Luận án Tiến sĩ về Quản lý Nhà nước và Phát triển Kinh tế Biển ở Bắc Trung Bộ Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quản lý nhà nước và phát triển kinh tế biển tại các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam, phân tích và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Xuân Hậu
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Về Phát Triển Kinh Tế Biển Các Tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH
• 1.1. Một số khái niệm, đặc điểm, vai trò và nguyên tắc quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm, vai trò và phạm vi của kinh tế biển
• 1.3. Khái niệm, đặc điểm, vai trò và nguyên tắc của quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển
• 1.4. Nội dung quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển của địa phương cấp tỉnh
• 1.4.1. Xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và chính sách phát triển kinh tế biển trên địa bàn
• 1.4.2. Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước địa phương về phát triển kinh tế biển
• 1.4.3. Tổ chức thực hiện quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển trên địa bàn tỉnh
• 1.4.4. Kiểm tra, giám sát, xử lý tranh chấp trong lĩnh vực kinh tế biển
• 1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển cấp tỉnh
• 1.5.1. Nhân tố khách quan
• 1.5.2. Nhân tố chủ quan
• 1.6. Kinh nghiệm quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển của một số địa phương và bài học kinh nghiệm cho các tỉnh Bắc Trung Bộ
• 1.6.1. Kinh nghiệm quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển tại một số địa phương
• 1.6.2. Bài học kinh nghiệm rút ra cho các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 3. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN TẠI CÁC TỈNH BẮC TRUNG BỘ VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát chung về tình hình kinh tế - xã hội và phát triển kinh tế biển các tỉnh Bắc Trung Bộ
• 2.2. Tình hình kinh tế - xã hội các tỉnh Bắc Trung Bộ
• 2.3. Kết quả phát triển kinh tế biển của các tỉnh Bắc Trung Bộ
• 2.4. Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển tại các tỉnh Bắc Trung Bộ
• 2.5. Xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và chính sách phát triển kinh tế biển trên địa bàn các tỉnh Bắc Trung Bộ
• 2.6. Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước tại địa phương về phát triển kinh tế biển
• 2.7. Tổ chức thực hiện quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển trên địa bàn các tỉnh Bắc Trung Bộ
• 2.8. Về thực trạng kiểm tra, kiểm soát thực hiện quy hoạch, thực hiện chính sách liên quan đến phát triển kinh tế biển tại các tỉnh Bắc Trung Bộ
• 2.9. Đánh giá chung về thực trạng quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển các tỉnh Bắc Trung Bộ giai đoạn 2013-2017
• 2.9.1. Những kết quả đạt được và nguyên nhân
• 2.9.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.10. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 4. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN TẠI CÁC TỈNH BẮC TRUNG BỘ VIỆT NAM
• 3.1. Các nhân tố ảnh hưởng, quan điểm và phương hướng quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển tại các tỉnh Bắc Trung Bộ
• 3.2. Nhân tố trong và ngoài nước ảnh hưởng đến phát triển kinh tế biển tại các tỉnh Bắc Trung Bộ
• 3.3. Quan điểm và phương hướng quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển tại các tỉnh Bắc Trung Bộ
• 3.4. Một số giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển tại các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam
• 3.4.1. Rà soát, điều chỉnh, bổ sung quy hoạch; hoàn thiện cơ chế, chính sách giai đoạn 2020-2025
• 3.4.2. Đẩy mạnh cải cách hành chính; cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thúc đẩy phát triển doanh nghiệp, tăng cường thu hút đầu tư; nhằm huy động tối đa và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực cho đầu tư phát triển
• 3.4.3. Tăng cường quản lý nhà nước trên tất cả các lĩnh vực liên quan đến kinh tế biển
• 3.4.4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế biển tại các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam
• 3.4.5. Tăng liên kết vùng giữa các địa phương trong khu vực Bắc Trung Bộ
• 3.4.6. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng dân cư ven biển trong khai thác tài nguyên biển gắn với bảo vệ, bảo tồn tài nguyên
• 3.4.7. Một số giải pháp khác
• 3.5. Một số kiến nghị
• 3.5.1. Với Chính phủ
• 3.5.2. Với các hiệp hội ngành nghề
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA NGHIÊN CỨU SINH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phát triển kinh tế biển tại Bắc Trung Bộ

Khu vực Bắc Trung Bộ Việt Nam, bao gồm các tỉnh ven biển như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế, có tiềm năng lớn trong kinh tế biển. Với chiều dài bờ biển trên 670 km, khu vực này sở hữu nhiều tài nguyên biển phong phú, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các ngành như ngành thủy sản, du lịch biển, và công nghiệp biển. Tuy nhiên, việc phát triển kinh tế biển tại đây vẫn gặp nhiều thách thức, bao gồm ô nhiễm môi trường và sự cạnh tranh giữa các tỉnh. Để phát huy tối đa lợi thế, cần có sự quản lý nhà nước hiệu quả và các chính sách phát triển bền vững.

1.1. Tầm quan trọng của kinh tế biển

Kinh tế biển đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của các tỉnh Bắc Trung Bộ. Theo Nghị quyết của Đảng, phát triển kinh tế biển không chỉ giúp nâng cao đời sống người dân mà còn góp phần bảo vệ chủ quyền quốc gia. Các ngành như du lịch biển và ngành thủy sản đang trở thành động lực chính cho sự phát triển kinh tế tại khu vực này. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần có sự kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

II. Thực trạng phát triển kinh tế biển tại Bắc Trung Bộ

Thực trạng phát triển kinh tế biển tại các tỉnh Bắc Trung Bộ cho thấy sự phát triển không đồng đều giữa các tỉnh. Một số tỉnh như Thanh Hóa và Nghệ An đã có những bước tiến đáng kể trong việc phát triển ngành thủy sản và du lịch biển. Tuy nhiên, các tỉnh khác như Quảng Bình và Quảng Trị vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong việc khai thác tài nguyên biển. Việc thiếu hụt đầu tư hạ tầng và chính sách hỗ trợ từ nhà nước đã làm giảm khả năng cạnh tranh của các tỉnh này. Cần có những giải pháp đồng bộ để cải thiện tình hình.

