Luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị: Khu vực dịch vụ ở Việt Nam - Thực trạng và giải pháp phát triển

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueb khu vực dịch vụ ở việt nam thực trạng và giải pháp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Đào Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Quang Ty
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội Khoa Kinh Tế
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Khu vực dịch vụ ở Việt Nam thực trạng và giải pháp
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHU VỰC DỊCH VỤ NHÌN TỪ GÓC ĐỘ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KHU VỰC DỊCH VỤ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG HIỆN ĐẠI
• 1.1.1. Khái niệm về khu vực dịch vụ
• 1.1.2. Phân loại dịch vụ
• 1.1.2.1. Phân loại theo ngành nghề
• 1.1.2.2. Phân loại dịch vụ theo chủ thể thực hiện
• 1.1.2.3. Phân loại dịch vụ theo đối tượng phục vụ
• 1.1.2.4. Phân loại dịch vụ theo lĩnh vực phục vụ
• 1.1.3. Vai trò và đặc điểm của khu vực dịch vụ
• 1.1.3.1. Vai trò của khu vực dịch vụ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CỦA KHU VỰC DỊCH VỤ Ở VIỆT NAM TRONG 20 NĂM ĐỔI MỚI (1986 - 2005)
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KHU VỰC DỊCH VỤ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2006 - 2010
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển khu vực dịch vụ ở Việt Nam

Khu vực dịch vụ ở Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm qua. Dịch vụ không chỉ đóng góp vào GDP mà còn tạo ra hàng triệu việc làm cho người lao động. Theo số liệu thống kê, tỷ trọng dịch vụ trong GDP đã tăng từ 38,1% vào năm 2004 lên mức cao hơn trong những năm gần đây. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của đất nước. Các ngành dịch vụ như du lịch, tài chính, và thương mại đang dần trở thành những lĩnh vực mũi nhọn, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua.

1.1. Đặc điểm nổi bật của khu vực dịch vụ tại Việt Nam

Khu vực dịch vụ ở Việt Nam có sự đa dạng về ngành nghề, từ dịch vụ công cộng đến dịch vụ tư nhân. Các ngành như du lịch, ngân hàng, và thương mại điện tử đang phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, chất lượng dịch vụ vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng đến sự cạnh tranh và khả năng thu hút đầu tư nước ngoài.

1.2. Vai trò của khu vực dịch vụ trong nền kinh tế

Khu vực dịch vụ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nó không chỉ tạo ra giá trị gia tăng mà còn góp phần vào việc giải quyết việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống. Sự phát triển của dịch vụ cũng giúp cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

II. Thực trạng phát triển khu vực dịch vụ ở Việt Nam hiện nay

Mặc dù khu vực dịch vụ đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết. Tỷ trọng dịch vụ trong GDP có xu hướng giảm dần trong những năm gần đây, cho thấy sự cần thiết phải có những giải pháp kịp thời. Các ngành dịch vụ truyền thống như vận tải và thương mại đang gặp khó khăn trong việc thích ứng với xu hướng mới của nền kinh tế.

2.1. Những thách thức trong phát triển dịch vụ

Các thách thức lớn nhất bao gồm sự cạnh tranh khốc liệt từ các nước trong khu vực, chất lượng dịch vụ chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường, và sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải có những chính sách và chiến lược phát triển phù hợp.

2.2. Tình hình đầu tư vào khu vực dịch vụ

Đầu tư vào khu vực dịch vụ vẫn còn hạn chế, đặc biệt là trong các ngành công nghệ cao và dịch vụ chất lượng cao. Các chính sách khuyến khích đầu tư cần được cải thiện để thu hút nguồn vốn từ cả trong và ngoài nước.

III. Giải pháp phát triển khu vực dịch vụ ở Việt Nam

Để phát triển khu vực dịch vụ một cách bền vững, Việt Nam cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, cần nâng cao chất lượng dịch vụ thông qua đào tạo nguồn nhân lực và cải thiện cơ sở hạ tầng. Thứ hai, cần có chính sách khuyến khích đầu tư vào các ngành dịch vụ mới và công nghệ cao. Cuối cùng, việc tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực dịch vụ cũng là một yếu tố quan trọng.

3.1. Nâng cao chất lượng dịch vụ

Chất lượng dịch vụ cần được cải thiện thông qua việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Các chương trình đào tạo chuyên sâu và nâng cao kỹ năng cho nhân viên sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ, từ đó thu hút khách hàng và tăng cường sự cạnh tranh.

