Sử dụng vật liệu thiên nhiên trong tổ chức hoạt động chắp ghép nhằm phát triển kĩ năng quan sát cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi

Chuyên khảo phân tích Sử dụng vật liệu thiên nhiên trong tổ chức hoạt động chắp ghép nhằm phát triển kĩ năng quan sát cho, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Thị Mỹ Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thị Thanh Thủy
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Giáo Dục Mầm Non
• Đề tài: Phát Triển Kỹ Năng Quan Sát Cho Trẻ Mẫu Giáo 5-6 Tuổi Qua Hoạt Động Chắp Ghép Với Vật Liệu Thiên Nhiên
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Kỹ Năng Quan Sát Cho Trẻ Mẫu Giáo

Phát triển kỹ năng quan sát cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục mầm non. Kỹ năng này không chỉ giúp trẻ nhận biết thế giới xung quanh mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Việc sử dụng vật liệu thiên nhiên trong hoạt động chắp ghép là một phương pháp hiệu quả để kích thích sự tò mò và khả năng quan sát của trẻ. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, việc tổ chức các hoạt động chắp ghép với vật liệu thiên nhiên giúp trẻ phát triển khả năng nhận thức và sáng tạo một cách tự nhiên.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Kỹ Năng Quan Sát

Kỹ năng quan sát là nền tảng cho sự phát triển nhận thức của trẻ. Nó giúp trẻ hiểu biết về môi trường xung quanh và phát triển khả năng tư duy phản biện. Việc rèn luyện kỹ năng này từ sớm sẽ tạo điều kiện cho trẻ tự tin hơn khi bước vào môi trường học tập chính thức.

1.2. Vật Liệu Thiên Nhiên Trong Giáo Dục Mầm Non

Sử dụng vật liệu thiên nhiên trong giáo dục mầm non không chỉ mang lại sự gần gũi mà còn kích thích sự sáng tạo của trẻ. Các loại vật liệu như lá cây, đá, và cát có thể được sử dụng để tạo ra những sản phẩm nghệ thuật độc đáo, giúp trẻ phát triển kỹ năng quan sát một cách tự nhiên.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Kỹ Năng Quan Sát Cho Trẻ

Mặc dù việc phát triển kỹ năng quan sát cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Nhiều trẻ vẫn còn thụ động trong việc quan sát và khám phá thế giới xung quanh. Điều này có thể do thiếu sự hướng dẫn từ giáo viên hoặc môi trường học tập chưa đủ phong phú. Theo khảo sát, nhiều giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc sử dụng vật liệu thiên nhiên trong tổ chức hoạt động chắp ghép.

2.1. Thiếu Sự Hướng Dẫn Từ Giáo Viên

Nhiều giáo viên chưa có đủ kiến thức và kỹ năng để hướng dẫn trẻ trong việc phát triển kỹ năng quan sát. Điều này dẫn đến việc trẻ không được khuyến khích tham gia vào các hoạt động khám phá và sáng tạo.

2.2. Môi Trường Học Tập Chưa Đủ Phong Phú

Môi trường học tập tại nhiều trường mầm non vẫn còn hạn chế về vật liệu thiên nhiên. Việc thiếu hụt các loại vật liệu này làm giảm khả năng sáng tạo và khám phá của trẻ, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển kỹ năng quan sát.

III. Phương Pháp Phát Triển Kỹ Năng Quan Sát Qua Hoạt Động Chắp Ghép

Để phát triển kỹ năng quan sát cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, việc tổ chức các hoạt động chắp ghép với vật liệu thiên nhiên là một phương pháp hiệu quả. Các hoạt động này không chỉ giúp trẻ phát triển khả năng quan sát mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập. Theo nghiên cứu, việc tạo ra các tình huống có vấn đề trong hoạt động chắp ghép sẽ kích thích trẻ tìm hiểu và khám phá.

3.1. Tạo Môi Trường Giáo Dục Phong Phú

Tạo dựng một môi trường giáo dục phong phú với vật liệu thiên nhiên sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp cận và khám phá. Việc này không chỉ giúp trẻ phát triển kỹ năng quan sát mà còn tạo ra sự hứng thú trong học tập.