2.1. Các ngành kinh tế biển chủ yếu

Các ngành kinh tế biển chủ yếu tại Bắc Trung Bộ bao gồm ngành thủy sản, du lịch biển, và công nghiệp biển. Ngành thủy sản đóng góp lớn vào thu nhập của người dân ven biển, trong khi du lịch biển đang dần trở thành một nguồn thu quan trọng cho các tỉnh. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những thách thức như ô nhiễm môi trường và sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các địa phương. Cần có các chính sách quản lý hiệu quả để bảo vệ tài nguyên và phát triển bền vững.

III. Giải pháp phát triển kinh tế biển bền vững

Để phát triển kinh tế biển bền vững tại Bắc Trung Bộ, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính phủ và các địa phương. Việc đầu tư hạ tầng là rất cần thiết để tạo điều kiện cho các ngành kinh tế biển phát triển. Bên cạnh đó, cần có các chính sách khuyến khích đầu tư tư nhân vào các lĩnh vực như du lịch sinh thái và khai thác tài nguyên biển. Đặc biệt, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường biển cũng là một yếu tố quan trọng trong phát triển bền vững.

3.1. Đầu tư và phát triển hạ tầng

Đầu tư vào hạ tầng là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển kinh tế biển. Cần xây dựng các cảng biển hiện đại, hệ thống giao thông kết nối và các cơ sở dịch vụ hỗ trợ cho ngành thủy sản và du lịch biển. Việc cải thiện hạ tầng không chỉ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương. Chính phủ cần có các chính sách ưu đãi để thu hút đầu tư vào lĩnh vực này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với phát triển kinh tế biển tại các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam của tác giả Nguyễn Thị Thanh Huyền (2019, Trường Đại học Thương mại; người hướng dẫn: TS. Phạm Xuân Hậu và PGS.TS Hoàng Văn Thành) đặt trong bối cảnh thực thi Nghị quyết Trung ương 4 khóa X về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 và Nghị quyết số 36-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 8 khóa XII về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Vùng Bắc Trung Bộ (gồm 6 tỉnh: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế) sở hữu bờ biển dài hơn 670 km, giữ vị thế cửa ngõ hướng biển của Hành lang Kinh tế Đông - Tây (EWEC dài 1.600 km) cùng hệ sinh thái biển - đảo đa dạng và chuỗi khu kinh tế trọng điểm như Nghi Sơn, Vũng Áng, Đông Nam Quảng Trị, Chân Mây - Lăng Cô.

Mặc dù có tiềm năng to lớn, thực tiễn phát triển kinh tế biển vùng Bắc Trung Bộ giai đoạn 2013-2017 bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: mô hình phát triển trùng lặp, triệt tiêu lợi thế cạnh tranh lẫn nhau (cả 6 tỉnh đều tập trung phát triển cảng biển, khai thác thủy sản ven bờ và du lịch biển phân tán); sự cố môi trường biển năm 2016 làm suy thoái nghiêm trọng sinh kế; công tác quản trị liên kết vùng còn mang tính hình thức. Khoảng trống nghiên cứu then chốt được xác định là: sự thiếu vắng một khung lý thuyết và mô hình quản lý nhà nước cấp tỉnh tích hợp liên ngành, liên vùng dựa trên cách tiếp cận hệ sinh thái (Ecosystem-based Management) và phân cấp thực quyền, vượt ra khỏi các nghiên cứu đơn lẻ mang tính cục bộ địa phương trước đây.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận quản trị công về kinh tế biển cấp tỉnh, đánh giá thực trạng quản lý giai đoạn 2013-2017 và xác lập hệ thống giải pháp đột phá đến năm 2025, định hướng 2030. Luận án giải quyết ba câu hỏi nghiên cứu:

1. Những yếu tố cấu thành và cơ chế vận hành của khung quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển cấp tỉnh trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là gì?
2. Thực trạng tổ chức bộ máy, hoạch định chính sách và thực thi công cụ quản lý kinh tế biển tại 6 tỉnh Bắc Trung Bộ giai đoạn 2013-2017 bộc lộ những rào cản thể chế nào?
3. Cần những giải pháp đột phá nào về quy hoạch không gian biển, liên kết vùng, phân cấp tài chính và nâng cao năng lực thể chế để chuyển dịch từ mô hình "kinh tế nâu" sang "kinh tế biển xanh" (Blue Economy)?

Luận án kiểm định các giả thuyết nghiên cứu chính:

• H1: Hiệu lực quản lý nhà nước cấp tỉnh có tác động thuận chiều mạnh mẽ đến tốc độ tăng trưởng kinh tế biển bền vững và thu hút vốn đầu tư ngoài ngân sách.
• H2: Sự chồng chéo chức năng giữa các cơ quan quản lý ngành (15 bộ, ngành liên quan) và cơ quan quản lý tổng hợp làm suy giảm hiệu quả thực thi chính sách biển tại địa phương.
• H3: Mức độ liên kết vùng tự nguyện giữa 6 tỉnh hiện nay chưa đạt ngưỡng hiệu quả do thiếu cơ chế điều phối thể chế cấp vùng có thẩm quyền pháp lý ràng buộc.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa của ba dòng lý thuyết: Lý thuyết Quản lý công hiện đại (New Public Management), Lý thuyết Quản lý tổng hợp vùng bờ (Integrated Coastal Zone Management - ICZM) và Lý thuyết Tăng trưởng xanh đại dương (Blue Growth). Phạm vi không gian bao trùm dải ven biển 6 tỉnh Bắc Trung Bộ; phạm vi thời gian sử dụng chuỗi dữ liệu thực chứng 2013-2017 và khảo sát sơ cấp năm 2018 với 286 mẫu hợp lệ (96 cán bộ quản lý công và 190 doanh nghiệp biển), đưa ra tầm nhìn giải pháp đến năm 2025-2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về quản trị kinh tế biển cho thấy sự phát triển qua ba dòng nghiên cứu chính:

