Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG THAM VẤN NGHỀ CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM 7 1. Tổng quan những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 7 1. Nghiên cứu về tham vấn nghề 7 1. Nghiên cứu về tư vấn nghề tại Việt Nam vai trò trợ giúp, còn thân chủ là vấn đề cần tư vấn trọng tâm và làm chủ cuộc nói - Nhà tư vấn là chuyên gia, là chuyện.
người chủ động, tích cực, còn thân chủ thì thụ động nghe theo sự phân tích và khuyên bảo của nhà tư vấn. Kết quả Sự thành công của quá trình Sự thành công của quá trình tư tham vấn phụ thuộc vào kĩ năng vấn phụ thuộc vào sự hiểu biết tương tác của nhà tham vấn để của nhà tư vấn về lĩnh vực thân chủ tự nhận thức bản thân nghề mà thân chủ đang cần tư và những điều kiện hoàn cảnh vấn. của mình để chủ động tìm kiếm giải pháp phù hợp cho sự lựa chọn nghề nghiệp của bản thân. Mục tiêu của tham vấn nghề ở trường trung học phổ thông Tác giả Schmidt,J.Zunker (2001) [158] đã chỉ ra mục tiêu của tham vấn nghề trong trường phổ thông bao gồm: giúp đỡ học sinh trong việc tìm hiểu thế giới nghề nghiệp, về năng lực, tính cách, sở thích của bản thân và đưa ra lời khuyên giúp học sinh có thể lựa chọn được nghề phù hợp nhất với bản thân.
Tác giả Trương Thị Hoa [41] đã chỉ ra mục tiêu tham vấn nghề trong GDHN ở trường trung học phổ thông như sau: - Học sinh giải quyết được những khó khăn trong quá trình chọn nghề - Đạt được mục tiêu của GDHN, cụ thể: + Học sinh có năng lực tự khám phá bản thân: Năng lực, tính cách, sở thích, giá trị, mong muốn, nguyện vọng của bản thân. + Học sinh có hiểu biết đầy đủ về ngành nghề, trường thi. + Học sinh có năng lực lựa chọn ngành nghề phù hợp. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG THAM VẤN NGHỀ CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM 7 1.
Tổng quan những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 7 1. Nghiên cứu về tham vấn nghề 7 1. Nghiên cứu về tư vấn nghề tại Việt Nam 1. Nội dung của tham vấn nghề ở trường trung học phổ thông Tác giả Schmidt,J.J (1996) trong cuốn “Counseling in school: Essential services and comprehensive programs” [153] và “Handbook on career counseling” của Unesco (2002) [157] đã chỉ ra nội dung của tham vấn nghề trong trường phổ thông bao gồm: Cung cấp thông tin về thế giới nghề nghiệp, kết nối học sinh với các nguồn lực; giúp các em nhận thức về sở thích, giá trị, khả năng và cá tính của bản thân; động viên khuyến khích, thúc đẩy và đưa ra lời khuyên cho các em để có thể chọn con đường sự nghiệp phù hợp; giúp học sinh chủ động quản lý con đường sự nghiệp của mình cũng như trở thành người học suốt đời.
Tác giả Trương Thị Hoa [41] đã chỉ ra nội dung của tham vấn nghề ở trường trung học phổ thông như sau: * Trợ giúp học sinh trung học phổ thông tự nhận thức về bản thân - Tự nhận thức bản thân tức là tự đánh giá được điểm yếu, điểm mạnh của bản thân mình về năng lực, sở thích, kĩ năng của từng cá nhân. Tự nhận thức về bản thân là yếu tố quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp đến việc lựa chọn nghề nghiệp. Vì vậy, trong quá trình tham vấn nghề, giáo viên cần trợ giúp học sinh “tự nhận thức” bản thân mình ở những khía cạnh cơ bản sau: + Trợ giúp học sinh tự tìm hiểu điểm mạnh, điểm yếu về thể lực, sức khỏe và hình thức của bản thân có ảnh hưởng đến nghề nghiệp trong tương lai. + Trợ giúp học sinh tự nhận thức những điều kiện, hoàn cảnh của gia đình có tác động đến nghề nghiệp trong tương lai.
+ Trợ giúp học sinh tự tìm hiểu về tính cách, khí chất của bản thân và những ngành nghề phù hợp với kiểu khí chất, tính cách đó. + Trợ giúp học sinh tự tìm hiểu về sở thích, hứng thú, nhu cầu, về xu hướng nghề, về động cơ lựa chọn nghề của bản thân + Trợ giúp học sinh tự tìm hiểu về năng lực của bản thân. * Trợ giúp học sinh trung học phổ thông tìm hiểu về thế giới nghề nghiệp, về nhu cầu xã hội Nhà tham vấn cần trợ giúp học sinh trong việc tìm hiểu về thế giới nghề nghiệp, Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG THAM VẤN NGHỀ CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM 7 1. Tổng quan những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 7 1.
Nghiên cứu về tham vấn nghề 7 1. Nghiên cứu về tư vấn nghề tại Việt Nam giúp học sinh hiểu rõ đặc điểm, yêu cầu và những chống chỉ định của nghề mà mình chọn lựa. Ngoài ra, nhà tham vấn còn trợ giúp học sinh trong việc tìm hiểu về hệ thống các trường cao đẳng, đại học và các trường dạy nghề từ trung ương đến địa phương có đào tạo ngành, nghề đó. Hơn nữa, nhà tham vấn sẽ trợ giúp học sinh tìm hiểu về nhu cầu xã hội, nhu cầu của thị trường lao động đối với ngành, nghề đó không chỉ ở hiện tại mà cả trong tương lai.
