Luận án tiến sĩ phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện bình liêu tỉnh quảng ninh

Luận án tiến sĩ phân tích phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh, mang lại giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Hoàng Huy Trọng
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Quang Quý
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới Ở Huyện Bình Liêu, Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đóng góp mới của luận án
• Bố cục của luận án
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.3. Đánh giá chung về kết quả của các công trình khoa học đã nghiên cứu
• 1.4. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 2.1. Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới
• 2.1.1. Lý luận về nông thôn mới
• 2.1.2. Phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới
• 2.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới
• 2.2. Cơ sở thực tiễn về phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới
• 2.2.1. Kinh nghiệm tại các huyện của tỉnh Nam Định
• 2.2.2. Kinh nghiệm tại thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
• 2.2.3. Kinh nghiệm tại huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa
• 2.2.4. Bài học kinh nghiệm rút ra cho huyện Bình Liêu, Quảng Ninh
• 3. Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 3.2. Khung phân tích
• 3.3. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.3.1. Thu thập thông tin thứ cấp
• 3.3.2. Thu thập thông tin sơ cấp
• 3.4. Phương pháp tổng hợp thông tin
• 3.5. Phương pháp phân tích thông tin
• 3.5.1. Phương pháp phân tích số liệu thứ cấp
• 3.5.2. Phương pháp phân tích số liệu thứ cấp
• 3.5.3. Mô hình phân tích SWOT
• 3.6. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.6.1. Chỉ tiêu về quy hoạch phát triển kinh tế theo tiêu chí nông thôn mới
• 3.6.2. Chỉ tiêu đánh giá sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn
• 3.6.3. Chỉ tiêu về phát triển các hình thức tổ chức sản xuất
• 3.6.4. Chỉ tiêu về chuyển giao kỹ thuật và ứng dụng mô hình sản xuất, đào tạo nghề cho lao động nông thôn
• 3.6.5. Chỉ tiêu về chính sách hỗ trợ sản xuất
• 3.6.6. Chỉ tiêu về đầu tư công cho phát triển kinh tế
• 3.6.7. Chỉ tiêu về tạo việc làm, nâng cao thu nhập và xây dựng các chính sách giảm nghèo
• 4. Chương 4: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN BÌNH LIÊU, TỈNH QUẢNG NINH
• 4.1. Khái quát về huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh
• 4.1.1. Đặc điểm về tự nhiên
• 4.1.2. Đặc điểm về kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Những thuận lợi và khó khăn cho phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Bình Liêu
• 4.2. Thực trạng phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh
• 4.2.1. Xây dựng quy hoạch phát triển kinh tế theo tiêu chí nông thôn mới
• 4.2.2. Phát triển các hình thức tổ chức sản xuất
• 4.2.3. Chuyển giao kỹ thuật và ứng dụng mô hình sản xuất, đào tạo nghề cho lao động nông thôn
• 4.2.4. Chính sách hỗ trợ sản xuất
• 4.2.5. Đầu tư công cho phát triển kinh tế
• 4.2.6. Tạo việc làm, nâng cao thu nhập và xây dựng các chính sách giảm nghèo
• 4.3. Kết quả đạt tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh
• 4.3.1. Kết quả về giá trị kinh tế và cơ cấu kinh tế ngành
• 4.3.2. Kết quả phát triển ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản
• 4.3.3. Kết quả phát triển ngành công nghiệp nông thôn và xây dựng
• 4.3.4. Kết quả phát triển ngành thương mại - dịch vụ
• 4.3.5. Kết quả phát triển ngành du lịch
• 4.3.6. Kết quả đạt tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới
• 4.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh
• 4.4.1. Đánh giá của đối tượng nghiên cứu về công tác tổ chức và thực hiện
• 4.4.2. Đánh giá của đối tượng nghiên cứu về các chính sách và thể chế
• 4.4.3. Đánh giá của đối tượng nghiên cứu về yếu tố cơ sở vật chất phục vụ phát triển kinh tế nông thôn
• 4.4.4. Đánh giá của đối tượng nghiên cứu về yếu tố nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế nông thôn
• 4.4.5. Đánh giá của đối tượng nghiên cứu về yếu tố sự tham gia của người dân
• 4.4.6. Kết quả phân tích ma trận SWOT
• 4.5. Đánh giá chung về kết quả phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới của huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh
• 4.5.1. Những thành tựu đạt được
• 4.5.2. Những mặt hạn chế và nguyên nhân
• 5. Chương 5: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN BÌNH LIÊU, TỈNH QUẢNG NINH ĐẾN NĂM 2030, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2035
• 5.1. Quan điểm phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh
• 5.2. Định hướng phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh
• 5.2.1. Căn cứ định hướng
• 5.2.2. Những chỉ tiêu dự kiến
• 5.2.3. Định hướng về phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh
• 5.3. Những giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh
• 5.3.1. Hoàn thiện quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới
• 5.3.2. Tiếp tục phát triển các hình thức tổ chức sản xuất phù hợp
• 5.3.3. Ứng dụng thành tự khoa học - công nghệ vào sản xuất nông nghiệp
• 5.3.4. Hỗ trợ sản xuất
• 5.3.5. Đầu tư công cho phát triển kinh tế
• 5.3.6. Một số giải pháp khác
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Mới Tại Huyện Bình Liêu

Huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh, là một trong những địa phương đi đầu trong việc thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới. Với mục tiêu nâng cao đời sống người dân và phát triển kinh tế bền vững, huyện đã triển khai nhiều chính sách và chương trình hỗ trợ. Sự phát triển này không chỉ giúp cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

1.1. Đặc Điểm Kinh Tế Xã Hội Của Huyện Bình Liêu

Bình Liêu có địa hình đa dạng với nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp và du lịch. Tuy nhiên, huyện cũng đối mặt với nhiều thách thức như cơ sở hạ tầng còn yếu kém và nguồn nhân lực hạn chế.