Dòng nghiên cứu về kinh tế biển và chiến lược tài nguyên đại dương: Nền tảng tư tưởng bắt nguồn từ công trình kinh điển "Khoa học về biển và kinh tế miền biển" của Đại tướng Võ Nguyên Giáp (1977, tái bản 2014), đặt nền móng cho quan điểm kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế biển với quốc phòng - an ninh và phân bố dân cư biển đảo. Ở góc độ sinh thái và quy hoạch, Nguyễn Chu Hồi (2005, 2014) làm rõ giá trị vốn tự nhiên, các khu bảo tồn biển và đề xuất mô hình chuyển đổi từ "kinh tế nâu" sang "kinh tế xanh lam". Về phương diện kinh tế ngành, Nguyễn Bá Khiêm (2012) phân tích hiệu quả huy động vốn ODA và FDI trong khai thác cảng biển, trong khi Đoàn Vĩnh Tường (2009) và Lê Minh Thông (2011) tiếp cận bài toán vốn và chính sách phát triển ven biển tại các tỉnh cụ thể như Khánh Hòa và Thanh Hóa.

Dòng nghiên cứu về quản lý tổng hợp và sinh thái biển: Heileman et al. (2008) trong tài liệu chuẩn hóa của UNESCO/IOC đã thiết lập hệ thống chỉ thị thể chế, sinh thái và kinh tế - xã hội để đo lường kết quả của Quản lý tổng hợp biển và vùng bờ biển (ICOM). Beatley (2009) phát triển lý thuyết về khả năng phục hồi của vùng ven biển (Coastal Resilience) trước thảm họa thiên tai và biến đổi khí hậu, nhấn mạnh quy hoạch không gian biển (Marine Spatial Planning - MSP). Eikeset et al. (2018) và Howard (2018) đi sâu vào ngữ nghĩa học và thực tiễn của khái niệm "Tăng trưởng xanh" (Blue Growth) theo khung chuẩn của OECD (2016) và FAO, chỉ rõ sự cần thiết phải dung hòa xung đột lợi ích giữa các bên liên quan (Stakeholder Theory) trong chuỗi giá trị hải sản.

Dòng nghiên cứu về thể chế và liên kết không gian: Thân Trọng Thụy và Phạm Xuân Hậu (2012) đề xuất mô hình kinh tế công nghiệp biển (Industrial Maritime Economy - IME) với hạt nhân là các khu kinh tế ven biển miền Trung. Lại Lâm Anh (2013) nghiên cứu so sánh kinh nghiệm quản lý kinh tế biển của Trung Quốc, Malaysia và Singapore, rút ra bài học về quy hoạch thống nhất và phân cấp quản trị. Về liên kết du lịch, Trần Ngọc Ngoạn và Hà Huy Ngọc (2013), Hà Văn Siêu và Đào Duy Tuấn (2011), Đặng Quốc Khánh (2012) khẳng định tính cấp thiết của liên kết chuỗi giá trị du lịch duyên hải miền Trung nhằm khắc phục tính mùa vụ và manh mún.

Trong y văn hiện hành tồn tại hai luồng quan điểm tranh luận sâu sắc:

1. Quan điểm ưu tiên tăng trưởng ngành truyền thống (Sectoral Growth): Chú trọng khai thác tối đa tài nguyên thông qua các dự án công nghiệp nặng ven biển, cảng biển nước sâu và tăng công suất tàu cá xa bờ để đóng góp trực tiếp vào GRDP.
2. Quan điểm tiếp cận hệ sinh thái bền vững (Ecosystem-based Governance): Cho rằng tài nguyên biển là hữu hạn, sự tương tác đa chiều giữa đất liền và biển đòi hỏi kiểm soát nghiêm ngặt ngưỡng chịu tải môi trường, ưu tiên bảo tồn sinh cảnh và kinh tế tuần hoàn.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, chẳng hạn như cơ chế quy hoạch không gian biển phân vùng chức năng tại Biển Bắc của Liên minh Châu Âu hay chương trình quản lý vùng bờ PEMSEA tại Đông Á, quản lý nhà nước tại các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam bộc lộ điểm nghẽn nghiêm trọng về tính liên kết thể chế. Luận án định vị vị trí khoa học bằng việc lấp đầy khoảng trống: xây dựng khung đánh giá thực chứng toàn diện về năng lực quản lý nhà nước cấp tỉnh trên cả 4 trục chức năng (định hướng quy hoạch, thiết lập khung chính sách, tổ chức thực thi đầu tư và kiểm tra giám sát), khảo sát đồng thời cả hai chủ thể tương tác là cán bộ quản lý công và cộng đồng doanh nghiệp biển tại vùng Bắc Trung Bộ.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Quản lý công hiện đại và Lý thuyết Quản trị tài nguyên chung (Common-Pool Resources Theory của Elinor Ostrom) vào không gian kinh tế biển cấp địa phương tại một quốc gia đang phát triển:

• Mở rộng lý thuyết phân cấp quản lý công: Làm rõ cơ chế phân cấp kép (vừa theo ngành dọc từ các Bộ chuyên ngành, vừa theo lãnh thổ cấp tỉnh) trong bối cảnh kinh tế biển mang tính liên thông không gian, không bị giới hạn bởi địa giới hành chính đất liền.
• Xác lập mô hình tương tác thể chế: Khẳng định quản lý nhà nước về kinh tế biển không chỉ là quản lý hành chính đơn thuần mà là hệ thống điều phối đa mục tiêu (Kinh tế - Xã hội - Môi trường - An ninh chủ quyền).
• Luận giải tính đặc thù của hàng hóa công cộng trên biển: Tài nguyên biển có tính chất chia sẻ cao, dễ dẫn đến hiện tượng "bi kịch của tài sản chung" (Tragedy of the Commons) nếu chính quyền địa phương chỉ chạy theo chỉ tiêu tăng trưởng GRDP ngắn hạn.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết: Khung Quản lý tổng hợp vùng bờ (ICOM), Khung Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và Mô hình Chuỗi giá trị kinh tế biển xanh (Blue Economy Value Chain).