3.2. Khuyến khích đầu tư vào dịch vụ công nghệ cao

Việc khuyến khích đầu tư vào các ngành dịch vụ công nghệ cao như thương mại điện tử, dịch vụ tài chính và công nghệ thông tin sẽ giúp Việt Nam bắt kịp xu hướng phát triển toàn cầu. Các chính sách ưu đãi thuế và hỗ trợ tài chính cần được triển khai để thu hút các nhà đầu tư.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về dịch vụ

Nghiên cứu về khu vực dịch vụ đã chỉ ra rằng việc phát triển dịch vụ không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào sự phát triển xã hội. Các mô hình dịch vụ mới như dịch vụ trực tuyến và dịch vụ thông minh đang dần trở thành xu hướng chủ đạo. Những kết quả này cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục nghiên cứu và phát triển khu vực dịch vụ.

4.1. Mô hình dịch vụ mới và tiềm năng phát triển

Mô hình dịch vụ mới như dịch vụ trực tuyến và dịch vụ thông minh đang mở ra nhiều cơ hội cho sự phát triển. Việt Nam cần tận dụng xu hướng này để phát triển các ngành dịch vụ mới, từ đó nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc phát triển khu vực dịch vụ có thể tạo ra hàng triệu việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Những ứng dụng thực tiễn từ các nghiên cứu này cần được áp dụng rộng rãi để đạt được hiệu quả cao nhất.

V. Kết luận và tương lai của khu vực dịch vụ ở Việt Nam

Khu vực dịch vụ ở Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Để phát triển bền vững, cần có những chính sách và giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và thu hút đầu tư. Tương lai của khu vực dịch vụ sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

5.1. Tương lai của khu vực dịch vụ

Khu vực dịch vụ có tiềm năng phát triển lớn trong tương lai. Sự chuyển mình của nền kinh tế số và xu hướng toàn cầu hóa sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho các ngành dịch vụ. Việt Nam cần chuẩn bị sẵn sàng để nắm bắt những cơ hội này.

5.2. Định hướng phát triển khu vực dịch vụ

Định hướng phát triển khu vực dịch vụ cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng, đổi mới công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới, từ đó tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của khu vực dịch vụ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực dịch vụ đóng vai trò là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu lao động và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên toàn cầu hóa. Trên bình diện quốc tế, khu vực dịch vụ chiếm khoảng 64% GDP toàn cầu vào năm 2004, trong đó các nền kinh tế phát triển như Hoa Kỳ đạt tỷ trọng 80% GDP, Liên minh Châu Âu và Nhật Bản duy trì trong khoảng 60% đến 70% GDP, còn Singapore dẫn đầu khu vực ASEAN với hơn 70% GDP. Tại Việt Nam, sau gần 20 năm thực hiện đường lối Đổi mới, khu vực dịch vụ đã có những bước tiến đáng kể nhưng chỉ đóng góp khoảng 38,1% GDP vào năm 2004, thấp hơn nhiều so với mức trung bình của các nước đang phát triển trong khu vực và trên thế giới.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ nghịch lý thực tiễn: sau giai đoạn bứt phá mạnh mẽ đầu thập niên 1990, tốc độ tăng trưởng và tỷ trọng của ngành dịch vụ trong GDP của Việt Nam có dấu hiệu chững lại và sụt giảm liên tục trong nhiều năm. Thực trạng này đe dọa trực tiếp đến mục tiêu chiến lược quốc gia đề ra cho giai đoạn 2006 - 2010 là đạt tốc độ tăng trưởng giá trị gia tăng dịch vụ 7% đến 8%/năm, nâng tỷ trọng dịch vụ lên mức 42% đến 43% GDP và giải quyết việc làm cho 25% đến 27% tổng lực lượng lao động xã hội.

Mục tiêu cụ thể của công trình là luận chứng tính tất yếu khách quan của sự phát triển khu vực dịch vụ dưới góc độ kinh tế chính trị, phân tích thực trạng phát triển dịch vụ tại Việt Nam giai đoạn 1990 - 2005, rút ra bài học kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển và các nước láng giềng, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đột phá nhằm thúc đẩy khu vực dịch vụ phát triển rút ngắn, đón đầu cơ hội gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Luận văn mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống luận cứ xác đáng cho các nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô trong việc tái cấu trúc nền kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin về hàng hóa, giá trị sử dụng, giá trị thặng dư và quy luật phân công lao động xã hội. Dưới lăng kính kinh tế học hiện đại, hoạt động dịch vụ được xác định là một bộ phận hữu cơ của nền sản xuất xã hội, tạo ra sản phẩm phi vật thể nhằm thỏa mãn các nhu cầu sản xuất và đời sống. Sản phẩm dịch vụ mang đầy đủ thuộc tính của hàng hóa, có giá trị được đo bằng hao phí lao động sống và giá trị sử dụng thể hiện qua tính hữu ích của sự phục vụ.

