Luận văn thạc sĩ về bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam

Khám phá thực tiễn áp dụng pháp luật bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam trong luận văn thạc sĩ luật học.

• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Giang Thu
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Thực Tiễn Áp Dụng Bảo Đảm Tiền Vay Bằng Tài Sản Tại Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢN
• 1.1. Khái quát về bảo đảm tiền vay bằng tài sản
• 1.2. Vai trò của bảo đảm ngân hàng. Một số biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản thường áp dụng tại các ngân hàng thương mại
• 1.3. Hợp đồng bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại các ngân hàng thương mại
• 1.4. Xử lý tài sản bảo đảm tiền vay trong hoạt động của các ngân hàng thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Về các biện pháp bảo đảm tiền vay được áp dụng. Thế chấp tài sản. Cầm cố tài sản. Về hợp đồng bảo đảm tiền vay. Hình thức hợp đồng
• 2.2. Tài sản bảo đảm. Về định giá tài sản bảo đảm. Về quản lý tài sản bảo đảm. Quản lý tài sản bảo đảm là hàng hóa luân chuyển trong quá trình sản xuất kinh doanh
• 2.3. Về xử lý tài sản bảo đảm. Tổ chức bán đấu giá tài sản bảo đảm. Thứ tự ưu tiên thanh toán giữa các bên. Tài sản bảo đảm phụ thuộc vào sự hợp tác của bên bảo đảm
• 2.4. Quy trình tố tụng
• 3. CHƯƠNG 3: CĂN CỨ ĐỀ XUẤT VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 3.1. Căn cứ xây dựng các đề xuất hoàn thiện pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại các ngân hàng thương mại. Khắc phục bất cập của pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản
• 3.2. Đề bảo lợi ích của nền kinh tế, yêu cầu của xã hội. Học hỏi từ thông lệ quốc tế
• 3.3. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại các ngân hàng thương mại
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát về bảo đảm tiền vay bằng tài sản

Trong hoạt động của các ngân hàng thương mại, bảo đảm tiền vay bằng tài sản là một trong những biện pháp quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của bên cho vay. Khái niệm này được hiểu là việc bên vay sử dụng tài sản thuộc sở hữu của mình hoặc của bên thứ ba để đảm bảo nghĩa vụ trả nợ. Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, các biện pháp bảo đảm bao gồm cảm cổ, thế chấp, ký cược, và bảo lãnh. Điều này không chỉ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro trong hoạt động cho vay mà còn tạo ra sự tin tưởng giữa hai bên. Cụ thể, khi bên vay không thực hiện nghĩa vụ trả nợ, ngân hàng có quyền xử lý tài sản đảm bảo để thu hồi khoản vay. Điều này đồng nghĩa với việc tài sản thế chấp đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo cho khoản vay được thực hiện một cách an toàn và hiệu quả.

1.1. Đặc điểm của bảo đảm tiền vay bằng tài sản

Đặc điểm nổi bật của bảo đảm tiền vay bằng tài sản là sự phụ thuộc vào hợp đồng tín dụng mà nó bảo đảm. Các biện pháp này không tồn tại độc lập mà luôn gắn liền với nghĩa vụ của hợp đồng tín dụng. Khi một trong hai bên không thực hiện nghĩa vụ, biện pháp bảo đảm sẽ được kích hoạt. Một điểm quan trọng là pháp luật quy định rằng các biện pháp bảo đảm chỉ có hiệu lực khi có sự thỏa thuận rõ ràng giữa các bên, đảm bảo quyền lợi cho bên cho vay. Điều này cũng đồng nghĩa với việc, khi hợp đồng tín dụng bị tuyên vô hiệu, hợp đồng bảo đảm vẫn có thể giữ nguyên hiệu lực, giúp ngân hàng có thể thu hồi nợ từ tài sản thế chấp.

II. Thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại ngân hàng thương mại

Thực tiễn cho thấy, ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã áp dụng nhiều biện pháp bảo đảm tiền vay khác nhau, từ thế chấp tài sản đến bảo lãnh. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều bất cập trong việc thực hiện các quy định pháp luật về bảo đảm tiền vay. Nhiều ngân hàng gặp khó khăn trong việc định giá tài sản bảo đảm, dẫn đến rủi ro trong việc xử lý tài sản khi bên vay vi phạm nghĩa vụ. Hơn nữa, quy trình vay vốn tại ngân hàng vẫn còn phức tạp, gây khó khăn cho khách hàng trong việc tiếp cận vốn vay. Việc áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay cần phải được cải thiện để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động tín dụng.

2.1. Các biện pháp bảo đảm tiền vay được áp dụng

Các biện pháp bảo đảm tiền vay chủ yếu được áp dụng tại các ngân hàng thương mại bao gồm thế chấp tài sản, cầm cố tài sản, và bảo lãnh. Trong đó, thế chấp tài sản là hình thức phổ biến nhất, cho phép ngân hàng giữ quyền xử lý tài sản trong trường hợp bên vay không thực hiện nghĩa vụ. Tuy nhiên, việc xử lý tài sản thế chấp vẫn gặp nhiều khó khăn do quy trình pháp lý phức tạp và thiếu minh bạch. Điều này dẫn đến tình trạng nợ xấu gia tăng, ảnh hưởng đến khả năng cho vay của ngân hàng.

III. Đề xuất hoàn thiện pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản

Để nâng cao hiệu quả của bảo đảm tiền vay bằng tài sản, cần có những cải cách pháp luật nhằm đơn giản hóa quy trình vay vốn và xử lý tài sản bảo đảm. Cần thiết phải quy định rõ ràng hơn về quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng bảo đảm, đồng thời tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động cho vay của ngân hàng. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài sản bảo đảm cũng là một giải pháp hữu hiệu giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường tính minh bạch trong giao dịch.

3.1. Hoàn thiện quy định về tài sản bảo đảm

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật về tài sản bảo đảm để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn. Điều này bao gồm việc xác định rõ ràng các loại tài sản có thể được sử dụng làm bảo đảm, quy trình định giá tài sản, cũng như các biện pháp xử lý tài sản khi bên vay vi phạm nghĩa vụ. Bên cạnh đó, cần có các chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước để khuyến khích các ngân hàng áp dụng các biện pháp bảo đảm một cách linh hoạt và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động cho vay tại các ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam đóng vai trò trọng yếu trong phát triển kinh tế, với tốc độ tăng trưởng tín dụng cao, góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, rủi ro nợ xấu vẫn tồn tại và có xu hướng gia tăng, đòi hỏi các NHTM phải áp dụng các biện pháp bảo đảm tiền vay hiệu quả nhằm hạn chế thiệt hại tài chính. Bảo đảm tiền vay bằng tài sản là một trong những công cụ pháp lý quan trọng giúp tăng tính an toàn cho hoạt động tín dụng, đồng thời nâng cao trách nhiệm trả nợ của khách hàng vay vốn.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại các NHTM lớn như Agribank, ACB, Techcombank trong giai đoạn gần đây, nhằm phân tích các quy định pháp luật hiện hành, đánh giá hiệu quả và những hạn chế trong thực tiễn, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các biện pháp bảo đảm phổ biến như thế chấp, cầm cố tài sản, hợp đồng bảo đảm tiền vay và quy trình xử lý tài sản bảo đảm khi phát sinh vi phạm nghĩa vụ trả nợ.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng, bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia quan hệ tín dụng, đồng thời góp phần hoàn thiện khung pháp lý về bảo đảm tiền vay, thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Theo báo cáo của Agribank năm 2018, tỷ lệ dư nợ có tài sản bảo đảm đạt khoảng 71%, trong khi tại ACB con số này là khoảng 75%, cho thấy vai trò quan trọng của biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản trong hoạt động tín dụng hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết pháp luật dân sự và luật kinh tế, tập trung vào các mô hình và khái niệm sau:

• Khái niệm bảo đảm tiền vay bằng tài sản: Là việc khách hàng hoặc bên thứ ba sử dụng tài sản thuộc quyền sở hữu để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng tín dụng với NHTM. Tài sản bảo đảm có thể là động sản hoặc bất động sản, hiện có hoặc hình thành trong tương lai.

