PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Để đƣa đất nƣớc đi lên bắt kịp với các quốc gia phát triển trong khu vực cũng nhƣ thế giới thì chúng ta cần phải có đƣợc nguồn lực đảm bảo. Nguồn lực bao gồm nguồn tài nguyên thiên nhiên, nguồn tài chính, nguồn lực khoa học công nghệ và nguồn lực con ngƣời. Trong đó nguồn lực con ngƣời là quan trọng nhất quyết định sự phát triển nền kinh tế đất nƣớc một cách nhanh chóng, hiệu quả và bền vững.
Dự báo đến năm 2025, lao động Việt Nam sẽ dịch chuyển nhanh từ ngành nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, trong đó dịch vụ chiếm vai trò chủ đạo. Giai đoạn 2016 – 2020 cần đào tạo giáo dục nghề nghiệp cho khoảng 12 triệu ngƣời, trong đó trình độ cao đẳng là 1.44 triệu ngƣời (chiếm khoảng 12%), trình độ trung cấp là 1.76 triệu ngƣời (chiếm khoảng 14.5%), trình độ sơ cấp là 8.8 triệu ngƣời (chiếm khoảng 73%) [38]. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập sâu rộng của khu vực và quốc tế, đòi hỏi phải có một lực lƣợng lao động chất lƣợng cao để đáp ứng nhu cầu thị trƣờng lao động. Để thực hiện đƣợc điều này cần phải có những thay đổi trong mục tiêu đào tạo, chƣơng trình đào tạo cũng nhƣ phƣơng pháp dạy học.
Một trong các mục tiêu, nhiệm vụ tổng quát phát triển đất nƣớc 5 năm, giai đoạn 2016-2020 thể hiện trong Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng là: “Thực hiện đồng bộ các cơ chế, chính sách, giải pháp phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lƣợng cao đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội”. Điều này cho thấy rằng đào tạo nguồn nhân lực là yếu tố cốt lõi để đạt đƣợc mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó nguồn nhân lực chất lƣợng cao đóng vai trò quan trọng, phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao chính là phát triển con ngƣời toàn diện cả về thể lực, trí lực, kỹ năng, phẩm chất [38]. Từ đó đặt ra những yêu cầu đối với giáo dục nghề nghiệp cả về nội dung chƣơng trình cũng nhƣ phƣơng pháp dạy học để nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực đáp ứng đƣợc nhu cầu của thị trƣờng lao động.
Tuy nhiên, giáo dục nghề nghiệp chƣa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của xu thế phát triển xã hội, đào tạo chƣa gắn liền với thực tế của thị trƣờng lao động. Do đó nguồn nhân lực sau khi tốt nghiệp với kiến thức, kỹ năng và thái độ nhƣ hiện tại đang đào tạo thƣờng khó -1- Luan van xin đƣợc việc làm, những nhân lực xin đƣợc việc làm thì vẫn cần đƣợc tái đào tạo bởi doanh nghiệp tuyển dụng gây lãng phí thời gian và tiền bạc. Hệ thống giáo dục nghề nghiệp của các nƣớc phát triển trên thế giới đang tiếp cận theo định hƣớng phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp. Vận dụng quan điểm dạy học phát triển năng lực hoạt động để giải quyết vấn đề về chƣơng trình, phƣơng pháp, phƣơng tiện dạy học đảm bảo nguồn nhân lực sau khi đƣợc đào tạo đáp ứng đƣợc nhu cầu luôn biến đổi của thị trƣờng lao động.
Phƣơng pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hoá học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn. Tăng cƣờng việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên – học sinh theo hƣớng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội. Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập phức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp. Bên cạnh đó, con ngƣời có điều kiện hơn và ngày càng chú trọng về chăm sóc bản thân cũng nhƣ sắc đẹp.
Việt Nam đang chú trọng phát triển các ngành nghề trong lĩnh vực dịch vụ. Nhiều công ty, tập đoàn của các nƣớc phát triển cũng nhƣ của Việt Nam đầu tƣ vào lĩnh vực dịch vụ đặc biệt là lĩnh vực chăm sóc sắc đẹp. Điều này đòi hỏi nguồn nhân lực rất lớn trong lĩnh vực này. Dịch vụ chăm sóc sắc đẹp chia thành nhiều nghề nghiệp cụ thể: chăm sóc da, chăm sóc tóc, chăm sóc móng… Tuy nhiên, nguồn nhân lực qua đào tạo cho các lĩnh vực này vẫn còn hạn chế về số lƣợng cũng nhƣ chất lƣợng.
Trƣờng Cao Đẳng Bách Khoa Nam Sài Gòn đã và đang đẩy mạnh đổi mới phát triển chƣơng trình, giáo trình, phƣơng pháp dạy học phù hợp với nhu cầu luôn biến đổi thị trƣờng lao động. Trƣờng đào tạo rât nhiều ngành nghề trong đó có nghề Tạo mẫu và chăm sóc sắc đẹp. Đây là nghề đòi hỏi tiếp cận với rất nhiều công nghệ mới. Nhà trƣờng đã đầu tƣ mua sắm các trang thiết bị công nghệ mới để phục vụ quá trình dạy học, các thiết bị dạy học hiện đại và các giáo viên áp dụng nhiều phƣơng pháp dạy học mới.
