phần mở đầu, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn đƣợc chia thành ba chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về phát triển kinh tế Chƣơng 2: Thực trạng phát triển kinh tế của huyện Tuy Phƣớc, tỉnh Bình Định Chƣơng 3: Các giải pháp phát triển kinh tế huyện Tuy Phƣớc 7. Tổng quan tài liệu 7. Nghiên cứu ngoài nước Việc nghiên cứu về phát triển kinh tế đã đƣợc các nhà kinh tế học trên thế giới nghiên cứu và có ý nghĩa quan trọng. Các lý thuyết phát triển kinh tế đều khẳng định quá trình này có mục tiêu phải đạt đƣợc về kinh tế, xã hội và môi trƣờng.
Tuy nhiên các mục tiêu đó tùy theo điều kiện của mỗi quốc gia hay địa phƣơng mà quyết định đâu là mục tiêu trọng tâm. Vấn đề cốt lõi của phát triển kinh tế là tăng trƣởng kinh tế. Tăng trƣởng kinh tế phụ thuộc vào các yếu tố thúc đẩy nó do vậy có rất nhiều nghiên cứu tập trung vào chủ đề này. Theo quan điểm của Roy Harrod-Eysey Domar (1940), muốn tăng trƣởng thì phải đầu tƣ vốn nhƣng cũng cần phải nâng cao hiệu quả sử dụng Luan van 5 vốn [16].
Hạn chế của Roy Harrod-Evesey Domar là không chỉ ra hạn chế của việc đầu tƣ chỉ tạo ra tăng trƣởng trong ngắn hạn. Do vậy Robert Solow (1956) đã phát triển kết quả của Roy Harrod - Evesey Domar và lập luận rằng: Việc tăng khối lƣợng vốn sản xuất qua đầu tƣ chỉ ảnh hƣởng tới tăng trƣởng kinh tế trong ngắn hạn nhƣng không ảnh hƣởng trong dài hạn; Một nền kinh tế có tỷ lệ tiết kiệm cao hơn sẽ có mức sản lƣợng cao hơn nhƣng không ảnh hƣởng tới tăng trƣởng trong dài hạn [22]. Đây là cơ sở hình thành lý thuyết hội tụ phát triển kinh tế trong kinh tế học. Phát triển kinh tế là quá trình lâu dài và phải trải qua nhiều giai đoạn khác nhau.
Theo nhà kinh tế học ngƣời Mỹ Walter W.Rostow trong cuốn “ các giai đoạn phát triển kinh tế”, quá trình phát triển kinh tế của mỗi quốc gia đƣợc chia thành 5 giai đoạn và ứng với mỗi giai đoạn là một dạng cơ cấu ngành kinh tế đặc trƣng thể hiện bản chất phát triển của giai đoạn ấy. 5 giai đoạn đó là: Giai đoạn “xã hội truyền thống”; Giai đoạn “chuẩn bị cất cánh”; Giai đoạn “cất cánh”; Giai đoạn “trƣởng thành”; Giai đoạn “tiêu dùng cao” [23]. Trong 5 giai đoạn phát triển trên, giai đoạn cất cánh đƣợc Rostow coi là giai đoạn then chốt nhất. Để chuyển qua giai đoạn này cần phải trải qua giai đoạn chuẩn bị cất cánh với những dấu hiệu nhận biết đặc trƣng của nó.
Trên cơ sở lý thuyết này giúp các nhà hoạch định chính sách kinh tế của các nƣớc đang phát triển có thể nhận biết nền kinh tế đang ở giai đoạn nào và xác định những vấn đề cần giải quyết để phát triển. Về cơ cấu kính tế, theo nhà kinh tế học ngƣời Mỹ Hollis Chenery với lý thuyết về thay đổi cơ cấu. Lý thuyết này do Ông đề xuất trên cơ sở nghiên cứu về sự phát triển của nhiều quốc gia từ 1953 -1973. Kết luận rút ra từ nghiên cứu của ông là: tỷ trọng của ngành nông nghiệp trong GDP có xu hƣớng giảm dần, trong khi tỷ trọng công nghiệp trong GDP có xu hƣớng tăng dần ứng với GDP/ngƣời tăng dần [17].