1.2. Lịch Sử Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Tại Bình Liêu

Trong những năm qua, huyện Bình Liêu đã có những bước tiến đáng kể trong phát triển kinh tế nông thôn, với tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 13,5%/năm. Các chương trình nông thôn mới đã góp phần nâng cao thu nhập bình quân đầu người.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Mới Tại Bình Liêu

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, huyện Bình Liêu vẫn gặp phải nhiều thách thức trong quá trình phát triển kinh tế nông thôn mới. Các vấn đề như đầu tư dàn trải, thiếu nguồn lực tài chính và sự tham gia của cộng đồng còn hạn chế là những rào cản lớn.

2.1. Vấn Đề Đầu Tư Và Cơ Sở Hạ Tầng

Cơ sở hạ tầng nông thôn tại Bình Liêu còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng phát triển kinh tế. Đầu tư cho các công trình thiết yếu như đường giao thông, thủy lợi cần được ưu tiên hơn.

2.2. Nguồn Nhân Lực Và Đào Tạo Nghề

Nguồn nhân lực tại huyện còn thiếu về trình độ và kỹ năng. Việc đào tạo nghề cho lao động nông thôn cần được chú trọng để nâng cao năng suất lao động.

III. Phương Pháp Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Mới Tại Bình Liêu

Để phát triển kinh tế nông thôn mới, huyện Bình Liêu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện cơ sở hạ tầng, phát triển các hình thức tổ chức sản xuất và ứng dụng công nghệ mới.

3.1. Cải Thiện Cơ Sở Hạ Tầng Kinh Tế

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng là một trong những giải pháp quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế. Huyện cần tập trung vào việc xây dựng các công trình giao thông và thủy lợi.

3.2. Phát Triển Các Hình Thức Tổ Chức Sản Xuất

Huyện Bình Liêu đã khuyến khích phát triển các mô hình sản xuất liên kết, giúp tăng cường giá trị sản phẩm nông sản và nâng cao thu nhập cho người dân.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Bình Liêu

Các ứng dụng thực tiễn từ chương trình nông thôn mới đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho huyện Bình Liêu. Những mô hình sản xuất hiệu quả đã được triển khai, góp phần nâng cao giá trị kinh tế nông sản.

4.1. Mô Hình Liên Kết Sản Xuất

Mô hình liên kết 4 nhà trong sản xuất lúa chất lượng cao đã giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó nâng cao thu nhập cho nông dân.

4.2. Kết Quả Đạt Được Trong Chương Trình Nông Thôn Mới

Đến năm 2020, huyện Bình Liêu đã có 4/6 xã đạt chuẩn nông thôn mới, với nhiều tiêu chí kinh tế được cải thiện rõ rệt.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Mới Tại Bình Liêu

Phát triển kinh tế nông thôn mới tại huyện Bình Liêu cần tiếp tục được đẩy mạnh trong thời gian tới. Các giải pháp cần được thực hiện đồng bộ để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Định Hướng Phát Triển Kinh Tế Tương Lai

Huyện cần xác định rõ các mục tiêu phát triển kinh tế trong giai đoạn tới, tập trung vào việc nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

5.2. Giải Pháp Để Đạt Được Mục Tiêu

Cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp, khuyến khích đầu tư và phát triển nguồn nhân lực để đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp (Mã số: 9 62 01 15) với đề tài "Phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh" do nghiên cứu sinh Hoàng Huy Trọng thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Đỗ Quang Quý tại Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh – Đại học Thái Nguyên (2021). Công trình đặt trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa X và Nghị quyết Trung ương 4 Khóa XII về tái cơ cấu nông nghiệp gắn với Chương trình Mục tiêu Quốc gia Xây dựng Nông thôn mới (XDNTM).

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tế: Phần lớn các nghiên cứu trước đây (như Trần Hồng Quảng, 2015; Hà Văn Đổng, 2018) tiếp cận phát triển kinh tế nông thôn ở cấp tỉnh hoặc tại các vùng đồng bằng có điều kiện thuận lợi. Nghiên cứu thực nghiệm toàn diện về mô hình phát triển kinh tế trong XDNTM tại địa bàn cấp huyện miền núi, biên giới với tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm đa số và điểm xuất phát điểm thấp như huyện Bình Liêu vẫn còn bỏ ngỏ.

Luận án giải quyết hệ thống 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết khoa học:

• RQ1: Khung lý luận và hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế trong XDNTM tại huyện miền núi biên giới được cấu trúc như thế nào?
• RQ2: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tổ chức sản xuất và kết quả thực hiện các tiêu chí kinh tế NTM tại Bình Liêu giai đoạn 2015–2019 diễn ra ra sao?
• RQ3: Những yếu tố khách quan và chủ quan nào tác động trọng yếu đến mức độ hoàn thành tiêu chí kinh tế NTM tại địa bàn?
• RQ4: Hệ giải pháp chiến lược nào có tính khả thi cao nhằm thúc đẩy kinh tế nông thôn Bình Liêu phát triển bền vững đến năm 2030, tầm nhìn 2035?