• Các biện pháp bảo đảm tiền vay: Bao gồm thế chấp tài sản, cầm cố tài sản, đặt cọc, ký quỹ, bảo lãnh, trong đó thế chấp và cầm cố là phổ biến nhất tại các NHTM Việt Nam.

• Hợp đồng bảo đảm tiền vay: Là giao dịch dân sự được lập thành văn bản, có thể là hợp đồng riêng hoặc một phần của hợp đồng tín dụng, quy định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên, phạm vi tài sản bảo đảm, thời hạn và phương thức xử lý tài sản khi vi phạm nghĩa vụ.

• Nguyên tắc pháp luật về bảo đảm tiền vay: Tài sản bảo đảm phải thuộc quyền sở hữu của bên bảo đảm, có giá trị lớn hơn nghĩa vụ được bảo đảm, có tính thanh khoản và hợp pháp, đồng thời việc xử lý tài sản bảo đảm phải tuân thủ quy định pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phương pháp phân tích và bình luận pháp luật: Đánh giá các quy định pháp luật hiện hành về bảo đảm tiền vay, bao gồm Bộ luật Dân sự 2015, Luật các tổ chức tín dụng, Nghị định 163/2006/NĐ-CP, Nghị định 102/2017/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn thi hành.

• Phương pháp tổng hợp: Khái quát thực tiễn áp dụng pháp luật bảo đảm tiền vay tại các NHTM lớn như Agribank, ACB, Techcombank, dựa trên số liệu thống kê và báo cáo hoạt động tín dụng.

• Phương pháp so sánh: So sánh quy định pháp luật Việt Nam với một số quốc gia trên thế giới nhằm rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Thu thập dữ liệu từ các hồ sơ tín dụng, hợp đồng bảo đảm, quy trình xử lý tài sản bảo đảm tại các NHTM, kết hợp phỏng vấn chuyên gia và cán bộ ngân hàng.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các hợp đồng bảo đảm tiền vay và hồ sơ tín dụng của khoảng 200 khách hàng tại ba ngân hàng lớn trong giai đoạn 2017-2019. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các loại hình bảo đảm phổ biến. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2018 đến tháng 12/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ áp dụng biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản cao: Theo số liệu đến 31/12/2018, Agribank có khoảng 71% dư nợ được bảo đảm bằng tài sản, trong khi ACB đạt khoảng 75%. Điều này cho thấy các NHTM ưu tiên sử dụng biện pháp bảo đảm tài sản nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng.

2. Thế chấp tài sản là biện pháp phổ biến nhất: Tỷ lệ sử dụng thế chấp tại Agribank chiếm khoảng 75%, tại ACB khoảng 73%, trong khi cầm cố chỉ chiếm khoảng 20%, các biện pháp khác dưới 10%. Thế chấp được ưa chuộng do không yêu cầu chuyển giao tài sản thực tế, chỉ quản lý giấy tờ pháp lý, thuận tiện cho ngân hàng và khách hàng.

3. Hợp đồng bảo đảm tiền vay thường được lập thành văn bản riêng biệt: Đa số các NHTM lập hợp đồng bảo đảm riêng biệt với hợp đồng tín dụng nhằm đảm bảo tính rõ ràng, thuận tiện cho việc quản lý và xử lý khi phát sinh tranh chấp. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số vướng mắc về thời điểm ký kết hợp đồng bảo đảm so với hợp đồng tín dụng.

