Phát Triển Kinh Tế Tư Nhân Tại Tỉnh Quảng Ninh: Thực Trạng và Giải Pháp

Quảng Ninh, với vị trí địa lý chiến lược và nguồn tài nguyên phong phú, đã chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của kinh tế… 165 trang · Học viện Chính trị · 2018.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Lan
• Người hướng dẫn: PGS, TS Nguyễn Thanh Đức
• Trường học: Học viện Chính trị
• Chuyên ngành: Kinh tế Chính trị
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Tư Nhân Tại Tỉnh Quảng Ninh: Thực Trạng và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến đề tài
• 1.2. Các công trình nghiên cứu ở trong nước liên quan đến đề tài
• 1.3. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề luận án tập trung giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở TỈNH QUẢNG NINH VÀ KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 2.1. Quan niệm, đặc điểm và vai trò của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
• 2.2. Quan niệm, nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế tư nhân ở tỉnh Quảng Ninh
• 2.3. Kinh nghiệm phát triển kinh tế tư nhân ở một số địa phương trong nước, quốc tế và bài học rút ra cho tỉnh Quảng Ninh
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở TỈNH QUẢNG NINH
• 3.1. Thành tựu và hạn chế trong phát triển kinh tế tư nhân ở tỉnh Quảng Ninh
• 3.2. Nguyên nhân của thành tựu, hạn chế trong phát triển kinh tế tư nhân ở tỉnh Quảng Ninh và những vấn đề đặt ra
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở TỈNH QUẢNG NINH THỜI GIAN TỚI
• 4.1. Quan điểm phát triển kinh tế tư nhân ở tỉnh Quảng Ninh thời gian tới
• 4.2. Giải pháp phát triển kinh tế tư nhân ở tỉnh Quảng Ninh thời gian tới
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Kinh Tế Tư Nhân Quảng Ninh Tiềm Năng và Vai Trò

Quảng Ninh, với vị trí địa lý chiến lược và nguồn tài nguyên phong phú, đã chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của kinh tế tư nhân trong những năm gần đây. Kinh tế tư nhân không chỉ đóng góp vào tăng trưởng GRDP mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh. Theo số liệu năm 2016, kinh tế tư nhân chiếm 93.2% tổng số doanh nghiệp trên địa bàn, cho thấy vai trò không thể phủ nhận của khu vực này. Sự phát triển của KTTN được xem là yếu tố then chốt để Quảng Ninh hiện thực hóa các mục tiêu kinh tế - xã hội đầy tham vọng, đặc biệt là mục tiêu đạt 22.000 doanh nghiệp vào năm 2020, trong đó KTTN đóng góp 50-55% GRDP. Tuy nhiên, để khai thác tối đa tiềm năng, cần phải có những đánh giá sâu sắc về thực trạng và giải pháp phù hợp.

1.1. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Kinh Tế Tư Nhân

Sự hình thành và phát triển của kinh tế tư nhân tại Quảng Ninh trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, gắn liền với quá trình đổi mới và mở cửa của đất nước. Từ những hộ kinh doanh nhỏ lẻ ban đầu, KTTN đã dần vươn lên trở thành một lực lượng quan trọng, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Việc tháo gỡ các rào cản về tư tưởng và cơ chế chính sách đã tạo điều kiện thuận lợi cho KTTN phát triển, thu hút đầu tư và mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh.

1.2. Vai Trò Của Kinh Tế Tư Nhân Trong Cơ Cấu Kinh Tế

Kinh tế tư nhân đóng vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa cơ cấu kinh tế của Quảng Ninh. Với sự linh hoạt và khả năng thích ứng nhanh chóng, KTTN đã tham gia vào nhiều lĩnh vực khác nhau, từ du lịch, dịch vụ đến sản xuất công nghiệp và nông nghiệp công nghệ cao. Sự đóng góp của KTTN không chỉ thể hiện ở tỷ trọng trong GRDP mà còn ở khả năng tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

1.3. Số Lượng Doanh Nghiệp Tư Nhân tại Quảng Ninh

Số lượng doanh nghiệp thuộc kinh tế tư nhân ở Quảng Ninh tăng trưởng đều đặn qua các năm, thể hiện sức sống và tiềm năng của khu vực này. Năm 2016, tỉnh ghi nhận 4.266 doanh nghiệp đang hoạt động, chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số doanh nghiệp trên địa bàn. Mục tiêu đến năm 2020 sẽ là 22.000 doanh nghiệp, thể hiện kỳ vọng lớn vào vai trò của KTTN trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của tỉnh.

II. Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Tư Nhân Tại Quảng Ninh

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, kinh tế tư nhân tại Quảng Ninh vẫn đối mặt với không ít thách thức. Quy mô doanh nghiệp còn nhỏ, năng lực cạnh tranh yếu, khả năng tiếp cận nguồn vốn hạn chế và trình độ công nghệ còn lạc hậu là những vấn đề cần giải quyết. Hơn nữa, môi trường kinh doanh chưa thực sự thuận lợi, thủ tục hành chính còn rườm rà và sự cạnh tranh không bình đẳng với các doanh nghiệp nhà nước cũng gây khó khăn cho sự phát triển của KTTN. Để vượt qua những thách thức này, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả từ phía chính quyền địa phương và sự nỗ lực của chính các doanh nghiệp.

2.1. Hạn Chế Về Quy Mô Và Năng Lực Cạnh Tranh

Phần lớn doanh nghiệp kinh tế tư nhân tại Quảng Ninh có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, dẫn đến hạn chế về năng lực cạnh tranh. Khả năng đầu tư vào công nghệ mới, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ còn yếu, khiến cho KTTN khó có thể cạnh tranh với các doanh nghiệp lớn trong và ngoài tỉnh. Cần có các chính sách hỗ trợ đặc biệt để giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.2. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Nguồn Vốn Và Công Nghệ

Tiếp cận nguồn vốn và công nghệ là một trong những khó khăn lớn nhất đối với doanh nghiệp kinh tế tư nhân tại Quảng Ninh. Các ngân hàng thường yêu cầu tài sản thế chấp và thủ tục phức tạp, khiến cho doanh nghiệp khó có thể vay vốn để đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh. Hơn nữa, việc tiếp cận công nghệ mới còn hạn chế do thiếu thông tin và nguồn lực tài chính.