Khung lý thuyết vận dụng tích hợp Lý thuyết Phát triển kinh tế hiện đại của E. Wayne Nafziger, Lý thuyết Kinh tế nông hộ của Frans Ellis (1994) và Mô hình Nông thôn mới đa ngành của OECD (2006). Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 7 đơn vị hành chính (6 xã và 1 thị trấn, trong đó 5/6 xã biên giới đặc biệt khó khăn) tại Bình Liêu. Luận án ghi nhận giá trị thực tiễn nổi bật khi tốc độ tăng trưởng bình quân của huyện đạt 13,5%/năm; giá trị sản xuất nông nghiệp năm 2020 ước đạt 402 tỷ đồng (tăng 38,97% so với năm 2015); thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt 37,53 triệu đồng/năm (tăng 59,3% so với giai đoạn 2011–2015); có 04/06 xã về đích NTM, bình quân đạt 17/20 tiêu chí và 48/53 chỉ tiêu theo Bộ tiêu chí Quyết định 4335/QĐ-UBND của tỉnh Quảng Ninh.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế cho thấy các trường phái tiếp cận kinh tế nông thôn rất phong phú:

• Trường phái can thiệp nhà nước và chính sách nông hộ: Frans Ellis (1994) khẳng định đầu tư công và cơ chế phân bổ tín dụng nhà nước là đòn bẩy tiên quyết kích hoạt nội lực nông hộ tại các quốc gia đang phát triển. Kerkvliet và James Scott (2000) đi sâu vào kinh tế đạo đức của nông dân và các thiết chế làng xã truyền thống.
• Trường phái chuyển dịch mô hình bảo hộ sang định hướng thị trường: Hanho Kim và Yong-Kee Lee (2004) khi phân tích kinh nghiệm của Hàn Quốc (Saemaul Undong) và Nhật Bản đã chứng minh sự chuyển đổi từ bảo hộ sản xuất sang nâng cao năng lực cạnh tranh thị trường là quy luật tất yếu.
• Trường phái Nông thôn mới hiện đại (New Rural Paradigm): OECD (2006) và Daphne Meredith et al. (2016) nhấn mạnh việc từ bỏ trợ cấp dàn trải, chuyển sang tiếp cận đa ngành, khai thác lợi thế bản địa, đẩy mạnh phân cấp quản trị cho cấp chính quyền địa phương (tỉnh, huyện) nhằm thích ứng với đô thị hóa và tái cấu trúc kinh tế.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu tập trung vào nhiều góc độ: Lê Thế Cương (2013) đúc kết bài học hiện đại hóa nông nghiệp từ Trung Quốc; Nguyễn Quế Hương (2013) nhấn mạnh cách tiếp cận "từ dưới lên" (bottom-up) với sự tham gia của người dân; Hoàng Vũ Quang (2014) chỉ rõ cuộc tranh luận giữa hai luồng quan điểm: (1) "nhảy thẳng vào công nghiệp hóa" xem nhẹ nông nghiệp và (2) kết hợp hài hòa nông nghiệp với công nghiệp nông thôn; Hoàng Văn Hoan (2014) khảo cứu huy động vốn vùng Tây Bắc; Trần Hồng Quảng (2015) phân tích kinh tế nông thôn huyện Kim Sơn, Ninh Bình.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                    KHÔNG GIAN LÝ THUYẾT & ĐỊNH VỊ NGHIÊN CỨU                 |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Trục Quốc tế:                                                                 |
| - Frans Ellis (1994): Đầu tư công & Tín dụng nông hộ                         |
| - OECD (2006) & Meredith et al. (2016): Tiếp cận đa ngành, phân cấp quản trị  |
| - Hanho Kim & Lee (2004) / Hiramatsu (OVOP): Phát triển kinh tế bản địa       |
|                                                                               |
| Trục Trong nước:                                                              |
| - Nguyễn Quế Hương (2013): Tiếp cận từ dưới lên (Bottom-up)                   |
| - Hoàng Vũ Quang (2014): Cân bằng Nông nghiệp - Công nghiệp nông thôn         |
| - Trần Hồng Quảng (2015), Hà Văn Đổng (2018): KTNT đồng bằng / cấp tỉnh       |
|                                                                               |
| KHOẢNG TRỐNG (RESEARCH GAP) & ĐỊNH VỊ CỦA LUẬN ÁN:                            |
| --> Phân tích tích hợp kinh tế nông hộ, chuỗi liên kết 4 nhà, chương trình    |
|     OCOP và quản trị đầu tư công tại huyện miền núi, biên giới đặc thù.      |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Luận án của Hoàng Huy Trọng định vị chính xác khoảng trống: Tích hợp mô hình chuỗi giá trị OCOP (mô phỏng từ phong trào Mỗi làng một sản phẩm - OVOP Nhật Bản, OTOP Thái Lan) với mô hình liên kết "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông) trên địa bàn miền núi biên giới có địa hình chia cắt, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, điểm nghẽn hạ tầng và tập quán canh tác lạc hậu.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án kế thừa và mở rộng thuyết phát triển kinh tế của E. Wayne Nafziger: "Phát triển kinh tế là sự tăng trưởng kinh tế đi kèm với sự tiến bộ của cơ cấu kinh tế, thể chế kinh tế và chất lượng cuộc sống". Luận án đã chuẩn hóa định nghĩa: "Phát triển kinh tế trong xây dựng NTM là một quá trình tăng trưởng về kinh tế gắn liền với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế khu vực nhằm nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống của người dân thông qua sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác nhằm đạt các chỉ tiêu kinh tế trong xây dựng NTM".

