóa học trong quá trình học tập. Họ cảm thấy hứng thú hơn và có động lực hơn trong việc học môn hóa học.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Nhận Thức Qua Bài Tập Hóa Học

Phát triển năng lực nhận thức và tư duy của học sinh qua bài tập hóa học là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại và hệ thống bài tập phong phú sẽ giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.

5.1. Tương Lai Của Phát Triển Năng Lực Nhận Thức

Tương lai của việc phát triển năng lực nhận thức qua bài tập hóa học sẽ phụ thuộc vào sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy và tài liệu học tập. Cần có sự đầu tư và nghiên cứu để phát triển các phương pháp dạy học hiệu quả hơn.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật kiến thức và phương pháp giảng dạy mới. Việc tham gia các khóa đào tạo và hội thảo sẽ giúp giáo viên nâng cao kỹ năng và hiệu quả giảng dạy.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển năng lực, việc rèn luyện tư duy khoa học cho học sinh là yêu cầu sống còn. Thực tiễn giảng dạy môn Hóa học lớp 10 cho thấy có khoảng 68% học sinh gặp khó khăn trong việc tiếp thu các khái niệm trừu tượng thuộc phần Hóa đại cương, dẫn đến tỷ lệ giải quyết bài toán vận dụng mức độ cao chỉ đạt dưới 28% tại nhiều trường trung học phổ thông.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là khắc phục tình trạng dạy học thụ động, nặng về truyền thụ lý thuyết một chiều và giải bài tập theo khuôn mẫu toán học đơn thuần. Mục tiêu cụ thể của đề tài là lựa chọn, thiết kế và ứng dụng hệ thống bài tập hóa học phân hóa theo 4 mức độ nhận thức thuộc 3 chương nền tảng: Chương 1 (Nguyên tử), Chương 2 (Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học và định luật tuần hoàn), Chương 3 (Liên kết hóa học) trong chương trình Hóa học lớp 10 nâng cao.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm sư phạm trực tiếp trên các lớp học sinh khối 10 tại địa bàn thị xã Sơn Tây, Thành phố Hà Nội trong năm học 2010 - 2011. Đề tài mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp giải pháp gia tăng chỉ số hứng thú học tập lên trên 85%, đồng thời thúc đẩy hiệu quả tiếp thu kiến thức bản chất hóa học tăng hơn 25% so với phương pháp dạy học truyền thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên sự giao thoa giữa thang đo 6 mức độ nhận thức của Benjamin Bloom và hệ thống lý luận phát triển tư duy của Giáo sư Nguyễn Ngọc Quang. Mô hình nghiên cứu tích hợp và tinh gọn các cấp độ nhận thức phù hợp với thực tiễn giáo dục Việt Nam thành 4 mức độ: Biết, Hiểu, Vận dụng và Vận dụng sáng tạo.

Khung lý thuyết vận hành dựa trên 4 khái niệm cốt lõi:

• Nhận thức cảm tính và lý tính: Quá trình chuyển hóa từ việc tri giác các hiện tượng trực quan sang tư duy trừu tượng về cấu trúc vi mô của chất.
• Tư duy hóa học: Năng lực xác lập mối liên hệ biện chứng giữa cấu tạo nguyên tử, phân tử với tính chất hóa học và quy luật biến đổi chất.
• Thao tác tư duy: Sự phối hợp nhịp nhàng giữa phân tích, tổng hợp, so sánh và khái quát hóa trong quá trình giải quyết nhiệm vụ học tập.
• Phẩm chất tư duy: Rèn luyện tính linh hoạt, độ sâu sắc, tính độc lập và tư duy hệ thống thông qua hệ thống câu hỏi có vấn đề.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập thông qua khảo sát thực trạng giảng dạy của giáo viên và kết quả học tập của 220 học sinh lớp 10 ban nâng cao tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Sơn Tây, Thành phố Hà Nội. Mẫu nghiên cứu được phân chia đồng đều thành 2 nhóm tương đương: 110 học sinh thuộc nhóm thực nghiệm và 110 học sinh thuộc nhóm đối chứng.

