Luận án tiến sĩ về phát triển kinh tế biển tại Hải Phòng

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích phát triển kinh tế biển ở hải phòng, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Quách Thị Hà
• Người hướng dẫn: TS. Trần Đức Hiệp
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Biển Ở Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN Ở HẢI PHÒNG
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về phát triển kinh tế biển
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về phát triển kinh tế biển cấp quốc gia
• 1.1.3. Các công trình nghiên cứu về phát triển kinh tế biển của Việt Nam
• 1.1.4. Đánh giá chung về những kết quả đã đạt được của các công trình và những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu về phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng
• 1.2. Phương pháp nghiên cứu phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng
• 1.2.1. Nguồn tài liệu, dữ liệu nghiên cứu
• 1.2.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN
• 2.1. Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế biển
• 2.1.1. Kinh tế biển
• 2.1.2. Phát triển kinh tế biển
• 2.2. Kinh nghiệm thực tế về phát triển kinh tế biển và bài học cho Hải Phòng
• 2.2.1. Kinh nghiệm thực tế về phát triển kinh tế biển
• 2.2.2. Bài học kinh nghiệm cho Hải Phòng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN Ở HẢI PHÒNG
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của Hải Phòng
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên của Hải Phòng
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội của Hải Phòng
• 3.2. Thực trạng kinh tế biển ở Hải Phòng
• 3.2.1. Thực trạng kinh tế hàng hải
• 3.2.2. Thực trạng đánh bắt, nuôi trồng và chế biến thủy sản
• 3.2.3. Thực trạng du lịch biển
• 3.2.4. Thực trạng phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng
• 3.3. Xây dựng chiến lược, kế hoạch, quy hoạch phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng
• 3.3.1. Xây dựng kết cấu hạ tầng cho phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng
• 3.3.2. Sử dụng và huy động các nguồn lực cho phát triển kinh tế biển
• 3.3.3. Kiểm tra, giám sát quá trình phát triển kinh tế biển
• 3.4. Đánh giá chung về phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2015
• 3.4.1. Những kết quả đạt được trong phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng giai đoạn 2007 đến 2015
• 3.4.2. Những hạn chế trong phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng
• 3.4.2.1. Nguyên nhân của những hạn chế trong phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng
• 3.4.2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.4.2.1.2. Trình độ phát triển kinh tế - xã hội
• 3.4.2.1.3. Trình độ phát triển khoa học - công nghệ
• 3.4.2.1.4. Kết cấu hạ tầng kinh tế biển
• 3.4.2.1.5. Môi trường pháp lý
• 3.4.2.1.6. Năng lực quản lý điều hành và phẩm chất cán bộ
• 3.4.2.1.7. Môi trường quốc tế
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN Ở HẢI PHÕNG TRONG THỜI GIAN TỚI (2017-2025)
• 4.1. Bối cảnh mới và ảnh hưởng của nó đến phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng
• 4.1.1. Bối cảnh quốc tế
• 4.1.2. Bối cảnh trong nước
• 4.2. Những cơ hội và thách thức đối với phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng
• 4.3. Quan điểm phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng
• 4.4. Một số giải pháp cơ bản nhằm phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng trong thời gian tới (2017 - 2025)
• 4.4.1. Nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của biển, phát triển kinh tế biển và tích cực bảo vệ môi trường biển
• 4.4.2. Làm tốt công tác quy hoạch phát triển ngành, lĩnh vực kinh tế biển và huy động mọi nguồn vốn đầu tư cho phát triển kinh tế biển
• 4.4.3. Phát triển khoa học - công nghệ
• 4.4.4. Hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế biển
• 4.4.5. Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật và cơ chế, chính sách đối với phát triển kinh tế biển
• 4.4.6. Phát triển nguồn nhân lực, năng cao năng lực quản lý điều hành và phẩm chất cán bộ
• 4.4.7. Kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế biển với quốc phòng - an ninh
• 4.4.8. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế, khu vực và các địa phương khác
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng

Nghiên cứu về kinh tế biển ở Hải Phòng đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và học giả. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng phát triển kinh tế biển không chỉ là một xu hướng tất yếu mà còn là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Hải Phòng, với vị trí địa lý thuận lợi và tiềm năng tài nguyên phong phú, có thể trở thành một trung tâm kinh tế ven biển quan trọng. Tuy nhiên, việc phát triển này cần phải dựa trên những cơ sở lý luận vững chắc và kinh nghiệm thực tiễn từ các địa phương khác. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, để phát triển bền vững, Hải Phòng cần phải xây dựng một chiến lược phát triển kinh tế biển toàn diện, kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Những vấn đề như tài nguyên biển, đầu tư phát triển, và chính sách kinh tế cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo sự phát triển đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Các công trình nghiên cứu về phát triển kinh tế biển

Các công trình nghiên cứu về kinh tế biển tại Việt Nam đã chỉ ra rằng, Hải Phòng là một trong những địa phương có tiềm năng lớn trong việc phát triển ngành thủy sản, du lịch biển, và vận tải biển. Những nghiên cứu này không chỉ tập trung vào việc khai thác tài nguyên mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường biển. Các tác giả đã chỉ ra rằng, việc phát triển kinh tế biển cần phải gắn liền với việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của biển trong phát triển kinh tế - xã hội. Hơn nữa, các nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng, việc xây dựng chính sách kinh tế phù hợp sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của kinh tế ven biển.

1.2. Đánh giá chung về những kết quả đã đạt được

Đánh giá chung về những kết quả đạt được trong phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng cho thấy, mặc dù đã có những tiến bộ nhất định, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, tài nguyên biển của Hải Phòng chưa được khai thác hiệu quả, và việc đầu tư phát triển hạ tầng còn hạn chế. Hệ thống cảng biển, mặc dù đã phát triển, nhưng vẫn còn thiếu đồng bộ và chưa đáp ứng được nhu cầu vận tải ngày càng tăng. Hơn nữa, việc quản lý tài nguyên biển và bảo vệ môi trường cũng cần được chú trọng hơn nữa để đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.

II. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về phát triển kinh tế biển

Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế biển được xây dựng dựa trên các khái niệm và nguyên lý cơ bản của kinh tế chính trị. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, kinh tế biển không chỉ bao gồm các hoạt động khai thác tài nguyên mà còn liên quan đến các lĩnh vực như du lịch biển, vận tải biển, và ngành thủy sản. Kinh nghiệm từ các quốc gia khác cho thấy, việc phát triển kinh tế biển cần phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa các ngành kinh tế khác nhau. Hải Phòng có thể học hỏi từ các mô hình phát triển thành công của các quốc gia như Singapore và Malaysia, nơi mà kinh tế biển đã đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế tổng thể. Việc áp dụng các bài học kinh nghiệm này sẽ giúp Hải Phòng xây dựng một chiến lược phát triển kinh tế biển hiệu quả và bền vững.

2.1. Kinh nghiệm thực tế về phát triển kinh tế biển

Kinh nghiệm thực tế từ các địa phương khác cho thấy, việc phát triển kinh tế biển cần phải dựa trên một chiến lược tổng thể và đồng bộ. Các quốc gia như Trung Quốc và Malaysia đã thành công trong việc phát triển ngành thủy sản và du lịch biển thông qua việc đầu tư vào hạ tầng và chính sách hỗ trợ. Hải Phòng có thể áp dụng những kinh nghiệm này để phát triển các ngành kinh tế biển của mình. Việc xây dựng các khu vực phát triển kinh tế biển, kết hợp với bảo vệ môi trường, sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

