PHẦN MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Qua nhiều năm đổi mới, nông nghiệp Việt Nam đạt được những thành tựu rất quan trọng, đời sống nông dân không ngừng được tăng lên, nhiều sản phẩm nông sản thuộc nhóm cao nhất thế giới, như gạo, tiêu, điều, cà phê, cao su, chè, cá, tôm,… Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt hiện tượng được mùa rớt giá năm nào cũng xảy ra. Hiện nay thu nhập của nông dân vẫn thấp hơn đáng kể so với lao động trong công nghiệp và dịch vụ. Mặc dù, lao động trong lĩnh vực nông nghiệp chiếm khoảng 50% lao động nhưng chỉ đóng góp hơn 17% tổng sản phẩm quốc nội, tức là năng suất lao động hay thu nhập bình quân của một nông dân chưa bằng 1/3 của người lao động trong công nghiệp và dịch vụ.
Có nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân cơ bản nhất chính là việc tổ chức sản xuất nông nghiệp còn chậm đổi mới cho phù hợp với điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Đa số hộ nông dân của nước ta, những đơn vị sản xuất cơ bản trong nông nghiệp, rất nhỏ về tiềm lực kinh tế, sản xuất đơn lẻ và không tương thích với kinh tế thị trường và hội nhập hiện nay. Theo thống kê, nước ta có khoảng 12 triệu hộ nông dân sản xuất nông nghiệp, trong đó 80% số hộ nông dân có diện tích canh tác dưới 1 ha, chỉ 20% lớn hơn 1 ha. Cả nước có 10 triệu hộ trồng cây hằng năm, bình quân mỗi hộ chỉ có 0,62 ha; 5 triệu hộ trồng cây lâu năm thì mỗi hộ chỉ canh tác trên diện tích bình quân 0,7 ha.
Cả nước có hơn 4 triệu hộ nuôi lợn thì 77% các hộ nuôi dưới 5 con, có 8 triệu hộ nuôi gà thì 90% số hộ nuôi dưới 49 con. Với quy mô như vậy, nếu canh tác độc lập, riêng lẻ thì sức mạnh kinh tế của hộ nông dân rất nhỏ bé, khả năng chịu đựng rủi ro rất thấp, tình trạng thoát nghèo rồi tái nghèo rất dễ xảy ra. Để liên kết các hộ nhỏ lẻ thành các đơn vị kinh tế lớn hơn, từ lâu chúng ta đã có chủ trương và chỉ đạo hình thành các hợp tác xã. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân nên có một thời gian dài nhận thức của chúng ta về bản chất và vai trò của hợp tác xã trong nông nghiệp chưa phù hợp với quy luật phát triển hợp tác xã.
Vì vậy, tác dụng và hiệu quả của hợp tác xã còn hạn chế. Đa số các hợp tác xã chỉ cung cấp một số dịch vụ đầu vào cho xã viên như giống, phân bón, thức ăn, còn hơn 90% hợp tác xã không quan tâm đến điều xã viên quan tâm nhất, đó là tiêu thụ sản phẩm của hộ xã viên. Các hợp tác xã hoạt động hiệu quả 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chỉ liên kết, hỗ trợ được khoảng 5% số hộ nông dân cả nước, còn 95% số hộ thực chất là sản xuất theo phương thức tự phát. Bên cạnh đó, do nhận thức về hợp tác xã còn rất khác nhau ở các địa phương nên quy mô hợp tác xã và số lượng các dịch vụ hợp tác xã cũng rất khác nhau.
Chưa kể, chất lượng, hiệu quả hoạt động và lợi nhuận của các hợp tác xã còn thấp (ước tính chỉ có khoảng 10% số hợp tác xã nông nghiê ̣p làm ăn đa ̣t hiê ̣u quả tố t , còn lại hoa ̣t đô ̣ng không hiê ̣u quả , cầm chừng hoặc phải ngừng hoa ̣t đô ̣ng , lơ ̣i nhuâ ̣n bình quân năm rấ t thấ p , giai đoạn 2010 - 2012 đa ̣t 240 triê ̣u đồ ng /năm/ hợp tác xã). Đa số các hợp tác xã nông nghiệp trước đây mới chỉ cung cấp được các dịch vụ đầu vào cơ bản cho hoạt động sản xuất nông nghiệp, rất ít các hợp tác xã cung cấp được dịch vụ đầu ra. Một số hợp tác xã không còn khả năng hoạt động, muốn giải thể nhưng gặp phải những vấn đề phức tạp liên quan tới vốn góp, tài sản, công nợ của hợp tác xã được chuyển từ giai đoạn này sang giai đoạn khác, một số địa phương cần giữ lại mô hình này để đáp ứng tiêu chí về xây dựng nông thôn mới… là những lý do chính khiến hơn 20% số hợp tác xã dù đã ngừng hoạt động nhưng vẫn không giải thể được. Với địa bàn hoạt động sản xuất nông nghiệp là chủ yếu, thực hiện mục tiêu của Đảng và Nhà nước, UBND huyện Yên Định đã trực tiếp chỉ đạo Phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện tiến hành quản lý, hướng dẫn các hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh tăng tính cạnh tranh để phát triển để thực hiện Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp trên địa bàn huyện.