4. Quy trình xử lý tài sản bảo đảm còn nhiều khó khăn: Việc định giá tài sản bảo đảm thường gặp khó khăn do giá trị thị trường biến động, thủ tục xử lý tài sản khi khách hàng vi phạm nghĩa vụ còn phức tạp, kéo dài thời gian thu hồi nợ. Một số NHTM cố gắng xử lý tài sản bảo đảm ngoài tòa án để giảm chi phí và thời gian.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tỷ lệ áp dụng biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản cao là do đặc thù hoạt động tín dụng của NHTM, trong đó rủi ro tín dụng là yếu tố chính ảnh hưởng đến lợi nhuận và sự tồn tại của ngân hàng. Việc sử dụng tài sản bảo đảm giúp tăng tính trách nhiệm của khách hàng, đồng thời tạo điều kiện pháp lý để ngân hàng thu hồi vốn khi khách hàng không thực hiện nghĩa vụ.

So sánh với một số quốc gia phát triển, Việt Nam đã có khung pháp lý tương đối hoàn chỉnh về bảo đảm tiền vay, tuy nhiên vẫn còn tồn tại những bất cập như quy định chưa rõ ràng về hợp đồng bảo đảm của bên thứ ba, thủ tục đăng ký biện pháp bảo đảm còn phức tạp, chưa đồng bộ. Ví dụ, việc đăng ký biện pháp bảo đảm đối với tài sản gắn liền với đất chưa được chứng nhận quyền sở hữu gây khó khăn cho cả ngân hàng và khách hàng.

Việc lập hợp đồng bảo đảm riêng biệt giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý và thuận tiện cho quản lý, tuy nhiên cần có hướng dẫn rõ ràng về thời điểm ký kết để tránh tranh chấp về hiệu lực hợp đồng. Quy trình xử lý tài sản bảo đảm cần được đơn giản hóa, minh bạch hơn để tăng hiệu quả thu hồi nợ, giảm thiểu tổn thất cho ngân hàng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ sử dụng các biện pháp bảo đảm tại các NHTM, bảng so sánh quy định pháp luật Việt Nam và một số quốc gia, cũng như sơ đồ quy trình xử lý tài sản bảo đảm hiện hành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về hợp đồng bảo đảm tiền vay: Cần bổ sung quy định rõ ràng về hợp đồng bảo đảm của bên thứ ba, xác định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên, đảm bảo tính pháp lý và thực tiễn trong giao dịch. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính; Thời gian: 1-2 năm.

2. Đơn giản hóa thủ tục đăng ký biện pháp bảo đảm: Xây dựng hệ thống đăng ký điện tử đồng bộ, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, đặc biệt với tài sản gắn liền với đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Trung tâm đăng ký giao dịch bảo đảm quốc gia; Thời gian: 1 năm.

3. Tăng cường hướng dẫn và đào tạo cho cán bộ ngân hàng và cơ quan công chứng: Nâng cao nhận thức, kỹ năng về pháp luật bảo đảm tiền vay, quy trình công chứng, đăng ký và xử lý tài sản bảo đảm nhằm giảm thiểu sai sót và tranh chấp. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước, Hiệp hội Ngân hàng; Thời gian: liên tục.

4. Xây dựng quy trình xử lý tài sản bảo đảm minh bạch, hiệu quả: Áp dụng các phương pháp định giá tài sản chuẩn, tăng cường phối hợp giữa ngân hàng, tổ chức thẩm định giá và cơ quan thi hành án để rút ngắn thời gian thu hồi nợ. Chủ thể thực hiện: Các NHTM, Bộ Tư pháp; Thời gian: 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và nhân viên tín dụng tại các ngân hàng thương mại: Nắm vững kiến thức pháp luật và thực tiễn áp dụng bảo đảm tiền vay để nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng.

