Chương 1: Tầm quan trọng của việc khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân ở ĐBBB và đường lối của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân. Chương 2: Quá trình phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn ĐBBB Chương 3: Một số nhận xét và khuyến nghị rút ra từ việc nghiên cứu quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn ĐBBB. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC KHUYẾN KHÍCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƢ NHÂN Ở NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ VÀ ĐƢỜNG LỐI CỦA ĐẢNG VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƢ NHÂN 1.1 Nông thôn và tầm quan trọng của việc phát triển kinh tế tƣ nhân ở khu vực nông thôn ĐBBB 1.1 Khái niệm nông thôn, kinh tế nông thôn và kinh tế tư nhân ở nông thôn Nông thôn là khu vực dân cư tập trung, chủ yếu làm nghề nông, phân biệt với thành thị [88, tr. Ở Việt Nam, khái niệm nông thôn thường gắn liền với nông dân, nông nghiệp.
Về mặt địa lý, nông thôn là một địa bàn rộng lớn bao quanh đô thị (thành phố, thị xã, thị trấn…). Về mặt xã hội, thành phần đa số ở nông thôn là nông dân, sinh sống theo các đơn vị làng, thôn, xóm, có gắn bó mật thiết với nhau về quan hệ họ hàng và quan hệ láng giềng. Trên thế giới những nước có trình độ phát triển khác nhau thì tỷ lệ dân số ở nông thôn cũng khác nhau. Những nước có nền kinh tế phát triển thường có tỷ lệ dân số nông thôn thấp hơn những nước có nền kinh tế kém phát triển.
So với thành thị, nông thôn có hệ thống cơ sở hạ tầng (cầu cống, đường xá, điện, nước sạch…) và các điều kiện phúc lợi khác nhưu giáo dục, y tế, … thấp kém hơn. Thu nhập cá nhân và trình độ dân trí ở nông thôn cũng thấp hơn thành thị. Nông thôn là vùng nguyên liệu, nguồn lao động dồi dào cung cấp cho công nghiệp, cho thành thị, và cũng là thị trường rộng lớn để tiêu thụ, trao đổi hàng hóa với các ngành sản xuất khác trong nền kinh tế quốc dân. Kinh tế nông thôn “là một phức hợp những nhân tố cấu thành của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong nông, lâm, ngư nghiệp, cùng với 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các ngành thủ công nghiệp truyền thống, các ngành tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp chế biến và phục vụ nông nghiệp, các ngành thương nghiệp và dịch vụ…tất cả có quan hệ hữu cơ với nhau trong kinh tế vùng và lãnh thổ trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân” [44, tr.
Theo đó, kinh tế nông thôn không chỉ có nông nghiệp, mà còn bao gồm cả những ngành lâm nghiệp, ngư nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp, dịch vụ. Kinh tế nông thôn tuy dựa trên cơ sở chủ yếu là nông nghiệp, nhưng sự phát triển của nó là sự phát triển một cách tổng thể, đa ngành, đồng bộ của tất cả các ngành nghề khác ở nông thôn. Kinh tế nông thôn là một bộ phận của nền kinh tế xã hội, do vậy, cơ cấu kinh tế nông thôn cũng bao gồm cơ cấu ngành, cơ cấu thành phần kinh tế, cơ cấu sinh thái và vùng lãnh thổ. Về cơ cấu ngành, kinh tế nông thôn có ba ngành cơ bản là nông nghiệp (theo nghĩa hẹp bao gồm trồng trọt và chăn nuôi); lâm nghiệp và ngư nghiệp (ba ngành này còn gọi là nông nghiệp mở rộng), các ngành này có nhiệm vụ bảo đảm nhu cầu về lương thực, thực phẩm cho xã hội, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến.
Bên cạnh các ngành cơ bản, công nghiệp đặc biệt là công nghiệp chế biến có mối quan hệ gắn bó, hỗ trợ mật thiết cho phát triển nông nghiệp, là một ngành quan trọng của kinh tế nông thôn. Trong quá trình phát triển kinh tế nông thôn, công nghiệp nông thôn không chỉ dừng lại ở công nghiệp chế biến, mà còn bao gồm cả cơ khí sửa chữa máy móc nông nghiệp, thủy lợi, các cơ sở sản xuất sắt, thép, vật liệu xây dựng phục vụ nông nghiệp. Ngoài ra, công nghiệp nông thôn còn bao gồm một bộ phận tiểu thủ công nghiệp với nhiều trình độ công nghệ khác nhau, như nghề mây tre đan, mộc, sơn mài, thêu, làm giấy, đúc… Để phục vụ, cung cấp hàng hóa tiêu dùng, nguyên vật liệu sản xuất trong nông thôn, hoặc lưu thông hàng hóa, sản phẩm trong nông thôn, kinh tế nông thôn còn có các loại hình dịch vụ thương 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiệp, tín dụng, tư vấn….Các loại hình dịch vụ này cùng với kết cấu hạ tầng (điện, đường, trường, trạm) là những bộ phận hợp thành quan trọng của kinh tế nông thôn, là biểu hiện của trình độ phát triển kinh tế nông thôn. Các ngành kinh tế trong nông thôn có mối quan hệ chặt chẽ, thúc đẩy hoặc kìm hãm nhau trong quá trình phát triển kinh tế nông thôn nói chung.