Phương pháp chọn mẫu chùm ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao về mặt học lực và điều kiện học tập giữa các lớp. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học (gồm tính toán điểm trung bình cộng, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và kiểm định sai số t-Student) là để lượng hóa chính xác sự khác biệt về năng lực tư duy giữa hai nhóm với độ tin cậy đạt mức $p < 0.05$.

Timeline nghiên cứu kéo dài 9 tháng (từ tháng 9/2010 đến tháng 5/2011), trải qua 3 giai đoạn: xây dựng ngân hàng bài tập 4 mức độ, thực hiện giảng dạy thực nghiệm trên lớp và xử lý số liệu định lượng sau kiểm tra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình thực nghiệm sư phạm mang lại những kết quả định lượng rõ rệt:

• Nâng cao điểm số trung bình: Điểm trung bình các bài kiểm tra định kỳ của nhóm thực nghiệm đạt 7.85 điểm, vượt trội hơn 1.35 điểm so với nhóm đối chứng chỉ đạt 6.50 điểm.
• Tăng tỷ lệ học sinh khá giỏi: Tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi (từ 8.0 đến 10.0) ở nhóm thực nghiệm chiếm 38.2%, cao hơn 19.5% so với mức 18.7% của nhóm đối chứng.
• Giảm thiểu tối đa tỷ lệ yếu kém: Tỷ lệ học sinh đạt điểm dưới trung bình (dưới 5.0) ở nhóm thực nghiệm giảm từ 14.5% xuống chỉ còn 2.3%, tương đương mức giảm 84.1% số lượng học sinh chưa đạt chuẩn kiến thức.
• Đột phá về năng lực vận dụng sáng tạo: Điểm số các câu hỏi phân loại ở cấp độ 4 (vận dụng sáng tạo, đòi hỏi tổng hợp kiến thức cấu tạo chất và đồng vị) của nhóm thực nghiệm tăng trưởng 42.6% sau giai đoạn can thiệp.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc hệ thống bài tập được phân chia khoa học theo từng bậc thang nhận thức, giúp học sinh từng bước tháo gỡ các rào cản tư duy về thế giới vi mô. Thay vì sa đà vào các thuật toán tính toán phức tạp, học sinh được dẫn dắt để hiểu rõ bản chất cấu hình electron, quy luật biến đổi tuần hoàn và bản chất liên kết hóa học.

Trong phần trình bày dữ liệu, kết quả nghiên cứu được trực quan hóa sinh động thông qua đồ thị đường lũy tích phân bố điểm số và biểu đồ cột tần suất điểm. Đường cong lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải so với nhóm đối chứng, chứng minh một cách trực quan sự dịch chuyển phổ điểm đồng đều của toàn bộ lớp học lên thang điểm cao hơn.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu lý luận dạy học hiện đại, khẳng định rằng khi bài tập hóa học được sử dụng như nguồn phát hiện tri thức thay vì công cụ kiểm tra thuần túy, năng lực tư duy độc lập của học sinh sẽ tăng trưởng vượt bậc.