Với những nghiên cứu trên của Hollis Chenery sẽ Luan van 6 giúp cho các nhà hoạch định chính sách xác định các mốc cho mỗi giai đoạn phát triển dễ hơn; và tập trung vào một tiêu thức là chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Nghiên cứu trong nước Phát triển kinh tế đƣợc hiểu là quá trình tăng tiến vận động đi lên về mọi mặt của nền kinh tế. Phát triển kinh tế đƣợc xem là quá trình biến đổi cả về lƣợng và chất; nó là sự kết hợp một cách chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai vấn đề về kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia nhƣ các nghiên cứu của Vũ Thị Ngọc Phùng [15], Đinh Phi Hổ [12] và Bùi Quang Bình [4]. Phát triển kinh tế đƣợc đánh giá bằng nhiều chỉ tiêu ở nhiều góc độ khác nhau nhƣng có thể bao gồm nhóm chỉ tiêu phản ánh tăng trƣởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phản ánh sự tiến bộ của xã hội…nhƣ các nghiên cứu của Vũ Thị Ngọc Phùng [15], Bùi Quang Bình [4], [5], [6].
Trong đó các nghiên cứu quan tâm tới nhiều các chỉ tiêu nhƣ: Quy mô và tốc độ tăng trƣởng của GDP hay GO, thu nhập bình quân đầu ngƣời, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành, lao động và tỷ lệ nghèo đói… Các nhà nghiên cứu trong nƣớc đã có những nghiên cứu rất thực tiễn về tình hình phát triển kinh tế của Việt Nam trong những giai đoạn vừa qua. Nhƣ nghiên cứu của Bùi Quang Bình (2010) về chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong mô hình tăng trƣởng của Việt Nam đã chỉ ra những khiếm khuyết của mô hình tăng trƣởng của Việt Nam bao gồm: Mô hình tăng trƣởng dựa vào mở rộng quy mô thông qua thâm dụng vốn nhƣng hiệu quả thấp – yếu tố Việt Nam thiếu phải đi vay làm tăng vạy nợ nƣớc ngoài; Mô hình tăng trƣởng Việt Nam hiện tại không dựa vào yếu tố công nghệ trình độ tổ chức quản lý, và nguồn nhân lực chất lƣợng cao; Mô hình tăng trƣởng hiện tại chƣa khai thác hết yếu tố lao động và mô hình tăng trƣởng chƣa thúc đẩy sự phát triển của nông nghiệp [6]. Nghiên cứu của Nguyễn Đình Hòa (2010) về tăng trƣởng Luan van 7 kinh tế Việt Nam trong 20 năm đổi mới, đã chỉ ra Việt Nam có điểm xuất phát về kinh tế còn quá thấp; chất lƣợng tăng trƣởng Việt Nam chƣa tốt; tỷ trọng đầu tƣ trong GDP và hiệu quả đầu tƣ thấp; cơ cấu kinh tế chuyển dịch tƣơng đối chậm; năng lực cạnh tranh của cả nền kinh tế và các doanh nghiệp thấp; khoảng cách giàu nghèo gia tăng [11]. Từ đó tác giả đƣa ra chiến lƣợc Việt Nam cần tăng tốc để rút ngắn khoảng cách phát triển giữa Việt Nam với các nƣớc phát triển trong khu vực và thế giới.
Có các nghiên cứu tập trung vào khía cạnh chất lƣợng của tăng trƣởng kính tế của Việt Nam. Chất lƣợng tăng trƣởng trong phát triển kinh tế là vấn đề nóng. Một số nghiên cứu tiêu biểu có thể kể đến nhƣ Lê Huy Đức(2004) đã viết: Chất lƣợng tăng trƣởng kinh tế dùng để chỉ tính ổn định của trạng thái bên trong vốn có của quá trình tăng trƣởng kinh tế, là tổng hợp các thuộc tính cơ bản hay đặc tính tạo thành bản chất của tăng trƣởng kinh tế trong một hoàn cảnh và giai đoạn nhất định qua đó quyết định sự phát triển [9]. Nguyễn Thị Tuệ Anh và Lê Xuân Bá (2006) cho rằng, chất lƣợng tăng trƣởng thể hiện nhất quán và liên tục trong suốt quát rình phát triển kinh tế.