2.2. Bài học kinh nghiệm cho Hải Phòng

Bài học kinh nghiệm cho Hải Phòng trong việc phát triển kinh tế biển là cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và các doanh nghiệp. Việc xây dựng một hệ thống chính sách kinh tế rõ ràng và minh bạch sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Hơn nữa, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của biển trong phát triển kinh tế cũng là một yếu tố quan trọng. Hải Phòng cần phải chú trọng đến việc phát triển du lịch biển và ngành thủy sản một cách bền vững, đồng thời bảo vệ môi trường biển để đảm bảo sự phát triển lâu dài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về phát triển kinh tế biển Chương 3: Thực trạng phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng giai đoạn 2007 đến 2015 Chương 4: Quan điểm và giải pháp nhằm phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng trong thời gian tới (2017 - 2025) Kết luận. Danh mục tài liệu tham khảo. z 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN Ở HẢI PHÒNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.

Các công trình nghiên cứu về phát triển kinh tế biển 1. Các công trình nghiên cứu về phát triển kinh tế biển cấp quốc gia a. Các công trình nghiên cứu về phát triển kinh tế biển của Việt Nam Cuốn sách Kinh tế biển Việt Nam trên đường phát triển và hội nhập [96]. Nội dung chính của các bài viết mà cuốn sách đề cập là: vận tải biển, du lịch, đào tạo nguồn nhân lực cho ngành hàng hải.

Những bài viết cũng phân tích tác động của biến đổi khí hậu đến việc phát triển kinh tế biển ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Cuốn sách 100 Câu hỏi - đáp về biển, đảo Việt Nam dành cho tuổi trẻ Việt Nam [8]. Cuốn sách trình bày những vấn đề về biển, đảo; về không gian biển, đảo của đất nước; chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia đối với các vùng biển, đảo; về tài nguyên và môi trường biển, về chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước đối với những vấn đề biển, đảo nói chung, Biển Đông nói riêng trong ba 3 phần: Hỏi - Đáp về vị trí, vai trò và tiềm năng của biển, đảo Việt Nam; Hỏi - Đáp về các vấn đề liên quan đến các quyền và bảo vệ các quyền của Việt Nam ở Biển Đông và Hỏi - Đáp về xây dựng và phát triển các lĩnh vực liên quan đến biển, đảo Việt Nam. Tác giả Lại Lâm Anh với cuốn sách Phát triển kinh tế biển của Trung Quốc, Malaysia, Singapore và gợi ý chính sách cho Việt Nam [4].

Cuốn sách cho thấy quá trình phát triển kinh tế biển của Trung Quốc, Malaysia, Singapore với cả những thành tựu và hạn chế. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra một số gợi ý nhằm phát triển kinh tế biển Việt Nam. z 7 Cuốn sách Việt Nam - Truyền thống kinh tế - văn hóa biển [38]. Cuốn sách tập hợp các bài viết về không gian văn hoá, xã hội biển Việt Nam, tiềm năng kinh tế, hoạt động thương mại của người Việt qua các thời kì lịch sử, tầm nhìn và tư duy hướng biển của một số triều đại và nhân vật lịch sử Việt Nam.