Luận văn vận dụng lý thuyết chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tiêu chuẩn, chỉ ra quy luật 4 giai đoạn phát triển tất yếu từ nền kinh tế định hướng nông nghiệp sang công nghiệp và chuyển dịch đỉnh cao sang nền kinh tế dịch vụ (giai đoạn Dịch vụ - Công nghiệp - Nông nghiệp). Nghiên cứu phân tích sâu sắc sự chuyển đổi từ Hệ thống Bảng cân đối kinh tế quốc dân (MPS) thời kỳ kế hoạch hóa tập trung vốn xem dịch vụ là hoạt động phi sản xuất, sang Hệ thống Tài khoản Quốc gia (SNA), thừa nhận toàn bộ giá trị tạo ra từ 3 yếu tố sản xuất cơ bản là lao động, tư bản và tài nguyên. Các khái niệm nền tảng được chuẩn hóa bao gồm: tính phi vật thể của dịch vụ, tính không thể lưu trữ, sự đồng thời giữa sản xuất và tiêu dùng, hiện tượng thông tin bất đối xứng trên thị trường dịch vụ, cùng sự phân định giữa dịch vụ công ích và dịch vụ thương mại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu và hệ thống hóa logic.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ Tổng cục Thống kê Việt Nam qua Niên giám thống kê giai đoạn 1990 - 2004, các văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đến thứ IX, báo cáo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, cùng cơ sở dữ liệu quốc tế từ Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI), Ban Thư ký ASEAN, Ngân hàng Thế giới và Báo cáo Phát triển Trung hạn của Philippines.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát chuỗi số liệu kinh tế vĩ mô liên tục trong 15 năm (1990 - 2004) tại Việt Nam, đồng thời mở rộng so sánh với bộ dữ liệu lịch sử giai đoạn 1954 - 1975 và dữ liệu thực chứng từ 5 nền kinh tế tiêu biểu gồm Hoa Kỳ, Nhật Bản, Singapore, Philippines và Trung Quốc. Phương pháp chọn mẫu chỉ tiêu tập trung vào 10 phân ngành dịch vụ cốt lõi như tài chính - ngân hàng, bưu chính - viễn thông, thương mại, giao thông vận tải, du lịch và dịch vụ công. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đảm bảo tính bao quát, khách quan và xác thực về mặt lịch sử, giúp bóc tách bản chất kinh tế chính trị đằng sau các biến động cơ cấu vĩ mô trong quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu phát hiện sự phân hóa rõ rệt về tỷ trọng dịch vụ do mô hình kinh tế trong lịch sử Việt Nam trước năm 1975. Dưới cơ chế kế hoạch hóa tập trung tại miền Bắc (hệ thống MPS), tỷ trọng dịch vụ trong tổng sản phẩm giảm liên tục từ 30,3% năm 1955 xuống còn 23,7% năm 1970 và 28,7% năm 1973. Ngược lại, tại miền Nam vận hành theo cơ chế thị trường, tỷ trọng dịch vụ tăng vọt từ 49,1% năm 1960 lên mức đỉnh 69,9% năm 1965 và đạt 56,2% năm 1973.

Thứ hai, giai đoạn Đổi mới chứng kiến chu kỳ biến động phức tạp của khu vực dịch vụ Việt Nam. Trong giai đoạn 1990 - 1995, khu vực dịch vụ tăng trưởng đột phá với tốc độ tăng trưởng đạt đỉnh 10,25% vào năm 1995. Tuy nhiên, sau năm 1995 và đặc biệt dưới tác động của cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, tốc độ tăng trưởng dịch vụ suy giảm kéo dài, khiến tỷ trọng dịch vụ trong GDP tụt xuống mức 38,1% vào năm 2004, thấp hơn cả mục tiêu kế hoạch 5 năm đề ra.

Thứ ba, khoảng cách phát triển dịch vụ giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực còn rất lớn. Trong khi tỷ trọng dịch vụ của Singapore đạt 67,8% GDP năm 2003, Philippines đạt 53,2% GDP và Nhật Bản duy trì mức tăng trưởng bền vững từ 60,9% năm 1990 lên 74,1% năm 2004, thì quy mô khu vực dịch vụ của Việt Nam vẫn chưa tương xứng với tiềm năng địa kinh tế sẵn có.

