CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước liên quan đến luận án Du lịch là hoạt động kinh doanh không thể thiếu của một quốc gia, kinh tế phát triển, mức sống và thu nhập của người dân được nâng cao thì du lịch trở thành nhu cầu thiết yếu. Những năm gần đây tại Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 ngành du lịch đã thu hút được nhiều học giả, nhà nghiên cứu, nhà quản lý, nhà hoạt động thực tiễn trong nước nghiên cứu tiêu biểu là: Công trình nghiên cứu của Hà Văn Siêu và Hoàng Đạo Cầm (2010) về “Một số định hướng và giải pháp chung phát triển du lịch ĐBSCL đến năm 2020”, Phú Văn Hẳn (2011) nghiên cứu về: “Phát triển du lịch văn hóa dân tộc ở ĐBSCL”, Công trình nghiên cứu của Nguyễn Quốc Nghi và Huỳnh Thị Thúy Loan, (2012) về “phát triển du lịch lễ hội tại ĐBSCL”, Nguyễn Quốc Nghi và Phan Văn Phùng (2010) trong nghiên cứu về “Giải pháp phát triển tuyến du lịch biển liên kết Việt Nam – Campuchia – Thái Lan”, Nguyễn Phước Quý Quang (2013) nghiên cứu về “Du lịch làng nghề ở ĐBSCL – một lợi thế văn hóa để phát triển du lịch”,….các bài viết đều có những giá trị nhất định và đều là những tài liệu tham khảo hữu ích, cho nghiên cứu phát triển du lịch vùng ĐBSCL trong hội nhập quốc tế. Bên cạnh đó, còn có một số công trình nghiên cứu trong nước tiêu biểu khác mà tác giả đã tiếp cận như: Kinh tế du lịch và du lịch học (Đồng Ngọc Minh và Vương Minh Lôi, 2000); Nâng cao năng lực cạnh tranh của các khách sạn Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế thế giới (Hà Thanh Hải, 2010); Đề tài Phát triển du lịch gắn với xóa đói giảm nghèo tại Lào Cai (Phan Ngọc Thắng, 2008); Phát triển kinh doanh lưu trú du lịch tại vùng du lịch Bắc bộ của Việt Nam (Hoàng Thị Lam Hương, 2011); Phát triển du lịch bền vững ở Phong Nha - Kẻ Bàng (Trần Tiến Dũng, 2007); Phát triển du lịch tỉnh An Giang đến năm 2020 (Mai Thị Ánh Tuyết, 2007); Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp du lịch thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2020 (Nguyễn Cao Trí, 2011); Đề tài nghiên cứu Kinh tế du lịch ở các tỉnh Bắc Trung Bộ trong hội nhập kinh tế quốc tế (Nguyễn Thị Hồng Lâm, 2013).
Ngoài các nghiên cứu trên, tác giả còn tham khảo những tài liệu từ các hội thảo khoa học về du lịch được tổ chức ở Việt Nam như: “Hội nghị Quốc tế về du lịch bền vững ở Việt Nam”; Hội thảo “Du lịch sinh thái với phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam” diễn ra tại Hà Nội, tháng 4/1998; Hội thảo “Xây dựng chiến lược Quốc gia về phát triển du LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 lịch sinh thái tại Việt Nam” được tổ chức vào tháng 9/1999, tại Hà Nội, do Tổng cục Du lịch phối hợp với Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (IUCN) và Ủy ban Kinh tế - Xã hội châu Á và Thái Bình Dương (ESCAP); Diễn đàn Du lịch Á Âu (ASEM 2008) lần thứ 3 với chủ đề “Tăng cường quan hệ đối tác Á Âu vì sự phát triển du lịch bền vững” đã được tổ chức tại Việt Nam trong tháng 9/2008; Hội thảo “Hoàn thiện nội dung sổ tay hướng dẫn du lịch sinh thái ở Việt Nam” tháng 5/2012; Hội thảo “Du lịch xanh nhằm hướng tới phát triển du lịch Việt Nam bền vững” được tổ chức tháng 4/2013 với sự phối hợp giữa dự án MEET- BIS và Tổng cục Du lịch,… Xuất phát từ việc tìm hiểu các công trình nghiên cứu đã có, tác giả đã xác định những khoảng trống nghiên cứu liên quan đến đề tài để đưa ra hướng nghiên cứu riêng. Ngoài ra, việc nghiên cứu phát triển du lịch vùng ĐBSCL không thể tách rời mối liên kết với các địa phương trong Vùng, đồng thời cần được đặt trong trong xu thế hội nhập quốc tế của Việt Nam.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Các công trình nghiên cứu tiêu biểu của nước ngoài liên quan đến luận án được tác giả tiếp cận nghiên cứu như: Commonweath of Autralia (1991) nói về du lịch là động lực to lớn trong phát triển kinh tế nhưng cũng có những tác động không tốt đến môi trường, văn hóa,… vì vậy cần được quản lí chặt chẽ; Nghiên cứu của Clemmer (1991) viết về nhân tố thu hút khách du lịch là sự hiếu khách của người làm du lịch và người dân bản xứ; Nghiên cứu của Smith (1994); Theo Diabo (2003) Du lịch có quan hệ chặt chẽ với các “giá trị thương mại”; Nghiên cứu của Altman và Finlayson (2003) và nhiều nghiên cứu liên quan đến phát triển du lịch văn hóa cội nguồn; Nghiên cứu của Altman và Finlayson (2003) cho rằng sự phát triển của du lịch đòi hỏi kỹ năng, trình độ của người dân bản xứ như: Trình độ ngoại ngữ, kỷ luật, kỹ năng giao tiếp với khách,… Đặc biệt có một số công trình nghiên cứu của nước ngoài liên quan trực tiếp đến du lịch vùng ĐBSCL như: WorldFish Center (2003) với LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 cuốn “Wetlands Management in Vietnam Issues and Perspectives” đã có những nghiên cứu khá chi tiết các vấn đề liên quan đến vùng đất ngập nước tại ĐBSCL và hệ sinh thái của Vùng nhằm khai thác tiềm năng của Vùng cho phát triển du lịch; nghiên cứu của Working paper số 10 Ecotourism and Community based Ecotourism in the Mekong region đã phân tích về du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng tại vùng Mekong, đánh giá tiềm năng và thế mạnh về du lịch sinh thái của Vùng và đề xuất những giải pháp phát triển du lịch sinh thái của Vùng; nghiên cứu của IUCN (2008) xuất bản cuốn The Ecosystem Approach – Learning from experience trong đó đã nghiên cứu trực tiếp đến hệ thống sinh thái tại Vườn quốc gia Tràm Chim vùng Đồng Tháp Mười, từ đó đưa ra những chính sách bảo tồn và phát triển Tràm Chim Đồng Tháp Mười. Đánh giá về các công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước liên quan đến luận án 1.1 Những nghiên cứu liên quan được tác giả kế thừa và phát triển trong luận án Các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước được sử dụng để tham khảo đã cung cấp những thông tin hữu ích cho tác giả. Các công trình nghiên cứu, kỷ yếu hội thảo, sách, tài liệu… đã mang đến cái nhìn tổng quan đối với hoạt động du lịch của vùng ĐBSCL.