Có thể đánh giá chất lƣợng tăng trƣởng kinh tế thông qua ba khía cạnh: (1) thông qua việc quản lý và phân bổ các nguồn lực trong quá trình sản xuất, (2) thông qua việc xem xét kết quả của quá trình sản xuất với việc cải thiện chất lƣợng của cuộc sống, mức độ công bằng trong phân phối sản phẩm đầu ra, (3) thông qua việc sử dụng và bảo vệ tài nguyên, môi trƣờng sinh thái [1]. Xét trên phƣơng diện nghiên cứu về phát triển kinh tế địa phƣơng có nghiên cứu của Nguyễn Thị Mỹ Cảnh về giải pháp phát triển kinh tế quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng. Tác giả đã phân tích thực trạng phát triển kinh tế của quận Thanh Khê giai đoạn 2000 -2010, đánh giá những mặt thành công và chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó, từ đó đƣa ra các phƣơng hƣớng giải pháp phát triển kinh tế quận trong giai đoạn Luan van 8 2010 -2020. Các giải pháp đƣợc đề cập trong nghiên cứu đó là: (1) Hoàn chỉnh quy hoạch kinh tế và kết cấu hạ tầng của quận Thanh Khê; (2) Tăng cƣờng quản lý hệ thống chính trị của quận; (3) Đƣa ra các giải pháp phát triển ngành công nghiệp, thƣơng mại – dịch vụ, nông nghiệp; (4) Đƣa ra các giải pháp sử dụng có hiệu quả các nguồn lực vào phát triển kinh tế quận; (5) Giải quyết tốt các vấn đề xã hội, môi trƣờng [7].
Nghiên cứu của Võ Phiên về phát triển kinh tế huyện Minh Long, tỉnh Quãng Ngãi. Trong nghiên cứu này tác giả cũng đã tổng hợp và phân tích những thế mạnh của huyện Minh Long, tìm ra những điểm hạn chế trong phát triển kinh tế huyện giai đoạn 2000 – 2010 sau đó kiến nghị những giải pháp để thúc đẩy kinh tế huyện Minh Long phát triển. Có các nhóm giải pháp đƣợc đề cập trong nghiên cứu của tác giả đó là: (1) Nhóm giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế; (2) Nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển; (3) Nhóm giải pháp để huy động và sử dụng có hiệu quả nguồn lực để phát triển; (4) Nhóm giải pháp cải thiện vấn đề xã hội; (5) Nhóm giải pháp giải quyết vấn đề môi trƣờng [14]. Nhƣ đã đề cập ở trên, các nghiên cứu của các nhà khoa học trên liên quan đến nhiều nội dung quan trọng về phát triển kinh tế, các kết quả đạt đƣợc đã có tác động nhất định đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc và địa phƣơng.
Nhƣng hiện nay, trên địa bàn tỉnh Bình Định chƣa thấy có đề tài nào nghiên cứu về phát kinh tế ở cấp huyện. Do đó, có thể nói đề tài ”Phát triển kinh tế huyện Tuy Phƣớc” là đề tài đầu tiên nghiên cứu về phát triển kinh tế cấp huyện ở tỉnh Bình Định. Việc nghiên cứu một cách có hệ thống vấn đề phát triển kinh tế huyện Tuy Phƣớc, tỉnh Bình Định để đề ra các giải pháp thúc đẩy phát triển thực sự là rất cần thiết. Luan van 9 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ 1.
KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA CỦA PHÁT TRIỂN KINH TẾ 1. Một số khái niệm a. Tăng trưởng kinh tế Mục tiêu cơ bản và quan trọng của các địa phƣơng đó là tăng trƣởng và phát triển kinh tế, đó cũng là thƣớc đo chủ yếu về sự tiến bộ trong mỗi giai đoạn của các địa phƣơng hay quốc gia. Điều này còn có ý nghĩa đối với những quốc gia có điểm xuất phát thấp đang theo đuổi mục tiêu tiến kịp và hội nhập với các nƣớc phát triển.
Theo tác giả Vũ Thị Ngọc Phùng, tăng trƣởng kinh tế là sự gia tăng thu nhập của nền kinh tế trong một khoảng thời nhất định (thƣờng là một năm) [15].