Thứ tư, tình trạng độc quyền và bán độc quyền nhà nước tại các phân ngành dịch vụ then chốt như ngân hàng, viễn thông, vận tải hàng không và năng lượng đã kìm hãm áp lực cạnh tranh, làm gia tăng chi phí đầu vào của toàn bộ nền kinh tế và hạn chế năng lực thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Thảo luận kết quả

Khi trực quan hóa dữ liệu qua các biểu đồ đường thể hiện tốc độ tăng trưởng dịch vụ giai đoạn 1990 - 2004 và biểu đồ cột so sánh cơ cấu 3 khu vực kinh tế (Nông nghiệp - Công nghiệp - Dịch vụ), có thể nhận thấy rõ sự chững lại mang tính chu kỳ của dịch vụ so với sự bứt phá của ngành công nghiệp xây dựng. Nguyên nhân cốt lõi là do tư duy quản lý kinh tế chậm đổi mới, việc thừa nhận dịch vụ là ngành sản xuất tạo ra giá trị gia tăng chưa được quán triệt triệt để trong chính sách thuế, tín dụng và đầu tư hạ tầng.

So sánh với kinh nghiệm của Trung Quốc sau khi mở cửa và gia nhập WTO, việc nước này chủ động xóa bỏ rào cản độc quyền, thúc đẩy đô thị hóa gắn liền với phát triển thị trường dịch vụ đã giải phóng khoảng 9,6 triệu lao động nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Tương tự, Philippines đã vực dậy kinh tế sau khủng hoảng 1997 nhờ tự do hóa ngành viễn thông và tài chính ngân hàng, giúp ngành viễn thông đạt mức tăng trưởng 10,4% vào năm 2000. Những minh chứng quốc tế khẳng định rằng việc chậm mở cửa thị trường dịch vụ và duy trì cơ chế bảo hộ độc quyền là rào cản lớn nhất đối với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường và xóa bỏ độc quyền nhà nước trong các lĩnh vực dịch vụ then chốt. Chính phủ và các Bộ ngành chức năng cần khẩn trương rà soát, sửa đổi hệ thống văn bản pháp luật, tách bạch chức năng quản lý nhà nước và chức năng kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước trong các ngành viễn thông, hàng không, năng lượng và logistics. Mục tiêu cụ thể là tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, phấn đấu nâng tỷ trọng dịch vụ đạt 42% đến 43% GDP vào năm 2010. Lộ trình thực hiện trọng tâm trong giai đoạn 2006 - 2008.

Thứ hai, hiện đại hóa và tái cơ cấu toàn diện hệ thống tài chính - ngân hàng. Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tin học điện tử, đa dạng hóa các dịch vụ tài chính phi tín dụng, xử lý nợ xấu và nâng cao năng lực vốn tự có để đáp ứng các chuẩn mực quốc tế trước thềm gia nhập WTO. Target cụ thể là đạt tốc độ tăng trưởng giá trị gia tăng ngành tài chính ngân hàng từ 8% đến 10%/năm trong giai đoạn 2006 - 2010.

Thứ ba, phát triển hạ tầng kỹ thuật và ứng dụng công nghệ thông tin trong toàn ngành dịch vụ. Bộ Giao thông Vận tải phối hợp cùng Bộ Bưu chính Viễn thông đẩy mạnh thu hút vốn đầu tư xã hội hóa và FDI theo hình thức Hợp đồng Xây dựng - Vận hành - Chuyển giao (BOT) để nâng cấp hệ thống cảng biển nước sâu, kho bãi logistics và mạng lưới viễn thông băng thông rộng. Mục tiêu là giảm chi phí lưu thông hàng hóa từ 10% đến 15% và tạo thêm việc làm cho 25% đến 27% lực lượng lao động xã hội giai đoạn 2006 - 2010.

Thứ tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực dịch vụ và xây dựng thương hiệu quốc gia cho ngành du lịch. Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Tổng cục Du lịch đổi mới chương trình đào tạo nghề, bồi dưỡng kỹ năng ngoại ngữ, quản trị chuyên nghiệp và nghiệp vụ kinh doanh quốc tế cho đội ngũ nhân lực dịch vụ. Mục tiêu đề ra là nâng công suất phục vụ và thu hút trên 5 đến 6 triệu lượt khách du lịch quốc tế mỗi năm trong giai đoạn 2006 - 2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Các cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách vĩ mô tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Thương mại, Ngân hàng Nhà nước và Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương. Nghiên cứu cung cấp khung tham chiếu toàn diện để xây dựng quy hoạch phát triển các phân ngành dịch vụ trọng điểm và xây dựng phương án đàm phán mở cửa thị trường dịch vụ trong khuôn khổ cam kết WTO và ASEAN.