3.2. Khuyến Khích Trẻ Tham Gia Vào Hoạt Động

Khuyến khích trẻ tham gia vào các hoạt động chắp ghép sẽ giúp trẻ phát triển khả năng quan sát và sáng tạo. Giáo viên cần tạo ra các tình huống thú vị để trẻ có thể tự do khám phá và thể hiện ý tưởng của mình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Việc Sử Dụng Vật Liệu Thiên Nhiên

Việc sử dụng vật liệu thiên nhiên trong tổ chức hoạt động chắp ghép đã cho thấy nhiều kết quả tích cực trong việc phát triển kỹ năng quan sát cho trẻ mẫu giáo. Nhiều trường mầm non đã áp dụng thành công phương pháp này, giúp trẻ không chỉ phát triển khả năng quan sát mà còn tăng cường sự sáng tạo và khả năng làm việc nhóm.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Trường Mầm Non

Nghiên cứu cho thấy rằng trẻ tham gia vào các hoạt động chắp ghép với vật liệu thiên nhiên có sự cải thiện rõ rệt về kỹ năng quan sát. Trẻ trở nên chủ động hơn trong việc khám phá và tìm hiểu thế giới xung quanh.

4.2. Phản Hồi Từ Giáo Viên Và Phụ Huynh

Giáo viên và phụ huynh đều nhận thấy sự thay đổi tích cực trong hành vi và thái độ của trẻ sau khi tham gia vào các hoạt động chắp ghép. Trẻ trở nên tự tin hơn và có khả năng giao tiếp tốt hơn với bạn bè.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Phát Triển Kỹ Năng Quan Sát

Phát triển kỹ năng quan sát cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động chắp ghép với vật liệu thiên nhiên là một hướng đi đúng đắn. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp mới để nâng cao hiệu quả giáo dục. Tương lai của việc phát triển kỹ năng quan sát sẽ phụ thuộc vào sự đầu tư và quan tâm từ cả giáo viên và phụ huynh.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Giáo Dục Mầm Non

Cần có những chính sách và chương trình giáo dục phù hợp để phát triển kỹ năng quan sát cho trẻ. Việc này không chỉ giúp trẻ phát triển toàn diện mà còn chuẩn bị cho trẻ bước vào môi trường học tập chính thức.

5.2. Tăng Cường Sự Hợp Tác Giữa Gia Đình Và Nhà Trường

Sự hợp tác giữa gia đình và nhà trường là rất quan trọng trong việc phát triển kỹ năng quan sát cho trẻ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ để tạo ra môi trường học tập tốt nhất cho trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan và cơ sở lí luận của việc sử dụng VLTN trong tổ chức HĐCG nhằm phát triển KNQS cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi. Chương 2: Thực trạng sử dụng VLTN trong tổ chức HĐCG nhằm phát triển KNQS cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi ở trường mầm non. Chương 3: Biện pháp sử dụng VLTN trong tổ chức HĐCG nhằm phát triển KNQS cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi ở trường mầm non. Chương 4: Thực nghiệm sư phạm các biện pháp sử dụng VLTN trong tổ chức HĐCG nhằm phát triển KNQS cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi.

8 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG VẬT LIỆU THIÊN NHIÊN TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG CHẮP GHÉP NHẰM PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG QUAN SÁT CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI 1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1.1 Nghiên cứu về quan sát và phát triển kĩ năng quan sát cho trẻ em - Nghiên cứu về vai trò của quan sát và kĩ năng quan sát trong hoạt động nhận thức Một số tác giả có những công trình nghiên cứu về QS và KNQS đã đề cao vai trò của QS trong hoạt động nhận thức và hoạt động tạo hình như: L. Các nhà nghiên cứu đều cho rằng, KNQS là một trong những KN vô cùng rất cần thiết đối với các hoạt động và các lĩnh vực của cuộc sống con người nói chung và của trẻ nói riêng, sự phát triển các giác quan và óc QS đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục trí tuệ, là phương tiện để phát triển tư duy và nhận thức của con người. Những nghiên cứu của các tác giả cũng đồng thời chỉ ra những thành phần tâm lí cơ bản của KNQS. Từ góc độ tâm lý học, tác giả A.

Daparozet [12] đưa ra nhận định chứng minh vai trò của QS trong hoạt động nhận thức: Khi cần dạy cho trẻ điều gì đó, chỉ cần cho chúng tự QS, phát biểu ý kiến của mình, tưởng tượng và nhớ lại những gì đã QS được và rút ra kết luận là có hiệu quả nhất. Tác giả cũng đề cao vai trò của yếu tố trực quan trong QS: Muốn trẻ QS kĩ một sự vật nào đó, cần tổ chức cho trẻ hoạt động với sự vật ấy. Đồng quan điểm với Daparozet, nhà nghiên cứu N. Levitov [36] cũng cho rằng QS là để nhận thức về đối tượng, để khái quát lên những đặc điểm của đối tượng tri giác, chủ thể QS phải trả lời được các câu hỏi về các đặc điểm của đối tượng.