2.3. Môi Trường Kinh Doanh Chưa Thực Sự Thuận Lợi

Mặc dù đã có nhiều cải thiện, môi trường kinh doanh tại Quảng Ninh vẫn chưa thực sự thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế tư nhân. Thủ tục hành chính còn rườm rà, chi phí tuân thủ cao và sự thiếu minh bạch trong một số lĩnh vực gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng để thu hút đầu tư và thúc đẩy sự phát triển của KTTN.

III. Cách Thúc Đẩy Kinh Tế Tư Nhân Giải Pháp Từ Quảng Ninh

Để phát triển kinh tế tư nhân tại Quảng Ninh một cách bền vững, cần có những giải pháp toàn diện và đồng bộ, tập trung vào việc cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn và công nghệ. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội và cộng đồng doanh nghiệp để tạo ra một hệ sinh thái kinh doanh năng động và sáng tạo.

3.1. Cải Thiện Môi Trường Đầu Tư Kinh Doanh

Cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh là yếu tố then chốt để thu hút đầu tư và thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tư nhân. Điều này đòi hỏi phải tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho tất cả các doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cần tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước để tạo niềm tin cho các nhà đầu tư.

3.2. Hỗ Trợ Tiếp Cận Nguồn Vốn và Phát Triển Công Nghệ

Để giúp doanh nghiệp kinh tế tư nhân tiếp cận nguồn vốn và công nghệ, cần có các chính sách hỗ trợ tài chính và kỹ thuật phù hợp. Điều này có thể bao gồm việc thành lập các quỹ bảo lãnh tín dụng, giảm lãi suất cho vay và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các chương trình đào tạo và chuyển giao công nghệ. Đồng thời, cần khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển để nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.3. Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh của Doanh Nghiệp Tư Nhân

Nâng cao năng lực cạnh tranh là một trong những mục tiêu quan trọng của phát triển kinh tế tư nhân. Để đạt được mục tiêu này, cần có các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao trình độ quản lý, kỹ năng lao động và chất lượng sản phẩm dịch vụ. Đồng thời, cần khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu và xây dựng thương hiệu mạnh.

IV. Hướng Dẫn Phát Triển Ngành Du Lịch Cơ Hội Kinh Tế Tư Nhân

Ngành du lịch Quảng Ninh, với tiềm năng to lớn, mang đến nhiều cơ hội cho kinh tế tư nhân. Việc phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo, nâng cao chất lượng dịch vụ và thu hút du khách quốc tế là những lĩnh vực mà KTTN có thể đóng góp quan trọng. Bên cạnh đó, cần có sự liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp du lịch và các ngành kinh tế khác để tạo ra một chuỗi giá trị du lịch hoàn chỉnh, mang lại lợi ích cho cả cộng đồng.

4.1. Đầu Tư vào Sản Phẩm Du Lịch Độc Đáo và Chất Lượng Cao

Việc phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo và chất lượng cao là yếu tố then chốt để thu hút du khách đến Quảng Ninh. Kinh tế tư nhân có thể đóng vai trò quan trọng trong việc đầu tư vào các khu nghỉ dưỡng sang trọng, các điểm tham quan hấp dẫn và các dịch vụ du lịch chuyên nghiệp. Đồng thời, cần chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa và thiên nhiên của địa phương để tạo ra những sản phẩm du lịch bền vững.

4.2. Phát Triển Dịch Vụ Du Lịch Cộng Đồng

Phát triển dịch vụ du lịch cộng đồng là một hướng đi tiềm năng cho kinh tế tư nhân tại Quảng Ninh. Việc khai thác các giá trị văn hóa và thiên nhiên của các cộng đồng địa phương để tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho người dân mà còn góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống.

4.3. Thu Hút Du Khách Quốc Tế

Thu hút du khách quốc tế là một trong những mục tiêu quan trọng của ngành du lịch Quảng Ninh. Kinh tế tư nhân có thể đóng vai trò quan trọng trong việc quảng bá hình ảnh của Quảng Ninh ra thế giới và cung cấp các dịch vụ du lịch chất lượng cao đáp ứng nhu cầu của du khách quốc tế. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác với các đối tác quốc tế để mở rộng thị trường và thu hút đầu tư.

V. Kinh Tế Tư Nhân Quảng Ninh Kết Luận và Tương Lai Phát Triển

Sự phát triển của kinh tế tư nhân tại Quảng Ninh đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức phía trước. Để KTTN thực sự trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế, cần có sự chung tay của cả hệ thống chính trị và cộng đồng doanh nghiệp. Với những giải pháp đồng bộ và hiệu quả, kinh tế tư nhân tại Quảng Ninh hoàn toàn có thể vươn lên một tầm cao mới, đóng góp vào sự phát triển thịnh vượng của tỉnh.

5.1. Tổng Kết Những Thành Tựu Đã Đạt Được

Trong những năm qua, kinh tế tư nhân tại Quảng Ninh đã đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Số lượng doanh nghiệp tăng lên, quy mô hoạt động được mở rộng và năng lực cạnh tranh được nâng cao. Đây là những thành tựu đáng khích lệ, cho thấy tiềm năng to lớn của khu vực này.

5.2. Định Hướng Phát Triển Kinh Tế Tư Nhân Trong Tương Lai

Trong tương lai, kinh tế tư nhân tại Quảng Ninh cần tiếp tục phát triển theo hướng bền vững và hiệu quả. Cần chú trọng nâng cao năng lực cạnh tranh, đầu tư vào công nghệ mới và tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Đồng thời, cần xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng để thu hút đầu tư và khuyến khích sự sáng tạo.

5.3. Vai Trò Của Chính Sách Hỗ Trợ

Chính sách hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tư nhân. Chính phủ cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ tài chính và kỹ thuật phù hợp để giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn và công nghệ mới.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình khoa học "Phát triển kinh tế tư nhân ở tỉnh Quảng Ninh" do nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Lan thực hiện tại Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Nguyễn Thanh Đức và PGS.TS. Trương Tuấn Biểu. Luận án thuộc chuyên ngành Kinh tế Chính trị (mã số 931 01 02), được bảo vệ năm 2018.