Mô hình phân tích vận hành dựa trên cấu trúc 4 nội dung quản lý nhà nước cốt lõi của chính quyền cấp tỉnh:

1. Hoạch định chiến lược, quy hoạch và chính sách: Xây dựng quy hoạch không gian vùng bờ, chính sách ưu đãi đầu tư, thu hút FDI/ODA và chính sách phát triển 6 ngành kinh tế biển then chốt theo Luật Biển Việt Nam 2012.
2. Tổ chức bộ máy quản lý: Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa UBND tỉnh, các Sở chuyên ngành (TN&MT, KH&ĐT, NN&PTNT, GTVT, Du lịch) và Ban Quản lý Khu kinh tế, nâng cao năng lực tham mưu của Chi cục Biển và Hải đảo.
3. Tổ chức thực thi và điều tiết nguồn lực: Đầu tư hạ tầng logistics cảng biển, hạ tầng số hóa nghề cá, đào tạo nguồn nhân lực biển chất lượng cao và hỗ trợ cộng đồng ngư dân chuyển đổi sinh kế.
4. Thanh tra, kiểm tra và kiểm soát môi trường: Thiết lập cơ chế giám sát xung đột không gian (giữa du lịch, nuôi trồng thủy sản, công nghiệp ven biển và bảo tồn), đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và bảo vệ an ninh trật tự vùng biển.

Điều kiện biên (Boundary conditions) của khung phân tích được xác lập chặt chẽ: Áp dụng cho cấp chính quyền địa phương cấp tỉnh có biển; hoạt động trong khuôn khổ phân cấp quản lý của Nhà nước Việt Nam; chịu sự chi phối trực tiếp của Luật Biển Việt Nam 2012, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo 2015 và các điều ước quốc tế như UNCLOS 1982.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               BỐI CẢNH THỂ CHẾ VÀ ĐẶC THÙ VÙNG BẮC TRUNG BỘ                      |
| (Vị thế địa kinh tế EWEC, 670 km bờ biển, 6 tỉnh tương đồng tài nguyên, rủi ro thiên tai) |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                         │
                                         ▼
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               HỆ THỐNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CẤP TỈNH VỀ KINH TẾ BIỂN                  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Xây dựng chiến lược, quy hoạch không gian biển & chính sách đặc thù             |
| 2. Kiện toàn tổ chức bộ máy, cơ chế liên ngành & phân cấp quản trị               |
| 3. Tổ chức thực thi: Đầu tư hạ tầng, phát triển nhân lực & hỗ trợ doanh nghiệp    |
| 4. Kiểm tra, giám sát, kiểm soát môi trường & giải quyết xung đột không gian     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                         │
                                         ▼
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|          CÁC BÊN HƯỞNG DỤNG & ĐỐI TƯỢNG QUẢN LÝ (DOANH NGHIỆP & CỘNG ĐỒNG)        |
| (Khai thác/Nuôi trồng thủy sản - Vận tải biển/Cảng - Du lịch biển - KKT ven biển) |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                         │
                                         ▼
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN BỀN VỮNG (BLUE GROWTH)             |
|   - Tăng trưởng GRDP biển          - Bảo vệ hệ sinh thái & PSSA                   |
|   - Nâng cao sinh kế cộng đồng     - Đảm bảo vững chắc an ninh, chủ quyền biển đảo|
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp phương pháp luận thực chứng (Positivism), sử dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng (Mixed-Methods Exploratory and Explanatory Sequential Design).

Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level research design) được triển khai qua hai cấp độ:

• Cấp vĩ mô/trung mô: Phân tích thể chế chính sách và số liệu thống kê kinh tế - xã hội tổng hợp của 6 tỉnh Bắc Trung Bộ.
• Cấp vi mô: Đo lường cảm nhận thực chứng từ hai nhóm chủ thể trực tiếp tham gia vào quan hệ quản trị biển (cán bộ quản lý công và doanh nghiệp kinh doanh biển).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập dữ liệu được thiết kế chặt chẽ và chuẩn hóa:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê (NGTK) giai đoạn 2013-2017 của Tổng cục Thống kê và Cục Thống kê 6 tỉnh; các báo cáo kinh tế - xã hội thường niên của UBND 6 tỉnh; các văn bản quy phạm pháp luật (Luật Biển 2012, Nghị quyết 36-NQ/TW, Quyết định phê duyệt quy hoạch phát triển vùng Bắc Trung Bộ).
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa trong 6 tháng cuối năm 2018 bằng bảng hỏi cấu trúc thiết kế theo thang đo Likert 5 điểm (1: Rất thấp / Không đồng ý; 5: Rất cao / Hoàn toàn đồng ý).
  • Quy mô mẫu: Phát ra 300 phiếu khảo sát, thu về 300 phiếu, sau khi làm sạch loại bỏ các phiếu không hợp lệ, thu được 286 phiếu hợp lệ (tỷ lệ sử dụng đạt 95,33%).
  • Cơ cấu mẫu đại diện:
    • 96 phiếu từ Cán bộ quản lý nhà nước: Phân bổ tại UBND tỉnh và 8 sở, ngành then chốt (Sở KH&ĐT, Sở GTVT, Sở NN&PTNT, Sở TN&MT, Ban Quản lý Khu kinh tế, Sở KH&CN, Sở Tài chính, Sở VHTTDL) tại 6 địa phương.
    • 190 phiếu từ Doanh nghiệp kinh tế biển: Đại diện cho 3 lĩnh vực trọng điểm gồm Khai thác & nuôi trồng thủy sản, Du lịch biển & nghỉ dưỡng, Dịch vụ vận tải biển & logistics cảng.
• Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp đối chiếu chéo giữa số liệu thống kê kinh tế thực tế, dữ liệu khảo sát định lượng và thông tin thu thập từ các cuộc tọa đàm chuyên gia, báo cáo tổng kết ngành.

Data và phân tích

Quy trình phân tích dữ liệu ứng dụng phần mềm SPSS để thực hiện các kỹ thuật thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha > 0.7), phân tích thống kê so sánh (ANOVA, Independent Samples T-test) nhằm nhận diện sự khác biệt trong đánh giá giữa các nhóm đối tượng và giữa 6 địa phương.