2. Luật sư và chuyên gia pháp lý trong lĩnh vực ngân hàng và tài chính: Tham khảo các phân tích pháp lý, đánh giá thực tiễn và đề xuất hoàn thiện pháp luật về bảo đảm tiền vay.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về ngân hàng và tài chính: Sử dụng luận văn làm cơ sở để xây dựng, điều chỉnh chính sách, quy định nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý.

4. Các nhà nghiên cứu, học viên cao học ngành Luật kinh tế, Tài chính ngân hàng: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về pháp luật bảo đảm tiền vay và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Bảo đảm tiền vay bằng tài sản là gì?
   Bảo đảm tiền vay bằng tài sản là việc khách hàng hoặc bên thứ ba sử dụng tài sản thuộc quyền sở hữu để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng tín dụng với ngân hàng. Ví dụ, thế chấp quyền sử dụng đất hoặc cầm cố giấy tờ có giá.

2. Các biện pháp bảo đảm tiền vay phổ biến tại ngân hàng là gì?
   Thế chấp tài sản và cầm cố tài sản là hai biện pháp phổ biến nhất. Thế chấp không yêu cầu chuyển giao tài sản thực tế, chỉ quản lý giấy tờ pháp lý; cầm cố yêu cầu chuyển giao tài sản cho ngân hàng quản lý.

3. Hợp đồng bảo đảm tiền vay có thể lập chung với hợp đồng tín dụng không?
   Có thể lập chung hoặc riêng biệt. Tuy nhiên, đa số NHTM lập hợp đồng bảo đảm riêng để đảm bảo tính rõ ràng và thuận tiện quản lý. Việc ký hợp đồng bảo đảm trước hay sau hợp đồng tín dụng không ảnh hưởng đến hiệu lực nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.

4. Tại sao việc đăng ký biện pháp bảo đảm lại quan trọng?
   Đăng ký biện pháp bảo đảm giúp xác nhận quyền ưu tiên xử lý tài sản bảo đảm, tạo hiệu lực đối kháng với người thứ ba, đồng thời cung cấp thông tin minh bạch cho các bên liên quan.

5. Ngân hàng xử lý tài sản bảo đảm khi khách hàng không trả nợ như thế nào?
   Ngân hàng có thể xử lý tài sản theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo đảm hoặc theo quy định pháp luật, bao gồm bán đấu giá, chuyển nhượng tài sản để thu hồi nợ. Quy trình này cần đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên.

Kết luận

• Luận văn làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Phân tích chi tiết các biện pháp bảo đảm phổ biến như thế chấp, cầm cố, hợp đồng bảo đảm và quy trình xử lý tài sản bảo đảm.
• Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật tại các NHTM lớn, chỉ ra những hạn chế và khó khăn trong thực tiễn.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, đơn giản hóa thủ tục đăng ký, nâng cao hiệu quả xử lý tài sản bảo đảm.
• Gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo về hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực quản lý rủi ro tín dụng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay.

Để tiếp tục phát triển nghiên cứu, cần triển khai khảo sát sâu rộng hơn tại các NHTM quy mô nhỏ và vừa, đồng thời phối hợp với các cơ quan quản lý để thử nghiệm các giải pháp đề xuất. Quý độc giả và các chuyên gia quan tâm có thể liên hệ để trao đổi, hợp tác nghiên cứu nhằm góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật và thực tiễn bảo đảm tiền vay tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vẫn dé lý luận pháp luật vẻ bảo dim tiễn vay bằng tài sản. Chương 2- Thực tiễn áp dung pháp luật vé bảo dim tién vay bang tai sản tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Chương 3: Căn cứ đề xuất và một số giải pháp hoàn thiền pháp luật vé ‘bdo dam tiền vay bằng tải sản tại các ngân hang thương mại. 6 CHUONG1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN PHÁP LUAT VE BAO DAM TIEN VAY BANG TAI SAN 111.