Với cái nhìn khá mới mẻ, nhóm tác giả Howard Gardner [27] và Thomas Armstrong [59] đã đưa ra những nghiên cứu lý thuyết phân loại các loại trí thông minh của con người và chỉ ra nhiều loại trí thông minh khác nhau, trong đó Trí thông minh trực quan - không gian (Spatial-visual intelligence) được gắn liền với khả năng QS. Các tác giả đánh giá cao vai trò của QS với quá trình hình thành các loại hình của trí thông minh. Thomas Armstrong cho rằng: Nhận thức trực quan đối với thế giới thị giác là điểm chính yếu của trí thông minh không gian, sức mạnh có được khi tập trung tìm tòi QS để nhận ra những tri thức được ẩn giấu một cách vô tình. Nhà tâm lý học Phạm Minh Hạc [19] đánh giá rất cao vai trò của óc QS và khả năng tri giác, ông coi tri giác là sản phẩm của một hành động nhận thức tích cực có sự tham gia của vốn kinh nghiệm sống và các chức năng tâm lí bậc cao kết hợp với tư duy trực quan – hành động của con người.

Từ góc độ giáo dục, tác giả Hoàng Thị Phương [54, tr.36] khẳng định, KNQS là một trong những KN nhận thức cơ bản, đây là KN quan trọng cần thiết giúp trẻ lĩnh hội tri thức, làm cơ sở lĩnh hội KN nhận thức bậc cao hơn, nhờ nó có thể thu thập lượng thông tin lớn về môi trường xung quanh. Tác giả Trịnh Thị Xim [86] trong luận án tiến 9 sĩ của mình cũng đưa ra nhận định: KNQS với điểm tựa tâm lí là tri giác có chủ định là KN nhận thức quan trọng mang trong đó các hành động thao tác tự giác có mục đích, có kế hoạch, có phương tiện với điểm tựa tâm lí của chúng là tri giác có chủ định. Như vậy, dù có nhiều quan điểm và cách diễn đạt, song các nhà nghiên cứu tâm lý học, giáo dục học đều khẳng định rằng KNQS có vai trò quan trọng với quá trình phát triển tư duy, nhận thức và xác định đây là một KN quan trọng, mang tính nền tảng giúp phát triển những KN nhận thức bậc cao hơn của trẻ em. - Nghiên cứu về đặc điểm KNQS nói chung và KNQS của trẻ nói riêng Một số tác giả khi nghiên cứu về đặc điểm của KNQS đã chỉ ra những thành phần cơ bản của KNQS với sự tham gia của các giác quan kết hợp các quá trình tâm lí và kinh nghiệm cũ của chủ thể QS, tiêu biểu có một số tác giả như: Tác giả A.68] đã chỉ rõ mối liên hệ giữa thị giác với xúc giác vận động và vốn kinh nghiệm tri giác: Khi QS, vai trò quyết định nhất là các cử động của tay khi sờ mó, cũng như cử động của mắt khi nhìn kết hợp cùng kinh nghiệm mà con người thu thập được trong hoạt động trước đây.

―Kinh nghiệm cũ giúp người ta tri giác đúng những đặc điểm thực sự của sự vật‖. Cũng đồng tình với cách nhìn nhận trên, tác giả N.120] đã khẳng định: ―Khi QS ta đặt ra các câu hỏi về đối tượng tri giác và tìm câu trả lời bằng cách nghiên cứu tỉ mỉ đối tượng. Kinh nghiệm cũ của chúng ta quyết định bản thân việc đặt câu hỏi‖. Ông đề cao việc nghiên cứu tỉ mỉ đối tượng bằng các giác quan và huy động kinh nghiệm cũ của bản thân trong hoạt động QS.

Tác giả Howard Gardner [27] và Thomas Armstrong [59] khẳng định trí thông minh không gian gắn liền với khả năng QS của con người và có những biểu hiện sau: (1) Có khả năng đánh giá, nhận định về những hình ảnh, vật thể được nhìn thấy; (2) Có trí nhớ tốt về đồ vật và có khả năng QS, đánh giá hiện tượng. Qua đây có thể thấy, các tác giả chỉ rõ: KNQS của mỗi cá nhân có sự tham gia của thị giác, sự tập trung, khả năng tìm tòi, phát hiện, khả năng đánh giá, nhận định, trí nhớ và kiến thức kinh nghiệm cũ. Một thành phần không thể thiếu, có vị trí vô cùng quan trọng đối với việc hình thành KNQS, có mối quan hệ chặt chẽ với KNQS là cảm xúc, điều này đã được khẳng định trong các công trình nghiên cứu của một số tác giả: Nhà tâm lý học L.Vưgôtxky [82] khi nghiên cứu về quá trình sáng tạo đã chỉ ra: sự tiếp nhận thế giới hiện thực vào hoạt động sáng tạo được hỗ trợ bởi quá trình QS và cảm xúc tinh tế của con người thông qua tri giác. Tác giả đánh giá rất cao vai trò của cảm xúc khi QS để sáng tạo trong nghệ thuật và KNQS là cơ sở để một nghệ sĩ tài năng có thể sáng tạo ra những tác phẩm nghệ thuật tinh tế.