* Trợ giúp học sinh ra quyết định chọn nghề cho bản thân trên cơ sở khoa học và giải quyết được khó khăn trong quá trình chọn nghề Muốn chọn được nghề phù hợp với bản thân mình thì bản thân học sinh ngoài việc tự nhận thức đúng về năng lực, sở thích, tính cách của bản thân thì cần đối chiếu những đặc điểm kể trên với đặc điểm, yêu cầu, những chống chỉ định của nghề và nhu cầu nhân lực của xã hội không chỉ ở hiện tại mà cả trong tương lai. Nói cách khác, khi trước khi quyết định lựa chọn nghề nghiệp, học sinh phải trả lời ba câu hỏi: - Tôi thích nghề gì? - Tôi có thể làm được nghề gì? - Nghề đó xã hội có cần không? Việc trả lời ba câu hỏi này cũng chính là sự kết hợp giữa ba yếu tố đã nêu trên trong quá trình lựa chọn nghề, giúp học sinh có thể lựa chọn được nghề cho bản thân trên cơ sở khoa học. Trong quá trình lựa chọn nghề nghiệp, ngoài những khó khăn đã chỉ ra ở trên, học sinh sẽ gặp phải những khó khăn khác nữa như sự mâu thuẫn quan điểm với cha mẹ trong sự lựa chọn nghề, mâu thuẫn giữa năng lực và sở thích của bản thân trong chọn nghề hay sự băn khoăn, sự bực bội, chán nản, lo lắng…khi không biết chọn nghề gì. Vì vậy, giáo viên trong quá trình tham vấn nghề luôn phải chú ý đến trạng thái tâm lý của học sinh để trợ giúp các em giải tỏa những khó khăn tâm lý.
Trạng thái tâm lý bên trên của học sinh luôn tỷ lệ thuận với với mức độ giải quyết những khó khăn trong quá trình chọn nghề. Vì thế, dưới sự trợ giúp của giáo viên, học sinh tự nhận thức về Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG THAM VẤN NGHỀ CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM 7 1. Tổng quan những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 7 1. Nghiên cứu về tham vấn nghề 7 1.
Nghiên cứu về tư vấn nghề tại Việt Nam bản thân, về các ngành, nghề, về yêu cầu xã hội và lựa chọn được ngành nghề cho bản thân mình. Từ đó, học sinh sẽ không còn tâm trạng chán nản, băn khoăn, lo lắng…và giúp các em tự tin vào bản thân và sự lựa chọn nghề nghiệp của mình. Các hình thức tham vấn nghề ở trường trung học phổ thông * Tham vấn nghề cho cá nhân học sinh Đây là hình thức tham vấn được tiến hành giữa giáo viên (nhà tham vấn) với cá nhân học sinh (nam, nữ) có nhu cầu để giúp học sinh nâng cao năng lực tự giải quyết được những khó khăn trong quá trình lựa chọn nghề từ đó có thể lựa chọn được nghề nghiệp phù hợp với bản thân, gia đình và nhu cầu xã hội. Trong quá trình tham vấn cho cá nhân học sinh, đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức, kinh nghiệm về tâm lý và tham vấn, có hiểu biết về đối tượng tham vấn và có khả năng sư phạm.
Nói cách khác, để giúp cho quá trình tham vấn đạt được hiệu quả, giáo viên cần tuân thủ những nguyên tắc trong tham vấn nghề và phải có những kĩ năng tham vấn cơ bản và chuyên biệt trong tham vấn nghề để trợ giúp học sinh giải quyết được những khó khăn và lựa chọn được ngành, nghề phù hợp. Giáo viên có thể tham vấn trực tiếp cho học sinh hoặc có thể tham vấn gián tiếp thông qua điện thoại, email, facebook… * Tham vấn nghề cho nhóm học sinh Đây là hình thức tham vấn được tiến hành giữa giáo viên (nhà tham vấn) với nhóm học sinh (nam, nữ) có thể cùng lớp hoặc cùng khối trong cùng thời gian và không gian nhất định. Tùy vào điều kiện của cơ sở giáo dục mà nhà tham vấn có thể tổ chức tham vấn nghề cho nhóm lớn hoặc nhóm nhỏ nhằm nâng cao năng lực giải quyết khó khăn cho từng học sinh trong nhóm đồng thời giải quyết được khó khăn chung cho cả nhóm. Trong quá trình tham vấn nghề, dưới sự trợ giúp của giáo viên các thành viên trong nhóm sẽ thảo luận, trao đổi, chia sẻ các vấn đề và hỗ trợ lẫn nhau để giúp mỗi học sinh đưa ra cách giải quyết phù hợp cho vấn đề chọn nghề.
Quy trình tham vấn nghề ở trường trung học phổ thông Tác giả Jennifer M Kidd (2006) [127] đã đưa ra quy trình tham vấn nghề gồm 4 giai đoạn: 1/ Xây dựng mối quan hệ; 2/ Giúp thân chủ tự nhận thức; 3/ Khám phá tìm Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG THAM VẤN NGHỀ CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM 7 1. Tổng quan những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 7 1. Nghiên cứu về tham vấn nghề 7 1. Nghiên cứu về tư vấn nghề tại Việt Nam ra những quan điểm mới; 4/ Hình thành chiến lược và kế hoạch.
Nhóm tác giả Norman C.64-68] đã đưa ra 5 giai đoạn của quy trình tham vấn nghề như sau: 1/ Nhận dạng mục tiêu và vấn đề của thân chủ; 2/ Thu thập thông tin về thân chủ; 3/ Đưa ra những giả thuyết về hành vi của thân chủ; 4/ Giúp thân chủ giải quyết khó khăn và đạt được mục tiêu; 5/ Đánh giá kết quả và kết thúc mối quan hệ.