Khái quát về bao dam tiền vay bang tài sản. Khái niệm, đặc điểm về bảo dam tiền vay bằng tài sản trong hoat động của các ngân hing thương mai LLLL Khái niềm bảo đầm tiên vay bằng tài sẵn trong hoạt đông của các ngân hàng thương mai Cho vay la một trong các hình thức cấp tín dụng Khi đó ngân hàng sẽ giao cho khách hang một khoăn tiên dé sử dụng với mục đích và thời gian nhất định theo théa thuận với trên cơ sử có hoàn trả cả gốc, lãi, phí (nêu cổ). Thông thưởng cho vay có hai hình thức là cho vay có bao đảm (bao đăm một phân hoặc toàn bộ khoản vay) va cho vay không có bao đảm. Cho vay không có bảo đầm là hình thức cho vay mà bên vay va bên cho vay không thöa thuận vẻ bat kỷ biện pháp bao dim nao thực hiện hợp đồng Đối với cho vay có bão đâm bao gồm cho vay cỏ bao dim bằng tai sản va bao dim một phan bằng tai sản Đồi với hình thức cho vay này, khoản nợ của khách hing vay được bão đâm thực hiện bang tai sản cảm có, thé chấp, tải sản hình thành từ vốn vay của khách hàng hoặc tai sản thuộc sở hữu cũa bên thứ ba.

Theo đó có hai loại hợp đồng được ký kết la hợp đồng tín dụng và hợp đồng bao đêm Pháp luật không cấm việc các chủ thể thöa thuận lập một hợp đẳng chung bao gồm cả nghĩa vụ vay và biện pháp bao dim. Trong trường hop này các théa thuận vé bảo đâm tiễn vay được coi là một phan của hop đồng tin dụng, Nhưng thực tế trường hợp nay phát sinh chủ yéu khi các bên giao kết hợp ding có giá trị nhỏ, thời han vay ngắn như cho vay cam cỗ giầy tử có giá. Tài sản bao dm tiên vay bao gémr tài sin thuộc sở hữu của chỉnh khách hang vay hay của bên thứ ba, tai sản thuộc quyền quản lý, sử dụng của khách. hàng vay, tai sản hình thánh từ vốn vay.

7 ‘bao đâm tiễn vay trong hoạt đồng của các ngân hang thương, mại là những quy định cia phép luật cho phép các bên tham gia quan hệ cho vay ap dụng các biện pháp cin thiết mà pháp luật cho phép để bảo dim việc. thực hiển nghĩa vụ trả nợ, đồng thời xác định và bao đăm quyền, nghĩa vụ của các bên trong các biện pháp đó. Bảo dam tiên vay la một trong những van dé trọng tâm của hoạt động. cho vay tại các NHTM hiện nay.

Khi cho vay, các NHTM thöa thuên với khách hàng vẻ việc áp dung một số biên pháp nhằm bão đầm nghĩa vụ trả nơ tiên vay. Nghĩa vụ trả nơ được quy định cu thé trong hop đồng tin dung ký kết giữa bên vay và bên cho vay. Hiện nay, tại Việt Nam các biển pháp bảo đảm. thực hiện nghĩa vụ t nơ theo hợp đồng tín dung được quy định cụ thétại các văn ban quy pham pháp luật.

Trong đó, bao gim Bộ luật dân sự vả các van bản hướng dẫn thi hảnh như Nghỉ định 163/2006/NĐ-CP, Nghỉ định 11/2012/NĐ-CP. và Luật các tỗ chức tín dung cùng các văn bản liên quan. BLDS năm 2015 quy định 9 biện pháp bao đầm thực hiện nghĩa vụ dân. sự bao gồm: Cảm cổ tải sản, thé chấp tai săn, đất cọc, ký cược, ký quỹ, bản "mu quyền sở hữu, bảo lãnh, tín chấp và cảm giữ tải sản.

