CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÂN HÓA CHO GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Những nghiên cứu về phát triển năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông Trong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay việc nghiên cứu và phát triển năng lực của giáo viên được các nhà khoa học giáo dục đặc biệt quan tâm vì đội ngũ GV là nhân tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả của một nền giáo dục. Để thực hiện thành công đổi mới giáo dục thì đội ngũ GV cần phải thường xuyên được quan tâm về mọi mặt trong đó quan trọng nhất là phải được bồi dưỡng phát triển nghề nghiệp.Trên cơ sở của đòi hỏi thực tiễn như vậy nên đã có rất nhiều nghiên cứu trên thế giới và trong nước về quản lý giáo dục hướng tới phát triển năng lực đội ngũ giáo viên V.Xukhômlinxki viện sĩ thông tấn viện Hàn Lâm khoa học giáo dục của nước cộng hòa Ucraina khi nghiên cứu về bồi dưỡng và phát triển đội ngũ GV đã rất coi trọng bồi dưỡng, phát triển năng lực chuyên môn cho GV thông qua dự giờ, phân tích giờ dạy qua đó giúp GV có điều kiện trao đổi những kinh nghiệm về chuyên môn nghiệp vụ để nâng cao tay nghề và nghệ thuật sư phạm của mình.
Tác giả Michei Develay trong cuốn “Một số vấn đề về đào tạo giáo viên” đã yêu cầu trong đào tạo GV phải làm cho họ có năng lực cao trong việc hiểu biết các kiến thức chuyên môn và khoa học luận của chúng. Tác giả cũng đề nghị trong việc đào tào GV phải có nội dung, phương pháp, hình thức mang bản sắc riêng để giúp GV có được năng lực dạy học tốt nhất [41]. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác giả Phạm Minh Hạc khi nghiên cứu cấu trúc của NLDH đã xác định NLDH bao gồm nhiều năng lực như: Năng lực hiểu HS, năng lực chế biến tài liệu học tập, kĩ thuật DH và năng lực ngôn ngữ [18]. Tác giả Nguyễn Đình Chỉnh đã dành hẳn một chương trong tác phẩm “Thực tập sư phạm” để bàn về vấn đề hình thành và phát triển năng lực sư phạm, đặc biệt chú trọng đến NLDH [13].
Trong những năm gần đây có rất nhiều luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ nghiên cứu về vấn đề quản lí bồi dưỡng năng lực dạy học cho GV, trong đó tiêu biểu nhất là đề tài Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục “Quản lí bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên của trường Trung học phổ thông theo chuẩn nghề nghiệp” của tác giả Trần Thị Hải Yến. Trong luận án tác giả đã đưa ra 06 biện pháp để thực hiện tốt hoạt động quản lí bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên của trường Trung học phổ thông theo chuẩn nghề nghiệp [40]. Những nghiên cứu về phát triển năng lực dạy học theo hướng phân hóa cho giáo viên trung học phổ thông J.Cômenxki nhà sư phạm người Sec ở thời văn hoá phục hưng đã đưa ra quan điểm về PPDH, nguyên tắc dạy học và hình thức tổ chức dạy học nhằm giúp cho người dạy và người học đỡ vất vả hơn. Theo ông quá trình dạy học cần bám sát thực tế, các sự vật hiện tượng trong thực tế nhưng phải dựa trên đặc điểm, khả năng của tiếp thu của học sinh.
Theo John Dewey (1859 - 1952), là một nhà giáo dục người Mỹ, việc dạy học của GV phải dựa trên kinh nghiệm thực tế của người học, phải kích thích được hứng thú của người học qua đó người học độc lập tìm tòi trên cơ sở hướng dẫn của GV. Trong quá trình dạy học GV phải căn cứ vào các đối tượng người học để giao nhiệm vụ và hướng dẫn một cách phù hợp. Strong , tác giả cuốn “Những phẩm chất của người giáo viên hiệu quả ”, NXB Giáo dục Hà Nội phát hành năm 2013 đã khẳng định một 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com người GV hiệu quả là một người GV phải biết cách quản lí lớp học, soạn bài và theo dõi sự tiến bộ của từng đối tượng HS từ học sinh giỏi, học sinh khá đến những học sinh yếu kém. Sự hiệu quả của GV có vai trò quyết định đến việc nâng cao thành tích của HS trong trường học [42].
Cuốn “Tám đổi mới để trở thành người giáo viên giỏi ”, NXB Giáo dục, phát hành năm 2013 của tác giả Giselle O. Martin-Kniep trình bày những thủ thuật dạy học mang tính gợi ý để GV có thể áp dụng cụ thể trong từng đối tượng lớp học dù là HS có năng khiếu hay học sinh yếu kém vẫn đạt hiệu quả như mong muốn. Để có thể vận dụng các thủ thuật đó một cách hiệu quả đó là cả một quá trình sáng tạo không ngừng nghỉ của người GV. Học tập là cả một quá trình gian nan, vất vả và nhiệm vụ của GV là làm cho con đường đó đỡ gian nan hơn với HS [43].
