CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE HOẠT ĐỘNG TỰ DOANH CUA CTCK 1.1 Tổng quan về công ty chứng khoán 1.1 Những van dé chung về CTCK a) Khái niêm CTCK là tổ chức có tư cách pháp nhân hoạt động kinh doanh chứng khoán, bao gồm một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán. b) Điều kiện thành lập CTCK Dé được cấp phép thành lập, các tổ chức phải đáp ứng các điều kiện sau: * Điều kiện về trụ sở làm việc, cơ sở vật chat, trang thiết bi - Có trụ sở làm việc bảo đảm cho hoạt động kinh doanh chứng khoán; - Có đủ cơ sở vật chất, kỹ thuật, trang thiết bị văn phòng, hệ thống máy tính, phần mềm phục vụ cho hoạt động phân tích đầu tư, phân tích và quản lý rủi ro, lưu trữ, bảo quản chứng từ, tài liệu và các thiết bị bảo đảm an toàn, an ninh cho trụ sở làm việc của công ty theo hướng dẫn của Bộ Tài chính. Đối với nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán và tư vấn đầu tư chứng khoán thì không phải đáp ứng điều kiện về trang bị, thiết bị. * Điều kiện về vẫn Vốn pháp định cho các nghiệp vụ kinh doanh của CTCK tại Việt Nam là: - Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng Việt Nam; - Tự doanh chứng khoán: 100 tỷ đồng Việt Nam; - Bảo lãnh phát hành chứng khoán: 165 tỷ đồng Việt Nam; - Tư vấn đầu tư chứng khoán: 10 tỷ đồng Việt Nam.
Trường hợp t6 chức đề nghị cấp giấy phép cho nhiều nghiệp vụ kinh doanh, vốn pháp định là tổng số vốn pháp định tương ứng với từng nghiệp vụ dé nghị cấp phép. * Điều kiện về nhân sự Có danh sách dự kiến về nhân sự công ty, trong đó có tối thiểu 03 người hành nghề chứng khoán phù hợp cho mỗi nghiệp vụ kinh doanh đề nghị cấp phép thành lập và hoạt động. Có Tổng Giám đốc (Giám đốc) CTCK và phải đáp ứng các tiêu chuân sau: - Có năng lực hành vi dân sự day đủ, không thuộc trường hợp dang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chấp hành hình phạt tù hoặc bị tòa án cắm hành nghề kinh doanh theo quy định pháp luật; - Có ít nhất 03 năm kinh nghiệm làm việc tại các bộ phận nghiệp vụ trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chứng khoán hoặc tại bộ phận tài chính, kế toán, đầu tư trong doanh nghiệp khác và có kinh nghiệm quản lý điều hành tối thiểu 03 năm; - Có Chứng chỉ hành nghề phân tích tài chính hoặc Chứng chỉ hành nghề quản lý quỹ; - Không bị xử phạt theo pháp luật chứng khoán và TTCK trong vòng 12 tháng gần nhất tính đến thời điểm nộp hồ so; * Điều kiện về cỗ đông, thành viên góp von - Tại thời điểm đăng ký thành lập, tổ chức tham gia góp vốn không có lỗ lũy kế trên báo cáo tài chính năm gần nhất đã được kiểm toán và báo cáo tài chính bán niên gần nhất đã được soát xét (nếu có); - Trường hợp CTCK được tô chức dưới loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, chủ sở hữu phải là ngân hang thương mại, doanh nghiệp bao hiểm hoặc tổ chức nước ngoài đáp ứng quy định. c) Vai trò của CTCK Hoạt động của TTCK trước hết cần những người môi giới trung gian, đó là các CTCK — một định chế tài chính trên TTCK, có nghiệp vụ chuyên môn, đội ngũ nhân viên lành nghề và bộ máy tô chức phù hợp dé thực hiện vai trò trung gian môi giới mua-bán chứng khoán, tư vấn đầu tư và thực hiện một số dịch vụ khác cho cả người đầu tư lẫn tổ chức phát hành.
CTCK là tác nhân quan trọng thúc đây sự phát triển của nền kinh tế nói chung và TTCK nói riêng. Nhờ các CTCK mà chứng khoán được lưu thông từ nhà phát hành tới người đầu tư và có tính thanh khoản, qua đó huy động nguồn vốn từ nơi nhàn rỗi dé phân bé vào những nơi sử dụng có hiệu quả.2 Các nghiệp vụ chủ yếu của CTCK CTCK được thực hiện một, một số hoặc toàn bộ nghiệp vụ kinh doanh: - Môi giới chứng khoán; - Tự doanh chứng khoán; - Bảo lãnh phát hành chứng khoán; - Tư vấn đầu tư chứng khoán. Trong đó, CTCK chỉ được phép thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán khi thực hiện nghiệp vụ tự doanh chứng khoán. Ngoài ra, CTCK 4 được nhận ủy thác quản lý tài khoản giao dịch chứng khoán của nhà đầu tư cá nhân, cung cấp dịch vụ tư vấn tài chính và các dịch vụ tài chính khác theo quy định của Bộ Tài chính.
Các nghiệp vụ chính mà CTCK thực hiện cụ thể như sau: 1.1 Nghiệp vụ môi giới chứng khoán Môi giới chứng khoán là hoạt động trung gian hoặc đại diện mua, bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng. Theo đó, CTCK đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch tại Sở GDCK hoặc thị trường OTC mà chính khách hàng phải chịu trách nhiệm đối với kết quả giao dịch của mình. Thông qua hoạt động môi giới, CTCK sẽ chuyên đến khách hàng các sản phẩm, dịch vụ tư van đầu tư và kết nối các nhà đầu tư ban chứng khoán với nhà đầu tư mua chứng khoán. Và trong những trường hợp nhất định, hoạt động môi giới sẽ trở thành người bạn, người chia sẻ những lo âu, căng thắng và đưa ra những lời động viên kịp thời cho nhà đầu tư, giúp nhà đầu tư có những quyết định tỉnh táo.2 Nghiệp vụ tự doanh chứng khoán Tự doanh chứng khoán là việc CTCK mua hoặc bán chứng khoán cho chính mình.