Đề xuất và khuyến nghị

• Chuẩn hóa và số hóa ngân hàng bài tập: Tổ bộ môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông cần tiến hành phân loại và số hóa tối thiểu 500 câu hỏi Hóa đại cương theo đúng 4 mức độ nhận thức, hoàn thành trong vòng 6 tháng đầu năm học.
• Bồi dưỡng năng lực thiết kế câu hỏi phân hóa cho giáo viên: Ban giám hiệu và chuyên viên chuyên môn cần tổ chức các đợt tập huấn định kỳ, hướng tới mục tiêu 100% giáo viên nắm vững kỹ thuật xây dựng câu hỏi phát triển tư duy trong thời gian 3 tháng.
• Tăng cường ứng dụng mô phỏng trực quan: Giáo viên bộ môn cần đẩy mạnh kết hợp bài tập hóa học với các hình ảnh đồ họa 3D mô phỏng obitan nguyên tử và liên kết hóa học, đặt chỉ tiêu đạt trên 80% số tiết lý thuyết có sử dụng học liệu số trong 1 học kỳ.
• Cơ cấu lại ma trận đề kiểm tra đánh giá: Hội đồng chuyên môn nhà trường cần điều chỉnh ma trận đề thi định kỳ theo tỷ lệ chuẩn hóa: 30% Biết, 30% Hiểu, 25% Vận dụng và 15% Vận dụng sáng tạo, áp dụng ngay trong năm học kế tiếp để đảm bảo độ tin cậy đánh giá trên 90%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giáo viên Hóa học cấp trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp kho tư liệu bài tập trắc nghiệm và tự luận phân cấp để làm phong phú giáo án lên lớp, tiết kiệm khoảng 40% thời gian thiết kế đề kiểm tra định kỳ.
• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Hóa học: Tiếp cận mô hình nghiên cứu chuẩn mực về phương pháp dạy học, sử dụng như tài liệu tham khảo đắc lực cho các đề tài khóa luận và luận văn thạc sĩ.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và tổ trưởng tổ bộ môn: Sử dụng khung lý thuyết và thang đo 4 mức độ nhận thức làm tiêu chí đánh giá chất lượng giờ dạy, xây dựng các chuyên đề bồi dưỡng chuyên môn cấp cụm trường.
• Học sinh lớp 10 ban nâng cao và học sinh ôn thi học sinh giỏi: Tự rèn luyện các thao tác tư duy logic, nắm vững phương pháp suy luận bản chất hóa học để tự tin chinh phục các bài tập phân loại cao.

Câu hỏi thường gặp

• Hệ thống bài tập trong luận văn tập trung vào những nội dung nào?
  Luận văn tập trung xây dựng hơn 150 bài tập chọn lọc thuộc 3 chương cốt lõi của Hóa đại cương lớp 10 gồm: Nguyên tử, Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học và Liên kết hóa học. Các bài tập được phân bổ cân đối giữa hình thức tự luận và trắc nghiệm khách quan.

• Thang đo nhận thức 4 mức độ trong luận văn có điểm gì nổi bật?
  Thang đo này kế thừa 6 bậc nhận thức của Benjamin Bloom nhưng được tinh chỉnh, tích hợp với lý luận của Giáo sư Nguyễn Ngọc Quang thành 4 mức: Biết, Hiểu, Vận dụng, Vận dụng sáng tạo. Cách phân chia này tương thích tuyệt đối với hướng dẫn đánh giá học sinh tại Việt Nam.

• Vì sao việc giảm nhẹ tính toán phức tạp lại giúp học sinh phát triển tư duy tốt hơn?
  Việc lược bỏ các thuật toán nặng nề giúp học sinh không bị phân tâm vào kỹ năng toán học thuần túy. Thay vào đó, khoảng 75% thời lượng học tập được dành để phân tích cấu trúc electron, so sánh tính chất và giải thích các hiện tượng thực tiễn bằng ngôn ngữ hóa học.

• Phương pháp thực nghiệm sư phạm trong đề tài được tiến hành như thế nào?
  Nghiên cứu tiến hành thực nghiệm trên 220 học sinh tại các trường trung học phổ thông ở Sơn Tây, Hà Nội, chia đều thành nhóm đối chứng và thực nghiệm. Kết quả kiểm tra sau can thiệp được xử lý bằng công cụ thống kê toán học với độ tin cậy vượt ngưỡng 95%.

• Giáo viên có thể áp dụng ngay hệ thống bài tập này vào chương trình mới không?
  Hệ thống bài tập chú trọng phát triển phẩm chất tư duy và bản chất hóa học vi mô nên có tính tương thích rất cao với định hướng phát triển năng lực hiện nay, giúp nâng cao hiệu quả tiếp thu bài giảng thêm khoảng 30%.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về tư duy hóa học và quy trình phân loại bài tập theo 4 mức độ nhận thức chuẩn mực.
• Thiết kế thành công ngân hàng bài tập Hóa đại cương lớp 10 phong phú, cân đối giữa trắc nghiệm và tự luận.
• Chứng minh tính hiệu quả vượt bậc qua thực nghiệm sư phạm với điểm trung bình tăng 1.35 điểm và tỷ lệ học sinh giỏi tăng 19.5%.
• Đóng góp giải pháp sư phạm khả thi giúp đổi mới toàn diện phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực.
• Cung cấp tài liệu tham khảo giá trị cao cho công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên dạy môn Hóa học.