Số liệu thứ cấp giai đoạn 2013-2017 được chuẩn hóa để phân tích biến động tốc độ tăng trưởng GRDP, GRDP bình quân đầu người, cơ cấu ngành kinh tế biển, sản lượng khai thác hải sản, doanh thu và lượt khách du lịch, số lượng đội tàu công suất lớn và tiến độ thu hút đầu tư vào các Khu kinh tế ven biển (Khu kinh tế Nghi Sơn, Vũng Áng, Hòn La, Đông Nam Quảng Trị, Chân Mây - Lăng Cô).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích định tính và định lượng trong luận án đưa ra 5 phát hiện cốt lõi:

1. Sự tương đồng về cơ cấu phát triển dẫn đến cạnh tranh triệt tiêu nội vùng: Cả 6 tỉnh Bắc Trung Bộ đều xác định các mũi nhọn kinh tế biển gần như giống hệt nhau (cảng biển nước sâu, khu kinh tế tổng hợp, du lịch biển mùa hè, đánh bắt hải sản xa bờ). Điều này dẫn đến tình trạng đầu tư phân tán, hiệu suất khai thác cảng biển thấp, thiếu sự chuyên môn hóa theo chuỗi giá trị logistics hành lang EWEC.
2. Bộ máy quản lý tổng hợp thiếu thực quyền và phân mảnh thể chế: Cơ quan chuyên trách là Chi cục Biển và Hải đảo (trực thuộc Sở TN&MT) chỉ có chức năng tham mưu hành chính thuần túy, hoàn toàn thiếu quyền lực pháp lý và công cụ kinh tế để điều phối 15 sở, ban, ngành liên quan đến biển. Ban chỉ đạo biển đảo cấp tỉnh tại 6 địa phương được tổ chức không đồng nhất (nơi giao Sở KH&ĐT, nơi giao Sở NN&PTNT, nơi đặt tại Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh), làm giảm đáng kể hiệu lực điều hành tổng hợp.
3. Nghịch lý nhận thức và hành vi trong khai thác tài nguyên: Khảo sát chỉ ra một thực tế nghịch lý: Nhận thức của cộng đồng và doanh nghiệp về sự suy thoái nguồn lợi thủy sản ngày càng tăng, nhưng cường lực khai thác hải sản ven bờ mang tính tận diệt không giảm do thiếu cơ chế chia sẻ quyền quản lý (Co-management) và các mô hình sinh kế chuyển đổi hiệu quả.
4. Khoảng cách lớn về nguồn nhân lực và ứng dụng KH&CN biển: Dẫn chứng thực tế cho thấy chất lượng nguồn nhân lực biển của Việt Nam chỉ đạt 3,79 điểm (xếp hạng 11/12 nước châu Á); chỉ số kinh tế tri thức (KEI) dừng ở mức khiêm tốn 3,02 điểm (xếp thứ 102/133 quốc gia) (Trần Thị Thu Trang, 2015). Đánh giá từ 190 doanh nghiệp cho thấy các chính sách hỗ trợ ứng dụng KH&CN và đào tạo nghề biển của chính quyền cấp tỉnh đạt điểm trung bình rất thấp (dưới 2,8/5,0 điểm).
5. Tổn thương sinh thái và tính dễ bị tổn thương cao của cộng đồng ven biển: Vùng Bắc Trung Bộ có tỷ lệ phụ nữ sống phụ thuộc vào tài nguyên biển lên tới 51%, nhưng nhóm đối tượng này gặp rào cản lớn nhất trong việc tiếp cận vốn tín dụng và công nghệ chuyển đổi nghề nghiệp sau các cú sốc môi trường và biến đổi khí hậu.

"Thực tế cho thấy, công tác quản lý nhà nước về kinh tế biển không phát huy được hiệu quả tổng hợp khi các Bộ, ngành, địa phương chỉ quan tâm theo đuổi những lợi ích kinh tế riêng về biển, mà không thấy được những nhân tố quyết định tính bền vững của sự phát triển." (Trích dẫn nội dung luận án)

Implications đa chiều

• Về lý thuyết thể chế: Luận án chứng minh rằng quản lý nhà nước về kinh tế biển không thể thành công nếu tiếp cận theo tư duy chia cắt địa giới hành chính đất liền; cần chuyển đổi căn bản sang mô hình "Quản trị không gian biển dựa trên tiếp cận hệ sinh thái".
• Về phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ đo lường mức độ hài lòng và đánh giá chính sách công của doanh nghiệp biển, có khả năng nhân rộng áp dụng cho 28 tỉnh, thành phố ven biển của Việt Nam.
• Về thực tiễn quản lý địa phương:
  • Đề xuất 6 nhóm giải pháp trọng tâm:
    1. Hoàn thiện rà soát, điều chỉnh quy hoạch tổng thể không gian biển giai đoạn 2020-2025.
    2. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cải thiện chỉ số PCI và môi trường đầu tư kinh doanh biển.
    3. Nâng cao hiệu lực quản lý chuyên ngành gắn với kiểm soát chặt chẽ đánh giá tác động môi trường (ĐTM).
    4. Xây dựng chiến lược đào tạo và phát triển nhân lực kinh tế biển chuyên sâu.
    5. Thành lập Hội đồng điều phối liên kết vùng Bắc Trung Bộ có cơ chế tài chính và thẩm quyền thực chất.
    6. Đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng gắn với thiết lập cơ chế đồng quản lý tài nguyên.
• Về chính sách quốc gia: Kiến nghị Chính phủ sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia chuẩn hóa về biển (khắc phục tình trạng lãng phí như dự án 3.500 tỷ đồng điều tra cơ bản trước đây) và xây dựng hồ sơ trình Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) công nhận các "Vùng biển nhạy cảm đặc biệt" (PSSA) tại vùng biển miền Trung.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn ghi nhận các giới hạn học thuật:

1. Giới hạn về phạm vi dữ liệu thời gian: Chuỗi số liệu thống kê thứ cấp chuyên sâu dừng ở giai đoạn 2013-2017; chưa lượng hóa đầy đủ toàn bộ tác động trung và dài hạn của sự cố môi trường biển năm 2016 trên toàn chuỗi giá trị sinh thái biển.
2. Giới hạn về phương pháp lượng lượng nâng cao: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh; chưa áp dụng mô hình phương trình cấu trúc (SEM) hoặc mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) để đo lường định lượng chính xác hệ số tác động biên của từng chính sách quản lý công lên tăng trưởng kinh tế biển xanh.
3. Giới hạn phạm vi ngành: Khảo sát sơ cấp mới tập trung vào 3 ngành kinh tế biển truyền thống (thủy sản, cảng biển, du lịch), chưa mở rộng sang các ngành kinh tế biển mới nổi công nghệ cao (năng lượng gió ngoài khơi, công nghệ sinh học biển, dược liệu biển).