Luận án Quản lý kinh tế biển: Kinh nghiệm quốc tế và vận dụng vào Việt Nam của Lại Lâm Anh [3]. Tác giả trình bày những kinh nghiệm quản lý kinh tế biển ở một số quốc gia như Trung Quốc, Singapore, Nhật Bản… và đưa ra những bài học để quản lý kinh tế biển Việt Nam hiệu quả hơn nữa. Ngoài ra còn rất nhiều bài viết liên quan đến kinh tế biển như: bài viết "Chiến lược biển đến năm 2020 cú hích cho phát triển kinh tế biển" của Quang Nguyễn, [82, tr.14-15]; Vũ Thị Nhài với bài viết "Về phát triển kinh tế biển hiện nay" [80, tr.8-10]; Bùi Thị Thanh Hương với "Phát triển kinh tế biển: Kinh nghiệm quốc tế và một số vấn đề đối với Việt Nam" [69, tr.35-39]; Nguyễn Văn Tình với bài "Đảng bộ quân chủng Hải quân thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế biển gắn với quốc phòng, an ninh" [120, tr.42-46]; Lê Nguyễn với bài "Chiến lược phát triển kinh tế biển Việt Nam" [81, tr.4-5]; Bùi Tất Thắng với bài viết "Sự phát triển kinh tế biển và chiến lược biển của một số nước trên thế giới" [103, tr.43-46], "Về chiến lược phát triển kinh tế biển của Việt Nam" [104, tr.6-9]; "Chiến lược kinh tế biển một số kinh nghiệm thế giới" [104, tr.18 - 21]… Các tác giả chỉ ra mục tiêu tổng quát là đến năm 2020, phấn đấu đưa nước ta trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển, bảo đảm vững chắc chủ quyền, quyền chủ quyền quốc gia trên biển, đảo; góp phần quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, làm cho đất nước giàu mạnh. Phấn đấu đến năm 2020, kinh tế biển đóng góp khoảng 53 - 55% GDP, 55 - 60% kim ngạch xuất khẩu của cả nước, giải quyết tốt các vấn đề xã hội, cải thiện một bước đáng kể đời sống của nhân dân vùng biển và ven biển.

Phát triển kinh tế biển toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm, sớm đưa nước ta z 8 trở thành quốc gia mạnh về kinh tế biển trong khu vực, gắn với bảo đảm quốc phòng - an ninh và hợp tác quốc tế. Các tác giả khẳng định: những chủ trương, nội dung của mục tiêu chiến lược đầu tư, khai thác, phát triển kinh tế biển, đảo ở nước ta đã được xác định, triển khai từ rất sớm và mang tính xuyên suốt. Sự kết hợp tổ chức triển khai thực hiện được xác định ở tất cả các cấp, các lĩnh vực, như: trong quy hoạch tổng thể của quốc gia, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch tăng cường lực lượng quốc phòng - an ninh, bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Đặc biệt, bên cạnh xây dựng và ban hành các chủ trương chính sách mang tầm vĩ mô, Đảng và Nhà nước ta còn luôn luôn chú trọng xây dựng các chính sách để phát triển kinh tế - xã hội đối với các địa phương ven biển, các đảo, quần đảo.

Trên cơ sở các nghị quyết của Đảng, quyết định của Chính phủ, các ngành, các cấp đã xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình hành động cho từng lĩnh vực, ở từng địa bàn và bước đầu triển khai đã mang lại những kết quả đáng ghi nhận. Công tác khảo sát, thăm dò, nghiên cứu khoa học biển ngày càng được quan tâm, làm cơ sở cho việc phát triển các ngành, các vùng kinh tế biển, cũng như việc hoạch định các chính sách quản lý tài nguyên môi trường biển của đất nước. Cơ cấu ngành nghề biển từng bước được điều chỉnh ngày càng hợp lý hơn. Những ngành khai thác và sử dụng lợi thế của biển như: vận tải biển, dịch vụ hàng hải, du lịch, nuôi trồng thủy sản và đánh bắt hải sản xa bờ đang được đẩy mạnh.

Công tác đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho cư dân biển, đảo; hoạt động khai thác, bảo vệ môi trường, đầu tư để tái tạo và làm giàu tiềm năng biển cũng được các ngành, các cấp quan tâm và đã tạo nên những chuyển biến mới. Các công trình nghiên cứu đã khẳng định: Việt Nam là quốc gia có hơn ba nghìn hòn đảo lớn nhỏ và bờ biển dài hơn 3.260 km bao bọc lãnh thổ ở cả 3 hướng Đông, Nam và Tây Nam, với chỉ số biển (khoảng 0,01) cao gấp 6 lần giá trị trung bình của thế giới. Cả nước hiện có 28 tỉnh, thành phố trực thuộc z 9 Trung ương có biển với tổng diện tích 208. Biển, đảo còn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của đất nước khi hầu hết các ngành kinh tế mũi nhọn đều gắn kết với biển.