Nhóm 2: Lãnh đạo các doanh nghiệp dịch vụ, ngân hàng thương mại, tập đoàn viễn thông, logistics và du lịch lữ hành. Luận văn cung cấp bức tranh toàn cảnh về xu hướng vận động của thị trường, giúp doanh nghiệp nhận diện nguy cơ cạnh tranh từ các công ty đa quốc gia, từ đó xây dựng chiến lược liên doanh, hiện đại hóa công nghệ và nâng cao năng lực quản trị.

Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu viên tại các trường đại học và viện nghiên cứu kinh tế. Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị cho các học phần Kinh tế chính trị, Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế dịch vụ và Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành.

Nhóm 4: Học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành kinh tế. Công trình mang lại phương pháp luận nghiên cứu chuẩn mực, chuỗi dữ liệu kinh tế vĩ mô quý giá kéo dài từ năm 1954 đến 2005 và cách thức áp dụng các mô hình kinh tế so sánh quốc tế vào thực tiễn Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Khu vực dịch vụ ở Việt Nam có sự biến động tỷ trọng như thế nào trong giai đoạn 1990 - 2004? Khu vực dịch vụ tăng trưởng mạnh mẽ trong nửa đầu thập niên 1990 và đạt đỉnh 10,25% vào năm 1995. Tuy nhiên, sau khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, tốc độ tăng trưởng chậm lại rõ rệt, khiến tỷ trọng dịch vụ trong GDP giảm dần từ mức trên 40% xuống còn 38,1% vào năm 2004 do chịu rào cản độc quyền và chuyển dịch vốn nghiêng mạnh về công nghiệp.

Hệ thống SNA khác biệt ra sao so với hệ thống MPS trong việc nhìn nhận giá trị của khu vực dịch vụ? Hệ thống MPS thời kỳ kế hoạch hóa tập trung chỉ tính toán giá trị của các ngành sản xuất vật chất hữu hình và coi dịch vụ là hoạt động phi sản xuất, ăn theo nền kinh tế. Ngược lại, hệ thống SNA công nhận mọi hoạt động mang lại thu nhập từ lao động, vốn và tài nguyên đều tạo ra giá trị sản xuất xã hội, phản ánh đúng đóng góp thực của dịch vụ trong GDP.

Bài học kinh nghiệm quốc tế nào từ các nước ASEAN có giá trị thực tiễn cao nhất đối với Việt Nam? Singapore đã tận dụng tối đa vị trí địa lý cảng biển để phát triển logistics và tài chính, đưa tỷ trọng dịch vụ đạt 67,8% GDP năm 2003. Philippines thực hiện tự do hóa viễn thông và tài chính từ đầu thập niên 1990, giúp dịch vụ chiếm 53,2% GDP. Bài học mấu chốt cho Việt Nam là phải xóa bỏ rào cản độc quyền và ưu tiên vốn cho hạ tầng dịch vụ xuất khẩu.

Những trở ngại lớn nhất kìm hãm sự phát triển của khu vực dịch vụ Việt Nam trước thềm gia nhập WTO là gì? Hai trở ngại cơ bản bao gồm tình trạng độc quyền nhà nước kéo dài trong các ngành ngân hàng, viễn thông, hàng không và chất lượng nguồn nhân lực dịch vụ còn thấp. Trình độ ứng dụng công nghệ thông tin còn lạc hậu, khung pháp lý chưa đồng bộ với các nguyên tắc của Hiệp định Chung về Thương mại Dịch vụ (GATS) của WTO.

Mục tiêu phát triển khu vực dịch vụ của Việt Nam trong giai đoạn 2006 - 2010 được xác định như thế nào? Chiến lược phát triển kinh tế đề ra mục tiêu giá trị gia tăng dịch vụ tăng trưởng bình quân 7% đến 8%/năm. Đến năm 2010, khu vực dịch vụ phải đóng góp 42% đến 43% GDP và thu hút 25% đến 27% tổng số lao động xã hội, tạo nền tảng vững chắc cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Kết luận

• Luận văn luận giải sâu sắc tính tất yếu khách quan của khu vực dịch vụ trong nền kinh tế thị trường, chỉ ra vai trò đóng góp khoảng 64% GDP toàn cầu vào năm 2004.
• Đánh giá thực trạng dịch vụ Việt Nam đạt 38,1% GDP năm 2004, phân tích nguyên nhân sụt giảm tỷ trọng sau giai đoạn tăng trưởng cao kỷ lục 10,25% năm 1995.
• Làm sáng tỏ bước ngoặt tư duy chuyển đổi từ hệ thống hạch toán MPS sang SNA, khẳng định lao động dịch vụ trực tiếp tạo ra của cải và giá trị gia tăng xã hội.
• Tổng kết các bài học kinh nghiệm quốc tế đắt giá từ Hoa Kỳ, Nhật Bản, Singapore, Philippines và Trung Quốc về mở cửa thị trường và áp dụng công nghệ thông tin.
• Hoàn thiện hệ thống giải pháp đồng bộ về thể chế, ngân hàng, công nghệ và nhân lực nhằm hiện thực hóa mục tiêu 42% đến 43% GDP dịch vụ vào năm 2010.