Chương trình nghiên cứu tương lai cần tập trung vào:

• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng không gian để phân tích tác động lan tỏa (Spatial Spillover Effects) giữa các cụm công nghiệp ven biển Bắc Trung Bộ.
• Nghiên cứu cơ chế tài chính xanh (Blue Carbon, Trái phiếu xanh biển) tài trợ cho quá trình chuyển đổi sinh kế của ngư dân ven bờ.
• Xây dựng mô hình quản trị rủi ro thiên tai và biến đổi khí hậu dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống thông tin địa lý biển (Marine GIS).

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Cung cấp tài liệu tham khảo hệ thống, chuẩn mực cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế biển và Quản lý công tại các trường đại học và viện nghiên cứu kinh tế tại Việt Nam.
• Tác động chuyển đổi ngành: Định hướng lại chiến lược phân bổ nguồn lực của các doanh nghiệp kinh tế biển: chuyển dịch từ mô hình khai thác tài nguyên thô sang chế biến sâu, du lịch sinh thái cao cấp và dịch vụ cảng biển số hóa.
• Tác động chính sách công: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho UBND 6 tỉnh Bắc Trung Bộ trong việc xây dựng Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050; hỗ trợ Bộ TN&MT và Bộ KH&ĐT trong việc hoàn thiện Quy hoạch không gian biển quốc gia.
• Lợi ích xã hội và môi trường: Bảo vệ sinh kế bền vững cho hàng triệu người dân sống tại các dải ven biển, giảm thiểu ô nhiễm rác thải nhựa đại dương, bảo tồn đa dạng sinh học các khu bảo tồn biển Hòn Mê, Cồn Cỏ, Hải Vân - Sơn Chà.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học giả: Tiếp cận khung lý thuyết tích hợp và phát hiện các khoảng trống nghiên cứu về kinh tế lượng không gian biển, quản trị sinh thái học đại dương.
• Lãnh đạo và cán bộ cơ quan quản lý nhà nước: Nhận diện rõ các điểm nghẽn thể chế, từ đó tái cấu trúc bộ máy tham mưu, ban hành chính sách ưu đãi đầu tư biển trúng đích và xây dựng quy chế phối hợp liên ngành hiệu quả.
• Cộng đồng doanh nghiệp kinh tế biển: Nắm bắt định hướng quy hoạch không gian biển của chính quyền, nhận diện các rủi ro chính sách và tối ưu hóa chiến lược đầu tư vào các cụm ngành kinh tế biển xanh.
• Cộng đồng ngư dân và cư dân ven biển: Được hưởng lợi từ các chính sách bảo vệ nguồn lợi thủy sản, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp sang dịch vụ du lịch sinh thái và nuôi biển công nghệ cao, nâng cao vị thế và quyền năng của phụ nữ vùng biển.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của nghiên cứu là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết Quản lý công hiện đại và Khung Quản lý tổng hợp vùng bờ (ICOM của UNESCO/IOC) vào mô hình quản trị cấp tỉnh tại Việt Nam. Nghiên cứu đã chứng minh rằng không gian biển đòi hỏi phương thức quản lý vượt qua ranh giới hành chính truyền thống, xác lập cơ chế tích hợp giữa quản lý ngành dọc và điều phối không gian lãnh thổ ngang trên nền tảng tiếp cận hệ sinh thái.

2. Điểm đổi mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây là gì?

So với các nghiên cứu trước đây (như Lê Minh Thông 2011 chỉ khảo sát 1 tỉnh Thanh Hóa, hay Đoàn Vĩnh Tường 2009 chỉ tập trung vào bài toán vốn), luận án thực hiện khảo sát liên tỉnh trên toàn bộ 6 tỉnh Bắc Trung Bộ với cỡ mẫu 286 đối tượng chuẩn hóa, phân tầng khảo sát đồng thời cả hai nhóm chủ thể: 96 cán bộ thuộc 8 sở ngành quản lý nhà nước và 190 doanh nghiệp thuộc 3 phân ngành biển chủ chốt, đảm bảo tính tam giác đạc dữ liệu thực chứng.

3. Phát hiện bất ngờ và có ý nghĩa phản trực giác nhất từ dữ liệu là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là "nghịch lý nhận thức - hành vi" của cộng đồng ngư dân: Sự gia tăng nhận thức về cạn kiệt tài nguyên không tự động dẫn đến hành vi giảm khai thác; ngược lại, do áp lực sinh kế ngắn hạn và tình trạng tài sản vô chủ trên biển, ngư dân có xu hướng tăng cường đánh bắt tận diệt ven bờ. Điều này chứng minh rằng các biện pháp tuyên truyền đơn thuần sẽ thất bại nếu không đi kèm công cụ kinh tế (giao quyền tài phán vùng biển mặt nước, hỗ trợ vốn chuyển đổi nghề nghiệp).

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không?

Có. Khung phân tích 4 nội dung quản lý nhà nước (Quy hoạch - Tổ chức bộ máy - Thực thi chính sách - Kiểm tra giám sát) cùng bộ bảng hỏi khảo sát định lượng chuẩn hóa thang đo Likert 5 điểm được thiết kế có tính module hóa cao, hoàn toàn có thể nhân rộng áp dụng để đánh giá năng lực quản lý kinh tế biển tại các vùng duyên hải khác như Đồng bằng sông Hồng, Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nam Bộ.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào?

