Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu; Chương 2: Cơ sở lý luận về Phát triển chuỗi giá trị sản phẩm du lịch; Chương 3: Thực trạng Phát triển chuỗi giá trị sản phẩm du lịch tại tỉnh Đắk Lắk; Chương 4: Giải pháp Phát triển chuỗi giá trị sản phẩm du lịch tại tỉnh Đắk Lắk. 13 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ngoài nƣớc Việc phát triển chuỗi giá trị sản phẩm du lịch, đặc biệt ở các nước đã và đang phát triển để hướng tới phát triển kinh tế một cách bền vững là chủ đề lớn và nhận được nhiều sự quan tâm của các học giả quốc tế trong vài thập kỷ gần đây, đáng lưu ý là: Trong nghiên cứu “Tourism and Development in the Developing World” du lịch được coi là một yếu tố quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là ở các nước kém phát triển hơn [44]. Nghiên cứu này tập trung tìm hiểu về vai trò của du lịch trong phát triển và đánh giá những khó khăn, thách thức phải đối mặt của các nước đang phát triển để phát triển thông qua du lịch.
Nội dung của nghiên cứu bao gồm: các lý luận về phát triển bền vững, mô hình hiện đại áp dụng rộng rãi nhất của phát triển, liên kết của phát triển và du lịch; Vấn đề toàn cầu hóa, quy hoạch du lịch và quá trình phát triển mối quan hệ giữa du lịch và cộng đồng, những tác động của quản lý, các xu hướng về nhu cầu và sự hấp dẫn của du lịch, phân tích hậu quả của sự phát triển du lịch ảnh hưởng đến các môi trường đến và kinh tế - xã hội; Những thách thức của biến đổi khí hậu, phát triển bền vững của tài nguyên du lịch, bất ổn kinh tế toàn cầu, bất ổn chính trị và thay đổi nhân khẩu học; Cuối cùng, các tác giả đưa ra những đánh giá về thực trạng du lịch và phát triển. Nghiên cứu “Performance measurement in tourism: a value chain model” cho thấy ngành du lịch bao gồm nhiều đối tượng khác nhau và nhu cầu du lịch được đáp ứng bằng những nỗ lực chung của các đối tượng này[73]. Tuy nhiên, dường như không có nỗ lực nào trong các tài liệu về quản lý du lịch đề xuất các khuôn khổ hoặc mô hình có thể hỗ trợ các công ty du lịch, đánh giá và kiểm soát chuỗi giá trị sản phẩm du lịch tổng thể. Nghiên cứu này cố gắng chỉ ra khả năng sử dụng của khái niệm chuỗi giá trị trong ngành du lịch để quản lý và đo lường các quá trình chuỗi giá trị.
Nghiên cứu ngành du lịch như một chuỗi giá trị và 14 phát triển đo lường và quản lý hiệu suất theo định hướng chuỗi giá trị sẽ cho phép các bên tham gia khác nhau giao tiếp và phối hợp các quá trình và hoạt động của họ một cách thuần thục hơn. Do đó, việc đo lường, quản lý tổng thể và hiệu quả của sản phẩm và dịch vụ du lịch từ góc độ quản lý chuỗi giá trị trở nên quan trọng. Các công ty du lịch có thể sử dụng mô hình gợi ý như một hướng dẫn để đánh giá hoạt động của họ về khía cạnh khách hàng và nội bộ thông qua quan điểm chuỗi giá trị. Việc lập bản đồ tư duy hiện có về đo lường hiệu quả theo mô hình chuỗi giá trị sản phẩm du lịch được đề xuất cho thấy những khoảng trống cần nghiên cứu sâu hơn, chẳng hạn như: sự cần thiết phải nghiên cứu ngành du lịch như một chuỗi giá trị từ đầu đến cuối; nhu cầu hiểu và đo lường hiệu suất của các quy trình hỗ trợ đặt hàng và hỗ trợ giao hàng và nhu cầu quản lý toàn bộ quá trình phân phối thay vì hai hoặc ba dịch vụ không liên quan.
Mô hình trong nghiên cứu này nhằm mục đích hữu ích cho những người thực hành khi thiết kế và triển khai một khuôn khổ tìm kiếm hiệu quả của toàn bộ chuỗi giá trị sản phẩm du lịch bằng cách sử dụng cả các chỉ số nội bộ và liên quan đến khách hàng. Nghiên cứu “Tourism value chains revisited and applied to rural well- being tourism” cung cấp một đánh giá quan trọng về các khái niệm của chuỗi giá trị trong du lịch[36]. Hai cách tiếp cận khác nhau được xác định. Đầu tiên, tiếp cận điểm đến giải quyết các bước và quá trình tiêu dùng của khách du lịch và bao gồm các nhu cầu khác nhau về sản phẩm và dịch vụ.
Thứ hai, tiếp cận chuỗi cung ứng, từ góc độ doanh nghiệp, xem xét thành phần của sản phẩm và dịch vụ với nguồn cung cấp từ các lĩnh vực kinh doanh, do đó ghi nhận những đóng góp rộng rãi hơn vào kinh tế du lịch. Với du lịch an sinh nông thôn, nghiên cứu phác thảo các chiến lược ngách trong hai tiếp cận này. Trong bối cảnh du lịch nông thôn đang thịnh vượng, lợi ích cho các điểm đến có thể đạt được từ các tiếp cận khác nhau, nhưng các khu vực nông thôn địa phương có thể tăng lợi thế của du lịch với sự bao trùm sâu sắc hơn của cách tiếp cận theo chuỗi cung ứng. 15 Theo nghiên cứu “Value Chain Mapping of Tourism in Ladakh” ngành công nghiệp du lịch toàn cầu đã phát triển như một lực lượng chính cho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế ở nhiều nước đang phát triển trên thế giới[56].