Đóng góp khoa học cốt lõi của công trình là xây dựng hệ thống luận cứ kinh tế chính trị vững chắc, giúp định hình lộ trình phát triển rút ngắn cho khu vực dịch vụ Việt Nam trong bối cảnh chuẩn bị gia nhập WTO. Lộ trình thực hiện tiếp theo chia làm hai giai đoạn then chốt: giai đoạn 2006 - 2008 tập trung cải cách thể chế và xóa bỏ độc quyền; giai đoạn 2008 - 2010 tăng tốc ứng dụng công nghệ và mở rộng thị trường dịch vụ quốc tế. Hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để tiếp cận chi tiết hệ thống bảng biểu phân tích chuyên sâu và các mô hình kinh tế so sánh toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc bố cục thành 3 chƣơng : Chƣơng 1: Khu vực dịch vụ nhìn từ góc độ lý luận và kinh nghiệm quốc tế. Chƣơng 2: Thực trạng của khu vực dịch vụ ở Việt Nam trong 20 năm đổi mới (1986 - 2005) Chƣơng 3 : Quan điểm định hƣớng và giải pháp phát triển khu vực dịch vụ ở Việt Nam giai đoạn 2006 - 2010. 6 CHƢƠNG 1 KHU VỰC DỊCH VỤ NHÌN TỪ GÓC ĐỘ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KHU VỰC DỊCH VỤ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG HIỆN ĐẠI 1.1 Khái niệm về khu vực dịch vụ Dịch vụ là con đẻ của nền sản xuất hàng hoá. Nền sản xuất hàng hoá phát triển mạnh tất yếu đòi hỏi một sự lƣu thông trôi chảy, thông suốt và liên tục để thoả mãn nhu cầu ngày càng cao của con ngƣời, và trong những mối quan hệ cơ bản đó, các hoạt động dịch vụ tất yếu nảy sinh và ngày càng phát triển.

Đến những năm cuối thế kỷ XX, dịch vụ đã trở thành một khu vực đặc biệt quan trọng của các nền kinh tế quốc dân và nó là đối tƣợng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học nhƣ: kinh tế học, văn hoá học, hành chính học, luật học, khoa học quản lý. Từ đó, đã hình thành nhiều cách quan niệm và khái niệm về dịch vụ theo cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Với tư cách là đối tượng nghiên cứu chung của nhiều ngành khoa học: “Dịch vụ là khái niệm chỉ toàn bộ các hoạt động mà kết quả của chúng không tồn tại dƣới dạng hình thái vật thể. Hoạt động dịch vụ bao trùm lên tất cả các lĩnh vực với trình độ cao, chi phối rất lớn đến quá trình phát triển kinh tế-xã hội, môi trƣờng của từng quốc gia, từng khu vực nói riêng và toàn thế giới nói chung.

Dịch vụ không chỉ bao gồm những lĩnh vực truyền thống nhƣ vận tải, du lịch, thƣơng mại, ngân hàng, bƣu điện, bảo hiểm, truyền thông liên lạc mà còn lan toả 7 đến các khu vực rất mới nhƣ bảo vệ môi trƣờng, dịch vụ văn hoá, dịch vụ hành chính, tƣ vấn pháp luật, tƣ vấn tình cảm…” [24, tr. Theo cách hiểu trong phân loại ngành nghề: “Dịch vụ là các nghề khác phục vụ sản xuất xã hội và đời sống nhân dân ngoài sản nghiệp I (nông nghiệp) và sản nghiệp II (công nghiệp). Đặc điểm chủ yếu của dịch vụ là phục vụ sản xuất công nghiệp và đời sống nhân dân, không trực tiếp sản xuất ra sản phẩm vật chất nên nó còn đƣợc gọi theo nghĩa rộng là “sản nghiệp mang tính phục vụ” hay sản nghiệp thứ III” [43,tr. 575] Theo cách hiểu dưới góc độ Marketing: “Dịch vụ là phần mềm của sản phẩm, hỗ trợ cho khách hàng trƣớc, trong và sau khi bán” [24,tr.