Đóng góp đột phá về mặt lý thuyết thể hiện ở việc cụ thể hóa mô hình quan hệ tương hỗ đa tầng giữa 7 nội dung cốt lõi của kinh tế nông thôn:

1. Quy hoạch kinh tế không gian xã/huyện NTM.
2. Chuyển dịch cơ cấu nội ngành nông nghiệp và liên ngành (tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ).
3. Đổi mới hình thức tổ chức sản xuất (Kinh tế hộ $\rightarrow$ Hợp tác xã kiểu mới $\rightarrow$ Doanh nghiệp liên kết).
4. Đào tạo nghề và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật.
5. Thực thi chính sách hỗ trợ và thương mại hóa sản phẩm bản địa (OCOP).
6. Tối ưu hóa vốn đầu tư công hạ tầng kinh tế - kỹ thuật.
7. Giải quyết việc làm, giảm nghèo đa chiều và nâng cao thu nhập thực tế.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa lý thuyết: Lý thuyết phát triển nông thôn đa ngành (OECD), Lý thuyết hành vi kinh tế hộ (Ellis) và Lý thuyết quản trị địa phương có sự tham gia của cộng đồng (Participatory Development). Cách tiếp cận này thiết lập ranh giới phân tích rõ ràng giữa hai nhóm biến:

• Nhóm yếu tố khách quan: Môi trường thể chế, chính sách Trung ương/tỉnh, điều kiện tự nhiên, kết cấu hạ tầng liên vùng.
• Nhóm yếu tố chủ quan: Năng lực tổ chức thực thi của bộ máy cấp huyện/xã, trình độ nguồn nhân lực lao động nông thôn, mức độ sẵn sàng tham gia và giám sát của cộng đồng dân cư.

       +----------------------------------------------------------------+
       |         KHUNG PHÂN TÍCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRONG XDNTM         |
       +----------------------------------------------------------------+
                                       |
       +-------------------------------+--------------------------------+
       |                                                                |
[YẾU TỐ KHÁCH QUAN]                                            [YẾU TỐ CHỦ QUAN]
- Cơ chế, chính sách thể chế                                   - Năng lực tổ chức thực thi
- Điều kiện tự nhiên, địa kinh tế                              - Chất lượng nguồn nhân lực
- Hạ tầng kỹ thuật kết nối                                     - Sự tham gia của người dân
       |                                                                |
       +-------------------------------+--------------------------------+
                                       |
                                       v
       +----------------------------------------------------------------+
       |          7 NỘI DUNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN CẤP HUYỆN     |
       |  1. Quy hoạch kinh tế NTM          5. Chính sách hỗ trợ sx     |
       |  2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế     6. Đầu tư công hạ tầng      |
       |  3. Phát triển HTX, DN, liên kết   7. Tạo việc làm, giảm nghèo |
       |  4. Chuyển giao KH-CN, dạy nghề                                |
       +----------------------------------------------------------------+
                                       |
                                       v
       +----------------------------------------------------------------+
       |   KẾT QUẢ ĐẠT TIÊU CHÍ KINH TẾ NTM (Thu nhập, Hộ nghèo, v.v.)   |
       |   --> MỤC TIÊU: Phát triển bền vững, nâng cao chất lượng sống  |
       +----------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án được thiết kế theo trường phái thực chứng kết hợp giải thích (Positivism & Pragmatism), áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (Mixed Methods Research) với sự kết hợp chặt chẽ giữa định tính và định lượng:

• Nghiên cứu định tính: Phân tích văn bản chính sách, tổng thuật kinh nghiệm thực tiễn từ Nam Định, Đông Triều (Quảng Ninh), Quan Hóa (Thanh Hóa); thảo luận nhóm chuyên gia và phỏng vấn sâu cán bộ quản lý.
• Nghiên cứu định lượng: Thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian 2015–2019, phân tích ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT), đánh giá thang đo mức độ hài lòng và đánh giá của các chủ thể.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập thông tin được chuẩn hóa ở hai cấp độ:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập toàn diện số liệu niên giám thống kê, báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội, báo cáo kết quả thực hiện Bộ tiêu chí NTM của UBND huyện Bình Liêu, Sở NN&PTNT tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2015–2019.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa tiến hành từ tháng 06 đến tháng 09 năm 2019. Phiếu điều tra cấu trúc được thiết kế chuẩn hóa sử dụng thang đo quãng Likert 5 mức độ (1 = Hoàn toàn không đồng ý/Rất kém; 5 = Hoàn toàn đồng ý/Rất tốt) để đo lường nhận định của các đối tượng khảo sát về: công tác tổ chức, thể chế chính sách, cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực và sự tham gia của người dân.
• Quy trình tam giác đạc (Triangulation): Đối chiếu chéo giữa số liệu báo cáo hành chính, kết quả khảo sát bảng hỏi và biên bản phỏng vấn sâu cán bộ cơ sở nhằm triệt tiêu thiên lệch (bias).

Data và phân tích

Cơ cấu mẫu khảo sát sơ cấp bao gồm 3 nhóm chủ thể trọng yếu trên địa bàn huyện:

1. Cán bộ quản lý chuyên trách XDNTM, phòng ban chuyên môn cấp huyện (Phòng NN&PTNT, Phòng LĐ-TB&XH, Kinh tế - Hạ tầng).
2. Lãnh đạo Đảng ủy, HĐND, UBND và cán bộ nông nghiệp - địa chính các xã, thị trấn.
3. Đại diện hợp tác xã, doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN), chủ trang trại và hộ sản xuất nông nghiệp tiêu biểu trên địa bàn.

Các chỉ tiêu kinh tế được lượng hóa chi tiết: Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất (giá so sánh 2010), tỷ trọng chuyển dịch cơ cấu ngành nông - lâm - thủy sản, công nghiệp - xây dựng cơ bản và thương mại - dịch vụ du lịch; tỷ lệ kiên cố hóa kênh mương, tỷ lệ cứng hóa đường giao thông nông thôn; thu nhập bình quân đầu người và tỷ lệ giảm nghèo đa chiều qua từng năm.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dữ liệu thực nghiệm của luận án cung cấp 5 phát hiện cốt lõi:

"Kinh tế tiếp tục phát triển với tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 13,5%/ năm, cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động chuyển dịch tích cực, thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn năm 2020 ước đạt khoảng 37,53 triệu đồng (tăng bình quân 9,76%/năm và 59,3% so với giai đoạn năm 2011 - 2015)."