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ quá trình đổi mới kinh tế của Việt Nam qua hơn 30 năm, khi nhận thức lý luận và thực tiễn về kinh tế tư nhân (KTTN) có sự thay đổi căn bản: từ chỗ bị coi là đối tượng cải tạo sang việc được Đảng khẳng định là một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đối với tỉnh Quảng Ninh – địa bàn ven biển thuộc vùng Đông Bắc có nhiều lợi thế tự nhiên, kinh tế và xã hội – KTTN đã có bước phát triển nhanh. Tính đến năm 2016, KTTN chiếm 93,2% tổng số doanh nghiệp trên địa bàn, huy động 40,8% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và đóng góp 30,9% GRDP của tỉnh. Tuy nhiên, KTTN tại đây nhìn chung vẫn phát triển chậm, quy mô nhỏ, năng suất thấp và sức cạnh tranh chưa cao, tạo ra khoảng cách lớn so với mục tiêu đến năm 2020 (đạt 22.000 doanh nghiệp, KTTN đóng góp 50 - 55% GRDP và 70% tổng vốn đầu tư toàn xã hội). Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là cần có công trình đánh giá hệ thống, toàn diện về thực trạng và xác định hệ thống giải pháp phát triển KTTN phù hợp với điều kiện đặc thù của tỉnh Quảng Ninh từ giác độ kinh tế chính trị.

Mục đích nghiên cứu của luận án là đề xuất các giải pháp thúc đẩy phát triển KTTN ở tỉnh Quảng Ninh trong thời gian tới. Để thực hiện mục đích này, tác giả xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ cơ sở lý luận cho phát triển KTTN ở tỉnh Quảng Ninh;
2. Nghiên cứu kinh nghiệm phát triển KTTN ở một số địa phương trong nước và quốc tế, rút ra bài học cho tỉnh Quảng Ninh;
3. Đánh giá thực trạng, chỉ rõ nguyên nhân thành tựu, hạn chế và xác định các vấn đề đặt ra trong phát triển KTTN ở tỉnh Quảng Ninh;
4. Đề xuất quan điểm và giải pháp đẩy mạnh phát triển KTTN ở tỉnh Quảng Ninh trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Phát triển kinh tế tư nhân.
• Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu sự phát triển KTTN trên các phương diện số lượng, quy mô, cơ cấu và chất lượng.
• Phạm vi về không gian: Địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
• Phạm vi về thời gian: Nghiên cứu thực trạng phát triển KTTN ở tỉnh Quảng Ninh giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2016.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa và phân tích các công trình nghiên cứu liên quan theo 3 nhóm chính:

Nhóm các công trình nghiên cứu ở nước ngoài:

• Neil Gregory, Stoyan Tenev, Dileep Wagle cùng nhóm chuyên gia IFC - World Bank (2000) với công trình China’s emerging private enterprises. Prospects for the new century, phân tích 3 giai đoạn phát triển của doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc (1978-1983, 1984-1991, 1991-2000), chỉ ra các mốc tự do hóa giá cả (1983) và sửa đổi Hiến pháp (1999) cùng các rào cản về pháp lý, tài chính, quản trị.
• Báo cáo Private sector assessment people’s republic of China của Ngân hàng Phát triển Châu Á - ADB (2003), khảo sát khu vực tư nhân Trung Quốc qua 4 giai đoạn (1978-1985, 1986-1991, 1991-2000, 2001-2003), nhấn mạnh tác động của việc gia nhập WTO.
• Thomas Heberer (2003) với Private entreprenuers in China and Vietnam: social and political functioning of strategic groups, so sánh thể chế và vai trò chính trị - xã hội của giới doanh nhân tại Trung Quốc và Việt Nam.
• Ross Garnut và Ligang Song (2004) với China’s third economic transformation: The rise of the private economy, làm rõ mối quan hệ giữa tư nhân hóa, cải cách doanh nghiệp nhà nước và phát triển doanh nghiệp tư nhân ở nông thôn.
• Henrik Schaumburg-Müller (2003) với bài báo trên tạp chí Development in Practice, nghiên cứu trường hợp Việt Nam trong quá trình chuyển đổi kinh tế, vai trò xóa đói giảm nghèo và những thách thức về quy mô, bất bình đẳng.
• Wang, Z. với nghiên cứu mô hình Giang Tô - Chiết Giang trên tạp chí Higher Education Press and Springer-Verlag, phân tích vai trò của KTTN tại vùng đồng bằng sông Dương Tử.
• Kongphet Phetsavong và Masaru Ichihashi (2012) tại Đại học Hiroshima, đánh giá định lượng tác động của đầu tư tư nhân, đầu tư công và FDI đối với tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển ở Châu Á giai đoạn 1984 - 2009.
• Christian Reiner và Cornelia Starit (2013) trong ấn phẩm của Quỹ Nghiên cứu Áo, luận giải về chính sách công nghiệp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Nhóm các công trình nghiên cứu lý luận và thể chế trong nước:

• Các nghiên cứu của Nguyễn Đình Kháng (2002), Viện Thông tin Khoa học Xã hội (2003), Trịnh Thị Hoa Mai (2005), Nguyễn Thanh Tuyền (2006, Đề tài KX.02.04), Tạ Minh Thảo (2006), Đinh Đào Ánh Thủy (2007), Nguyễn Kế Tuấn (2010), Trung tâm Thông tin - Tư liệu CIEM (2010), Lương Minh Cừ và Vũ Văn Thư (2011), Nguyễn Đức Học (2011), Phạm Thị Lương Diệu (2012), Nguyễn Thị Thanh Huyền (2014), Nguyễn Đình Luận (2015), Vũ Hùng Cường (2016), Đỗ Thế Tùng (2017). Nhóm nghiên cứu này đã luận giải tính tất yếu khách quan, vai trò động lực của KTTN, vấn đề sở hữu, quan hệ bóc lột giá trị thặng dư và việc đảng viên làm KTTN.
• Về quản lý nhà nước và thực trạng: Hồ Văn Vĩnh, Nguyễn Đình Kháng, Võ Văn Đức (2001); Nguyễn Thanh Hóa (2002); Trần Đình Thiên và Lê Văn Hùng (2006); Ngô Văn Giang (2006); Tăng Văn Nghĩa (2006); Trần Anh Phương (2009); Phan Minh Tuấn (2013); Phạm Thị Thu Hằng (2014).