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Dịch vụ là công việc phục vụ trực tiếp cho những nhu cầu nhất định của số đông, có tổ chức và đƣợc trả công” [41]. Đây là cách hiểu chung nhất dƣới góc độ ngôn ngữ, từ vựng. Một định nghĩa khác về dịch vụ đƣợc giải thích rõ ràng hơn trong Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Dịch vụ là những hoạt động phục vụ nhằm thoả mãn những nhu cầu sản xuất, kinh doanh, sinh hoạt. Tuỳ theo trƣờng hợp, dịch vụ bao gồm: một công việc ít nhiều chuyên môn hoá, việc sử dụng hẳn hay tạm thời một tài sản, việc sử dụng phối hợp một tài sản lâu bền và sản phẩm của một công việc cho vay vốn.

Do nhu cầu rất đa dạng tuỳ theo sự phân công lao động nên có nhiều loại dịch vụ: dịch vụ phục vụ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ phục vụ sinh hoạt công cộng, dịch vụ cá nhân dƣới hình thức những dịch vụ gia đình, những dịch vụ tinh thần dựa trên những nghiệp vụ đòi hỏi tài năng đặc biệt (nghiên cứu, môi giới, quảng cáo.), những dịch vụ liên quan đến đời sống sinh hoạt công cộng (sức khoẻ, giáo dục, giải trí…), những dịch vụ về chỗ ở… Sản xuất, kinh doanh và dịch vụ tác động lẫn nhau chặt chẽ. Dịch vụ là một điều kiện để phát triển sản xuất, kinh doanh. Dịch vụ pháp lý, tài chính, tiền tệ, vận tải, thông tin liên lạc có vai trò rất quan trọng. Du lịch là một lĩnh vực có ý nghĩa kinh tế lớn.

Sự phát triển dịch vụ hợp lý, có chất lƣợng cao là một biểu hiện của nền kinh tế phát triển và một xã hội văn minh. Do ý nghĩa kinh tế-xã hội to lớn nên hoạt 8 động dịch vụ trở thành lĩnh vực kinh tế quan trọng, có vị trí lớn trong cơ cấu kinh tế của các quốc gia có tốc độ phát triển cao” [16]. Dịch vụ còn được hiểu là “một hoạt động hay lợi ích cung ứng nhằm để trao đổi, chủ yếu là tồn tại vô hình và không dẫn đến việc chuyển quyền sở hữu. Việc thực hiện dịch vụ có thể gắn liền hoặc không gắn liền với sản phẩm vật chất.

Chẳng hạn, khi thuê phòng ở khách sạn, ghi tên tiền gửi ngân hàng, khám bệnh, xin ý kiến của chuyên gia tƣ vấn… trong tất cả các trƣờng hợp này ta đều có đƣợc một dịch vụ” [27,tr.Mac: Dịch vụ là hình thức lao động đƣợc cung cấp do tính chất hữu ích nhất định vốn có của nó, tồn tại với tƣ cách là một sự phục vụ. Ở đây, lao động đƣợc ngƣời mua quan tâm với tƣ cách là giá trị sử dụng và tiền để chi tiêu cho lao động này với tƣ cách là phƣơng tiện lƣu thông (để phân biệt với sức lao động là hàng hoá đặc biệt đƣợc tƣ bản mua để tạo ra giá trị thặng dƣ cho nhà tƣ bản) [22, tr 564-580]. Nhƣ vậy, trong cấu trúc tổng thể của nền kinh tế thị trƣờng thì dịch vụ tồn tại với tính cách là một bộ phận cơ hữu. Theo cách tiếp cận dƣới góc độ khoa học kinh tế, ngƣời ta thƣờng chia nền kinh tế thành hai khu vực là khu vực sản xuất và khu vực dịch vụ.

Khu vực sản xuất tạo ra những sản phẩm hàng hoá là những vật phẩm có hình thái hiện vật, còn khu vực dịch vụ tạo ra những sản phẩm có hình thái phi hiện vật, không nhìn thấy đƣợc mà ngƣời tiêu dùng chỉ cảm nhận đƣợc khi sử dụng loại dịch vụ đó. Các dịch vụ này là những hoạt động phục vụ nhu cầu sản xuất và đời sống sinh hoạt của con ngƣời. Từ những cách quan niệm khác nhau nhƣ đã trình bày ở trên, có thể rút ra một định nghĩa chung nhất về dịch vụ: Dịch vụ là những hoạt động mang tính xã hội, tạo ra những sản phẩm hàng hoá không tồn tại dưới hình thái vật thể nhằm thoả mãn kịp thời, thuận lợi, hiệu quả hơn các nhu cầu trong sản xuất và đời sống của con người. Quan niệm khác nhau về dịch vụ, một mặt tuỳ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia trong từng giai đoạn lịch sử; mặt khác, còn liên 9 quan đến phƣơng pháp luận của giới nghiên cứu khoa học xã hội và kinh tế ở từng nƣớc.