Tại Khoản 1, Điểu 04 Luật các tổ chức tin dung năm 2010 quy định “ Tổ chức tín đụng phải yêu: cấu khách hàng cung cấp tai liêu chứng minh phương án sử dung vốn khả thi, khả năng tải chính của mình, mục dich sử dụng vén hop pháp, biên pháp bảo. đâm tiến vay trước khí quyết định cắp tín dung”. Quy đính này không có sửa đổi, bỗ sung tại Luật các tổ chức tín dung sửa đổi năm 2017. Tuy nhiên, các biện pháp bão dam được sử dung trong hoạt động cho vay của các NHTM thông thường ít hon so với biện pháp bảo đầm được pháp luật quy định Bao đâm tién vay bằng tai sản la việc khách hàng vay vốn hoặc bên tht ‘oa đùng tải sẵn thuộc quyển sé hữu của chính minh để bao đảm cho ngiấa vu được thực hiện.

Bên bao đêm tự nguyên han chế quyển cia minh với tai sẵn 8 đẳng thời giao một phan quyển tải sin của minh cho bên nhên bảo dim tién vay. Để quyển đó được bảo toàn trọn ven, pháp luật phải căn cứ vào các giấy. tờ gốc, bản gốc, bản sao co công chứng. để xác định quyền sở hữu của người bảo dim.

Tài sản bảo đảm tiền vay có thé là bat đông sản hoặc động sản Khi nghĩa vụ trả nơ tiễn vay bi vi pham, tức khách bảng không trả nợ, tra không đây đủ nghĩa vụ theo théa thuận trong hợp đỏng tin dung thủ tài sẵn bao đảm tại NHTM được xử lý dé thu hồi nợ nhằm bảo đảm quyển lợi của bên có quyền Bao dim tiên vay thông qua biện pháp cảm cổ, thé chap tải sin trong đó đốt tượng là tai sản bao dim thuộc sở hữu của người bảo dam dùng để bão dam cho chính nghĩa vụ của người đỏ, Đôi với bao đâm tién vay thông qua biên pháp cam cổ, thé chấp tài sản của bên thứ ba (bên không vay vốn ngân hang) thì đối tượng dung để ao dim la tài sản thuộc quyển sỡ hữu của bên thứ ba. Trong bao dam bằng biên pháp cẩm cổ, thé chap tai sin của khách hang vay chỉ có hai bên chủ thể mang quyển va chủ thé mang nghĩa vụ quan hé với nhau, nghĩa vụ có được thực hiện, thực hiện đúng va day đủ. hay không phụ thuộc vào bên có nghĩa vu. Ngược lại, trong biên pháp bảo đầm có tải sản của người thứ ba, có ba bên chủ thể la bên vay, bên cho vay và bên bao đảm.

Trong quan hệ nảy, bên thứ ba đóng vai trò quyết định trong thực hiện nghĩa vụ khi phát sinh sự kiện sử ly tai sin bao đảm theo quy định của pháp luật. Đặc điễm của bảo đâm tiền vay bằng tài sản trong hoạt động cũa các ngân hằng thương mat Thứ nhất, các biện pháp bảo dam tiên vay bang tải sản trong hoạt động, của các NHTM tôn tại đồng thời với nghĩa vụ của hợp ding tín dung mà nó bảo dim. 9 Cac biện pháp bảo đầm không tổn tại một cách độc lập ma luôn phát sinh từ nghĩa vụ ma nó bao đảm. Trong hoạt động cho vay của các NHTM, bao đầm tiên vay hình thành trên cơ sở hợp đồng tin dung.