Tăng trưởng kinh tế cao, tăng thu nhập, tiếp cận và kết nối, hình thức mới của du lịch và tiếp thị mạnh mẽ là một số trong những động lực chính cho sự phát triển của ngành. Xu hướng đang nổi lên cho thấy sự phát triển của du lịch tạo cơ hội cho cộng đồng địa phương như một nguồn thu nhập, đặc biệt là ở khu vực miền núi. Tuy nhiên, ở khu vực Himalaya, sự tăng trưởng nhanh chóng của du lịch đã dẫn đến các thách thức liên tục của việc đảm bảo thu nhập thường xuyên cho các cộng đồng địa phương và bảo tồn các hệ sinh thái địa phương. Mục tiêu chính của nghiên cứu này là để thực hiện một bản đồ chuỗi giá trị sản phẩm du lịch tại Ladakh, một đại diện khu vực của các điểm đến du lịch ở dãy Himalaya, và chiến lược đề ra cho việc tích hợp các cộng đồng địa phương phụ thuộc vào du lịch.
Trong mối quan hệ này, nghiên cứu bản đồ chuỗi giá trị sản phẩm du lịch tại Ladakh đưa ra các biện pháp để cải thiện mối liên kết chuỗi giá trị và phát triển chiến lược bao gồm các nhóm người hưởng lợi trong du lịch. Nghiên cứu xác định một số biện pháp để tạo điều kiện thuận lợi cho người chăn nuôi, phụ nữ và cộng đồng cận biên. Các biện pháp can thiệp bao gồm ở lại nhà và thúc đẩy lòng hiếu khách của Ladakh, du lịch mạo hiểm, du lịch nông thôn phối hợp với các tổ chức địa phương để khuyến khích các tình nguyện viên, du lịch thể thao, du lịch văn hóa và du lịch động vật hoang dã. Sản xuất và sử dụng các sản phẩm chế biến trực tiếp tại địa phương có thể được tập trung vào để giúp nền kinh tế địa phương.
Tất cả các sản phẩm du lịch cần được thiết kế dựa trên các nguyên tắc của du lịch sinh thái. Tham gia tích cực của cộng đồng địa phương, đặc biệt là người nghèo và các nhóm ngoài lề nên được đảm bảo thông qua các cuộc họp thường xuyên, diễn đàn thông tin phản hồi và các ủy ban hành động. Hơn nữa, doanh thu từ du lịch cần phải hướng đến sự phát triển của cộng đồng địa phương. Chính sách du lịch cần phải tích hợp quản lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường.
Mục tiêu của các chiến lược nên là giảm thiểu sự 16 tổn thương của các cộng đồng và bổ sung thu nhập của họ để họ không phải là phụ thuộc vào môi trường trực tiếp để nuôi sống họ. Những phát triển từ nghiên cứu này có thể giúp khái niệm hóa các sáng kiến để thúc đẩy du lịch bền vững, toàn diện và vì người nghèo. Nghiên cứu “Tourism Value Chain Governance: Review and Prospects” cung cấp các khía cạnh khác nhau của quản trị chuỗi giá trị sản phẩm du lịch, cụ thể là chính sách, quản lý điểm đến và tiếp thị, tích hợp các kênh phân phối và tính bền vững của chuỗi giá trị sản phẩm du lịch được xem xét[52]. Phân tích nội dung được sử dụng để cung cấp bằng chứng định lượng và từ đó đánh giá khách quan hơn.
Kết quả cho thấy nghiên cứu về quản trị chuỗi giá trị sản phẩm du lịch còn hạn chế và sự phát triển của từng khía cạnh không cân đối. Các nghiên cứu trong tương lai được đề xuất, cần điều tra cả định tính và định lượng để thiết lập các mô hình quản trị phù hợp nhất cho chuỗi giá trị sản phẩm du lịch. Mô hình chuỗi giá trị sản phẩm du lịch với bốn tác nhân được đơn giản hóa gồm: Nhà lập kế hoạch hoặc thiết kế sản phẩm du lịch; Nhà cung cấp các sản phẩm dịch vụ du lịch; Trung gian dịch vụ du lịch và khách du lịch. Khung lý thuyết về quản trị chuỗi giá trị trong du lịch bao gồm: môi trường quản trị; Cơ cấu quản trị; Cơ chế quản trị; Và Hiệu suất quản trị.
Khi xung đột giữa các tác nhân khác nhau trong chuỗi giá trị sản phẩm du lịch ngày càng trở nên gay gắt hơn, các vấn đề về quản trị liên tổ chức đã thu hút sự quan tâm ngày càng lớn của các nhà nghiên cứu và các nhà thực hành. Qua nghiên cứu, một khuôn khổ khái niệm có hệ thống đã được đưa ra để chứng minh các mối quan hệ giữa môi trường quản trị, quy trình, cơ chế và kết quả. Nghiên cứu đưa ra những kết luận: Thứ nhất, đối với môi trường quản trị, các nghiên cứu hiện có chủ yếu tập trung vào sự bất cân xứng quyền lực và ảnh hưởng của nó đối với quản trị liên tổ chức trong hoạch định chính sách và quản lý điểm đến và tiếp thị. Sự bất cân xứng về quyền lực trong phát triển du lịch là yếu tố then chốt nhất ảnh hưởng đến quá trình hội nhập và phát triển bền vững.
Nó cũng có thể dẫn đến chia sẻ lợi ích không bình đẳng giữa các bên, do đó có thể làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo. 17 Thứ hai, hầu hết các bài báo về quản trị liên tổ chức đều tập trung vào các vấn đề về quản lý điểm đến và tiếp thị.