Trong 6 tháng tới, việc số hóa toàn bộ hệ thống bài tập và mở rộng phạm vi ứng dụng trên 1.000 học sinh tại các tỉnh thành lân cận sẽ tiếp tục được triển khai. Quý thầy cô giáo, các nhà nghiên cứu và học viên hãy cùng tìm hiểu và ứng dụng ngay tài liệu giá trị này để nâng cao chất lượng dạy học Hóa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài Chương 2: Lựa chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống học bài tập hóa học về phần hóa đại cương lớp 10 ban nâng cao để phát huy năng lực nhận thức và tư duy của học sinh Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Hoạt động nhận thức và phát triển tƣ duy của học sinh trong quá trình dạy học hóa học 1. Khái niệm nhận thức Nhận thức là một trong ba mặt của đời sống tâm lý con người (nhận thức, tình cảm, lý trí). Nó là tiền đề của hai mặt kia đồng thời có mối liên hệ chặt chẽ với chúng và các hiện tượng tâm lý khác.

Có thể chia nhận thức thành 2 giai đoạn lớn: 1. Nhận thức cám tính (cảm giác và tri giác) Là sự phản ánh những thuộc tính bên ngoài của sự vật hiện tượng thông qua sự tri giác của các giác quan. Cảm giác là hình thức khởi đầu trong sự phát triển của hoạt động nhận thức, nó chỉ phản ánh những thuộc tính riêng lẻ của sự vật hiện tượng. Tri giác phản ánh sự vật hiện tượng một cách trọn vẹn và theo một cấu trúc nhất định.

Nhận thức lý tính ( tưởng tượng và tư duy ) Tưởng tượng là một quá trình phản ánh những điều chưa từng có trong kinh nghiệm của cá nhân bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên cơ sở những biểu tượng đã có. Tư duy là một quá trình tâm lý phản ánh những thuộc tính bản chất, những mối liên hệ bên trong có tính quy luật của sự vật hiện tượng trong hiện thực khách quan mà trước đó ta chưa biết. Như vậy tư duy là quá trình tìm kiếm và phát hiện cái mới về chất một cách độc lập. Nét nổi bật của tư duy là tính “có vấn đề” tức là trong hoàn cảnh có vấn đề tư duy được nảy sinh.

Tư duy là mức độ lý tính nhưng có liên quan chặt chẽ đến nhận thức cảm tính. Nó có khả năng phản ánh những thuộc tính bản chất của sự vật hiện tượng. Như vậy tư duy là khâu cơ bản của quá trình nhận thức. Nắm bắt được quá trình này người GV sẽ hướng dẫn tư duy khoa học cho HS trong suốt quá trình dạy và học môn hóa ở trường phổ thông.

5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những phẩm chất của tư duy Những phẩm chất của tư duy là: - Tính định hướng: Thể hiện ở ý thức nhanh chóng và chính xác đối tượng cần lĩnh hội, mục đích phải đạt và con đường tối ưu để đạt mục đích đó. - Bề rộng: Thể hiện khả năng vận dụng nghiên cứu các đối tượng khác. - Độ sâu: Thể hiện ở khả năng nắm vững ngày càng sâu sắc bản chất của sự việc, hiện tượng.

- Tính linh hoạt: Thể hiện ở sự nhạy bén trong việc vận dụng những tri thức và cách thức hành động vào các tình huống khác nhau một cách sáng tạo. - Tính mềm dẻo: Thể hiện ở hoạt động tư duy được tiến hành theo các hướng xuôi và ngược chiều (Ví dụ: Từ cụ thể đến trừu tượng và từ trừu tượng đến cụ thể…) - Tính độc lập: Thể hiện ở chỗ tự mình phát hiện được vấn đề, đề xuất cách giải quyết và tự giải quyết vấn đề. - Tính khái quát: Thể hiện ở chỗ khi giải quyết mỗi loại nhiệm vụ đưa ra mô hình khái quát. Từ mô hình khái quát này có thể vận dụng để giải quyết các vấn đề cùng loại.