"Nông nghiệp của huyện có bước phát triển gắn với Chương trình Nông thôn mới với giá trị sản xuất năm 2020 ước đạt 402 tỷ đồng, tăng 38,97% so với năm 2015 với mức tăng bình quân 6,8%/ năm."

"Kết quả cụ thể đã cho thấy các xã đều tăng từ 07 - 15 tiêu chí so với năm 2011, dự kiến hết năm 2020, có 05/06 xã đạt chuẩn Nông thôn mới với bình quân các xã đạt 17/20 tiêu chí, 48/53 chỉ tiêu..." (thực tế hoàn thành 04/06 xã do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 và rào cản tiêu chí nâng cao tại xã Hoành Mô).

+--------------------------------------------------------------------------------+
|          BẢNG TỔNG HỢP CÁC CHỈ SỐ KINH TẾ THEN CHỐT TẠI BÌNH LIÊU             |
+------------------------------------+--------------------+----------------------+
| Chỉ số kinh tế                     | Giai đoạn/Năm 2015 | Giai đoạn/Năm 2020   |
+------------------------------------+--------------------+----------------------+
| Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân| -                  | 13,5%/năm            |
| Thu nhập bình quân đầu người NT    | 23,55 triệu đ/năm  | 37,53 triệu đ/năm    |
| Giá trị sản xuất nông nghiệp       | 289,3 tỷ đồng      | 402 tỷ đồng (+38,97%)|
| Tốc độ tăng trưởng SX nông nghiệp  | -                  | 6,8%/năm             |
| Số xã đạt chuẩn NTM                | 0 xã (năm 2011)    | 04/06 xã             |
| Số tiêu chí NTM bình quân/xã       | 5 - 7 tiêu chí     | 17/20 tiêu chí       |
+------------------------------------+--------------------+----------------------+

• Mô hình chuỗi giá trị và OCOP: Chuyển đổi thành công sản phẩm đặc sản địa phương thành hàng hóa thương mại quy mô lớn, nổi bật là thương hiệu Miến dong Bình Liêu và mô hình liên kết 4 nhà sản xuất lúa chất lượng cao (Lúa bao thai) theo tiêu chuẩn VietGAP.
• Nghịch lý đầu tư công: Luận án phát hiện tình trạng đầu tư dàn trải, hạ tầng nông thôn còn mang tính "chắp vá", hiệu quả khai thác sau đầu tư chưa cao; quy mô diện tích tự nhiên lớn, dân cư thưa thớt làm gia tăng chi phí suất đầu tư công trên mỗi đơn vị dân cư.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Bổ sung cơ sở khoa học về động thái phát triển kinh tế nông thôn tại địa bàn dân tộc thiểu số vùng biên thùy, làm rõ vai trò quyết định của liên kết chuỗi và thể chế công đối với sự ổn định kinh tế hộ.
• Hàm ý thực tiễn và chính sách: Luận án đề xuất 6 nhóm giải pháp chiến lược:
  1. Hoàn thiện quy hoạch tổng thể kinh tế nông thôn gắn với phân vùng sinh thái và quy hoạch đô thị hóa.
  2. Nâng cao chất lượng tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu nội ngành gắn với nông nghiệp hữu cơ, dược liệu và du lịch sinh thái cộng đồng.
  3. Củng cố và phát triển hợp tác xã kiểu mới, thúc đẩy DNVVN làm đầu tàu bao tiêu nông sản.
  4. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ (chế biến sâu miến dong, bảo quản nông sản sau thu hoạch).
  5. Cơ cấu lại vốn đầu tư công, tập trung cho giao thông kết nối liên thôn bản và thủy lợi nội đồng.
  6. Hoàn thiện chính sách an sinh xã hội, đào tạo nghề thực chất gắn với nhu cầu của doanh nghiệp trên địa bàn.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ rõ 3 hạn chế chính:

• Giới hạn dữ liệu thời gian: Số liệu điều tra sơ cấp tập trung vào năm 2019 và chuỗi số liệu thứ cấp 2015–2019; chưa phản ánh đầy đủ tác động đa chiều kéo dài của đứt gãy chuỗi cung ứng biên giới do dịch bệnh COVID-19 giai đoạn 2020–2021.
• Giới hạn không gian và mẫu: Địa bàn nghiên cứu mang tính đặc thù cao (huyện biên giới miền núi phía Bắc với >90% đồng bào dân tộc thiểu số Tày, Dao, Sán Chỉ), việc khái quát hóa (generalizability) sang các vùng đồng bằng hoặc Tây Nguyên đòi hỏi phải hiệu chỉnh các tham số đầu vào.
• Phương pháp định lượng: Chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng phức tạp như Mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) hay Hồi quy đa cấp (Multilevel Regression) để kiểm định định lượng mức độ đóng góp phần trăm của từng yếu tố chính sách.

Chương trình nghiên cứu tương lai:

1. Nghiên cứu tác động của thương mại điện tử và kinh tế số đối với chuỗi giá trị nông sản OCOP miền núi.
2. Đo lường định lượng hiệu quả kinh tế - xã hội của dòng vốn đầu tư công nông thôn bằng mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics).
3. Đánh giá khả năng thích ứng của sinh kế nông hộ vùng đồng bào dân tộc thiểu số trước biến đổi khí hậu và chuyển đổi sinh thái.