Việc lựa chọn tải sản. có giá tri như thé nảo, pham vi bảo dim bao nhiên phụ thuộc vào khoản vay của khách hàng mã nó bao đảm. "Nếu hợp đồng tin dung có bao dm bằng tải sin thông qua biện pháp thé chấp thi mỗi quan hệ vẻ hiệu lực giữa hợp đẳng tín dụng va hợp ding bao dam được thể hiện như sau: - Trường hợp, hợp đồng tin dung bi vô hiệu hoặc có hiệu lực nhưng bị hủy bé bởi thỏa thuân của các bên hoặc bởi ý chí đơn phương của một bên ma chưa được thực hiện thi hợp đồng thé chấp sẽ bị cham dút hiệu lực. Như vay, hop đông thé chấp chấm đứt hiệu lưc do không cần thiết duy trì hiệu lực nữa, chử không phải hop đồng thé chấp bị vô hiệu ngay từ khí ký kết, theo quy định tại Khoản 1, Điều 15 nêu trên - Trường hop, hợp đồng tin dung cô bao dam bi tuyên vô hiệu hoặc đã có hiệu lực nhưng hủy bé béi thỏa thuận của các bên hoặc bởi ÿ chí đơn phương của một bên mã đã được thực hiện mét phân hoặc todn bô thi hợp đồng thé chấp không đương nhiên chấp đứt hiệu lực.

Tuy nhiền, các bên có thể théa thuận cham ditt hợp đồng thé chấp này nêu thay việc tiếp tục là không cân thiết. Trong trường hop nay, nêu hợp đồng thé chấp không bi chẩm dứt trong khi đã giải ngân cho khách hàng thi ngân hang có quyển xử lý tai sin thể chấp để thu hồi nơ. Ngoài việc bảo đảm cho nghĩa vụ trả gốc, lối vay theo hop đẳng tín dung thi tai sản thé chấp côn được dùng để bao dam cho ngiĩa vụ ‘hoan trả tién cho tổ chức tin dung trong trường hợp hợp đông tin dung bi vô hiệu nhưng đã giải ngân cho khách hang - Hợp đông thé chấp bị tuyên vô hiệu hoặc chấm ditt hiệu lực theo thỏa thuận của các bên sẽ không ảnh hưởng đến hiệu của hợp đồng tín dụng, trừ 10 trường hợp các bên tham gia hop đẳng tín dụng théa thuận hủy bé hay chấm. đứt hợp đẳng nay.

'Về khía cạnh pháp luật thực định, tại Điều 402 BLDS 2015 cu thé bản. chấp pháp lý giữa mỗi quan hệ của hợp đồng chính và hợp đẳng phu nhưng các quy định về méi quan hệ nay không áp dung cho các biện pháp bao đăm nghĩa vu dân sự, trong đó có biện pháp thé chấp tải sản. Do đó, hợp đồng thé chấp hình thanh trên cơ sở hợp đồng tin dụng nhưng không phải mọi trường ‘hop hợp đồng tin dung chấm dứt hiệu lực dẫn đến sự chấm đứt của hợp đông. thể chấp Quy đính pháp luật một số nước trên thé giới như Bộ luật dân sự Nga năm 1995 tại Khoản 2, 3 Điều 329" cũng quy định vẻ sự vô hiệu của théa thuận về bảo đảm thực hiên ngiĩa vụ không làm ảnh hưởng đến hiệu lực của hợp đồng tín dụng và cũng được áp dụng trong lĩnh vực bảo đảm tiền vay tai cácNHTM.

Thứ hat, tảo đăm tiên vay bang tai sản nhắm tăng trách nhiệm, nghĩa vụ của các bên trong quan hệ tín dung mã cu thé là giữa NHTM và khách hing vay vốn. Khách hang vay vốn sẽ có trách nhiệm hơn trong việc thực hiện ngiữa vụ trả nợ cho ngân hàng Trong khi đó NHTM sẽ "an tâm!" hơn khi cấp tốn dung cho khách hang vay, giảm thiểu rủi ro mắt vốn cho ngân hàng, ‘Trt ba, biên pháp bảo dim tiên vay bằng tải sản là những biện pháp ‘mang tinh dự phong Dự phòng khi bên có nghĩa vụ không thực hiện, thực hiện không đúng, không đây đũ ngiữa vụ với ngân hang.