Khác với nghiệp vụ môi giới, CTCK chỉ làm trung gian thực hiện lệnh cho khách hàng để hưởng hoa hồng, trong hoạt động tự doanh, CTCK kinh doanh bằng chính nguồn vốn của công ty. Vì vậy, CTCK đòi hỏi phải có nguồn vốn rất lớn và đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn, khả năng phân tích và đưa ra quyết định đầu tư hợp lý, đặc biệt trong trường hợp đóng vai trò là các nhà tạo lập thị trường.3 Nghiệp vụ tư van đầu tư chứng khoán Cũng như các loại hình tư vấn khác, tư vấn đầu tư chứng khoán là việc CTCK thông qua hoạt động phân tích dé đưa ra các lời khuyên, phân tích các tình huống và có thể thực hiện một số công việc dịch vụ khác liên quan đến phát hành, đầu tư và cơ cấu tài chính cho khách hàng. Hoạt động tư vấn là việc người tư vấn sử dụng kiến thức, đó chính là chất xám mà họ đã bỏ ra dé kinh doanh nhăm dem lại lợi nhuận (hiệu quả) cho khách hàng. Nhà tư vấn đòi hỏi phải hết sức thận trọng trong việc đưa ra các lời khuyên đối với khách hàng, vì với lời khuyên đó khách hàng có thể thu về lợi nhuận lớn hoặc thua lỗ, thậm chí phá sản, còn người tư van thu về cho mình khoản thu phí về dịch vụ tư van (bat ké tư van đó thành công hay không).4 Nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán Đề thực hiện thành công các đợt chào bán chứng khoán ra công chúng đòi hỏi tô chức phát hành phải cần đến các CTCK tư van cho đợt phát hành và thực hiện bảo lãnh, phân phối chứng khoán ra công chúng.
Đây chính là nghiệp vụ bảo lãnh phát hành của các CTCK và là nghiệp vụ chiếm tỷ lệ doanh thu khá cao trong tổng doanh thu của CTCK. Như vậy, nghiệp vu bảo lãnh phát hành là việc CTCK có chức năng bao lãnh giúp tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, tổ chức việc phân phối chứng khoán và giúp bình ổn giá chứng khoán trong giai đoạn đầu sau khi phát hành. Trên TTCK, tổ chức bảo lãnh phát hành không chỉ có CTCK mà còn bao gồm các định chế tài chính khác như Ngân hàng đầu tư, nhưng thông thường việc CTCK nhận bảo lãnh phát hành thường kiêm luôn việc phân phối chứng khoán, còn các ngân hàng đầu tư thường đứng ra nhận bảo lãnh phát hành (hoặc thành lập tổ hợp bảo lãnh phát hành) sau đó chuyên phân phối chứng khoán cho các CTCK tự doanh hoặc các thành viên khác.2 Hoạt động tự doanh của CTCK 1.1 Khái niệm Tự doanh là việc CTCK tự tiến hành các giao dịch mua, bán chứng khoán cho chính mình. Hoạt động tự doanh của CTCK được thực hiện thông qua cơ chế giao dịch trên SGDCK hoặc thị trường OTC.
Tại một số thị trường vận hành theo cơ chế khớp giá, hoạt động tự doanh của CTCK được thực hiện thông qua hoạt động tạo lập thị trường. Lúc này, CTCK đóng vai trò là nhà tạo lập thị trường, năm giữ một sé lượng chứng khoán nhất định của một số loại chứng khoán và thực hiện mua bán chứng khoán với các khách hàng dé hưởng chênh lệch giá. Mục đích của hoạt động tự doanh là nhằm thu lợi nhuận cho chính công ty thông qua hành vi mua, bán chứng khoán với khách hàng. Nghiệp vụ này hoạt động song hành với nghiệp vụ môi giới, vừa phục vụ lệnh giao dịch cho khách hàng đồng thời cũng phục vụ cho chính mình, vì vậy trong quá trình hoạt động có thê dẫn đến xung đột lợi ích giữa thực hiện giao dịch cho khách hàng và cho bản thân công ty.
Do đó, luật pháp của các nước đều yêu cau tách biệt rõ ràng giữa các nghiệp vụ môi giới và tự doanh, CTCK phải ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước khi thực hiện lệnh của mình. Thậm chí, luật pháp của một sỐ nước còn quy định có 2 loại hình CTCK là công ty môi giới chứng khoán chỉ làm chức năng môi giới và CTCK có chức năng tự doanh.2 Điều kiện tự doanh chứng khoán Khi thực hiện hoạt động tự doanh, CTCK được coi như một pháp nhân đang thực hiện hoạt động đầu tư cho chính mình, vậy nên CTCK cũng phải tuân thủ các quy định về pháp luật đối với một nhà đầu tư, bên cạnh đó, CTCK còn phải chịu thêm một số ràng buộc về mặt pháp lý so với một cá nhân hay tổ chức thông thường tham gia đầu tư trên TTCK. Theo đó, các CTCK phải đảm bảo các điêu kiện như sau: - Phải có đủ tiền và chứng khoán dé thanh toán các lệnh giao dịch cho tài khoản của chính mình. - Nghiệp vụ tự doanh của CTCK phải được thực hiện với danh nghĩa chính mình, không được mượn danh nghĩa của người khác hoặc thực hiện với danh nghĩa cá nhân hoặc cho người khác sử dụng tài khoản tự doanh.