Các công trình nghiên cứu liên quan đến du lịch Vùng ĐBSCL đã chỉ rõ những tiềm năng lớn về du lịch của vùng, đặc biệt là về tự nhiên, điều này thuận lợi cho việc phát triển sản phẩm du lịch sinh thái cũng như đa dạng hóa các sản phẩm du lịch và để đưa du lịch vùng phát triển cần có quy hoạch đầu tư về cơ sở hạ tầng, đẩy mạnh các hoạt động quảng bá, đào tạo nguồn nhân lực…Bên cạnh đó việc phát triển du lịch cũng cần bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa cội nguồn, xây dựng văn hóa du lịch, đây là những nghiên cứu có giá trị về khoa học và thực tiễn được tác giả kế thừa trong quá trình nghiên cứu thực hiện luận án. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những khoảng trống trong các công trình nghiên cứu về du lịch liên quan đến luận án. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả không chỉ kế thừa những giá trị mà còn tìm ra những khoảng trống trong các công trình nghiên cứu trước để bổ sung thêm từ đó tạo nên những điểm mới trong bài nghiên cứu của mình, cụ thể: với các công trình nghiên cứu hiện có vẫn chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu về phát triển du lịch vùng ĐBSCL trong hội nhập quốc tế, các công trình nghiên cứu dừng lại ở mức độ tổng quát, hàn lâm chưa có nhiều khảo sát chi tiết nhằm phục vụ cho phát triển du lịch vùng ĐBSCL, số lượng các công trình nghiên cứu còn ít.
Việc nghiên cứu phát triển du lịch Vùng chỉ tập trung ở các địa phương riêng lẻ, chưa nhấn mạnh được tầm quan trọng của vấn đề liên kết giữa các địa phương trong vùng với các vùng khác và vấn đề hội nhập quốc tế trong phát triển du lịch. Ngoài ra, các công trình nghiên cứu liên quan chưa chỉ ra phải làm sao liên kết phát triển du lịch vùng ĐBSCL với các tỉnh, thành phố phía Nam, với vùng duyên hải miền Trung, Tây Nguyên, các vùng phía Bắc, trong khu vực và thế giới, phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội từng địa phương, từng vùng, nhưng vẫn đảm bảo được sự thống nhất với chiến lược, quy hoạch phát triển du lịch của Việt Nam. Từ những vấn đề đang bị bỏ ngỏ, tác giả đã tiến hành nghiên cứu nhằm đóng góp thêm về mặt lý luận và thực tiễn trong hệ thống các công trình nghiên cứu về phát triển du lịch ĐBSCL trong hội nhập quốc tế. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ 2.1 Dịch vụ du lịch và thị trường du lịch 2.1 Dịch vụ du lịch Du lịch là một trong những lĩnh vực của ngành dịch vụ, nó mang những đặc trưng chung của ngành dịch vụ, nhưng đồng thời cũng có những đặc điểm riêng mang tính đặc thù.
Du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của những người khách đi du hành, lưu trú, tạm trú với mục đích thăm quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc với mục đích LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa, những hoạt động này được diễn ra trong thời gian liên tục nhưng không quá một năm ở bên ngoài môi trường sống định cư. Tiếp cận từ góc độ kinh tế du lịch có khái niệm: Du lịch là ngành kinh doanh tổng hợp, có sự phối hợp giữa các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp nhằm thỏa mãn các nhu cầu về ăn uống, lưu trú, tham quan,…của du khách từ đó tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp, giá trị tinh thần cho khách du lịch và đảm bảo sự phát triển bền vững. Bên cạnh khái niệm về du lịch, thì chức năng của du lịch, sản phẩm du lịch, khách du lịch và loại hình du lịch cũng được nghiên cứu một cách chi tiết trong luận án.2 Thị trường du lịch Thị trường du lịch, theo cách hiểu đơn giản nhất là nơi diễn ra các hoạt động mua bán sản phẩm du lịch.