Xuất phát từ lý do trên tôi đã chọn đề tài “Phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh trong các hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa” làm luận văn thạc sĩ của mình. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI: 1. Mục tiêu chung: Mục tiêu chung của đề tài là phản ánh và phân tích thực trạng phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh trong các hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Yên Định, từ đó đề xuất một số giải pháp phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh cho các HTXNN trên địa bàn huyện Yên Định. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển hoạt động SXKD HTXNN; 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Đánh giá tổng quát thực trạng phát triển hoạt động SXKD HTXNN trên địa bàn huyện Yên Định theo chiều rộng, chiều sâu và tiếp cận từ phía thành viên hợp tác xã và người dâ sử dụng dịch vụ.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển hoạt động SXKD HTXNN tại địa bàn nghiên cứu. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1. Đối tƣợng nghiên cứu Là những vấn đề về hoạt động sản xuất kinh doanh của các hợp tác xã nông nghiệp. Phạm vi nghiên cứu - Nội dung nghiên cứu: Được sự quản lý chung của UBND huyện, có cơ chế, chính sách rõ ràng và chung với tất cả các HTXNN nên đề tài không nghiên cứu chuyên sâu từng HTXNN mà tập trung: + Nghiên cứu tổng thể các dịch vụ của HTXNN trên địa bàn, HTXNN điển hình tiên tiến.
+ Đánh giá thực trạng phát triển hoạt động SXKD HTXNN trên địa bàn huyện Yên Định: hiệu quả sử dụng vốn, hiệu quả sử dụng lao động, tình hình nhân rộng mô hình dịch vụ trong các hợp tác xã. + Đánh giá thực trạng phát triển hoạt động SXKD HTXNN trên địa bàn huyện Yên Định - Tiếp cận đánh giá từ phía thành viên Hợp tác xã, người nông dân đang sử dụng các dịch vụ mà HTXNN cung cấp. + Rút ra những tích cực, tồn tại và đưa ra giải pháp để phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh. + Đề tài nghiên cứu các nội dung cụ thể như: Kết quả, hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, cơ cấu, bộ máy quản lý, lao động.chủ yếu là các loại hình dịch vụ của HTXNN trên địa bàn huyện.
- Về không gian: Các hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa. - Về thời gian: + Số liệu để phân tích thuộc giai đoạn 2013 -2015. + Thời gian thực hiện đề tài năm bắt đầu từ tháng 09/2015 đến tháng 8/2016. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH TRONG HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP 2. Khái niệm hợp tác, kinh tế hợp tác, hợp tác xã, hợp tác xã nông nghiệp 2. Khái niệm hợp tác, kinh tế hợp tác Hợp tác là sự kết hợp của các cá nhân hoặc đơn vị để tạo nên sức mạnh lớn hơn, nhằm thực hiện những công việc mà mỗi cá nhân, đơn vị hoạt động riêng rẽ sẽ gặp khó khăn, thậm chí không thể thực hiện được, hoặc thực hiện kém hiệu quả so với hợp tác (Hồ Văn Vĩnh - Nguyễn Quốc Thái (2005)).
Kinh tế hơ ̣p tác là mô ̣t pha ̣m trù v ề lợi ích kinh tế do hợp tác mang lại nói lên sự liên kế t tự nguyê ̣n của những người lao đô ̣ng , của các tổ chức, dưới nhiề u hình thức, kế t hơ ̣p sức ma ̣nh của các thành viên , các tâ ̣p thể để thực hiê ̣n có hiê ̣u quả hơn các vấn đề trong sản xuất - kinh doanh và đời số ng. Kinh tế hợp tác là một hình thức quan hệ kinh tế hợp tác tự nguyện, phối hợp, hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các chủ thể kinh tế, kết hợp sức mạnh của từng thành viên với ưu thế sức mạnh tập thể giải quyết tốt hơn những vấn đề của sản xuất, kinh doanh và đời sống kinh tế, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và lợi ích của mỗi thành viên. Ở nước ta trong những năm gần đây có nhiều quan niệm mới về kinh tế hợp tác đó là: Thứ nhất, kinh tế hợp tác là sự liên kết tự nguyện của những chủ thể độc lập trong sản xuất, lưu thông hoặc tiêu dùng. Thứ hai, các chủ thể này hợp tác với nhau dưới nhiều cấp độ khác nhau như: hợp tác trong từng công đoạn của quá trình sản xuất, liên kết nhau lại thành tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân tự chịu trách nhiệm về hoạt động sản xuất và tiêu thụ sản phẩm hoặc hợp tác với nhau ở một số khâu dịch vụ phục vụ sản xuất.
Hợp tác xã, hợp tác xã nông nghiệp Theo Luật HTX 2012 quy định thì HTX là: “ Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn trên cơ sở tạo hành lang pháp lý cho hệ thống HTX định hướng và phát triển.