Về cơ cấu thành phần kinh tế, hiện nay nước ta phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, vì vậy, cơ cấu thành phần kinh tế ở nông thôn nước ta cũng là cơ cấu nhiều thành phần bao gồm kinh tế Nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân (kinh tế cá thể tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân) và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Trong đó, kinh tế Nhà nước đóng vai trò chủ đạo, biểu hiện ở các nông, lâm trường quốc doanh, các trạm, trại kỹ thuật, kết cấu hạ tầng nông thôn…Kinh tế Nhà nước ở nông thôn có toàn bộ các ngành nghề cơ bản như nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ; biểu hiện chủ yếu là chi nhánh ngân hàng, trại giống, cửa hàng thương nghiệp, trạm sửa chữa…là những bộ phận không thể thiếu được, là cơ sở, điều kiện thúc đẩy sự phát triển kinh tế nông thôn. Kinh tế tập thể cũng có ở hầu hết các ngành nghề sản xuất ở nông thôn, biểu hiện rõ nét nhất là hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh HTX. Kinh tế tập thể cùng với kinh tế nhà nước được xác định là nền tảng của kinh tế nông thôn.
Trong quá trình đổi mới đất nước, một thành phần kinh tế đang ngày càng trỗi dậy mạnh mẽ, là yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của kinh tế hàng hóa ở nông thôn, đó là kinh tế tư nhân. Kinh tế tư nhân (theo quan điểm của Hội nghị trung ương 5 Khóa IX) bao gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân đang góp vai trò ngày càng quan trọng vào phát triển kinh tế đất nước nói chung và kinh tế nông thôn nói riêng. Kinh tế cá thể, tiểu chủ có mặt ở tất cả các ngành kinh tế như nông nghiệp, công nghiệp, thủ công nghiệp, dịch vụ nông thôn…Thành phần kinh tế này biểu hiện chủ yếu ở mô 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hình kinh tế hộ gia đình sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, ngành nghề truyền thống, kinh tế trang trại nông nghiệp, kinh tế tiểu chủ trong công nghiệp, thương nghiệp, dịch vụ… Tỷ trọng của kinh tế cá thể, tiểu chủ trong nông thôn nước ta hiện nay tương đối lớn. Vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển kinh tế nông thôn là phải quan tâm phát triển kinh tế hộ, kinh tế trang trại nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn theo hướng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Kinh tế tư bản tư nhân ở nông thôn bao gồm các hình thức doanh nghiệp tư nhân, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) hoạt động trong tất cả các lĩnh vực từ sản xuất (chế biến nông sản, công nghiệp…) đến thương mại, dịch vụ, tư vấn… Để phát triển kinh tế nông thôn Việt Nam hiện đại, vấn đề đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân, cụ thể là các hình thức của kinh tế cá thể, tiểu chủ, tiêu biểu là kinh tế hộ gia đình (sản xuất nông nghiệp hàng hóa, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại - dịch vụ), kinh tế trang trại, các loại hình doanh nghiệp nông nghiệp, doanh nghiệp sản xuất, thương mại - dịch vụ… là hết sức quan trọng, bởi thành phần kinh tế này có tác dụng thúc đẩy mạnh mẽ sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng sản xuất hàng hóa, nâng cao thu nhập cho người lao động, bảo đảm ổn định đời sống dân cư nông thôn, tạo điều kiện giải phóng sức lao động, tận dụng được thế mạnh của từng khu vực, từng địa phương, góp phần làm cho nền kinh tế xã hội phát triển vững mạnh.2 Vai trò của ĐBBB trong sự phát triển chung của nền kinh tế đất nước ĐBBB là nơi hình thành và phát triển của dân tộc Việt, là cái nôi của văn hóa Việt Nam qua hàng ngàn năm lịch sử. ĐBBB hiện nay là trung tâm kinh tế - văn hóa quan trọng của cả nước. Vùng ĐBBB theo sự phân chia đơn vị hành chính năm 1996 bao gồm 9 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Hà Tây, Hải Dương, Hưng Yên, Nam Định, Hà 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nam, Thái Bình, Ninh Bình và Hải Phòng. Đến năm 2000, trong phân vùng kinh tế của nhà nước có sáp nhập thêm tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Vĩnh Phúc vào vùng ĐBBB.
Tiếp theo, đến tháng 9/2005, Bộ Chính trị đã họp và ra Nghị quyết 54 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng an ninh vùng ĐBBB đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020, có xác định ĐBBB bao gồm 12 tỉnh, thành phố là: Hà Nội, Hà Tây, Hải Dương, Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh. Sau ngày 8 tháng 11 năm 2008, Hà Nội và Hà Tây sáp nhập làm một, thì ĐBBB hiện tại chính thức bao gồm 11 tỉnh: Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình, Vĩnh Phúc [45]. ĐBBB là một trong 3 tiểu vùng của Miền Bắc Việt Nam (2 tiểu vùng kia là Vùng Đông Bắc Bộ và Vùng Tây Bắc Bộ). Về phương diện địa lý, ĐBBB là vùng đất màu mỡ, được hình thành do phù sa của hệ thống sông Hồng và sông Thái Bình bồi đắp.
Hai hệ thống sông này đổ ra Vịnh Bắc Bộ qua hơn 10 cửa sông. ĐBBB nằm ngay cạnh đường phía Nam của chí tuyến Bắc, giữa vĩ độ 22o00‟ và 21o30‟ Bắc và kinh độ 105o30‟ và 107o00‟ Đông. ĐBBB có vị trí thuận lợi cho việc phát triển sản xuất, lưu thông hàng hóa, giao lưu kinh tế với các vùng khác trong nước cũng như nước ngoài.