mở đầu cho công cuộc đổi mới với việc xác nhận các giá trị như: Chuyển nền kinh tế kế hoạch hóa bao cấp sang nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa; mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa; thi hành chính sách mở cửa. Từ ba giá trị cơ bản này đã tạo ra nhiều giá trị dẫn xuất, làm thay đổi hệ giá trị xã hội cũng như định hướng giá trị cho con người Việt Nam. Tác giả cho rằng “để chuyển từ một hệ giá trị này sang một hệ giá trị khác của một cộng đồng thường là một quá trình không giản đơn và diễn ra trong một thời gian dài. Vì vậy, cần hình thành hệ giá trị quá độ, nhằm đảm bảo sự phát triển cân bằng, ổn định và bền vững của xã hội” [164, tr.
Bàn về giáo dục, định hướng giá trị cho con người Việt Nam có khá nhiều bài viết. Đáng lưu ý là bài viết của tác giả Phạm Đỗ Nhật Tiến, Giáo dục nhân cách con người Việt Nam nhìn từ góc độ văn hóa [154] đã chỉ rõ nhân cách con người hình thành phụ thuộc vào ba môi trường văn hóa quan trọng: văn hóa học đường, văn hóa gia đình và văn hóa xã hội. Theo tác giả, nếu các chuẩn mực giá trị tạo nên văn hóa nhà trường không được xây dựng và phát triển một cách có ý thức thì mặt tiêu cực sẽ có chiều hướng lấn át mặt tích cực, mà kết quả cuối cùng là chất lượng dạy và học không đảm bảo; văn hóa gia đình có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách đứa trẻ. Thiếu văn hóa gia đình, đứa trẻ sẽ rơi vào trạng thái mất đi Downloaded by Nguynhavy Ha Vy (Ntkphuong205@gmail.com) lOMoARcPSD|16911414 16 những liên kết tình cảm với gia đình và cộng đồng.
Văn hóa xã hội tích cực hay tiêu cực sẽ tác động trở lại với văn hóa gia đình và văn hóa nhà trường. Hướng vào đối tượng cụ thể trong xã hội là thế hệ trẻ, tác giả Trần Viết Lưu trong bài viết Giáo dục giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ [82] cho rằng, giá trị truyền thống có vai trò quan trọng góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của quốc gia. Tác giả chỉ ra nguyên nhân dẫn đến sự thiếu hụt giá trị truyền thống trong thế hệ trẻ là do: Ảnh hưởng của mặt trái nền kinh tế thị trường đã khiến cho đời sống xã hội ngày càng nảy sinh nhiều hiện tượng phi đạo đức; sự lạc hậu về chương trình và phương pháp giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức công dân trong hệ thống giáo dục quốc dân; một số bộ phận thế hệ trẻ không chịu tu dưỡng rèn luyện, sa ngã trước những cám dỗ vật chất và thị hiếu tầm thường. Tác giả nêu lên định hướng giáo dục giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ, trong đó nêu lên những yêu cầu cần đạt được và một số giải pháp chủ yếu trong giáo dục giá trị cho thế hệ trẻ.
Tác giả Nguyễn Văn Công và Lê Phạm Phương Lan, trong bài viết Định hướng giá trị đạo đức cách mạng - giữ vững nền tảng nhân cách của thanh niên trong giai đoạn hiện nay [22] cho rằng, xu hướng chung của thanh niên Việt Nam hiện nay là không ngừng tu dưỡng đạo đức, lối sống, nỗ lực vươn lên trong học tập và rèn luyện… Bên cạnh đó vẫn còn một bộ phận không nhỏ có biểu hiện phẩm chất đạo đức, lý tưởng cách mạng và niềm tin đang bị suy giảm; sống thiếu trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội; sự lệch lạc trong nhận thức về giá trị và định hướng giá trị. Những công trình nghiên cứu, bài viết trên đây đã cung cấp cho tác giả cơ sở lý thuyết về giá trị học, giúp tác giả hiểu rõ hơn các khái niệm công cụ có liên quan như: “giá trị”, “hệ giá trị”, “thang giá trị” “thước đo giá trị” “định hướng giá trị”; về cách tiếp cận vấn đề giá trị của con người nói chung, người Việt Nam nói riêng; về những giá trị phổ quát và giá trị đặc thù của mỗi quốc gia dân tộc, trong đó có giá trị tiêu biểu, cốt lõi của dân tộc Việt Nam như: yêu nước, đoàn kết, nhân ái, cần cù, sáng tạo. Các công trình trên đây Downloaded by Nguynhavy Ha Vy (Ntkphuong205@gmail.com) lOMoARcPSD|16911414 17 đã giúp tác giả có cái nhìn tổng quát về sự tác động của toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và kinh tế thị trường đến sự vận động, biến đổi những giá trị truyền thống của con người Việt Nam theo cả hai xu hướng tích cực lẫn tiêu cực; nêu lên định hướng và những giải pháp cơ bản nhằm phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam trong bối cảnh mới hiện nay. Đây là nguồn tư liệu quý báu để tác giả có thể vận dụng vào việc giải quyết những vấn đề đặt ra ở trong luận án này.
NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÁT TRIỂN GIÁ TRỊ CỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM Vấn đề con người, xây dựng, phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam trong tư tưởng Hồ Chí Minh đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các nhà khoa học ở trong và ngoài nước. Tiêu biểu có Thủ tướng Phạm Văn Đồng với cuốn Hồ Chí Minh và con người Việt Nam trên con đường dân giàu, nước mạnh, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 1994 [41]. Trong cuốn sách, tác giả phân tích, luận giải con người Việt Nam trong lịch sử Việt Nam với những phẩm chất tốt đẹp như: kiên cường, bất khuất, thông minh, sáng tạo, coi trọng đạo đức làm người, cần cù nhẫn nại trong lao động, tương trợ nhân ái trong đời sống, khoan dung độ lượng trong quan hệ xã hội, linh hoạt trong phong cách ứng xử, quý trọng ý thức cộng đồng. Từ đó, tác giả đề cập vấn đề Hồ Chí Minh và con người Việt Nam trên con đường dân giàu, nước mạnh, trong đó khẳng định người làm chủ sự nghiệp dân giàu, nước mạnh là quần chúng nhân dân.
Con người phải được thực hiện các quyền con người, quyền công dân trên các phương diện: dân sinh, dân trí và dân chủ. Khẳng định rõ vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước bảo đảm các quyền con người, quyền công dân. Đồng tác giả Phạm Minh Hạc, Nguyễn Khoa Điềm trong cuốn Về phát triển văn hóa và xây dựng con người thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa [50] đã phân tích những nội dung cơ bản về: Đường lối giáo dục, phát triển toàn diện con người; mô hình nhân cách con người Việt Nam có khả Downloaded by Nguynhavy Ha Vy (Ntkphuong205@gmail.com) lOMoARcPSD|16911414 18 năng thích ứng với thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đó là: Con người có lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có đạo đức trong sáng, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc, có khả năng tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; có ý chí kiên cường, có hoài bão lớn lao…; có lòng nhân ái, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân; có tư duy sáng tạo và óc khoa học; có kỹ năng thực hành giỏi, tay nghề cao; có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức và kỷ luật, tinh thần trách nhiệm cao; tôn trọng và hợp tác được với người khác; có sức khỏe, có khả năng tự hoàn thiện không ngừng, năng động và thích ứng; ý thức bảo vệ môi sinh, biết yêu cái đẹp [50, tr. Các tác giả nêu lên những định hướng chiến lược xây dựng đạo đức con người Việt Nam; định hướng chiến lược phát triển trí tuệ con người Việt Nam; định hướng chiến lược phát triển thể chất con người Việt Nam; định hướng chiến lược phát triển thẩm mỹ đối với thế hệ trẻ Việt Nam.
Phân tích vấn đề xây dựng lối sống, đạo đức và chuẩn mực giá trị xã hội mới trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; đề xuất phương hướng, nhiệm vụ và các giải pháp về thể chế, xã hội, giáo dục, đầu tư để xây dựng lối sống, đạo đức và chuẩn giá trị xã hội mới trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Các tác giả tập trung phân tích thực trạng đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống của thanh niên hiện nay, trên cơ sở đó đề xuất 6 giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, lý tưởng chính trị, lối sống cho thế hệ trẻ, đó là: Tổ chức lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất công tác giáo dục đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống cho thế hệ trẻ; thống nhất mục tiêu, nội dung giáo dục đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống cho thanh niên học sinh, sinh viên; đổi mới nội dung, phương pháp dạy các môn khoa học xã hội và nhân văn, đổi mới hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp; xây dựng môi trường lành mạnh để giáo dục đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống cho thanh niên học sinh, sinh viên; Downloaded by Nguynhavy Ha Vy (Ntkphuong205@gmail.com) lOMoARcPSD|16911414 19 đổi mới đầu tư và những điều kiện cho các hoạt động giáo dục đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống cho học sinh, sinh viên. Cũng với cách tiếp cận trên, trong cuốn Về phát triển văn hóa và xây dựng con người thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa [42], Nguyễn Khoa Điềm và Phan Hữu Dật nêu lên những định hướng xây dựng, phát triển con người Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa; những phương pháp đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc sống nhằm phát triển văn hóa, con người Việt Nam phù hợp với thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa; đồng thời, đề xuất 5 kiến nghị đó là: 1) Mục tiêu đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc sống là xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