Chương trình nghiên cứu 10 năm tập trung vào 3 trọng tâm:

1. Phát triển mô hình kinh tế lượng lượng hóa giá trị kinh tế của dịch vụ hệ sinh thái biển (Marine Ecosystem Services Valuation).
2. Xây dựng thể chế thí điểm cho mô hình "Chính quyền cảng" (Port Authority) và "Đặc khu kinh tế biển xanh".
3. Thiết lập cơ chế chi trả dịch vụ môi trường biển (PES-Marine) và tín chỉ carbon đại dương (Blue Carbon) tại các hệ sinh thái rừng ngập mặn, rạn san hô Bắc Trung Bộ.

Kết luận

Luận án "Quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam" của tác giả Nguyễn Thị Thanh Huyền là công trình khoa học toàn diện, giải quyết trọn vẹn cả yêu cầu lý luận và thực tiễn cấp bách:

1. Hệ thống hóa và hoàn thiện khung lý luận về quản lý nhà nước phát triển kinh tế biển cấp tỉnh, định hình rõ 4 nội dung quản lý cốt lõi và các tiêu chí đánh giá hiệu lực thể chế.
2. Khái quát bức tranh thực trạng chân thực và khoa học về kinh tế biển 6 tỉnh Bắc Trung Bộ giai đoạn 2013-2017, chỉ rõ sự bất cập của mô hình tăng trưởng phân tán, trùng lặp và sự yếu kém trong phối hợp liên ngành.
3. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm giá trị từ khảo sát 286 cán bộ quản lý công và doanh nghiệp, chỉ ra các điểm nghẽn sâu xa về thể chế, nhân lực và công nghệ.
4. Đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp đồng bộ và mang tính khả thi cao, đóng góp trực tiếp vào quá trình thực hiện Nghị quyết 36-NQ/TW về phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam.
5. Mở ra hướng tiếp cận mới về quy hoạch không gian biển (CMSP) và quản lý vùng biển nhạy cảm đặc biệt (PSSA) phù hợp với chuẩn mực quản trị đại dương quốc tế.
6. Tạo lập di sản học thuật bền vững, làm tài liệu tham khảo nền tảng cho công tác hoạch định chính sách kinh tế biển cấp vùng và các nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Biển, đảo là một phần lãnh thổ thiêng liêng, có vị trí chiến lược, có vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến bảo vệ, quản lý để phát triển kinh tế biển, đảo. Đảng Cộng sản Việt Nam đã chủ trương đưa Việt Nam thành “Quốc gia mạnh về biển, giàu lên từ biển, phát triển toàn diện các ngành, nghề biển gắn với cơ cấu phong phú, hiện đại, tạo ra tốc độ phát triển nhanh, bền vững, hiệu quả cao với tầm nhìn dài hạn”.

Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (khóa XII) vừa qua cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của kinh tế biển và đã đề ra trong nghị quyết về mục tiêu, chủ trương của phát triển kinh tế biển bền vững. Sau 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khoá X về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020, nhận thức của toàn hệ thống chính trị, nhân dân và đồng bào ta ở nước ngoài về vị trí, vai trò của biển, đảo đối với phát triển kinh tế, bảo vệ chủ quyền quốc gia được nâng lên rõ rệt. Chủ quyền, an ninh quốc gia trên biển được giữ vững; công tác tìm kiếm cứu nạn, an toàn hàng hải cơ bản được đảm bảo; công tác đối ngoại, hợp tác quốc tế về biển được triển khai chủ động, toàn diện. Kinh tế biển, các vùng biển, ven biển đang trở thành động lực phát triển đất nước; thệ thống kết cấu hạ tầng được quan tâm đầu tư; đời sống vật chất và tinh thần của người dân vùng biển được cải thiện.

Nghiên cứu khoa học, điều tra cơ bản, phát triển nguồn nhân lực về biển đạt được nhiều kết quả tích cực. Công tác quản lý, khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên môi trường biển, ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng được chú trọng. Hệ thống chính sách, pháp luật, bộ máy quản lý nhà nước về biển, đảo từng bước được hoàn thiện và phát huy hiệu lực, hiệu quả. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện Nghị quyết vẫn còn nhiều hạn chế, yếu kém và khó khăn, thách thức trong phát triển bền vững kinh tế biển.

Phát triển kinh tế biển chưa gắn kết hài hoà với phát triển xã hội và bảo vệ môi trường. Lợi thế, tiềm năng là cửa ngõ vươn ra thế giới chưa được phát huy đầy đủ; việc thực hiện chủ trương phát triển một số ngành kinh tế biển mũi nhọn luan an 2 chưa đáp ứng được yêu cầu đề ra. Ô nhiễm môi trường biển ở nhiều nơi còn diễn ra nghiêm trọng, ô nhiễm rác thải nhực đã trở thành vấn đề cấp bách. Khoa học và công nghệ, điều tra cơ bản, phát triển nguồn nhân lực biển chưa trở thành nhân tốt then chốt trong phát triển bền vững kinh tế biển và hợp tác quốc tế về biển chưa hiệu quả.

Trong bối cảnh mới của tình hình các nước trong khu vực, kinh tế biển chịu nhiều tác động của yếu tố bên ngoài, sự ảnh hưởng của các nước liên quan đến biển. Do vậy, muốn kinh tế biển phát triển, quản lý nhà nước (QLNN) phải được coi là yếu tố quan trọng hàng đầu, đi tiên phong để hỗ trợ, thúc đẩy các yếu tố khác cùng tham gia phát triển kinh tế biển. Chính vì vậy, nhiệm vụ QLNN về phát triển kinh tế biển là một nhiệm vụ mang tính chiến lược trong phát triển kinh tế biển nói riêng và phát triển kinh tế nói chung. Quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển là yếu tố không thể thiếu ở cấp quốc gia và ở các địa phương, đặc biệt là các địa phương ven biển.