Trước hết là dầu khí, với trữ lượng khoảng từ 3 đến 4 tỉ tấn dầu quy đổi, cùng các loại khoáng sản có giá trị khác như than, sắt, ti tan, cát thuỷ tinh. Nguồn lợi hải sản với chủng loại rất phong phú, đa dạng, có tổng trữ lượng khoảng từ 3 đến 4 triệu tấn. Dọc bờ biển có hơn 100 địa điểm có thể xây dựng cảng, trong đó có nhiều nơi có thể xây dựng cảng trung chuyển quốc tế. Ngoài ra, biển nước ta còn có 125 bãi biển lớn, nhỏ, nước trong và sạch, nắng ấm quanh năm, không khí trong lành với cảnh quan đẹp.

là điều kiện lý tưởng để xây dựng các khu nghỉ mát, nghỉ dưỡng, du lịch cao cấp. Tuy vậy, các tác giả cho rằng, phát triển của kinh tế biển, đảo ở nước ta vẫn chưa xứng tầm với các điều kiện và lợi thế sẵn có. Các ngành kinh tế có liên quan trực tiếp tới khai thác biển như chế biến dầu khí, chế biến thủy hải sản, đóng và sửa chữa tàu biển, thông tin liên lạc. bước đầu phát triển, nhưng hiện tại quy mô mới chiếm khoảng 2% kinh tế biển và 0,4% tổng GDP cả nước.

Nói cách khác, Việt Nam vẫn chưa thực sự phát huy được nhiều các thế mạnh, tiềm năng của biển, đảo và vẫn chưa phải là quốc gia mạnh về biển. Bên cạnh đó, các tác giả chỉ ra rằng: khu vực Biển Đông đang tiếp tục trở thành một trong những điểm nóng nên việc hợp tác và hội nhập quốc tế để phát triển kinh tế ở khu vực này gặp không ít khó khăn. Việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến biển và hải đảo, những vi phạm trong quá trình sử dụng, khai thác tài nguyên biển ở bình diện quốc tế còn nhiều bất cập. Các tác giả cho rằng, để phát triển kinh tế biển bền vững, Việt Nam cần tập trung vào các nhóm giải pháp sau: chú trọng quy hoạch và tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế chính sách, luật pháp về lĩnh vực biển, đảo; có cơ chế phù hợp để hỗ trợ phát triển kinh tế biển, đảo.

Nhân rộng các mô hình, kinh nghiệm hay trong tổ chức sản xuất trên biển, đảo. Hình thành và phát triển z 10 một số ngành mũi nhọn phù hợp với lợi thế của vùng đảo như: du lịch, dịch vụ biển, khai thác và nuôi trồng hải sản. Chuyển hướng mạnh mẽ cơ cấu sản xuất từ nghề cá gần bờ, ven đảo sang nghề cá xa bờ, gắn với bảo vệ và tái tạo nguồn lợi. Tăng cường năng lực khai thác xa bờ và nuôi trồng hải sản, dịch vụ hàng hải, dịch vụ nghề cá.

Các cơ sở hạ tầng nghề cá như cảng, bến cá, dịch vụ hậu cần nghề cá, khu neo đậu tránh bão cho tàu, thuyền và hạ tầng nuôi trồng hải sản cũng cần được đầu tư xây dựng đồng bộ, có quy mô lớn. Phát triển du lịch cũng là một trong những hướng trọng điểm, mang tính đột phá trong phát triển kinh tế biển, đảo cần được đầu tư. Một số khu du lịch sinh thái biển, đảo lớn, chất lượng cao tầm cỡ khu vực và thế giới được hình thành sẽ tạo bước đột phá cho du lịch biển, đảo nói riêng, du lịch cả nước nói chung.