Luận văn thạc sĩ: Phát triển cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại MB Chi nhánh Thăng Long, Hà Nội

Chuyên khảo kinh tế phân tích Phát triển hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng tmcp quân đội chi nhánh thăng, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Lê Thị Giang
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Quế Lượng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Doanh & Công Nghệ Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Phát Triển Hoạt Động Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại Ngân Hàng TMCP Quân Đội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.4. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.5. Hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng thương mại
• 1.6. Hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 1.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG TMCP QUÂN ĐỘI CHI NHÁNH THĂNG LONG, HÀ NỘI
• 2.1. Khái quát về Ngân hàng TMCP Quân Đội – Chi nhánh Thăng Long
• 2.2. Thực trạng phát triển hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng TMCP Quân Đội – Chi nhánh Thăng Long
• 2.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG TMCP QUÂN ĐỘI CHI NHÁNH THĂNG LONG, HÀ NỘI
• 3.1. Định hướng phát triển hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Quân Đội - Chi nhánh Thăng Long trong thời gian tới
• 3.2. Giải pháp phát triển hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Quân Đội - Chi nhánh Thăng Long
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Hoạt Động Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Quân Đội đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế. Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, góp phần tạo ra việc làm và thúc đẩy tăng trưởng GDP. Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn vốn vẫn là một thách thức lớn đối với nhóm doanh nghiệp này. Ngân hàng TMCP Quân Đội đã có những chính sách nhằm phát triển hoạt động cho vay, nhưng vẫn cần cải thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của DNNVV.

1.1. Khái Niệm Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa được định nghĩa dựa trên quy mô vốn và số lượng lao động. Theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP, DNNVV được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Điều này giúp xác định rõ ràng các tiêu chí hỗ trợ và phát triển cho nhóm doanh nghiệp này.

1.2. Vai Trò Của Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Trong Kinh Tế

DNNVV đóng góp lớn vào việc tạo ra việc làm và tăng trưởng kinh tế. Chúng chiếm khoảng 94% tổng số doanh nghiệp và đóng góp khoảng 40% GDP. Sự phát triển của DNNVV không chỉ giúp giảm tỷ lệ thất nghiệp mà còn thúc đẩy sự đổi mới và sáng tạo trong nền kinh tế.

II. Thách Thức Trong Hoạt Động Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng DNNVV vẫn gặp phải nhiều thách thức trong việc tiếp cận vốn vay. Các ngân hàng thường yêu cầu nhiều điều kiện khắt khe, khiến cho DNNVV khó khăn trong việc đáp ứng. Hơn nữa, sự thiếu hụt thông tin và kinh nghiệm quản lý cũng là một rào cản lớn.

2.1. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Vốn

Nhiều DNNVV không đủ điều kiện để vay vốn do thiếu tài sản đảm bảo. Điều này dẫn đến việc họ không thể mở rộng sản xuất hoặc đầu tư vào công nghệ mới, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh.

2.2. Thiếu Thông Tin và Kinh Nghiệm Quản Lý

Nhiều doanh nghiệp nhỏ không có đủ thông tin về các sản phẩm tài chính phù hợp. Họ cũng thiếu kinh nghiệm trong việc lập kế hoạch tài chính, dẫn đến việc không tận dụng được các cơ hội vay vốn.

III. Phương Pháp Phát Triển Hoạt Động Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Để phát triển hoạt động cho vay, ngân hàng cần áp dụng các phương pháp linh hoạt và phù hợp với nhu cầu của DNNVV. Việc cải thiện quy trình cho vay và tăng cường hỗ trợ tư vấn sẽ giúp DNNVV dễ dàng tiếp cận nguồn vốn hơn.

3.1. Cải Thiện Quy Trình Vay Vốn

Ngân hàng cần đơn giản hóa quy trình vay vốn, giảm thiểu thủ tục hành chính để DNNVV có thể tiếp cận nhanh chóng và dễ dàng hơn.

3.2. Tăng Cường Hỗ Trợ Tư Vấn Tài Chính

Cung cấp dịch vụ tư vấn tài chính cho DNNVV sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về các sản phẩm vay và cách thức quản lý tài chính hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Hoạt Động Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Các ngân hàng thương mại, đặc biệt là Ngân hàng TMCP Quân Đội, đã áp dụng nhiều mô hình cho vay khác nhau để phục vụ DNNVV. Những mô hình này không chỉ giúp tăng trưởng tín dụng mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.