Mặc dù vậy nhƣng việc dạy học phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp đối với đào tạo hệ trung cấp vẫn gặp phải nhiều khó khăn và hạn chế. Đó là lý do tôi chọn đề tài “Dạy học phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp qua Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản hệ trung cấp tại trƣờng Cao đẳng -2- Luan van bách khoa Nam Sài Gòn”. Việc thực hiện đề tài này là hết sức cần thiết, đảm bảo cho ngƣời học sau khi tốt nghiệp trở thành nguồn nhân lực đáp ứng đƣợc nhu cầu của thị trƣờng lao động cả về kiến thức, kỹ năng lẫn thái độ trong lĩnh vực dịch vụ chăm sóc sắc đẹp. Mục tiêu nghiên cứu Đề xuất dạy học phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp về nội dung chƣơng trình; nội dung cấu trúc bài dạy và phƣơng pháp thực hiện tiến trình dạy học qua Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản cho học sinh hệ trung cấp tại trƣờng Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn.
Trên cơ sở tìm hiểu thực trạng dạy học phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp qua Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản cho học sinh hệ trung cấp tại trƣờng Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp. - Khảo sát thực trạng dạy học định hƣớng phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp thông qua việc dạy học Module Kỹ thuật chăm sóc da cơ bản hệ trung cấp tại trƣờng Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn; học sinh đã tốt nghiệp hệ trung cấp và đang làm kỹ thuật viên chăm sóc da tại các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh và các quản lý Spa tại các doanh nghiệp đó. - Thiết kế tổ chức dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp cho hai bài trong Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản hệ trung cấp.
Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Quan điểm dạy học phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản. Khách thể nghiên cứu Quá trình dạy học Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản thuộc nghề Tạo mẫu và chăm sóc sắc đẹp hệ trung cấp tại trƣờng Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn. Giả thuyết nghiên cứu Hiện nay, việc dạy học phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp qua Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản cho học sinh hệ trung cấp tại trƣờng Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn đã đƣợc triển khai nhƣng chƣa mang lại hiệu quả cao.
Nếu thiết kế bài -3- Luan van giảng và tổ chức dạy học phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp nhƣ cách mà ngƣời nghiên cứu đề xuất thì sẽ nâng cao đƣợc chất lƣợng dạy và học. Phạm vi nghiên cứu Thiết kế bài giảng và thực nghiệm dạy học phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp trên 2 bài dạy của Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản (đã đƣợc cấu trúc lại) trong chƣơng trình đào tạo nghề Tạo mẫu và chăm sóc sắc đẹp hệ trung cấp. Lớp học thực nghiệm là lớp năm 1 (học kỳ 2 năm học 2018-2019) theo chƣơng trình 2 năm. Khảo sát thực trạng dạy học Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản hệ trung cấp tại trƣờng Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn, tất cả các học sinh thuộc các lớp hệ trung cấp (năm 1 và năm 2), các giáo viên dạy chuyên ngành Tạo mẫu và chăm sóc sắc đẹp.
Phƣơng pháp nghiên cứu 7. Phương pháp nghiên cứu tài liệu Thông qua các nguồn tài liệu nhƣ: các công trình nghiên cứu liên quan đã đƣợc công bố, sách, báo, tạp chí khoa học, các văn bản pháp qui… để phân tích, tổng hợp nghiên cứu vấn đề và xác định cơ sở lý luận cho đề tài. Các thông tƣ, văn kiện, chƣơng trình đào tạo Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản thuộc nghề Tạo mẫu và chăm sóc sắc đẹp đã đƣợc ban hành. Phƣơng pháp này đƣợc sử dụng suốt quá trình thực hiện đề tài.
Chƣơng trình đào tạo Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản thuộc nghề Tạo mẫu và chăm sóc sắc đẹp đã đƣợc ban hành. Phương pháp điều tra khảo sát bằng bảng câu hỏi Khảo sát thực trạng đào tạo Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản cho học sinh hệ trung cấp tại trƣờng Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn. Thăm dò, tham khảo ý kiến và rút ra kết luận. Ngoài ra, ngƣời nghiên cứu cũng tiến hành điều tra bằng hệ thống câu hỏi để thăm dò ý kiến của các giáo viên tham gia dự giờ và học sinh tham gia lớp đối chứng, thực nghiệm.
Phương pháp quan sát Dự giờ, quan sát thực tiễn quá trình dạy học phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp. Quan sát các hoạt động học phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp qua Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản của học sinh hệ trung cấp ở trƣờng. -4- Luan van Mục đích của phƣơng pháp này là nhằm thu thập thông tin thực tế từ tổ chức dạy học phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp qua Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản cho học sinh hệ trung cấp để đáp ứng mục tiêu nghiên cứu cho đề tài. Phương pháp thực nghiệm Tổ chức thực nghiệm một số bài dạy thuộc Module Kỹ thuật chăm sóc da mặt cơ bản (đã đƣợc cấu trúc lại) theo hƣớng phát triển năng lực hoạt động nghề nghiệp để đối chứng, khẳng định tính hiệu quả, khả thi của bài dạy.