Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ KỸ NĂNG DẠY HỌC CỦA GIẢNG VIÊN KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRƯỜNG SĨ QUAN LỤC QUÂN 2 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Quan điểm của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về vị trí, vai trò của người giảng viên Đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn trong các nhà trường quân đội là một bộ phận cán bộ của quân đội, của Đảng, là lực lượng nòng cốt có vai trò quan trọng trong giáo dục, có chức năng truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng trong quân đội, kiến thức khoa học xã hội và nhân văn, giúp người học hình thành thế giới quan khoa học, phương pháp luận Mác-xít, bồi dưỡng, củng cố niềm tin cộng sản chủ nghĩa. Đồng thời, họ cũng là lực lượng tiên phong trong đấu tranh tư tưởng, lý luận, góp phần bảo vệ vững chắc trận địa chính trị, tư tưởng của Đảng.
Chất lượng của đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành và phát triển nhân cách của đội ngũ cán bộ, sĩ quan tương lai của quân đội ta, đến xây dựng quân đội về chính trị, ảnh hưởng sâu sắc, lâu dài và bền vững đến sự vững mạnh của quân đội, đến an ninh - quốc phòng của Quốc gia. Mặc dù hiện nay các phương tiện dạy học hiện đại phát triển, cơ sở vật chất kỹ thuật được trang bị khá đầy đủ nhưng không thể thay thế được vai trò của người giảng viên, mà ngược lại càng khẳng định vai trò to lớn của họ đối với sự nghiệp giáo dục - đào tạo. Nhà giáo dục K.Usinxki đã nhấn mạnh: “Không một điều lệ, chương trình, không một cơ quan giáo dục nào dù có tạo ra được sức mạnh khôn khéo như thế nào cũng không thể thay thế được nhân cách của con người trong sự nghiệp giáo dục. Không một sách giáo khoa, một lời khuyên răn nào, một hình phạt, một khen thưởng nào có thể thay thế ảnh hưởng cá nhân người thầy giáo đối với học sinh” [19, tr.
Vì vậy, yêu cầu quan trọng với người giảng viên khoa học xã hội và nhân văn là phẩm chất trính trị, đạo đức, phương pháp, tác phong công tác 8 mà trực tiếp là sự thành thạo nghiệp vụ. Đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn cần phải có trình độ, trí tuệ cao, phương pháp sư sư phạm tốt, sắc bén về tư duy lí luận, vận dụng tốt phương pháp dạy học, phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, đặc biệt các kỹ năng dạy học phải phát triển ở trình độ cao. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm đảm bảo cho đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn có đủ năng lực trí tuệ và năng lực hoạt động thực tiễn, có trình độ, kinh nghiệm và kỹ năng dạy học tương xứng với yêu cầu và nhiệm vụ được giao. Vị trí, vai trò của người giảng viên trong nền giáo dục xã hội chủ nghĩa đã được các nhà kinh điển Mác - Lênin đề cập.
Đó cũng chính là những tiền đề tư tưởng quan trọng, là cơ sở để khẳng định tính đúng đắn, khoa học của học thuyết Mác về giáo dục, về người làm công tác giáo dục.Mác: “Hoàn cảnh được biển đổi bởi chính con người và bản thân nhà giáo dục cũng phải được giáo dục” [35, tr. Điều này càng cần thiết đối với một chế độ phát triển cao: “Trong xã hội tương lai, xã hội cộng sản chủ nghĩa, với chế độ sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất và nền sản xuất phát triển cao hơn nhiều so với chế độ tư bản, cần có những con người mới” [34, tr.Mác cho rằng: “Kết hợp lao động sản xuất với giáo dục và thể dục đối với hết thảy trẻ em ở lứa tuổi nhất định nào đó. Và làm như vậy không những là phương pháp làm tăng thêm sản xuất xã hội, mà còn là phương pháp độc nhất và duy nhất đào tạo những con người hoàn thiện” [34, tr. Đó cũng là đòi hỏi quan trọng với nhà giáo dục.
Sự phát triển của mỗi cá nhân luôn chịu ảnh hưởng tác động của môi trường sống, của tập thể. Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã coi đó như là điều kiện, phương tiện tiên quyết để mỗi cá nhân phát triển tài năng của mình một cách tự do. Vì vậy, các ông khẳng định: “Chỉ có trong tập thể thì cá nhân mới có phương tiện để tạo khả năng phát triển toàn diện những tài năng của mình, do đó chỉ có trong tập thể mới có thể tự do cá nhân” [36, tr.Ăngghen còn chỉ rõ, thông qua hoạt động cùng nhau trong cộng đồng, tập thể mà các cá nhân giao tiếp với nhau và giao tiếp trở thành điều kiện tồn tại của cá nhân và xã hội. Qua giao tiếp, năng lực của con người được phát triển hoàn thiện.Mác nhấn mạnh: “Sự 9 phát triển của cá nhân được quy định bởi sự phát triển của tất cả các cá nhân khác và nó giao lưu một cách trực tiếp và gián tiếp với họ” [34, tr.
Tuy không trực tiếp đề cập cụ thể lý thuyết hệ thống vai trò của nhà giáo dục nhưng C.Ăngghen đã giải quyết đến những vấn đề có tính chất gợi mở, định hướng cũng như khẳng định cần phải có giáo dục, có nhà giáo dục trong mọi nền sản xuất xã hội. Kế thừa và phát triển tư tưởng của C.Mác, xuất phát từ luận điểm: Không có tri thức thì không có chủ nghĩa cộng sản, V. Lênin đã cho rằng đội ngũ nhà giáo có vai trò to lớn đối với nền giáo dục xã hội chủ nghĩa. Ông viết: “Trong bất kỳ một trường học nào, điều quan trọng nhất là phương hướng chính trị và tư tưởng của các giáo trình.