4.1. Mô Hình Cho Vay Linh Hoạt

Ngân hàng đã triển khai các mô hình cho vay linh hoạt, cho phép DNNVV lựa chọn thời gian và hình thức vay phù hợp với nhu cầu của họ.

4.2. Kết Quả Đạt Được Từ Hoạt Động Cho Vay

Hoạt động cho vay đã giúp nhiều DNNVV phát triển bền vững, tạo ra việc làm và đóng góp vào sự phát triển kinh tế địa phương.

V. Kết Luận Về Phát Triển Hoạt Động Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Phát triển hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Quân Đội là một nhiệm vụ quan trọng. Cần có những chính sách và giải pháp đồng bộ để hỗ trợ DNNVV, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững.

5.1. Tương Lai Của Hoạt Động Cho Vay

Trong tương lai, ngân hàng cần tiếp tục cải tiến các sản phẩm và dịch vụ cho vay, đồng thời tăng cường hợp tác với các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV trong việc tiếp cận nguồn vốn và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vai trò là xương sống của nền kinh tế Việt Nam. Theo thống kê quốc gia, cả nước ghi nhận 477.808 doanh nghiệp hoạt động, trong đó khối DNNVV chiếm tới 94% tổng số lượng, đóng góp khoảng 40% GDP và giải quyết việc làm cho hơn 51% lực lượng lao động xã hội. Mặc dù sở hữu tiềm năng to lớn và tính linh hoạt cao, phần lớn các DNNVV vẫn đối mặt với rào cản nghiêm trọng về nguồn vốn lưu động và vốn đầu tư trung dài hạn do năng lực tài chính hạn chế cùng sự thiếu hụt tài sản bảo đảm.

Vấn đề cốt lõi được luận văn tập trung giải quyết là mâu thuẫn giữa nhu cầu vay vốn cấp thiết của khối DNNVV và sự khắt khe trong quy trình cấp tín dụng của các ngân hàng thương mại. Mục tiêu nghiên cứu hướng tới việc hệ thống hóa khung lý luận về tín dụng DNNVV, phân tích toàn diện thực trạng phát triển hoạt động cho vay tại Ngân hàng TMCP Quân Đội – Chi nhánh Thăng Long giai đoạn 2013–2016, từ đó hoạch định hệ thống giải pháp khả thi nhằm gia tăng quy mô và chất lượng tín dụng. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi đề xuất các định chế giúp Chi nhánh Thăng Long nâng tỷ trọng dư nợ DNNVV từ mức 26,7% lên mức mục tiêu trên 35%, đồng thời duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng an toàn 1,5% trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ hai nền tảng lý thuyết trọng tâm trong quản trị tài chính ngân hàng:

1. Lý thuyết thông tin bất đối xứng (Asymmetric Information Theory) của Joseph Stiglitz và Andrew Weiss: Lý giải hiện tượng phân phối tín dụng và nghịch tuyển trong quan hệ giữa ngân hàng và DNNVV. Do tính minh bạch báo cáo tài chính của DNNVV không cao, ngân hàng thường thiết lập các rào cản về tài sản thế chấp hoặc lãi suất rủi ro để bảo vệ nguồn vốn.
2. Mô hình chất lượng dịch vụ 5 thành phần của C. N. Sureshchandar (2001): Đánh giá sự phát triển tín dụng thông qua 5 tiêu chí cấu thành bao gồm: sản phẩm dịch vụ cốt lõi, yếu tố con người, hệ thống cung cấp dịch vụ, phương tiện hữu hình và trách nhiệm xã hội của ngân hàng.

Bên cạnh đó, nghiên cứu cụ thể hóa 3 nhóm khái niệm then chốt:

• Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Được phân định theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP dựa trên quy mô vốn (dưới 100 tỷ đồng) hoặc số lượng lao động bình quân (dưới 300 người).
• Phát triển hoạt động cho vay: Khái niệm phản ánh sự gia tăng đồng thời cả về lượng (quy mô dư nợ, số lượng khách hàng, doanh số giải ngân) và về chất (tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ nợ xấu, mức sinh lời).
• Chỉ tiêu đo lường chất lượng tín dụng: Xác định dựa trên Thông tư 02/2013/TT-NHNN và Thông tư 09/2014/TT-NHNN về phân loại tài sản có và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh định kỳ, bảng cân đối kế toán và báo cáo phân loại nợ của MB – Chi nhánh Thăng Long trong khung thời gian 4 năm liên tiếp từ năm 2013 đến năm 2016. Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp qua khảo sát 161 cán bộ nhân viên toàn chi nhánh và chọn lọc mẫu phân tích hồ sơ tín dụng của hơn 350 doanh nghiệp nhỏ và vừa phát sinh quan hệ vay vốn.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng được triển khai nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm ngành: thương mại dịch vụ (chiếm 55%), sản xuất công nghiệp (chiếm 30%) và xây lắp (chiếm 15%). Phương pháp phân tích thống kê mô tả, so sánh tương đối - tuyệt đối và phương pháp phân tích chỉ số tài chính được lựa chọn nhờ khả năng làm sáng tỏ xu hướng biến động của nguồn vốn huy động (đạt 10.488 tỷ đồng năm 2016) tương quan với quy mô tăng trưởng tín dụng. Cách tiếp cận này giúp lượng hóa chính xác hiệu quả vận hành thực tế tại chi nhánh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng giai đoạn 2013–2016 tại MB – Chi nhánh Thăng Long chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

1. Quy mô dư nợ DNNVV tăng trưởng vững chắc: Dư nợ cho vay DNNVV tăng từ 877 tỷ đồng năm 2013 lên 1.573 tỷ đồng vào năm 2016, tương ứng mức tăng trưởng tuyệt đối 696 tỷ đồng (tăng 79,36%). Tỷ trọng dư nợ DNNVV trong tổng dư nợ chi nhánh tăng từ 19,7% năm 2013 lên 26,7% năm 2016.
2. Cơ cấu tín dụng phân hóa theo thời hạn và loại tiền: Dư nợ nội tệ chiếm ưu thế tuyệt đối với hơn 86% tổng dư nợ. Tín dụng ngắn hạn chiếm tỷ trọng 56,5% tổng dư nợ cho vay năm 2016 (đạt 3.331 tỷ đồng), phản ánh định hướng quay vòng vốn nhanh nhằm hạn chế rủi ro kỳ hạn.
3. Chất lượng kiểm soát nợ xấu vượt trội: Tỷ lệ nợ xấu chung của chi nhánh giảm dần từ mức 1,71% năm 2013 xuống còn 1,22% vào năm 2016 (tương ứng 72 tỷ đồng), thấp hơn đáng kể so với trần 3% theo thông lệ quốc tế và mức trung bình toàn ngành ngân hàng.
4. Hiệu quả tài chính duy trì tích cực: Chênh lệch thu chi của chi nhánh tăng trưởng liên tục qua các năm, từ mức 140,1 tỷ đồng năm 2013 lên 141,2 tỷ đồng năm 2014; 151,7 tỷ đồng năm 2015 và đạt 154,4 tỷ đồng vào năm 2016.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh mối tương quan chặt chẽ giữa chính sách khách hàng và hiệu quả sinh lời. Sự gia tăng doanh số cho vay và số lượng doanh nghiệp thiết lập quan hệ tín dụng có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đường xu hướng, biểu diễn sự dịch chuyển cơ cấu nợ từ nhóm khách hàng doanh nghiệp lớn sang nhóm DNNVV năng động. Bảng tổng hợp xếp hạng tín dụng nội bộ với 10 cấp bậc (từ AAA đến D) chứng minh rằng việc áp dụng chính sách lãi suất và tài sản bảo đảm linh hoạt cho các nhóm khách hàng xếp hạng A và BBB đã tạo động lực giải ngân mạnh mẽ.

Tuy nhiên, khi đối chiếu với các ngân hàng thương mại cổ phần cùng quy mô trên địa bàn Hà Nội, hoạt động cho vay DNNVV tại MB Thăng Long vẫn bộc lộ những điểm nghẽn: công tác tiếp thị đa kênh còn đơn điệu, sản phẩm cấp tín dụng chưa được cá biệt hóa sâu cho từng chuỗi giá trị và quy trình thẩm định vẫn đặt nặng yêu cầu tài sản bảo đảm bằng bất động sản thay vì thẩm định dòng tiền dự án.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, 5 nhóm giải pháp trọng tâm được kiến nghị thực thi:

1. Hoàn thiện chính sách tín dụng linh hoạt: Ban hành gói sản phẩm tín chấp dựa trên quản lý dòng tiền qua tài khoản thanh toán và các hợp đồng đầu ra khả thi; nới lỏng tỷ lệ tài sản bảo đảm cho các DNNVV thuộc nhóm ngành sản xuất công nghiệp phụ trợ từ quý II năm 2017.
2. Đẩy mạnh huy động nguồn vốn trung và dài hạn: Tăng tỷ trọng phát hành chứng chỉ tiền gửi và kỳ phiếu trung hạn để nâng tỷ trọng vốn trung dài hạn lên mức 35% tổng nguồn vốn huy động, đáp ứng mục tiêu mở rộng cho vay tài trợ máy móc công nghệ.
3. Tái cấu trúc quy trình thẩm định và tinh gọn thủ tục: Rút ngắn thời gian phê duyệt hồ sơ từ 5 ngày làm việc xuống còn tối đa 48 giờ đối với các khoản vay bổ sung vốn lưu động có hạn mức dưới 5 tỷ đồng thông qua nền tảng số hóa hồ sơ.
4. Chuẩn hóa năng lực đội ngũ nhân sự tín dụng: Tổ chức đào tạo chuyên sâu định kỳ hàng quý cho 100% chuyên viên quan hệ khách hàng doanh nghiệp về kỹ năng phân tích báo cáo tài chính nội bộ và nhận diện rủi ro ngành.
5. Thiết lập liên kết với các quỹ bảo lãnh và hiệp hội ngành nghề: Ký kết thỏa thuận hợp tác toàn diện với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội và Quỹ Bảo lãnh tín dụng nhằm tiếp cận các dự án khả thi có sự bảo lãnh của nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban điều hành và cán bộ quản lý ngân hàng thương mại: Cung cấp bức tranh thực tế về cơ cấu danh mục cho vay, mô hình quản trị rủi ro nợ xấu và bài học kinh nghiệm phát triển phân khúc khách hàng doanh nghiệp.
2. Chuyên viên quan hệ khách hàng và thẩm định tín dụng: Cung cấp cẩm nang thực hành về phương pháp đánh giá định tính - định lượng đối với hồ sơ tài chính của DNNVV, kỹ năng phân tích tài sản bảo đảm và giám sát sau giải ngân.
3. Chủ doanh nghiệp và giám đốc tài chính khối DNNVV: Giúp nắm bắt các tiêu chí xếp hạng tín dụng nội bộ của ngân hàng thương mại, từ đó chủ động chuẩn hóa sổ sách kế toán và hoàn thiện phương án kinh doanh để nâng cao xác suất tiếp cận vốn vay.
4. Học viên cao học và nhà nghiên cứu kinh tế: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo khoa học hoàn chỉnh về mặt phương pháp luận, chỉ tiêu đo lường và hệ thống số liệu thực nghiệm ngành tài chính - ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Hạn chế lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa khi tiếp cận vốn tại MB Thăng Long là gì? Rào cản lớn nhất là sự thiếu hụt tài sản bảo đảm có tính thanh khoản cao và hệ thống báo cáo tài chính chưa được kiểm toán độc lập. Nhiều doanh nghiệp quản lý dòng tiền chưa minh bạch, khiến ngân hàng gặp khó khăn trong việc định giá rủi ro và xác định hạn mức tín dụng tối ưu.

Ngân hàng phân loại chính sách cho vay DNNVV dựa trên cơ sở nào? MB áp dụng hệ thống xếp loại tín dụng nội bộ gồm 10 hạng bậc từ AAA đến D. Các doanh nghiệp thuộc nhóm AAA, AA và A được hưởng chính sách ưu đãi tối đa về lãi suất vay và cơ chế tài sản bảo đảm linh hoạt; nhóm BB và BBB áp dụng lãi suất tiêu chuẩn kèm các yêu cầu chặt chẽ hơn về thế chấp.

Chỉ tiêu nào phản ánh chuẩn xác nhất chất lượng cho vay DNNVV? Chất lượng cho vay được đo lường chính xác nhất thông qua tỷ lệ nợ xấu (nợ nhóm 3, 4, 5 trên tổng dư nợ) và tỷ lệ nợ quá hạn. Tại MB Thăng Long giai đoạn 2013–2016, việc duy trì tỷ lệ nợ xấu ở mức 1,22% đến 1,71% chứng minh quy trình kiểm soát rủi ro hoạt động rất hiệu quả.

