phần Mở đầu và Kết luận, phần Nội dung của đề tài gồm 3 chƣơng: CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI KHU DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG ATK ĐỊNH HÓA – THÁI NGUYÊN CHƢƠNG 3: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI KHU DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG ATK ĐỊNH HÓA 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. khái niệm về di tích lịch sử cách mạng 1. Du lịch văn hóa Với UNWTO, Du lịch văn hóa đƣợc định nghĩa là một loại hình du lịch mà trong đó du khách là ngƣời khám phá, tìm hiểu về các giá trị văn hóa của điểm đến: “Du lịch văn hóa bao gồm hoạt động của những người với động cơ chủ yếu là nghiên cứu, khám phá về văn hóa như các chương trình nghiên cứu, tìm hiểu về nghệ thuật biểu diễn, về các lễ hội và các sự kiện văn hóa khác nhau, thăm các di tích và đền đài, du lịch nghiên cứu thiên nhiên, văn hóa hoặc nghệ thuật dân gian và hành hương”. Theo Công ƣớc Quốc tế về Du lịch văn hóa của ICOMOS thông qua tại Đại hội đồng lần thứ 12 ở Mexico, tháng 10 - 1999, Du lịch văn hóa đƣợc nhìn nhận nhƣ một cách để bảo vệ các giá trị văn hóa, đồng thời phát triển kinh tế - xã hội: “ Du lịch văn hóa là loại hình du lịch mà mục tiêu là khám phá những di tích và di chỉ.
Nó mang lại những ảnh hưởng tích cực bằng việc đóng góp vào việc duy tu, bảo tồn. Loại hình này trên thực tế đã minh chứng cho những nỗ lực bảo tồn và tôn tạo đáp ứng nhu cầu của cộng đồng vì những lợi ích văn hóa – kinh tế – xã hội”. Nối tiếp các quan điểm trên, theo Khoản 20, Điều 4, Luật du lịch Việt Nam 2005 quy định: “Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống”.TS Trần Đức Thanh cũng cho rằng: “Du lịch văn hóa là loại hình du lịch dựa vào các giá trị văn hóa của một cộng đồng hay một nhóm dân tộc, một quốc gia hay một khu vực có tác dụng giáo dục và nâng cao hiểu biết, nhận thức của khách du lịch”[19, tr. Tóm lại, về khái niệm Du lịch văn hóa bao gồm những nội dung sau: - Du lịch văn hóa là loại hình dựa vào các giá trị văn hóa để phát triển, đồng thời mang trên mình sứ mệnh tôn vinh, bảo vệ và phát huy những giá trị văn hóa đó.
15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Bằng những hoạt động của mình, Du lịch văn hóa làm phong phú vốn văn hóa của điểm du lịch, của cƣ dân địa phƣơng và khách du lịch bằng quá trình giao lƣu, tiếp xúc tinh hoa văn hóa của nhân loại. - Việc phát triển Du lịch văn hóa không chỉ đem lại những lợi ích về kinh tế, mà còn góp phần phát triển xã hội, nâng cao giáo dục và nhận thức về văn hóa dân tộc. những giá trị tốt đẹp của văn hóa thông qua hoạt động du lịch sẽ tạo ra sự phát triển tích cực đối với con ngƣời và xã hội. Nhƣ vậy, loại hình du lịch văn hóa mang nhiều ý nghĩa quan trọng: Vừa đem lại lợi ích về kinh tế – văn hóa – giáo dục – xã hội cho cộng đồng, vừa phát huy, bảo tồn các giá trị của tài nguyên du lịch văn hóa.
Với việc khai thác giá trị các di tích lịch sử cách mạng nhƣ một nguồn tài nguyên để phát triển, phát triển du lịch tại các điểm di tích lịch sử cách mạng cũng là một loại hình, hay một sản phẩm của du lịch văn hóa. Định nghĩa về Di tích lịch sử cách mạng DTLSCM đƣợc biết đến là một loại hình đặc biệttrong hệ thống di tích lịch sử văn hóa và chiếm một phần không nhỏ trong loại hình di sản văn hóa ở Việt Nam. Vận dụng vào hoạt động du lịch, nó trở thành một dạng tài nguyên đặc thù của du lịch văn hóa. Trong các văn bản hiện hành ở Việt Nam không có khái niệm riêng về Di tích lịch sử cách mạng.
Tuy nhiên, ở một số văn bản quy phạm pháp luật, đề án, bài viết. thì cụm từ “Di tích lịch sử cách mạng”, “Di tích cách mạng” hay “Di tích lịch sử cách mạng kháng chiến” đƣợc sử dụng khá nhiều. Ví dụ nhƣ: - Luật Di sản văn hóa (Điều 59): “Nhà nước ưu tiên đầu tư ngân sách cho các hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt, bảo tàng quốc gia, bảo vật quốc gia, di tích lịch sử cách mạng và di sản văn hóa phi vật thể có giá trị tiêu biểu”. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Nghị định số 92/2002/NĐ – CP ngày 11-11-2002 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Di sản văn hóa (Điều 40, khoản 2): “Tổng hợp và cân đối vốn đầu tư hàng năm cho các dự án bảo vệ và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt, bảo tàng quốc gia, di tích lịch sử cách mạng và di sản văn hóa phi vật thể có giá trị tiêu biểu”.