Cuốn “Đa trí tuệ trong lớp học ” tác giả Thomas Armtrong , NXB Giáo dục phát hành năm 2013, đã trình bày một cách đơn giản dễ hiểu về tám loại trí tuệ của con người (trí tuệ ngôn ngữ, trí tuệ logic - toán học, trí tuệ không gian, trí tuệ hình thể động năng, trí tuệ âm nhạc, trí tuệ giao tiếp, trí tuệ nội tâm và trí tuệ tự nhiên học). Nhiệm vụ của trường học và GV là phải giúp HS khơi gợi tiềm năng trí tuệ và phát triển nó bởi mỗi HS đều có một dạng trí tuệ khác nhau. Cuốn sách đã đem đến một cách nhìn rất nhân bản trong trường học cần phải tôn trọng và phát huy sự đa dạng về trí tuệ của HS [44]. Theo Carol Ann Tomlinson - một nhà giáo dục học nổi tiếng người Mỹ khi bàn về định nghĩa DH theo hướng PH đã cho rằng DH theo hướng PH là một chiến lược giảng dạy phù hợp với các nhu cầu khác biệt của từng cá nhân người học.
Chiến lược DH theo hướng PH đòi hỏi GV phải làm rõ mục đích học tập bắt nguồn từ các tiêu chuẩn về nội dung, nhưng được thực hiện một cách linh hoạt để mọi HS đều tham gia và hiểu bài [31, tr. Tác giả David và Kimberly trong tác phẩm “Xây dựng đội ngũ nhà giáo: một cách tiếp cận kiến tạo để nhập môn giáo dục học” cho rằng, DH 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com theo hướng PH cần dựa trên phong cách học tập và các loại trí tuệ của người học. GV lên kế hoạch bài dạy tích hợp nhiều chiến lược giảng dạy nhất có thể nhằm công nhận các điểm khác biệt của HS trong lớp [31, tr. Ở Việt Nam các nhà giáo dục đã có nhiều công trình nghiên cứu về lý luận dạy học, về quản lý và quản lý nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học Trong tư tưởng của các tác giả cho thấy dạy học theo hướng phân hóa cần được triển khai trong thực tiễn nhằm tạo ra cơ hội học tập hiệu quả cho từng học sinh [1], [8], [19], [25].
Tác giả Huỳnh Văn Sơn – Nguyễn Thị Diễm My trong cuốn sách “Phát triển năng lực dạy học tích hợp – phân hóa cho giáo viên các cấp học phổ thông” đã xác định được các năng lực của giáo viên cần có để thực hiện dạy học theo hướng phân hóa từ đó tác giả đã nêu các biện pháp phát triển năng lực dạy học tích hợp – phân hóa cho giáo viên [32, tr. Tác giả Lê Thị Thu Hương trong bài báo “Phát triển năng lực dạy học phân hóa – nội dung quan trọng đào tạo giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” đăng trên Tạp chí giáo dục số 377 (Kì 1 – 3/2016) ngày 23 tháng 3 năm 2016 đưa ra quy trình DH theo hướng PH và đề xuất 05 năng lực của GV cần có để thực hiện tốt DH theo hướng PH [23, tr. Tác giả Nguyễn Thị Ngọc Phúc trong bài báo “Phát triển năng lực dạy học trải nghiệm cho giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục” đăng trên Tạp chí giáo dục số 439 (Kì 1 – 10/2018) ngày 31 tháng 7 năm 2018 đã đặt ra yêu cầu phát triển năng lực dạy học trải nghiệm cho giáo viên cần tiếp cận ở nhiều góc độ như: Đối tượng, nội dung, hình thức tổ chức [28, tr. Tác giả Nguyễn Đắc Thanh, trong Luận án tiến sĩ khoa học với đề tài “Rèn luyện kỹ năng dạy học phân hóa cho sinh viên các trường đại học qua tổ chức thực hành sư phạm” đã đưa ra các năng lực mà sinh viên cần có để tiến hành dạy học phân hóa.
Qua đó tác giả đưa ra quy trình rèn luyện năng lực 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dạy học phân hóa cho sinh viên [33]. Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Hoàng Hà, Quản lý dạy học theo quan điểm dạy học phân hoá ở trường trung học phổ thông Việt Nam hiện nay, đã trình bày nghiên cứu về dạy học phân hóa và quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa. Trong luận án tác giả đã chỉ ra những hạn chế của quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa hiện nay đồng thời đưa ra các biện pháp để khắc phục những hạn chế này [17]. Nghiên cứu tổng quan về DH theo hướng PH cho phép tôi khẳng định: Chưa có nghiên cứu một cách hệ thống về các biện pháp phát triển NLDH theo hướng phân hóa cho giáo viên tại các trường THPT huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định.
Với luận văn này, tác giả muốn góp phần phát hiện và đánh giá đúng thực trạng NLDH theo hướng PH của giáo viên tại các trường THPT huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định, từ đó đề xuất một số biện pháp phát triển NLDH theo hướng phân hóa cho giáo viên tại các trường THPT huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định, góp phần đổi mới phát triển nâng cao chất lượng GDĐT của huyện Vụ Bản. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Dạy học và dạy học theo hướng phân hóa 1. Dạy học Theo tác giả Phạm Viết Vượng: “Dạy học là con đường cơ bản để thực hiện mục đích GD xã hội.
Học tập là cơ hội quan trọng nhất giúp mỗi cá nhân phát triển, tiến bộ và thành đạt”[ 39, tr. Theo tác giả Phạm Minh Hạc, “Dạy học là một chức năng xã hội, nhằm truyền đạt và lĩnh hội kiến thức, kinh nghiệm xã hội đã tích lũy được, nhằm biến kiến thức, kinh nghiệm thành phẩm chất và năng lực cá nhân ” [18, tr.