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật: Đóng góp nguồn dữ liệu thực chứng và khung đánh giá kinh tế nông thôn cấp huyện miền núi, đóng vai trò tài liệu tham khảo cho các luận án tiến sĩ kinh tế nông nghiệp và phát triển nông thôn.
• Tác động chính sách địa phương: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban Chỉ đạo Xây dựng NTM huyện Bình Liêu và Sở NN&PTNT tỉnh Quảng Ninh trong việc xây dựng Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021–2025 và Đề án xây dựng xã NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu.
• Chuyển đổi kinh tế - xã hội: Gợi mở hướng đi phát triển mô hình kinh tế kết hợp nông nghiệp sạch - chế biến tiểu thủ công nghiệp - du lịch văn hóa biên giới, góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững và củng cố thế trận an ninh quốc phòng toàn dân khu vực biên cương.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học: Tiếp cận khung phân tích kinh tế NTM cấp huyện và phương pháp đánh giá theo bộ chỉ tiêu chuẩn hóa.
• Nhà khoa học, giảng viên kinh tế: Sử dụng làm tình huống điển hình (case study) về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn miền núi trong giảng dạy kinh tế phát triển và chính sách nông nghiệp.
• Lãnh đạo chính quyền địa phương (cấp huyện, xã): Nắm bắt các điểm nghẽn thực thi, từ đó nâng cao hiệu quả phân bổ vốn đầu tư công và công tác dồn điền đổi thửa.
• Doanh nghiệp, Hợp tác xã: Nhận diện tiềm năng phát triển chuỗi giá trị OCOP và mô hình liên kết 4 nhà tại địa phương.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của nghiên cứu là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Phát triển kinh tế của E. Wayne Nafziger và Lý thuyết Nông thôn mới đa ngành của OECD (2006) vào không gian kinh tế huyện miền núi biên giới có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Đóng góp lý luận cốt lõi nằm ở việc tích hợp 7 nội dung phát triển kinh tế nông thôn thành một chỉnh thể hữu cơ, trong đó chứng minh rằng sự phù hợp giữa hình thức tổ chức sản xuất (kinh tế hợp tác, liên kết 4 nhà) với trình độ lực lượng sản xuất là biến số trung gian quyết định sự thành công của tiêu chí thu nhập và giảm nghèo bền vững.

2. Phương pháp nghiên cứu có gì sáng tạo so với các công trình trước?

So với nghiên cứu của Trần Hồng Quảng (2015) hay Hà Văn Đổng (2018) chủ yếu dựa trên thống kê mô tả truyền thống, luận án của Hoàng Huy Trọng đã:

1. Thiết kế bộ công cụ khảo sát sơ cấp đa chủ thể (cán bộ huyện, cán bộ xã, doanh nghiệp/HTX) sử dụng thang đo khoảng Likert 5 mức độ để lượng hóa các biến định tính về thể chế, quản trị và sự tham gia của người dân.
2. Tích hợp ma trận SWOT với hệ thống tiêu chí kinh tế theo Quyết định số 4335/QĐ-UBND của tỉnh Quảng Ninh, tạo nên công cụ chẩn đoán đa chiều từ bối cảnh vĩ mô đến năng lực nội tại cấp vi mô.

3. Phát hiện bất ngờ và có ý nghĩa phản biện nhất là gì?

Tăng trưởng kinh tế cao (13,5%/năm) và gia tăng giá trị sản xuất nông nghiệp (tăng 38,97%) không tự động đồng nghĩa với việc hoàn thành bền vững các tiêu chí NTM. Luận án phát hiện tình trạng "phát triển kinh tế thiếu đồng bộ với kết cấu hạ tầng" và hiện tượng "đầu tư dàn trải, chắp vá". Dù 04/06 xã đạt chuẩn NTM, xã Hoành Mô vẫn gặp khó khăn lớn trong việc nâng chuẩn NTM nâng cao do năng lực nội tại của hợp tác xã còn yếu, quy mô kinh tế hộ còn phân tán và dịch bệnh COVID-19 làm suy giảm động lực xuất khẩu tiểu ngạch nông sản biên giới.

4. Giao thức lặp lại (Replication Protocol) có được đảm bảo không?

Hoàn toàn minh bạch. Luận án cung cấp chi tiết:

• Danh mục biến và hệ thống chỉ tiêu kinh tế NTM (Bảng 2.1, Bảng tổng hợp các biến).
• Bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc với thang đo Likert rõ ràng.
• Khung thời gian thu thập dữ liệu thứ cấp (2015–2019) và sơ cấp (tháng 6–9/2019).
• Quy trình phân tích số liệu thống kê và ma trận SWOT, cho phép các nhà nghiên cứu khác áp dụng chính xác quy trình này tại các huyện miền núi khác như Ba Chẽ, Tiên Yên (Quảng Ninh) hay Quan Hóa (Thanh Hóa).

5. Lộ trình nghiên cứu phát triển trong 10 năm tới được phác thảo thế nào?

Luận án định hình lộ trình phát triển kinh tế NTM đến năm 2030, tầm nhìn 2035 với 3 giai đoạn chiến lược:

• 2021–2025: Kiện toàn 100% các xã đạt chuẩn NTM; tập trung chuyển dịch cơ cấu nội ngành sang nông nghiệp hàng hóa ứng dụng VietGAP; nâng cấp chuỗi giá trị miến dong và lúa bao thai thành sản phẩm OCOP 4–5 sao.
• 2026–2030: Xây dựng huyện đạt chuẩn NTM nâng cao; phát triển đồng bộ công nghiệp chế biến sâu và dịch vụ logistics cửa khẩu Hoành Mô; mở rộng kinh tế ban đêm và du lịch sinh thái bản địa.
• Tầm nhìn 2035: Chuyển đổi toàn diện sang mô hình kinh tế nông nghiệp xanh, tuần hoàn và thông minh; hình thành không gian kinh tế nông thôn hiện đại, văn minh gắn chặt với bảo đảm quốc phòng - an ninh biên cương.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Hoàng Huy Trọng (2021) xác lập 6 đóng góp mang tính hệ thống:

1. Chuẩn hóa lý luận: Hệ thống hóa và làm sâu sắc nội hàm phát triển kinh tế trong XDNTM tại địa bàn miền núi biên giới đặc thù.
2. Định lượng toàn diện thực trạng: Đánh giá chuẩn xác bức tranh kinh tế Bình Liêu giai đoạn 2015–2019 với mức tăng trưởng 13,5%/năm và thu nhập nông thôn đạt 37,53 triệu đồng/người/năm.
3. Làm rõ rào cản cốt lõi: Nhận diện chính xác 4 điểm nghẽn: quy hoạch chậm tiến độ, hạ tầng đầu tư dàn trải, nguồn nhân lực hạn chế và hình thức tổ chức sản xuất chậm đổi mới.
4. Đề xuất 6 nhóm giải pháp thực thi: Đưa ra hệ giải pháp đồng bộ từ quy hoạch, khoa học công nghệ, phát triển HTX, đầu tư công đến chính sách an sinh.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu mới: Đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp theo về chuỗi giá trị OCOP số hóa và quản trị rủi ro sinh kế nông hộ vùng biên.
6. Giá trị thực tiễn lâu dài: Đóng góp trực tiếp vào mục tiêu hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn và bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Trên thế giới, các công trình nghiên cứu về phát triển kinh tế nói chung và phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới nói riêng đã được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu. Trong các nghiên cứu đó, lý thuyết về phát triển kinh tế như khái niệm, đặc điểm, vai trò phát triển kinh tế của mỗi quốc gia được trình bày khá chi tiết. Bên cạnh đó, bằng việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu khác nhau, các tác giả đã phân tích về nội dung phát triển kinh tế gắn với bối cảnh xây dựng nông thôn mới ở mỗi không gian nghiên cứu khác nhau, cụ thể như sau: Frans Ellits (1994) [88] đã cho rằng đầu tư, hỗ trợ của Nhà nước có vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển vùng nông thôn, là động lực để huy động sự tham gia đóng góp và thúc đẩy ý chí phát triển kinh tế của mỗi gia đình cũng như tạo động lực phát triển vùng nông thôn.

Để sự hỗ trợ của Nhà nước đạt hiệu quả thì cần phải có một quy trình cấp vốn hợp lý và được quản lý chặt chẽ. Ngoài ra, nghiên cứu đã nêu lên những vấn đề cơ bản của chính sách nông nghiệp ở các nước đang phát triển thông qua việc nghiên cứu lý thuyết, khảo cứu thực tiễn ở nhiều quốc gia Châu Á, Châu Phi và Châu Mỹ La Tinh, đề cập những vấn đề về chính sách phát triển vùng, chính sách hỗ trợ đầu vào, đầu ra cho sản xuất nông nghiệp, chính sách thương mại nông sản, những vấn đề phát sinh trong quá trình đô thị hóa. Điều đặc biệt đáng lưu ý là công trình này đã xem xét nền nông nghiệp của các nước đang phát triển trong quá trình chuyển sang sản xuất hàng hóa gắn liền với phát triển thương mại nông sản trên thế giới; đồng thời, nêu lên mô hình thành công, thất bại trong việc phát triển nông nghiệp, nông thôn và giải quyết vấn đề nông dân.tria Kerrkvliet, Jamesscott (2000) [9] đã sưu tầm, giới thiệu và nghiên cứu về vai trò, đặc điểm của nông dân, thiết chế nông thôn ở một số nước trên thế giới và những kết quả bước đầu trong nghiên cứu làng truyền thống ở Việt Nam. Những điểm đáng chú ý của công trình này có giá trị tham khảo cho việc giải quyết những vấn đề của chính sách phát triển nông thôn nước ta hiện nay như: 8 tương lai của các trang trại nhỏ, nông dân với khoa học, hệ tư tưởng của nông dân, các hình thức sở hữu đất đai, những mô hình tiến hóa nông thôn ở các nước nông nghiệp trồng lúa.

Hanho Kim, Yong-Kee Lee (2004) [90] khi phân tích chính sách nông nghiệp qua các thời kỳ ở Hàn Quốc và Nhật Bản đã cho rằng cả hai nước này đều đã trải qua thời kỳ dài bảo hộ nông nghiệp và an ninh lương thực, sau đó là chuyển đổi mạnh mẽ hướng tới thị trường nhằm tăng năng suất lao động và tính cạnh tranh của nông nghiệp trong nước, đồng thời phát triển khu vực nông thôn không còn chênh lệch quá xa so với thành thị. Trong cả hai thời kỳ này, vấn đề đầu tư các nguồn lực và tạo cơ chế quản lý các nguồn lực có ý nghĩa hết sức quan trọng để tạo động lực cho sự phát triển của khu vực nông thôn. OECD (2006) [93] đã đưa ra mô hình nông thôn mới thay thế cho các mô hình trước đó tức là dựa trên việc tiếp cận đa ngành, xóa bỏ những trợ cấp của chính phủ đối với khu vực nông thôn, tăng đầu tư nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của các trang trại sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp và đa dạng hóa kinh tế khu vực nông thôn. Phát triển kinh tế được coi là yếu tố chính quyết định sự phát triển khu vực nông thôn.

Cùng với đó, yếu tố về vị trí địa lý từng khu vực khác nhau cũng sẽ tác động đến sự phát triển kinh tế nông thôn khác nhau. Daphne Meredith, et, al (2016) [86] cho rằng phát triển kinh tế nông thôn là chủ đề thu hút sự quan tâm của cả các nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách. Theo đó, ba khía cạnh chính thúc đẩy sự thay đổi này bao gồm đô thị hóa, sự thay đổi cấu trúc trong nền kinh tế và sự trỗi dậy, sụp đổ của chủ nghĩa Keynes hoặc trạng thái phúc lợi. Trong đó, khu vực tư nhân tập trung vào sản xuất còn khu vực nhà nước đóng vai trò thiết lập khung khổ chính sách (chính sách tài chính, tiền tệ, đầu tư, thuế, vận tải, hạ tầng…) nhằm tạo động lực khuyến khích khu vực tư nhân phát triển.