Nhóm các công trình nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và địa phương:

• Nguyễn Thái Bá Liên (2003), Đinh Thị Thơm (2004), Nguyễn Kim Bảo (2006), Đào Thị Thu Giang và Nguyễn Thu Thủy (2014) về kinh nghiệm của Trung Quốc, các nền kinh tế chuyển đổi và Ôxtrâylia.
• Các nghiên cứu địa phương của Hà Văn Ánh (2002, TP. Hồ Chí Minh), Hoàng Văn Hoa (2006, Hà Nội), Nguyễn Đức Chính (2011, Bắc Ninh), Huỳnh Huy Hòa và Lê Thị Hồng Cẩm (2014, Đà Nẵng), Nguyễn Phú Thái và nhóm tác giả (2017, Đà Nẵng), Lê Hồ Hiếu (2017, nguồn nhân lực Quảng Ninh).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Mặc dù các công trình đã công bố tiếp cận KTTN ở nhiều góc độ vĩ mô và một số tỉnh, thành phố cụ thể, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về phát triển KTTN trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh dưới góc độ kinh tế chính trị, đánh giá đúng thực trạng giai đoạn 2010 - 2016 và đề xuất hệ thống giải pháp gắn liền với đặc thù kinh tế biển, biên giới và quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của tỉnh Quảng Ninh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về sở hữu và thành phần kinh tế; các nghị quyết, văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội (từ Đại hội VI đến Đại hội XII, đặc biệt là Nghị quyết 14-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 5 khóa IX và Nghị quyết 10-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 5 khóa XII); các nghị quyết của Tỉnh ủy Quảng Ninh (Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIII và XIV).

Luận án xác định các khái niệm then chốt:

• Kinh tế tư nhân trong nền KTTT định hướng XHCN: Là thành phần kinh tế dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, tồn tại dưới hình thức hộ sản xuất, kinh doanh cá thể và các loại hình doanh nghiệp của tư nhân, tiến hành sản xuất, kinh doanh tự chủ vì lợi ích kinh tế của chủ thể kinh tế tư nhân, qua đó thực hiện lợi ích kinh tế - xã hội của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Phát triển kinh tế tư nhân ở tỉnh Quảng Ninh: Là sự vận động, biến đổi của các hình thức tổ chức sản xuất, kinh doanh dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, dưới tác động của các quy luật kinh tế thị trường và sự định hướng, quản lý của Chính quyền tỉnh Quảng Ninh, do Đảng bộ lãnh đạo, thể hiện ở sự gia tăng về số lượng, quy mô, chất lượng cùng với chuyển dịch cơ cấu theo hướng hiện đại, hiệu quả nhằm góp phần thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh và các mục tiêu kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh.

Nội dung phát triển KTTN cấp tỉnh được xác định qua 3 phương diện: (1) Gia tăng số lượng và quy mô; (2) Nâng cao chất lượng (hiệu quả sản xuất kinh doanh theo chiều rộng và chiều sâu, năng suất lao động, hiệu quả sử dụng vốn qua hệ số ICOR, đóng góp ngân sách, trách nhiệm xã hội); (3) Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế (cơ cấu ngành, cơ cấu vùng, cơ cấu loại hình). Các nhóm nhân tố ảnh hưởng bao gồm: đường lối, thể chế kinh tế; kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, quốc phòng - an ninh.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp trừu tượng hóa khoa học, phân tích và tổng hợp: Sử dụng chủ yếu để xây dựng quan niệm, xác định nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển KTTN.
• Phương pháp lôgic và lịch sử: Sử dụng để phân tích tiến trình nhận thức của Đảng về KTTN và tổng kết kinh nghiệm phát triển KTTN ở một số địa phương trong nước, quốc tế.
• Phương pháp thống kê, đối chiếu, so sánh kết hợp phân tích, tổng hợp: Sử dụng để đánh giá thực trạng phát triển KTTN tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010 - 2016 theo các chỉ tiêu số lượng, vốn, lao động, tỷ trọng GRDP, cơ cấu ngành, năng suất và hệ số ICOR.
• Phương pháp diễn dịch và quy nạp: Sử dụng để rút ra các bài học kinh nghiệm, xác định các vấn đề đặt ra và đề xuất hệ thống quan điểm, giải pháp.

Nguồn dữ liệu: Báo cáo của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân và các Sở của tỉnh Quảng Ninh; Niên giám thống kê tỉnh Quảng Ninh năm 2013 và 2016. Dữ liệu về doanh nghiệp KTTN được trích xuất từ khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước sau khi đã loại trừ các cơ sở kinh tế tập thể.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Chương này điểm luận chi tiết 3 nhóm công trình: nghiên cứu ở nước ngoài (Trung Quốc, Việt Nam, các nền kinh tế Châu Á, chính sách công nghiệp); nghiên cứu trong nước về cơ sở lý luận, thể chế của KTTN trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; nghiên cứu thực tiễn phát triển KTTN tại các quốc gia và địa phương (Bắc Ninh, Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Ninh). Tác giả tổng hợp các kết quả đã đạt được trong giới học thuật về nhận thức lý luận, hệ thống hóa tiêu chí và phân tích thực trạng, từ đó khẳng định khoảng trống nghiên cứu chuyên sâu về KTTN tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010 - 2016 dưới góc độ kinh tế chính trị.