Những quan niệm khác nhau cũng ảnh hƣởng khác nhau tới chất lƣợng dịch vụ, quy mô và tốc độ phát triển dịch vụ cũng nhƣ tốc độ tăng trƣởng và phát triển kinh tế ở mỗi quốc gia. Nhƣ vậy, khu vực dịch vụ là một bộ phận của nền kinh tế quốc dân, bao gồm hệ thống các ngành dịch vụ tạo ra những sản phẩm hàng hóa có giá trị, có mối quan hệ tương hỗ với khu vực nông nghiệp và công nghiệp và có ảnh hưởng đến sự phát triển của cả nền kinh tế. Dịch vụ là lĩnh vực “mở”. Nó ra đời, tồn tại và phát triển để đáp ứng nhu cầu của ngƣời sử dụng.

Do đó, sự xuất hiện của dịch vụ là tất yếu khách quan, xuất phát từ sự hợp tác phân công lao động, tiến bộ khoa học - công nghệ, cũng nhƣ của đời sống cộng đồng. Tuy nhiên, trên giác độ kinh tế hàng hoá, dịch vụ không bao hàm những hoạt động lao động nhằm mục đích tự phục vụ cho quá trình hoạt động của chủ thể sản xuất hoặc tự phục vụ cho các nhu cầu sinh hoạt cá nhân của bản thân ngƣời nào đó.2 Phân loại dịch vụ Dịch vụ là một lĩnh vực hoạt động kinh tế - xã hội phong phú và đa dạng. Càng ngày dịch vụ càng phát triển theo xu hƣớng chuyên môn hoá, và xu hƣớng đó về cơ bản đƣợc quyết định bởi diễn biến và trình độ chuyên môn hóa của nền sản xuất xã hội. Dịch vụ có mặt ở rất nhiều lĩnh vực nhƣ: sản xuất, tiêu dùng (vật chất, tinh thần), quản lý, xã hội… Có nhiều cách phân loại dịch vụ theo các tiêu thức khác nhau: 1.1 Phân loại theo ngành nghề Theo các ngành nghề phục vụ khác nhau, có thể phân chia thành các loại hình dịch vụ mang tính chuyên ngành nhƣ: - Giao thông vận tải; - Thông tin bƣu điện; - Thƣơng mại; - Phục vụ sản xuất (thông tin, tƣ vấn); 10 - Phục vụ ăn uống; - Dự trữ cung ứng vật tƣ; - Tiền tệ – Ngân hàng; - Bảo hiểm; - Phục vụ sinh hoạt dân cƣ; - Văn hoá- văn nghệ; - Du lịch; - Giáo dục; - Y tế; - Nghiên cứu khoa học- kỹ thuật- công nghệ,… 1.2 Phân loại dịch vụ theo chủ thể thực hiện Tƣơng ứng với cách tiếp cận theo chủ thể thực hiện, dịch vụ đƣợc phân chia thành một số loại hình chủ yếu dƣới đây: - Một là, dịch vụ công: Ở đây, nhà nƣớc đóng vai trò là chủ thể cung cấp các dịch vụ cơ bản cho các đối tƣợng xã hội khác nhau.

Jim Arstrong, các dịch vụ công mà nhà nƣớc cung ứng bao gồm:  Chính sách, pháp luật, hoạt động liên chính phủ, an ninh quốc gia, duy trì các thể chế dân chủ cơ bản;  Các hoạt động lập quy, thi hành pháp luật, cảnh sát, cứu hoả…;  Các hoạt động kết cấu hạ tầng (bao gồm kết cấu hạ tầng kỹ thuật và kết cấu hạ tầng xã hội) ;  Cung ứng phúc lợi xã hội (trƣờng học, nhà ở, trợ cấp cho các nhóm xã hội yếu thế…);  Cung cấp thông tin và tƣ vấn (trung tâm giới thiệu việc làm. Nhƣ vậy, dịch vụ công đƣợc hiểu là mọi hoạt động phục vụ các lợi ích chung thiết yếu, các quyền và nghĩa vụ cơ bản của các tổ chức và công dân, do nhà nƣớc trực tiếp đảm nhận hay uỷ nhiệm cho các cơ sở ngoài nhà nƣớc thực hiện nhằm đảm bảo trật tự và công bằng xã hội.