Mô hình quản lý tín dụng DNNVV tại các quốc gia phát triển mang lại bài học gì? Kinh nghiệm từ Nhật Bản và Trung Quốc cho thấy tầm quan trọng của hệ thống cơ sở dữ liệu rủi ro tín dụng dùng chung và việc phát triển các tổ chức bảo lãnh tín dụng độc lập. Khi có cơ chế bảo lãnh từ các quỹ chuyên trách, ngân hàng có thể mở rộng cho vay tín chấp an toàn mà không bị phụ thuộc vào tài sản thế chấp truyền thống.

Chi nhánh đã thực hiện những giải pháp nào để kiểm soát nợ xấu ở mức thấp? Chi nhánh thực hiện quy trình giám sát dòng tiền chủ động sau giải ngân, kết hợp tái đánh giá định kỳ tài sản bảo đảm 6 tháng một lần và chủ động tư vấn tài chính hỗ trợ khách hàng cơ cấu lại kỳ hạn trả nợ ngay khi có dấu hiệu gián đoạn dòng tiền sản xuất.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và các chỉ tiêu đo lường sự phát triển hoạt động cho vay DNNVV cả về quy mô lẫn chất lượng tín dụng.
• Phân tích thực nghiệm minh chứng sự tăng trưởng dư nợ DNNVV từ 877 tỷ đồng lên 1.573 tỷ đồng tại MB – Chi nhánh Thăng Long giai đoạn 2013–2016.
• Làm rõ cơ chế kiểm soát chất lượng tín dụng chặt chẽ giúp duy trì tỷ lệ nợ xấu ở mức 1,22%, bảo đảm an toàn thanh khoản và tăng trưởng lợi nhuận bền vững.
• Đề xuất hệ thống 5 giải pháp mang tính ứng dụng cao, tập trung vào số hóa quy trình thẩm định, đa dạng hóa gói cấp vốn theo dòng tiền và đào tạo nhân sự.
• Khuyến nghị lộ trình triển khai chi tiết cho giai đoạn tiếp theo nhằm củng cố vị thế dẫn đầu của chi nhánh trong hệ thống Ngân hàng TMCP Quân Đội.

Độc giả quan tâm đến chiến lược quản trị tín dụng và giải pháp khơi thông nguồn vốn cho doanh nghiệp có thể ứng dụng các bài học và mô hình phân tích từ công trình nghiên cứu này vào thực tiễn quản trị ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa Hiện nay ở mỗi nước, tùy theo theo đặc điểm và mô hình phát triển kinh tế của nước mình mà đưa ra những định nghĩa và các tiêu chí khác nhau để xác định khái niệm DN nhỏ và vừa. Ví dụ: - Tại Hoa Kỳ, tiêu chí xác định các doanh nghiệp nhỏ và vừa dựa trên ngành nghề kinh doanh, cơ cấu sở hữu, doanh thu và số lượng nhân viên - Tại Ấn Độ, Chính phủ nước này xác định các doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ vừa vừa chỉ dựa trên tiêu chí quy mô đầu tư vào nhà máy, máy móc thiết bị của doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, từ năm 1998 trở về trước chưa có văn bản quy phạm pháp luật nào quy định việc phân loại doanh nghiệp theo quy mô, mà chủ yếu là phân loại doanh nghiệp theo hai nhóm: doanh nghiệp quốc doanh và doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Năm 1999, Luật Doanh nghiệp ra đời đã loại bỏ các rào cản, tạo sự thông thoáng cho môi trường kinh doanh, cùng với những chính sách hỗ trợ, ưu đãi cho các doanh nghiệp của nhà nước, các doanh nghiệp nhỏ và vừa đã có những bước phát triển mang tính đột phá. Để phù hợp với xu thế mới này, ngày 30/06/2009 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 56/2009/NĐ-CP về trợ giúp phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa, có hiệu lực từ ngày 20/08/2009. Theo Điều 3 Nghị định này: “Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên)”, cụ thể như sau: 4 Bảng 1.

Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt nam Doanh nghiệp Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa Quy mô siêu nhỏ Tổng Số lao Tổng nguồn Số lao động nguồn Số lao động Khu vực động vốn vốn 20 tỷ từ trên 10 từ trên 20 từ trên 200 I. Nông, lâm 10 người trở đồng trở đến 200 đến 100 tỷ đến 300 nghiệp và thủy sản xuống xuống người đồng người 20 tỷ từ trên 10 từ trên 20 từ trên 200 II. Công nghiệp và 10 người trở đồng trở đến 200 đến 100 tỷ đến 300 xây dựng xuống xuống người đồng người 10 tỷ từ trên 10 từ trên 10 từ trên 50 III. Thương mại và 10 người trở đồng trở đến 50 đến 50 tỷ đến 100 dịch vụ xuống xuống người đồng người (Nguồn: Điều 3 Nghị định số 56/2009/NĐ-CP) 1.

Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa Doanh nghiệp nhỏ và vừa là bộ phận không thể thiếu trong cộng đồng các doanh nghiệp của một nền kinh tế, nhóm doanh nghiệp này có những đặc điểm cơ bản như: Thứ nhất, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm đa số trong tổng số doanh nghiệp, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Theo số liệu được Ủy ban châu Âu (EC) công bố 8/2014, hơn 20 triệu doanh nghiệp nhỏ và vừa ở châu Âu chiếm 99% tổng số doanh nghiệp. Theo báo cáo mới nhất vào tháng 1/2014 của Tradeup về tình hình tài chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Mỹ, nhóm doanh nghiệp này chiếm tới 99% tổng số doanh nghiệp, sử dụng trên 50% tổng số lao động xã hội, tạo công ăn việc làm cho 65% lượng lao động ở khu vực tư nhân. Tại Việt Nam, theo Viện Phát triển doanh nghiệp thuộc Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (2012), Việt Nam có 543.963 doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm 97%, đóng góp hơn 40% GDP cả nước và sử dụng 51% tổng số lao 5 động xã hội.

Thứ hai, doanh nghiệp nhỏ và vừa có quy mô vốn nhỏ, gặp khó khăn trong việc tiếp cận với nguồn vốn chính thức, đặc biệt là ở các nước đang phát triển. Điều này là một cản trở không nhỏ trong việc triển khai, áp dụng các tiến bộ khoa học, công nghệ mới vào hoạt động thương mại nói chung và xúc tiến thương mại trực tuyến nói riêng. Thứ ba, doanh nghiệp nhỏ và vừa chịu sự cạnh tranh khốc liệt của các công ty, tập đoàn lớn và từ chính các doanh nghiệp với nhau. Trong quá trình hội nhập, các tập đoàn lớn thường có xu hướng vươn mình ra thế giới, thành lập các Chi nhánh, công ty con ở các quốc gia có nhiều lợi thế, vì vậy, các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở các quốc gia này phải tìm ra những phương thức, công cụ mới trong hoạt động kinh doanh.

Thứ tư, doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ thường tập trung vào các ngành hàng gần gũi với người tiêu dùng hơn là đầu tư vào các ngành công nghiệp nặng, ngành sản xuất khai thác cần nhiều vốn. Ở Việt Nam, trong cơ cấu ngành nghề khoảng 43% doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, 24% trong lĩnh vực thương mại và phân phối, số còn lại hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ và liên quan đến nông nghiệp. Thứ năm, các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong khả năng tiếp cận thông tin và đưa ra các sản phẩm, dịch vụ hỗ trợ kinh doanh còn rất yếu kém. Một phần là do chất lượng nguồn nhân lực của các doanh nghiệp này còn thấp, có sự hạn chế về trình độ chuyên môn, công nghệ, tin học, ngoại ngữ cũng như mối quan hệ, giao tiếp trong xã hội.

Một phần là do đầu tư cho hệ thống thông tin thấp, chưa có phương tiện kỹ thuật nên chưa theo kịp diễn biến của thị trường. Vì thế, nhiều quyết định kinh doanh được đưa ra chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và phán đoán cảm tính của người quản lý. Bên cạnh đó, do cơ cấu tổ chức đơn giản, gọn nhẹ, nên ở hầu hết các doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa có bộ phận thực hiện công tác marketing chuyên biệt. Điều đó khiến khả năng tiếp thị sản phẩm của các doanh nghiệp này không cao, ít người biết đến.

Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, các nước đều chú ý hỗ trợ 6 các doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm huy dộng tối đa các nguồn lực và hỗ trợ cho các doanh nghiệp lớn, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm. Doanh nghiệp nhỏ và vừa ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, là động lực và sức mạnh kinh tế cho sự phát triển của đất nước trong tương lai, là cội nguồn của sự đổi mới và phát triển các mối quan hệ kinh doanh. Vai trò to lớn của doanh nghiệp nhỏ và vừa được thể hiện ở các mặt sau: Thứ nhất, doanh nghiệp nhỏ và vừa tạo công ăn việc làm cho người lao động, góp phần giảm thất nghiệp. Ở hầu hết các nước, các doanh nghiệp nhỏ và vừa đều chiếm một số lượng rất lớn, lại phân tán nhiều trên mọi lãnh thổ của quốc gia.

Chính vì vậy, số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa ngày càng gia tăng đã giải quyết một khối lượng lớn việc làm trong xã hội, đặc biệt là những người lao động thu nhập thấp, làm tăng thu nhập cho người lao động, góp phần làm giảm tình trạng di dân vào các khu đô thị lớn, giảm thiểu thất nghiệp và các tệ nạn xã hội. Thứ hai, doanh nghiệp nhỏ và vừa khai thác và phát huy tối đa nguồn lực xã hội, góp phần dịch chuyển cơ cấu kinh tế: - Thu hút vốn đầu tư trong dân cư: Trong dân cư còn rất nhiều tiềm năng vẫn chưa được khai thác và sử dụng đúng mức như tiềm năng về tài chính, về nguồn lực lao động, kinh nghiệm, trí óc… Nếu như các doanh nghiệp lớn thường không có mặt ở những địa phương khó khăn thì các doanh nghiệp nhỏ và vừa lại có mặt ở khắp mọi nơi, điều đó giúp cho các doanh nghiệp này tận dụng và khai thác tốt các nguồn lực tại chỗ trong dân cư. Để thành lập một doanh nghiệp nhỏ và vừa không cần lượng vốn đầu tư ban đầu quá lớn nên các tầng lớp dân cư có thể tham gia góp vốn để sản xuất kinh doanh, từ đó thu hút tối đa nguồn vốn nhàn rỗi trong dân. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tận dụng nguồn lao động và nguyên liệu giá rẻ, làm giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm, tạo lợi thế cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong việc tiêu thụ sản phẩm.

- Thu hút vốn đầu tư nước ngoài: Các doanh nghiệp nhỏ và vừa với những ưu thế như: không yêu cầu vốn đầu tư quá lớn, thời gian thu hồi vốn nhanh, giá lao động rẻ… đang dần trở thành mục tiêu cho các nhà đầu tư nước ngoài hướng tới. Đây cũng chính là cơ hội tốt để những người lãnh đạo các doanh nghiệp nhỏ và vừa học hỏi được kinh nghiệm quản lý và điều hành doanh nghiệp, người lao động được 7 nâng cao tay nghề, hiện đại hóa dây chuyền công nghệ, chất lượng sản phẩm được cải tiến, từ đó tham gia vào quá trình xuất khẩu. Phần lớn các doanh nghiệp lớn, các tập đoàn kinh tế thường chỉ tập trung ở vùng đô thị, là nơi có cơ sở hạ tầng tốt, dân cứ đông và thị trường tiêu thụ rộng lớn. Trong đó, các doanh nghiệp nhỏ và vừa lại có mặt ở mọi vùng miền, mọi khu vực của đất nước, kể cả những vùng nông thôn hay những nơi kinh tế còn chưa phát triển.

Các doanh nghiệp này thường không yêu cầu trình độ người lao động cao nên đã thu hút được một lượng lớn lao động trong khu vực nông nghiệp, nhờ đó thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành, làm cho các ngành công nghiệp, thương mại – dịch vụ phát triển và thu hẹp dần tỷ trọng khu vực nông nghiệp trong nền kinh tế quốc dân. Thứ ba, doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, tăng thu nhập quốc dân. Ở mỗi quốc gia, hầu hết các doanh nghiệp đều tồn tại dưới hình thức doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và vừa. Do số lượng các doanh nghiệp này ngày càng đông và phân bố rộng khắp trong hầu hết các ngành, lĩnh vực nên đóng góp của các doanh nghiệp này vào tổng thu nhập quốc dân của mỗi quốc gia ngày càng lớn.