Chương 2: Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế tư nhân ở tỉnh Quảng Ninh và kinh nghiệm phát triển kinh tế tư nhân của một số địa phương trong và ngoài nước

Chương 2 luận giải quá trình đổi mới nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam qua 3 giai đoạn: (1) Từ Đại hội VI đến trước Hội nghị Trung ương 5 Khóa IX; (2) Từ Hội nghị Trung ương 5 Khóa IX đến Đại hội X; (3) Từ Đại hội XI đến Hội nghị Trung ương 5 Khóa XII. Tác giả phân tích các đặc điểm chung của KTTN và 3 đặc điểm riêng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đồng thời phân tích 6 vai trò cơ bản của KTTN: động lực phát triển kinh tế; giải phóng sức sản xuất và phân bổ nguồn lực; thúc đẩy tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu; xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ; giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo, tăng thu ngân sách; thực hiện quyền dân chủ về kinh tế.

Chương này cũng xác định khung nội dung phát triển KTTN tại Quảng Ninh (số lượng, quy mô, chất lượng, chuyển dịch cơ cấu), các nhóm nhân tố tác động (thể chế, hạ tầng, điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội), khảo cứu kinh nghiệm phát triển KTTN của một số địa phương trong nước và quốc tế, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm thực tiễn áp dụng cho tỉnh Quảng Ninh.

Chương 3: Thực trạng phát triển kinh tế tư nhân ở tỉnh Quảng Ninh

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng phát triển KTTN tại tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010 - 2016 thông qua hệ thống số liệu thống kê kinh tế. Các nội dung phân tích thực trạng và cơ cấu được lượng hóa qua danh mục bảng số liệu và biểu đồ của luận án:

Số hiệu	Tên bảng / biểu đồ trong luận án	Nội dung phản ánh chính trong văn bản
Bảng 3.1	Số lượng hộ cá thể phi nông, lâm nghiệp, thủy sản và trang trại ở tỉnh Quảng Ninh	Quy mô và sự biến động của khu vực kinh tế cá thể, hộ sản xuất kinh doanh
Bảng 3.2	Vốn đầu tư trong các TPKT ở tỉnh Quảng Ninh	Tỷ trọng vốn đầu tư của KTTN so với toàn xã hội (năm 2016 chiếm 40,8%)
Bảng 3.3	Tỷ trọng cơ cấu lao động và tổng sản phẩm của KTTN trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh năm 2016	Mức độ đóng góp của KTTN vào việc làm và GRDP (đóng góp 30,9% GRDP)
Bảng 3.4	Chỉ số phát triển và cơ cấu của KTTN trong một số ngành dịch vụ chủ yếu ở tỉnh Quảng Ninh	Tốc độ tăng trưởng và cơ cấu KTTN trong các ngành thương mại, du lịch, dịch vụ
Bảng 3.5	Chỉ số phát triển và cơ cấu của KTTN trong một số ngành công nghiệp chủ yếu ở tỉnh Quảng Ninh	Sự chuyển dịch và phát triển của doanh nghiệp KTTN trong các ngành công nghiệp
Bảng 3.6	Quy mô lao động và vốn của doanh nghiệp trong các TPKT ở tỉnh Quảng Ninh năm 2015	Đánh giá quy mô vốn và lao động bình quân của doanh nghiệp KTTN so với các khu vực khác
Bảng 3.7	Trang bị tài sản cố định bình quân lao động và năng suất lao động của DN trong các TPKT ở tỉnh Quảng Ninh	Mức độ đầu tư công nghệ, trang bị kỹ thuật và năng suất lao động của khu vực KTTN
Bảng 3.8	Hệ số ICOR của các TPKT ở tỉnh Quảng Ninh	Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư tăng trưởng của KTTN so với các thành phần kinh tế
Biểu đồ 3.1	Số lượng doanh nghiệp thuộc các TPKT	So sánh số lượng DN ngoài nhà nước (chiếm 93,2% năm 2016 với 4.266 DN) với DN nhà nước và FDI
Biểu đồ 3.2	Số lượng các loại hình doanh nghiệp KTTN	Cơ cấu giữa công ty cổ phần, công ty TNHH, doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh
Biểu đồ 3.3	So sánh tổng sản phẩm giữa doanh nghiệp và hộ kinh tế cá thể ở tỉnh Quảng Ninh	Tương quan đóng góp giá trị sản lượng giữa khu vực doanh nghiệp tư nhân và hộ cá thể

Chương này chỉ rõ các thành tựu đạt được: số lượng doanh nghiệp và hộ cá thể tăng nhanh; cơ cấu chuyển dịch tích cực sang dịch vụ, du lịch và kinh tế biển; đóng góp ngân sách và giải quyết việc làm tăng. Hạn chế chủ yếu: phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, trang bị tài sản cố định trên lao động thấp, năng suất lao động hạn chế, năng lực tài chính và quản trị yếu, mức độ tham gia vào chuỗi giá trị chưa sâu. Trên cơ sở đó, tác giả phân tích nguyên nhân khách quan, chủ quan và nêu rõ các vấn đề đặt ra cần giải quyết.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp phát triển kinh tế tư nhân ở tỉnh Quảng Ninh thời gian tới

Chương 4 xác định phương hướng phát triển gắn liền với mục tiêu kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh: phấn đấu đến năm 2020 có 22.000 doanh nghiệp đăng ký thành lập (trong đó có 300 doanh nghiệp quy mô lớn), KTTN đóng góp 50 - 55% GRDP, huy động khoảng 70% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) đóng góp 35 - 40% GRDP, năng suất lao động xã hội tăng 15 - 16%/năm, và 35 - 40% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo.

Tác giả đề xuất hệ thống quan điểm và nhóm giải pháp phát triển KTTN tỉnh Quảng Ninh thời gian tới bao gồm:

• Hoàn thiện cơ chế, chính sách của địa phương nhằm tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, minh bạch, bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.
• Đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước của chính quyền các cấp; tăng cường đối thoại, hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp.
• Phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, trọng tâm là hạ tầng giao thông kết nối liên vùng, hạ tầng khu kinh tế (Vân Đồn), các khu công nghiệp (Đầm Nhà Mạc, Hải Hà) và hạ tầng khu vực nông thôn, biên giới, hải đảo.
• Hỗ trợ doanh nghiệp KTTN tiếp cận các nguồn lực sản xuất: mặt bằng kinh doanh, đất đai, nguồn vốn tín dụng, khoa học công nghệ và xúc tiến thị trường.
• Đổi mới công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao trình độ quản trị doanh nghiệp và tay nghề cho người lao động.
• Nâng cao vai trò lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và các hiệp hội doanh nghiệp trong việc đồng hành, hỗ trợ KTTN phát triển đúng định hướng xã hội chủ nghĩa.