Cái gì quyết định phương hướng đó? Hoàn toàn và chỉ là thành phần các giảng viên mà thôi” [26, tr.Lênin nhấn mạnh: “Trong lĩnh vực giáo dục quốc dân, Đảng cộng sản Nga tự đặt cho mình nhiệm vụ phải hoàn thành sự nghiệp cách mạng tháng Tháng Mười 1917 đã bắt đầu nhằm biến nhà trường từ một công cụ thống trị của giai cấp tư sản trở thành công cụ để đập tan nền thống trị đó, cũng như để hoàn toàn xóa bỏ sự phân chia xã hội thành giai cấp” [27, tr. Đồng thời, nhà trường không những phải truyền bá những nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản nói chung, mà còn là công cụ truyền bá ảnh hưởng về tư tưởng, về tổ chức và giáo dục của giai cấp vô sản. Ai trang bị cho họ tri thức, đó chính là đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Để nâng cao năng suất lao động, trước hết phải nâng cao trình độ học vấn.
Ai làm việc đó, chính là đội ngũ những nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục quốc dân.Lênin cho rằng: Lịch sử đã ghi nhận để xây dựng Hồng quân thành một đội quân lớn mạnh thì phải đào tạo ra những đội ngũ mà theo V.Lênin là phải có giác ngộ chính trị cao, có kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng, có chuyên môn nghề nghiệp. Người cho rằng, mỗi ngành nghề, mỗi lĩnh vực cần đòi hỏi những yêu cầu riêng, V.Lênin viết: “Bất kỳ công tác nào cũng phải có những đặc tính riêng biệt.muốn quản lý thì phải là người thành thạo về chuyên môn” [29. Trong xây dựng vững mạnh chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa, Người chỉ rõ: “Đội quân giáo viên phải đề ra cho mình những nhiệm vụ giáo dục to lớn và trước hết phải trở thành đội quân chủ yếu trong sự nghiệp giáo dục xã hội chủ nghĩa” [25, tr. 10 Trung thành với chủ nghĩa Mác - Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao giáo dục nói chung và vị trí, vai trò của người thầy giáo nói riêng.
Người là thầy giáo cách mạng đầu tiên, trực tiếp mở trường đào tạo, huấn luyện đội ngũ cán bộ cách mạng. Cách mạng tháng Tám thành công, Hồ Chí Minh đã đặt nhiệm vụ xây dựng nền giáo dục cách mạng ở hàng thứ hai trong ba nhiệm vụ lớn về kiến quốc: “Diệt giặc đói, diệt giặc dốt và giặc ngoại xâm”. Theo Người nếu không có thầy giáo thì không có giáo dục, không có giáo dục, không có cán bộ thì không nói gì đến kinh tế, văn hóa. Trong một lần về dự khai giảng năm học mới ở Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Người nói: Dù tên tuổi không được đăng trên báo, không được thưởng huân chương, song những người thầy giáo tốt là những anh hùng vô danh.
Đào tạo ở mỗi ngành nghề thì đòi hỏi những yêu cầu riêng biệt, Người rất quan tâm tới vấn đề kỹ năng nghề nghiệp chuyên môn. Trong xây dựng quân đội, Người căn dặn: “Muốn cho quân đội ta quyết chiến, quyết thắng hơn nữa thì phải săn sóc đời sống vật chất của họ, phát triển trình độ kỹ thuật và chiến thuật của họ” [37, tr. Người nhấn mạnh: “Vấn đề là ở chỗ tinh thần của con người phải truyền qua súng, tức là làm sao phải có kỹ thuật giỏi…Muốn bắn trúng, bắn rơi máy bay ngay từ loạt đạn đầu tiên, phải tập luyện thật công phu. Có bắn trúng, bắn rơi ngay từ loạt đạn đầu thì mới bắn rơi được tại chỗ.
Những yêu cầu đó liên hệ mật thiết với nhau” [62, tr. Người cho rằng: “Quân đội mạnh là nhờ giáo dục khéo, nhờ chính sách đúng và nhờ kỷ luật nghiêm” [38, tr. Giáo dục khéo ở đây chính là nhấn mạnh sự thành thạo, là nghệ thuật của người thầy, người cán bộ quân đội trong huấn luyện - giáo dục quân nhân, nhằm phát triển nhân tố con người trong hoạt động quân sự. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn xác định việc huấn luyện như là một sự đòi hỏi cần thiết mà không phải ai cũng có thể thực hiện được.
Theo Người: “Không phải ai cũng huấn luyện được. Muốn huấn luyện thợ rèn, thợ nguội thì người huấn luyện phải thành thạo nghề rèn, nghề nguội” [62, tr. Trong huấn luyện tránh máy móc mà phải huy được tính sáng tạo ở mọi hoàn cảnh, Người viết: “Các chú cần mạnh dạn áp dụng những điều đã học, nhưng cần phải áp dụng một cách thiết thực, thích hợp với hoàn cảnh của ta, chớ giáo điều, chớ máy móc…” [62, tr. Người luôn đặt ra yêu cầu toàn diện đối với người cán bộ, phải có cả tài 11 lẫn đức, trong đó về phẩm chất là phải có đạo đức cách mạng và xem đó là gốc rễ.