Từ góc độ nghiên cứu tâm lý học, tác giả Phan Trọng Ngọ [44] cho rằng: QS chịu ảnh hưởng bởi cảm xúc. Theo ông, cảm xúc có ảnh hưởng rất lớn đến trí tuệ, nó là yếu tố bên trong xâm nhập vào toàn bộ quá trình hành động của tri giác, và QS là một khâu quan trọng trong quá trình tri giác nên nó cũng ảnh hưởng trực tiếp tới hứng thú và kết quả QS. 10 Cảm xúc cũng là yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến KNQS của trẻ, điều này cũng được các nhà giáo dục học như J. Usinxki khẳng định.

Tác giả Rousseau và Usinxki [35] chỉ ra: trực quan hấp dẫn, gần gũi là vật thật sẽ thu hút khả năng chú ý và năng lực QS của người học. Điều này cũng được tác giả Comenxki [9] nhấn mạnh: Việc học tập nên bắt đầu bằng QS, tiếp xúc trực tiếp với các sự vật, hiện tượng đó chứ không nên giải thích bằng lời nói về các sự vật hiện tượng. Muốn hình thành biểu tượng chính xác về một vật nào đó tồn tại trong thế giới tự nhiên cần cho trẻ QS tất cả các chi tiết, đặc điểm, cấu tạo của vật đó. Cảm xúc, hứng thú của trẻ với đối tượng trực quan là những vật thật có ảnh hưởng lớn đến chất lượng và kết quả hoạt động QS.

Xôrôkina [85], Lucia Kohlhauf – Ulrike Rutke – Birgit Neuhaus [96], Janina Klemm và Birgit J. Neuhaus [91] còn làm sáng tỏ mối quan hệ của cảm xúc tích cực, lạc quan với KNQS của trẻ. Theo họ, cảm xúc tích cực và khả năng tập trung là những yếu tố quan trọng để chủ thể phán đoán, đánh giá đối tượng QS, đây là điều kiện để KNQS của trẻ phát triển. Nhìn chung, các nhà nghiên cứu đều chỉ ra những thành phần cơ bản tham gia vào hoạt động QS là các giác quan, trong đó quan trọng nhất là thị giác.

Trong quá trình QS, khi tiếp xúc trực tiếp, tìm hiểu đối tượng QS cần có sự kết hợp của tri giác với các quá trình tâm lí khác cùng kinh nghiệm cũ và một thành phần tâm lý không thể thiếu, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hoạt động QS đó là cảm xúc của chủ thể QS. - Nghiên cứu về phương thức phát triển KNQS cho trẻ mẫu giáo Khi đưa ra quan điểm về phương thức phát triển KNQS cho trẻ mẫu giáo, các nhà nghiên cứu đã khẳng định mối quan hệ trực tiếp của xúc giác vận động với hoạt động của thị giác trong quá trình khảo sát đối tượng quan sát. Tác giả Maria Montessori [39] rất chú ý tới hoạt động của các giác quan nhất là đôi bàn tay trong quá trình QS và nhận thức. Tác giả khẳng định, đôi bàn tay để khám phá, cảm nhận, thực hành cuộc sống liên tục cùng với hoạt động đa giác quan phong phú sẽ giúp trẻ tri giác và lĩnh hội tri thức tốt hơn, bởi vì "đôi tay làm cái gì thì tâm trí khắc ghi cái đó", và nhấn mạnh thêm: một đôi bàn tay bận rộn chính là hình ảnh của một trí não đang phát triển mạnh mẽ và hoàn thiện.

Maria Montessori [41, tr.176] cũng đưa ra những phương pháp sử dụng trực quan trong việc phát triển KNQS của trẻ: ―Khi đứa trẻ được tiếp xúc trực tiếp với đồ vật, chúng sẽ tập trung vào nó với một độ chú tâm cao. Điều này giúp đứa trẻ có được khả năng nhận thức tốt nhất.