Kết quả và những đóng góp mới

Theo tuyên bố của tác giả trong văn bản, luận án đạt được 3 đóng góp mới chủ yếu:

1. Về lý luận: Làm rõ quan niệm, nội hàm và khung nội dung phát triển KTTN cấp tỉnh trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, vận dụng trực tiếp vào điều kiện cụ thể của tỉnh Quảng Ninh.
2. Về thực tiễn: Đánh giá có căn cứ khoa học và số liệu thực tế về những thành tựu, hạn chế trong phát triển KTTN ở tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010 - 2016; chỉ rõ nguyên nhân của thực trạng và xác định các vấn đề kinh tế - xã hội then chốt cần giải quyết.
3. Về giải pháp: Đề xuất hệ thống quan điểm có tính định hướng và các giải pháp đồng bộ, khả thi nhằm đẩy mạnh phát triển KTTN ở tỉnh Quảng Ninh, hướng tới mục tiêu đưa KTTN trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương.

Các giải pháp đề xuất bao quát từ hoàn thiện thể chế địa phương, nâng cấp hạ tầng, cải cách hành chính, hỗ trợ tiếp cận vốn và mặt bằng, đào tạo nhân lực đến việc phát huy vai trò của tổ chức Đảng và hiệp hội doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Phạm vi nghiên cứu về thời gian dừng lại ở giai đoạn 2010 - 2016, chưa phản ánh được các biến động kinh tế và thay đổi chính sách ở giai đoạn sau năm 2016.
• Về nguồn số liệu, dữ liệu thống kê doanh nghiệp KTTN được bóc tách từ khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước trong niên giám thống kê sau khi loại trừ kinh tế tập thể, do đó một số chỉ tiêu chuyên sâu về kinh tế phi chính thức và hộ cá thể nông nghiệp chưa được lượng hóa đầy đủ.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi thời gian nghiên cứu sang giai đoạn sau năm 2016 để đánh giá tác động của việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa XII về phát triển KTTN tại địa phương.
• Nghiên cứu so sánh đối chứng mô hình phát triển KTTN của tỉnh Quảng Ninh với các tỉnh, thành phố khác trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo đối với các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và cấp ủy địa phương: Cung cấp luận cứ thực tiễn và cơ sở khoa học cho Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh cùng các Sở, ban, ngành trong việc hoạch định chủ trương, quy hoạch và ban hành các chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp KTTN.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên: Làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy học phần Kinh tế Chính trị Mác - Lênin, chuyên đề phát triển thành phần kinh tế và kinh tế địa phương tại các trường đại học, học viện và viện nghiên cứu.
• Các phần nội dung đáng tham khảo nhất: Khung lý luận về phát triển KTTN cấp địa phương (Chương 2); Hệ thống bảng biểu thống kê chi tiết về cơ cấu, vốn, lao động, năng suất và hệ số ICOR của KTTN Quảng Ninh giai đoạn 2010 - 2016 (Chương 3).

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa như thế nào? Theo luận án, kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là thành phần kinh tế dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, tồn tại dưới hình thức hộ sản xuất, kinh doanh cá thể và các loại hình doanh nghiệp của tư nhân, tiến hành sản xuất, kinh doanh tự chủ vì lợi ích kinh tế của chủ thể kinh tế tư nhân, qua đó thực hiện lợi ích kinh tế - xã hội của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

2. Thực trạng số lượng và tỷ trọng đóng góp của kinh tế tư nhân tỉnh Quảng Ninh năm 2016 được ghi nhận như thế nào? Tính đến năm 2016, kinh tế tư nhân chiếm 93,2% tổng số doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh với 4.266 doanh nghiệp đang hoạt động. Khu vực này chiếm 40,8% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và đóng góp 30,9% vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của tỉnh.

3. Tỉnh Quảng Ninh đặt ra những mục tiêu cụ thể nào về phát triển doanh nghiệp và kinh tế tư nhân đến năm 2020? Tỉnh Quảng Ninh đặt mục tiêu đến năm 2020 có 22.000 doanh nghiệp đăng ký thành lập (trong đó có 300 doanh nghiệp quy mô lớn, tiềm lực mạnh). KTTN đóng góp khoảng 50 - 55% GRDP và khoảng 70% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) đạt khoảng 35 - 40% GRDP, năng suất lao động xã hội tăng 15 - 16%/năm, và 35 - 40% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới, sáng tạo.

4. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2011 - 2015 đạt mức bao nhiêu so với bình quân cả nước? Theo báo cáo của Tỉnh ủy Quảng Ninh được trích dẫn trong luận án, giai đoạn 2011 - 2015, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của tỉnh Quảng Ninh đạt 9,2%/năm, cao gấp 1,5 lần so với mức bình quân chung của cả nước trong cùng giai đoạn (5,82%/năm).

5. Luận án phân tích những điều kiện tự nhiên đặc thù nào của tỉnh Quảng Ninh tác động đến sự phát triển kinh tế tư nhân? Luận án chỉ ra các điều kiện tự nhiên gồm: bờ biển dài 250 km, có 2.000 ha bãi triều, hơn 20.000 ha diện tích eo biển và vịnh, 10/14 đơn vị hành chính có biển đảo; đường biên giới trên bộ 120 km và trên biển gần 190 km; 3 cửa khẩu (Móng Cái, Hoành Mô, Bắc Phong Sinh); danh thắng Vịnh Hạ Long; sở hữu các mỏ than lớn nhất nước cùng các mỏ đá vôi, đất sét, cao lanh. Đây là tiền đề tự nhiên để KTTN phát triển các ngành du lịch, dịch vụ thương mại biên giới, kinh tế biển và công nghiệp khai khoáng, vật liệu xây dựng.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Phát triển kinh tế tư nhân ở tỉnh Quảng Ninh" của tác giả Nguyễn Ngọc Lan là công trình nghiên cứu hệ thống về KTTN cấp tỉnh dưới góc độ chuyên ngành Kinh tế Chính trị. Công trình đã làm rõ cơ sở lý luận, phân tích toàn diện thực trạng phát triển KTTN tại tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010 - 2016 trên các phương diện quy mô, cơ cấu, năng suất và hiệu quả đầu tư. Dựa trên việc chỉ ra các hạn chế và nguyên nhân, luận án đã xây dựng hệ thống quan điểm và nhóm giải pháp phát triển KTTN gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020. Kết quả nghiên cứu cung cấp nguồn tư liệu học thuật và căn cứ thực tiễn phục vụ công tác nghiên cứu, đào tạo và hoạch định chính sách kinh tế địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến đề tài China’s emerging private enterprises. Prospects for the new century [89] (DNTN mới nổi ở Trung Quốc. Viễn cảnh trong thế kỷ mới) của tổ chức Tài chính quốc tế IFC thuộc Ngân hàng thế giới World Bank (2000).