Hơn nữa, nghiên cứu chỉ ra vai trò và xu hướng trong quản lý phát triển kinh tế khu vực nông thôn. Qua đó, nhấn mạnh tầm quan trọng của chính quyền cấp 9 tỉnh, cấp huyện thông qua việc trao quyền để họ chủ động trong việc xây dựng và triển khai các chính sách. Như vậy, thực trạng và khó khăn xuất phát từ phía điều kiện và người dân sẽ được giải quyết triệt để hơn so với trước đây. Những công trình trên đây đã cung cấp những luận cứ, luận chứng, những dữ liệu rất quan trọng cho việc xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn và giải quyết vấn đề nông dân trong thời kỳ mới ở nước ta.

Nghiên cứu trong nước Trong những năm qua, ở Việt Nam đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới. Qua đó, các tác giả đã luận giải về nội hàm của nông thôn mới cũng như mối quan hệ giữa phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở các địa phương trong cả nước. Bên cạnh đó, với phương pháp nghiên cứu khác nhau, các công trình đã tập trung phân tích về nội dung, đồng thời cũng chỉ ra được các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới ở một số địa phương, cụ thể như sau: Dự án MISPA (2006) (Dịch giả Cù Ngọc Hưởng) [34] đã nghiên cứu các vấn đề về xây dựng nông thôn mới XHCN ở Trung Quốc dựa trên nhiều khía cạnh, từ sự hình thành khái niệm, bối cảnh, nội hàm cho đến ý nghĩa thực hiện của sự nghiệp xây dựng nông thôn mới XHCN. Công trình đã tổng hợp ý kiến đa chiều của các học giả trong nước về những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu như hệ thống lý luận xây dựng NTM XHCN; hệ thống chỉ tiêu đánh giá quá trình xây dựng NTM XHCN và lựa chọn các chỉ tiêu cho từng khu vực; thể chế quản lý, cơ chế trao vốn, các chỉ tiêu đánh giá lợi ích kinh tế, cơ chế giám sát và cơ chế đảm bảo của sự nghiệp xây dựng NTM.

Nhìn chung, kết quả nghiên cứu có giá trị tham khảo hữu ích khi tiếp cận đến kinh nghiệm của các quốc gia trong quá trình xây dựng NTM. Nguyễn Hữu Tập (2010) [56] trong một nghiên cứu của mình đã cho rằng KTNT là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc dân, có vai trò quan trọng hàng đầu đảm bảo duy trì sự sống của xã hội, sự ổn định và phát triển của đất nước trong mọi thời kỳ lịch sử. Nghiên cứu đã tập trung phân tích chi tiết về thực trạng phát triển kinh tế và tác động của nó đến xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân của cả nước dựa trên các khía cạnh về phát triển nền nông nghiệp toàn diện, phát triển 10 mạnh các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp chế biến, công nghiệp phục vụ nông nghiệp, kết cấu hạ tầng, thương nghiệp, dịch vụ gắn theo hướng hiện đại, hiệu quả, bền vững và bảo vệ môi trường sinh thái. Từ đó, để đẩy nhanh phát triển KTNT kết hợp với củng cố thế trận quốc phòng toàn dân, nghiên cứu đã xây dựng và thực hiện đồng bộ 6 giải pháp chiến lược, bao gồm thực hiện tốt công tác quy hoạch phát triển KTNT; đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu KTNT theo hướng CNH, HĐH; đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao khoa học công nghệ tạo đột phá trong phát triển KTNT; tăng cường công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên, môi trường trong quá trình phát triển KTNT; xác lập đồng bộ các chính sách, cơ chế tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển KTNT; phát huy vai trò của hệ thống chính trị trong quá trình phát triển KTNT.

Quá trình thực hiện các giải pháp trên phải được gắn kết chặt chẽ với xây dựng TTQP trong từng nội dung, từng bước và suốt cả quá trình, làm cho mỗi bước phát triển của KTNT phải đi liền với tăng cường được tiềm lực và thế trận của nền quốc phòng toàn dân. Nguyễn Thành Lợi (2012) [44] cho rằng Nhật Bản đã rất sáng tạo trong quá trình phát triển nông thôn khi xác định nhiệm vụ trọng tâm theo từng giai đoạn: Trong giai đoạn đầu, Nhà nước tăng cường nguồn vốn đầu tư cho xây dựng cơ sở hạ tầng, tăng cường các khoản cho vay từ các quỹ tín dụng nông nghiệp của Chính phủ và các phương thức hỗ trợ đặc biệt. Giai đoạn hai, chính sách tập trung vào đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp và nâng cao đời sống của người dân, thu hẹp khoảng cách thành thị và nông thôn; Giai đoạn 3 hướng tới việc lựa chọn ra những sản phẩm độc đáo, mang đậm nét đặc trưng của địa phương để phát triển. Yếu tố thành công chủ yếu của phong trào là nhận biết những nguồn lực chưa được sử dụng tại địa phương trước khi vận dụng nguồn lực một cách sáng tạo để cung cấp trên thị trường.

Lê Thế Cương (2013) [17] đã phân tích những nội dung mấu chốt từ thực tiễn con đường “hiện đại hóa nông nghiệp đặc sắc Trung Quốc”, trên cơ sở đó rút ra những bài học kinh nghiệm đối với xây dựng nông thôn ở nước ta.