- Quyết định số 1706/2001/QĐ-BVHTT ngày 24-7-2001 của Bộ trƣởng Bộ Văn hóa – Thông tin phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh đến năm 2020, tại phần “Mục tiêu cụ thể” : “Đến năm 2010, 50% di tích quốc gia đặc biệt được Nhà nước đầu tư tu bổ và tôn tạo trong đó ưu tiên các di tích về lịch sử cách mạng kháng chiến. Theo đó, một số nhà khoa học đã có những quan điểm khác nhau về khái niệm loại hình di sản đặc biệt này nhƣ sau: Theo PGS. Nguyễn Quốc Hùng “Di tích cách mạng hay rộng hơn là di sản cách mạng (gồm cả di sản vật thể và di sản phi vật thể) là những bằng chứng vật chất và tinh thần phản ánh quá trình đấu tranh giành lại độc lập đất nước từ tay thực dân Pháp (1930 – 1945), các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp(1945 – 1954), chống đế quốc Mỹ thống nhất đất nước (1954 – 1975), những cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc, biên giới Tây Nam và quá trình xây dựng đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam hơn 82 năm qua” (trang 18, tạp chí Di sản văn hóa số 2 – 2012). Tiếp theo quan điểm của PGS.
Nguyễn Quốc Hùng, PGS. Phạm Xanh quan niệm Di tích cách mạng là sự phản ánh quá trình đấu tranh của dân tộc từ “.những năm đầu thế kỷ XX khi các phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản, tức những hành động yêu nước mang tính chất cách mạng, muốn “phá cái cũ đổi ra cái mới”. Trần Đức Nguyên cho rằng: “Di tích cách mạng kháng chiến là một bộ phận cấu thành hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa, tuy nhiên, nó có những điểm 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khác biệt với các di tích tôn giáo tín ngưỡng như đình, đền, chùa, miếu. ở chỗ: đó là những địa điểm cụ thể, công trình kiến trúc có sẵn (nhà ở, đường phố.), là những công trình được con người tạo nên phù hợp với mục đích sử dụng (địa đạo, hầm bí mật.) gắn liền với những sự kiện cụ thể, nhân vật lịch sử cụ thể mà trở thành di tích” (Nghiên cứu văn hóa số 2, Tạp chí nghiên cứu văn hóa – trƣờng đại học Văn hóa Hà Nội).
Từ thực tế nhƣ trên, trong khuôn khổ luận văn, khái niệm Di tích lịch sử cách mạng (hay Di tích cách mạng, Di tích lịch sử cách mạng kháng chiến) sẽ đƣợc sử dụng với cách hiểu nhƣ sau: - Di tích lịch sử cách mạng là một loại hình di tích đặc thù, là bộ phận cấu thành nên Di sản văn hóa. - Di tích này bao gồm hệ thống các di sản vật thể và phi vật thể, là những địa điểm, những công trình kiến trúc có sẵn, các công trình đƣợc con ngƣời sáng tạo ra,. gắn liền với những sự kiện, những nhân vật lịch sử cụ thể, trong đó, có sự phản ánh một phần hoặc toàn bộ quá trình đấu tranh cách mạng giành lại độc lập cho đất nƣớc. - Với tƣ cách là loại hình đặc thù của hệ thống di tích lịch sử văn hóa, di tích lịch sử cách mạng do vậy cũng là loại hình tài nguyên đặc thù của du lịch văn hóa.2 Đặc điểm của di tích lịch sử cách mạng: - - Di tích lịch sử cách mạng là loại hình di tích đa dạng, phong phú về nội dung, trải dài với số lƣợng lớn dọc chiều dài đất nƣớc, gắn liền với những giai đoạn, những sự kiện đặc biệt của lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc.
- Về vị trí, di tích cách mạng thƣờng xa trục đƣờng chính và xa dân, chỉ đƣợc nối với những nơi đó bằng những lối mòn và thông qua mạng lƣới những giao liên tin cậy, những thứ cần thiết cho sinh hoạt thƣờng ngày và tài liệu, sách báo đƣợc chuyển tới. Do đó, việc phát triển du lịch và liên kết phát triển du lịch ở những di tích cách mạng thƣờng gặp nhiều khó khăn. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Về hình thức, những di tích cách mạng trên mặt đất thƣờng đơn giản, đơn sơ nhƣ hang động, nhà dân. tính hấp dẫn không cao nên nên ít thu hút khách tham quan.
Muốn phát triển du lịch cần đặc biệt chú ý làm phong phú về nội dung và hình thức dựa trên cơ sở bảo tồn nguyên vẹn giá trị di tích. - Về bản chất, di tích lịch sử cách mạng chính là minh chứng sinh động nhất cho những câu chuyện về một phần hay toàn bộ giai đoạn đấu tranh cách mạng, cũng nhƣ phản ánh một cách chân thực nhất công lao to lớn của các anh hùng trong giai đoạn lịch sử đó. Vai trò của phát triển du lịch với bảo tồn, phát huy di tích lịch sử cách mạng Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI khi đƣa ra các nhiệm vụ để chăm lo phát triển văn hóa, đã nhấn mạnh đến nhiệm vụ thứ hai, cần:“. bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa, truyền thống cách mạng”.
Nhiệm vụ này đƣợc gắn liền với phát triển du lịch nhƣ là một giải pháp để phát huy, bảo tồn các di tích lịch sử nói chung và di tích lịch sử cách mạng nói riêng.