Đây là nghiên cứu của nhóm tác giả Neil Gregory, Stoyan Tenev, Dileep Wagle cùng với các chuyên gia cao cấp của văn phòng IFC ở Bắc Kinh. Các tác giả đã nghiên cứu sự phát triển của DNTN Trung Quốc kể từ sau khi cải cách đến năm 2000 với ba giai đoạn: 1978 - 1983, 1984 - 1991, 1991 - 2000. Trong các giai đoạn này, những dấu mốc quan trọng cho sự phát triển KTTN là: thực hiện tự do hóa giá cả thị trường vào năm 1983, là điều kiện để các hộ cá thể phát triển thành DNTN; sửa đổi Hiến pháp lần thứ 3 vào năm 1999 chính thức thừa nhận vai trò quan trọng như nhau của khu vực kinh tế công hữu và phi công hữu đã đặt nền móng cho sự phát triển của khu vực KTTN trong giai đoạn mới. Nghiên cứu chỉ ra những tồn tại của khu vực KTTN Trung quốc như: vấn đề địa vị pháp lý, chế độ cho người lao động, tình hình tài chính không rõ ràng, khó khăn trong huy động vốn, ý thức chấp hành pháp luật kém dẫn đến sự mất lòng tin ở các cấp chính quyền.

Private sector assessment people’s republic of China [87] (Đánh giá khu vực tư nhân ở Trung Quốc) của Ngân hàng châu Á (2003). Nghiên cứu được tiến hành cho toàn bộ khu vực KTTN gồm DNTN và hộ cá thể ở Trung Quốc trong 04 giai đoạn: 1978 - 1985, 1986 - 1991, 1991 - 2000, 2001- 2003. Nghiên cứu đã đề cập một số nội dung liên quan tới môi trường vĩ mô, hành lang pháp lý và những yếu tố cản trở sự hoạt động của KTTN. Điểm đáng lưu ý là nghiên cứu này đã xem xét tác động của việc Trung Quốc gia nhập WTO đến sự phát triển KTTN.

11 Private entreprenuers in China and Vietnam: social and political functioning of strategic groups [94] (Doanh nhân tư nhân Trung Quốc và Việt Nam: chức năng xã hội và chính trị) của Thomas Heberer, Nhà xuất bản Brill Leiden Bosto (2003). Nghiên cứu so sánh sự giống nhau và khác nhau về thể chế kinh tế, chính trị, xã hội giữa hai quốc gia Trung Quốc, Việt Nam và tìm hiểu chức năng xã hội và chính trị của doanh nhân ở Trung Quốc, Việt Nam. Dựa trên kết quả khảo sát các doanh nhân Trung Quốc và Việt Nam, tác giả cho rằng ở hai quốc gia này, doanh nhân đều mong muốn có tiếng nói thực sự trong việc đưa ra các quyết định chính trị. Điều đó trở nên rõ ràng khi trong những thập kỷ vừa qua doanh nhân đã có thu nhập và địa vị xã hội có ảnh hưởng đáng kể trên tất cả các tầng lớp xã hội.

China’s third economic transformation: The rise of the private economy [92] (Sự chuyển đổi thứ ba của nền kinh tế Trung Quốc: Sự lớn mạnh của KTTN) của Ross Garnut and Ligang Song, Nhà xuất bản Routledge Cuzon (2004). Nghiên cứu đã đề cập đến một số vấn đề liên quan đến KTTN như: quá trình tư nhân hóa gắn với cải cách DNNN; ảnh hưởng của FDI; kinh tế thị trường và môi trường kinh doanh. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đã đề cập trực tiếp đến sự phát triển các DNTN ở nông thôn. Private-sector development in a transition economy: The case of Vietnam [93] (Phát triển khu vực tư nhân trong nền kinh tế chuyển đổi: Trường hợp của Việt Nam) của Schaumburg-Müller, Henrik, Tạp chí Development in Practice, Vol.

Nghiên cứu đã chỉ ra kể từ khi Việt Nam thực hiện chính sách đổi mới năm 1986, sự phát triển của khu vực tư nhân là một mối quan tâm trong chính sách của Đảng Cộng sản và Chính phủ Việt Nam. KTTN đang trở thành nhân tố quan trọng đóng góp cho kinh tế Việt Nam trong việc duy trì tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, sự phát triển khu vực tư nhân ở Việt Nam còn ở trình độ thấp, quy mô nhỏ và đang phải cạnh tranh với các doanh nghiệp lớn của nhà nước và doanh nghiệp nước ngoài. Xóa đói giảm 12 nghèo đã được thực hiện rất ấn tượng nhưng sự bất bình đẳng vẫn còn là một thách thức đối với nền kinh tế Việt Nam.

Jiangsu - Zhejiang model and the nationwide development of the private sector in China [95] (Giang Tô - Chiết Giang mô hình và sự phát triển của khu vực tư nhân ở Trung Quốc) của Wang, Z., Tạp chí Higher ducation Press and Springer-Verlag, Vol. Nghiên cứu đã chỉ ra, cùng với việc thực hiện chính sách cải cách và mở cửa ở Trung Quốc, hai tỉnh Giang Tô và Chiết Giang đã có sự phát triển kinh tế nhanh chóng. Giang Tô, Chiết Giang cùng với Thượng Hải đã định hình trung tâm kinh tế vùng đồng bằng sông Dương Tử. Khu vực tư nhân chính là động lực cho sự phát triển kinh tế mạnh mẽ ở đồng bằng sông Dương Tử, đặc biệt là tạo điều kiện cho quá trình chuyển đổi thể chế kinh tế, phát triển nền KTTT.