Khu vực Bắc Trung Bộ gồm 6 tỉnh ven biển: Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. Với chiều dài trên 670 km bờ biển, nguồn tài nguyên phong phú để phát triển kinh tế - xã hội cho khu vực, trong đó đáng chú ý là những lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên khoáng sản và nguồn lực con người. Biển đã đem lại cho khu vực Bắc Trung Bộ nhiều lợi thế lớn từ phát triển kinh tế hàng hải, khai thác hải sản, du lịch biển và phát triển các khu kinh tế ven biển. Các ngành kinh tế biển luôn chiếm tỷ trọng lớn trong phát triển kinh tế của Khu Vực.

Sáu tỉnh Bắc Trung Bộ đều thuộc vùng ven biển miền Trung, khoảng cách địa lý gần nhau, bên cạnh đó, có nhiều điểm tương đồng về địa hình, địa mạo, về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội cũng như điều kiện phát triển kinh tế biển. Tuy nhiên, trong những năm vừa qua, các tỉnh này đều phát triển kinh tế biển theo định hướng gần giống nhau: phát triển cảng biển, du lịch biển, đánh bắt và nuôi trồng thuỷ hải sản…điều này dẫn đến không phát huy lợi thế tối đa của khu vực và làm giảm khả năng cạnh tranh của từng tỉnh. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến kết quả đó, mà một nguyên nhân quan trọng là quản lý nhà nước (QLNN) về phát triển kinh tế biển ở cấp tỉnh. Việc nghiên cứu QNNN về phát luan an 3 triển kinh tế biển tại các tỉnh Bắc Trung Bộ trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, và trên thực tế, chưa có nhiều nghiên cứu về QLNN về phát triển kinh tế biển tại khu vực này.

Từ những vấn đề lý luận, thực tiễn QLNN về phát triển kinh tế biển mà các tỉnh đã đạt được, những hạn chế thiếu sót còn tồn tại để tìm ra những giải pháp phù hợp hoàn thiện QLNN về phát triển kinh tế biển ở các tỉnh Bắc Trung Bộ, qua đó thúc đẩy kinh tế biển phát triển. Điều nay đòi hỏi có những công trình nghiên cứu khoa học, tìm hiểu mô hình QLNN về phát triển kinh tế biển ở các tỉnh, các nội dung phân cấp QLNN của tỉnh về phát triển kinh tế biển đối với chính quyền tỉnh làm rõ những điểm mạnh để phát huy, điểm yếu để khắc phục, từ đó cơ sở luận chứng các giải pháp xây dựng và hoàn thiện QLNN về kinh tế biển của các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam, nhằm góp phần phát triển kinh tế biển cho một khu vực giàu tiềm năng về biển. Từ những lý do trên, thí sinh chọn đề tài “Quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam” làm đề tài luận án tiến sĩ. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án Trong thời gian qua, nhiều công trình nghiên cứu về QLNN đối với việc phát triển kinh tế biển đã được đặt ra như: Nghiên cứu khai thác tiềm năng của biển, nghiên cứu cơ sở hoạch định chính sách, xây dựng chiến lược và các kế hoạch dài hạn nhằm phát triển kinh tế biển, nghiên cứu phương thức quản lý tổng hợp biển và vùng bờ biển, các yếu tố ảnh hưởng đến người dân vùng ven biển, những vấn đề đặt ra đối với phát triển bền vững ở khu vực này, cũng như cách thức giải quyết những hậu quả của việc biến đổi khí hậu… Trong phạm vi của đề tài này, tác giả sẽ tổng quan một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án trên ba vấn đề sau: Thứ nhất, các nghiên cứu liên quan đến phát triển kinh tế biển nói chung.

Thứ hai, các nghiên cứu liên quan đến việc QLNN với phát triển kinh tế biển. Thứ ba, các nghiên cứu liên quan đến kinh nghiệm QLNN về phát triển kinh tế biển tại một số địa phương và khu vực có biển ở Việt Nam và một số nước của Khu vực ASEAN. Một số nghiên cứu về phát triển kinh tế biển nói chung - Cuốn “Khoa học về biển và kinh tế miền biển” (2014- Tái bản), tác giả Đại Tướng Võ Nguyên Giáp, NXB Chính trị quốc gia. Ngày 2-8-1977, Hội luan an 4 nghị về biển lần thứ nhất của nước ta đã họp tại Nha Trang.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp, khi đó là Ủy viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, đã tới dự và nói chuyện với Hội nghị. Trong bài nói chuyện, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã phân tích tiềm năng to lớn và vị trí rất quan trọng của biển nước ta trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Đã hơn 30 năm trôi qua kể từ ngày cuốn sách được xuất bản, nhưng hầu hết những nhận định, dự báo và những ý kiến quý báu của Đại tướng đóng góp cho Hội nghị vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay. Đặc biệt, những ý kiến chỉ đạo của Đại tướng về tầm quan trọng của biển trong chiến lược phát triển kinh tế và chiến lược quân sự; quan điểm kết hợp phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng; khai thác tài nguyên, khoáng sản ở biển, khai thác kết hợp với nuôi trồng trên biển, tận dụng diện tích nhân tạo trên mặt nước; đưa dân ra sinh sống ở vùng ben biển, thềm lục địa và các đảo gần bờ và ngoài khơi xa.

vẫn còn nguyên giá trị và phù hợp với bổi cảnh phát triển kinh tế của đất nước trong thời đại mới. [39] - Vấn đề quản lý kinh tế biển luôn được đặt lên hàng đầu trong việc thực hiện chủ chương của Đảng và Nhà nước. Nhiều chính sách và qui định pháp luật có liên quan nhằm điều chỉnh về vấn đề kinh tế biển đã được đưa ra. Luật biển Việt Nam được Quốc hội thông qua năm 2012 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong quản lý kinh tế biển Việt Nam.

Trên cơ sở tôn trọng và thống nhất với Công ước Quốc tế về Luật biển năm 1982 của Liên Hợp Quốc, Luật biển Việt Nam cũng khẳng định rõ các nguyên tắc phát triển kinh tế biển Việt Nam là: (1) Phục vụ xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; (2) Gắn với sự nghiệp bảo vệ chủ quyền quốc gia, quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn trên biển; (3) Phù hợp với yêu cầu quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường biển; (4) Gắn với phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương ven biển và hải đảo.