Mô hình phát triển khu vực tư nhân của Đồng bằng sông Dương Tử được dần dần mở rộng phạm vi trong cả nước đã tác động mạnh mẽ đến phát triển KTTT trên toàn quốc. The Impact of Public and Private Investment on Economic Growth: Evidence from Developing Asian Countries [89] (Tác động của đầu tư công và tư nhân đối với tăng trưởng kinh tế: Bằng chứng từ các nước đang phát triển Châu Á) của hai tác giả Kongphet Phetsavong và Masaru Ichihashi được đăng trong kỷ yếu hội thảo của trường Nghiên cứu phát triển và hợp tác quốc tế, Đại học Hiroshima, năm 2012. Bài báo phân tích ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế của khu vực công, FDI và tư nhân trong nước đối với các nước đang phát triển ở Châu Á giai đoạn 1984 - 2009. Kết quả thực nghiệm cho thấy đầu tư của tư nhân trong nước đóng vai trò quan trọng nhất, góp phần tăng trưởng kinh tế.

Đứng thứ hai là FDI, trong khi khu vực công dường như làm tổn hại đến tăng trưởng kinh tế. Ngoài ra, khu vực công ở các nước đang phát triển của Châu Á được đầu tư quá lớn đã làm giảm tác động tích cực của FDI và đầu tư của tư nhân đối với tăng trưởng kinh tế. 13 Private sector development and industrial policy: Why, how and for whom? [88] (Phát triển khu vực tư nhân và chính sách công nghiệp: Tại sao, như thế nào và cho ai?) của hai tác giả Christian Reiner và Cornelia Starit được đăng trong cuốn sách “Private Sector Development - Ein neuer Businessplan für Entwicklung?” do Quỹ Nghiên cứu Áo vì sự phát triển quốc tế phát hành năm 2013. Nghiên cứu cho rằng đã có sự đồng thuận rộng rãi trong nhận thức và thực tiễn về khu vực tư nhân đóng một vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế.

Khu vực KTTN năng động, đổi mới, hiệu quả là động lực của tăng trưởng, tạo việc làm, thu nhập, và sự thịnh vượng. Để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao mức sống, chính phủ các nước đang phát triển cần tạo điều kiện cho KTTN phát triển công nghiệp. Chính phủ nên tập trung vào các chính sách, cải thiện cơ sở hạ tầng, đảm bảo quyền sở hữu, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, giảm gánh nặng pháp lý thông qua bãi bỏ quy định và cung cấp ưu đãi thuế hoặc tài chính. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa và kinh tế tri thức, doanh nghiệp ở các nước đang phát triển, nhất là DNNVV đối diện với nhiều thách thức khi phải cạnh tranh với các doanh nghiệp ở các quốc gia có nền công nghiệp phát triển.

Do đó, chính phủ các nước đang phát triển cần chú trọng lựa chọn phát triển các ngành công nghiệp có lợi thế so sánh của quốc gia, đồng thời, quan tâm và hỗ trợ DNNVV giải quyết khó khăn. Các công trình nghiên cứu ở trong nước liên quan đến đề tài 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận về kinh tế tư nhân, phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Tác giả Nguyễn Đình Kháng (2002) với bài viết KTTN và xu hướng của nó trong nền KTTT định hướng XHCN [38]. Nghiên cứu đã đưa ra lý do khẳng định sự tồn tại nhiều TPKT, trong đó có KTTN ở nước ta hiện nay, gồm: Yêu cầu xây dựng quan hệ sản xuất XHCN; đặc điểm của Việt Nam khi bước vào TKQĐ; vai trò của KTTN trong nền kinh tế; thực trạng tiềm lực, khả năng của 14 KTNN, kinh tế tập thể chưa đủ mạnh để có thể đảm đương được việc đáp ứng nhu cầu của xã hội; đòi hỏi của tình hình quốc tế hiện nay.

Viện Thông tin khoa học xã hội (2003) với công trình nghiên cứu Kinh tế tư nhân trong giai đoạn toàn cầu hóa [85]. Cuốn sách gồm nhiều bài viết của các chuyên gia trong nước và quốc tế tập trung luận giải sự tồn tại tất yếu của sở hữu tư nhân trong giai đoạn phát triển hiện nay và cho thấy hình thức đa dạng của sở hữu tư nhân ở phương Tây, phương Đông. Nghiên cứu đề cập đến mô hình phát triển KTTT XHCN của Trung Quốc, trong đó, chỉ ra KTTN được xác định là yếu tố cấu thành quan trọng của nền kinh tế. Đồng thời, nghiên cứu chỉ ra trong bối cảnh hội nhập quốc tế, tư nhân hóa là xu thế diễn ra ở nhiều nền kinh tế dù có thể chế khác nhau.

Tác giả Trịnh Thị Hoa Mai (2005) với công trình nghiên cứu KTTN Việt Nam trong tiến trình hội nhập [50]. Theo tác giả, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, quan niệm KTTN nên được hiểu phạm vi rộng bao gồm cả DNTN trong nước và DNTN nước ngoài để phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời thể hiện được đầy đủ sức mạnh và vai trò to lớn của khu vực KTTN. Nghiên cứu đã đánh giá thực trạng của DNTN trong nước, tình hình thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Từ đó, đề xuất các giải pháp phát triển KTTN ở nước ta nhằm thu hút mạnh mẽ nguồn vốn nước ngoài, đồng thời, thúc đẩy DNTN trong nước phát triển.

Tác giả Nguyễn Thanh Tuyền chủ biên (2006) với công trình nghiên cứu Sở hữu tư nhân và kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam [79]. Cuốn sách là kết quả của công trình nghiên cứu thuộc đề tài khoa học cấp Nhà nước KX.